Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI VỀ MA TÚY 1. Khái niệm và ý nghĩa của nhân thân người phạm tội về ma túy 1. Khái niệm nhân thân người phạm tội về ma túy trong tội phạm học Khái niệm “Nhân thân người phạm tội” được dùng làm thuật ngữ cho nhiều chuyên ngành khoa học pháp lý hình sự khác nhau, bao gồm khoa học chống tội phạm (khoa học luật hình sự, khoa học luật tố tụng hình sự, khoa học luật thi hành án hình sự, khoa học điều tra tội phạm) và khoa học phòng ngừa tội phạm (Tội phạm học). Vì mục đích của các khoa học là khác nhau do đó về nội dung biểu đạt của cùng khái niệm (thuật ngữ) “ nhân thân người phạm tội” cũng không đồng nhất.
Dưới góc độ của chuyên ngành, mục đích của khoa học luật hình sự là chống tội phạm, vì vậy khoa học Luật hình sự khai thác nhân thân người phạm tội để tìm kiếm những đặc điểm, những yếu tố có ý nghĩa, có giá trị thiết thực cho việc thực hiện chính sách hình sự của Nhà nước ta, đặc biệt là để giải quyết đúng đắn vấn đề trách nhiệm hình sự. Còn mục đích của tội phạm học là phòng ngừa tội phạm, do đó, tội phạm học cũng khai thác những đặc điểm, những yếu tố nhân thân người phạm tội nhưng để trả lời câu hỏi tại sao con người đó lại phạm tội, đặc điểm nào, yếu tố nào đã dẫn dắt đến sự phạm tội của người đó, tức là tìm nguyên nhân của tội phạm để phòng ngừa. Do đó, hệ thống các đặc điểm, các yếu tố thuộc nhân thân người phạm tội ở lĩnh vực tội phạm học phải bao trùm hơn, rộng hơn những gì mà khoa học Luật hình sự đã khai thác và những đặc điểm, những yếu tố này không bắt buộc phải có hình thức pháp lý, tức là phải có sẵn trong Luật hình sự, nhưng phải có mối liên hệ dẫn dắt tới sự phạm tội của chủ thể hành vi. Bên cạnh đó, cái khác căn bản nhất là khác về đối tượng nghiên cứu.
Tội phạm học không đi tìm “sự phù hợp giữa Luật và bản chất pháp lý của sự vật” (C.Mác), mà đi tìm câu trả lời cho câu hỏi tại sao người đó lại phạm tội dựa trên cơ sở các đặc điểm nhân thân của người đó. [44] Trong thực tế nghiên cứu tội phạm học, nhân thân người phạm tội được xem là một bộ phận không thể tách rời của tình hình tội phạm, tức là nó thuộc về khách thể nghiên cứu của tội phạm học, cái chứa đựng thông tin cho biết về đối tượng nghiên 1 cứu của khoa học này – nguyên nhân và điều kiện của tội phạm. Vì thế, nhân thân người phạm tội trong tội phạm học cũng có đặc tính (biểu hiện) giống như khái niệm THTP, tức là có nhân thân người phạm tội với tính cách là cá nhân (cái riêng) và nhân thân người phạm tội với tính cách là hiện tượng (cái chung). Ở đây có sự thống nhất biện chứng giữa cái riêng và cái chung, cái đặc thù trong sự hình thành và vận động của các khái niệm đã nêu.
Có thể khẳng định, nhân thân người phạm tội với tính cách là hiện tượng cần được gọi là tình hình nhân thân người phạm tội, tức là số lớn. Đặc thù tội phạm học về khách thể nghiên cứu là số lớn, cho dù đề tài chỉ đề cập đến một loại hành vi như nhân thân người phạm tội mua bán trái phép chất ma túy, thì khách thể nghiên cứu vẫn là số lớn. Nó được khái quát từ những đặc điểm của tổng thể những người phạm tội trong một đơn vị thời gian và không gian nhất định. Như vậy, áp dụng vào trường hợp của đề tài thì thấy rằng, nhân thân người phạm tội về ma túy luôn là hiện tượng, cái phản ánh cả bản chất tâm-sinh lý-xã hội, cả bản chất pháp lý của người phạm tội về ma túy ở mức độ cá nhân người phạm tội về ma túy được hệ thống hóa và khái quát thành mức độ tổng thể tình hình các tội về ma túy trên một địa bàn nhất định.
Khái niệm này bao hàm những đặc điểm, dấu hiệu đặc trưng nhất phản ánh bản chất về nhiều mặt của người phạm tội. Người có những đặc điểm, dấu hiệu như vậy, khi gặp tình huống và hòan cảnh khách quan bất lợi rất dễ thực hiện hành vi phạm tội. Từ lý luận trên có thể rút ra khái niệm nhân thân người phạm tội về ma túy như sau: Dưới góc độ tội phạm học, nhân thân người phạm tội về ma túy được hiểu là tình hình nhân thân người phạm tội về ma túy và là cơ sở để xác định vấn đề nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm về ma túy thông qua tổng thể các đặc điểm tự nhiên, xã hội và pháp lý hình sự của các chủ thể đã thực hiện hành vi phạm tội về ma túy trong một đơn vị thời gian và không gian nhất định. Ý nghĩa của việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy 10 Nhân thân người phạm tội là một khách thể nghiên cứu của tội phạm học.
Bởi vì, bản thân cá nhân người phạm tội, các đặc điểm về nhân chủng học, dân tộc học, về tâm lý, sinh lý, về xã hội và về tư pháp hình sự của người đó đều tồn tại khách quan và chúng chứa đựng những thông tin cho phép nhìn nhận ra mối liên hệ nhân- quả hay quy luật của sự phạm tội, tức là cho phép thấy được đối tượng nghiên cứu của tội phạm học để dựa vào đó mà xác định biện pháp phòng ngừa tội phạm cho hiệu quả, do đó việc nghiên cứu một cách toàn diện nhân thân người phạm tội nói chung và nhân thân người phạm tội về ma túy nói riêng có ý nghĩa quan trọng cả về mặt lý luận và thực tiễn.1 Ý nghĩa lý luận của việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy Thứ nhất, “Việc phân tích các nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm đã chỉ ra rằng không thể nhận thức, hiểu biết được các nguyên nhân và điều kiện đó nếu thiếu việc cân nhắc nhân thân người phạm tội, bản chất, các đặc điểm và quá trình hình thành nó” [43]. Do đó, khi nghiên cứu chính xác nhân thân người phạm tội về ma túy (tâm-sinh lý-xã hội, nhân khẩu-nhân chủng học, dân tộc học và pháp lý) sẽ là cơ sở để nhận thức một cách đầy đủ và rõ ràng nhất về nguyên nhân và điều kiện làm phát sinh tội phạm về ma túy. Thứ hai, nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy giúp nhận thức sâu sắc và rõ nét hơn về THTP ma túy, cụ thể: nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy (tâm-sinh lý-xã hội, nhân khẩu-nhân chủng học, dân tộc học và pháp lý) để xem xét, nhìn nhận những yếu tố này trong sự tác động qua lại với các yếu tố khác thuộc môi trường sống và hoàn cảnh làm phát sinh THTP về ma túy. Thứ ba, nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy giúp cho việc đề ra các biện pháp phòng ngừa phù hợp từ khía cạnh nhân thân nhằm loại bỏ các đặc điểm nhân thân xấu, góp phần hình thành các đặc điểm nhân thân tốt giúp họ trở thành người có ích cho xã hội.
Thứ tư, nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy góp phần cung cấp thông tin cho các ngành khoa học pháp lý khác. Ý nghĩa thực tiễn của việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy Thứ nhất, nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy giúp các cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án trên địa bàn Huyện Củ Chi nắm bắt chính xác vấn đề nhân thân người phạm tội về ma túy trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử đạt hiệu quả cao. Cụ thể: Nghiên cứu kỹ đặc điểm nhân thân người phạm tội về ma túy trong giai đoạn điều tra để có cơ sở xác định phương thức, phương hướng điều tra giả sử (nghiên cứu các mối quan hệ của bị can, thói quen, sở thích, trích lục tiền án, tiền sự .), từ đó tạo cơ sở cho việc ra bản án của Tòa án là có căn cứ và hợp pháp. Thứ hai, giúp các cơ quan thi hành án và các cơ quan khác trên địa bàn huyện Củ Chi có cơ sở cho việc xây dựng các biện pháp, hình thức quản lý - giáo dục, cải tạo người phạm tội một cách hiệu quả vì mục đích chính của hình phạt là giáo dục, cải tạo người phạm tội để họ trở thành công dân tốt, có ích cho xã hội và không tái phạm, mà ở điểm này thì trên địa bàn huyện Củ Chi còn khá là hạn chế, do đó cần thiết nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy để có biện pháp giáo dục, cải tạo đúng đắn tạo điều kiện cho người phạm tội sửa chữa lỗi lầm, tái hòa nhập cộng đồng, ổn định cuộc sống.
Các đặc điểm của nhân thân người phạm tội về ma túy trong tội phạm học Đặc điểm nhân thân là những đặc điểm thuộc về cá nhân con người. Nó, có phần được hình thành tự nhiên, có phần được xuất hiện trong quá trình tương tác với môi trường sống. Chính vì thế, những đặc điểm này phản ánh bản chất xã hội của cá nhân con người. Các đặc điểm nhân thân của người phạm tội được tội phạm học nghiên cứu là những đặc điểm mang tính đặc trưng, phổ biến điển hình, trong đó mỗi đặc điểm, dấu hiệu lại có hình thức thể hiện khác nhau, có mối quan hệ biện chứng với nhau, tác động qua lại với nhau và có vai trò quan trọng để nhận thức về cơ chế tâm lý xã hội của hành vi phạm tội.
Các đặc điểm này, ở đây xin được áp dụng mô hình ba nhóm là Tự nhiên, Xã hội và Pháp lý hình sự. Các đặc điểm tự nhiên 12 1. Về giới tính Nghiên cứu đặc điểm giới tính trong nhân thân người phạm tội về ma túy nhằm mục đích làm rõ 02 vấn đề, cụ thể: Một là, tỷ lệ của nam giới so với nữ giới khi phạm tội; Hai là, đặc trưng của giới tính có ảnh hưởng như thế nào đến cơ chế hành vi phạm tội về ma túy. Trên thực tế thì tỉ lệ nam giới phạm tội về ma túy cao hơn nữ giới, bởi lẽ nam giới có ưu thế về thể chất và thường là người lao động chính trong gia đình chịu áp lực về kinh tế.