chương 1 Luật Báo chí được Quốc hội khóa 13 thông qua ngày 05 tháng 4 năm 2016: “Báo chí là sản phẩm thông tin về các sự kiện, vấn đề trong đời sống xã hội thể hiện bằng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được sáng tạo, xuất bản định kỳ và phát hành, truyền dẫn tới đông đảo công chúng thông qua các loại hình báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử”. Theo đó các loại hình báo chí được đề cập trong lu ật này cũng đ ược hiểu lần lượt là: “Báo in là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, tranh, ảnh, thực hiện bằng phương tiện in để phát hành đến bạn đọc, gồm báo in, tạp chí in; Báo nói là loại hình báo chí sử dụng tiếng nói, âm thanh, đ ược truyền dẫn, phát sóng trên các hạ tầng kỹ thuật ứng dụng công nghệ khác nhau; Báo hình là loại hình báo chí sử dụng hình ảnh là chủ yếu, kết hợp tiếng nói, âm thanh, chữ viết, được truyền dẫn, phát sóng trên các hạ tầng kỹ thuật ứng dụng công nghệ khác nhau; Báo điện tử là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được truyền dẫn trên môi trường mạng, gồm báo điện tử và tạp chí điện tử. Báo chí hiện đại có thể được hiểu là những ấn phẩm xuất b ản đ ịnh kỳ hoặc không định kỳ (hoặc không định kỳ như báo mạng điện tử) được sản xuất với khối lượng lớn, phát hành rộng rãi đến đông đảo c ư dân (công chúng). Khái niệm báo chí theo nghĩa rộng được dùng để chỉ các sản phẩm phát hành thông qua các loại hình báo in, phát thanh, truyền hình và báo mạng điện tử.
[3,tr 5] Báo chí có nhiều vai trò trong đời sống xã hội trên nhiều lĩnh vực như: Về chính trị: báo chí là công cụ, là vũ khí quan trọng trên mặt trận tư tưởng - văn hóa. Vai trò của báo chí trong lĩnh v ực chính tr ị là h ướng d ẫn nhận thức và hành động của công chúng. Báo chí là l ực l ượng xung kích trên mặt trận tư tưởng- văn hóa của Đảng, là công cụ tham gia quản lý xã hội; công cụ giám sát cán bộ đảng viên về đạo đức, lối sống. 14 Về kinh tế: Trong nền kinh tế thị trường, thông tin chính xác, kịp thời là sức mạnh tạo nên thắng lợi cạnh tranh.
Các phương tiện thông tin đ ại chúng có vai trò to lớn trong việc cung c ấp những thông tin có giá tr ị đó. Báo chí không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin thu ần túy mà còn có thể hướng dẫn thị trường, hướng dẫn việc áp dụng khoa học kỹ thu ật và công nghệ mới, giới thiệu những mô hình, điển hình tiên tiến trong s ản xuất và kinh doanh. Về văn hóa- xã hội: báo chí góp phần nâng cao văn hóa, giải trí làm cho mọi người ngày càng hiểu nhau, xích lại gần nhau hơn, chia sẻ tâm tư, tình cảm, đồng thời cùng học tập, tiếp thu được nền văn hóa đa dạng, phong phú của các dân tộc khác để làm giàu cho văn hóa dân tộc mình[4,tr 35] Theo điều 4 quy định chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của báo chí trong Luật Báo chí thì: Báo chí ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là phương tiện thông tin thiết yếu đối với đời sống xã hội; là cơ quan ngôn luận của cơ quan Đảng, cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - ngh ề nghiệp; là diễn đàn của Nhân dân. Báo chí có nhiệm vụ, quyền hạn sau đây: Thông tin trung thực v ề tình hình đất nước và thế giới phù hợp với lợi ích của đất nước và của Nhân dân; Tuyên truyền, phổ biến, góp phần xây dựng và bảo vệ đ ường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, thành t ựu của đất nước và thế giới theo tôn chỉ, Mục đích của cơ quan báo chí; góp phần ổn định chính trị, phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao dân trí, đáp ứng nhu cầu văn hóa lành mạnh của Nhân dân, bảo v ệ và phát huy truy ền thống tốt đẹp của dân tộc, xây dựng và phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng và b ảo v ệ T ổ qu ốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; Phản ánh và hướng dẫn dư luận xã h ội; làm 15 diễn đàn thực hiện quyền tự do ngôn luận của Nhân dân; phát hiện, nêu gương người tốt, việc tốt, nhân tố mới, điển hình tiên tiến; đấu tranh phòng, chống các hành vi vi phạm pháp luật và các hiện t ượng tiêu c ực trong xã hội; góp phần giữ gìn sự trong sáng và phát triển tiếng Việt, tiếng của các dân tộc thiểu số Việt Nam; mở rộng sự hiểu biết lẫn nhau giữa các nước và các dân tộc, tham gia vào sự nghiệp của nhân dân th ế gi ới vì hòa bình, độc lập dân tộc, hữu nghị, hợp tác, phát triển bền vững.
Tuyên truyền Tuyên là nói, truyền là loang ra. Theo từ điển Tiếng Việt- 2009, Nxb Đà Nẵng, tuyên truyền là “phổ biến, giải thích rộng rãi để thuyết phục mọi người tán thành, ủng hộ, làm theo”.Nelsn, tuyên truyền được định nghĩa một cách trung tính như một dạng truyền thông có hệ thống, có chủ ý nhằm tác động đến cảm xúc, thái độ, ý kiến và hành động của một nhóm người xác định vì các mục đích tư tưởng, chính trị hay thương mại thông qua việc truy ền các thông điệp một chiều, được kiểm soát trên các phương tiện truyền thông. “Tuyên truyền” theo nghĩa rộng là hoạt động có mục đích c ủa ch ủ thể nhằm truyền bá những tri thức, giá trị tinh thần, tư tưởng đến đ ối tượng, biến những kiến thức, giá trị tinh thần đó thành nh ận th ức, ni ềm tin, tình cảm của đối tượng, thôi thúc đối tượng hành đ ộng theo nh ững định hướng, những mục tiêu do chủ thể tuyên truyền đặt ra. Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà tuyên truyền lớn của Đảng ta, là tấm gương mẫu mực về công tác tuyên truyền.
Người định nghĩa và xác định rõ mục đích của tuyên truyền: “Tuyên truyền là đem một việc gì nói cho dân hiểu, dân nhớ, dân theo, dân làm. Nếu không đạt được mục đích đó, là tuyên truyền thất bại”. Báo chí địa phương 16 Báo chí địa phương là một bộ phận quan trọng cấu thành nền báo chí cách mạng Việt Nam. Về công tác quản lý đối với hệ th ống báo chí đ ịa phương, Báo Đảng do Tỉnh ủy/ Thành ủy trực tiếp quản lý; còn Đài Phát thanh- Truyền hình (PT-TH) tỉnh thì do Ủy ban Nhân dân (UBND) tỉnh/thành phố trực thuộc trung ương trực tiếp quản lý; ngoài ra có s ự tham gia thông tin tuyên truyền của các đài truyền thanh huy ện, th ị xã, thành phố do UBND cùng cấp trực tiếp quản lý.
Hệ thống báo chí địa phương ở Việt Nam khá đa dạng. Hiện nay ở tất cả 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trong cả nước đều có ít nhất 1 tờ báo in; một Đài PT- TH cấp tỉnh và các Website của các Báo, Đài (Riêng Thành phố Hồ Chí Minh có đài phát thanh và đài truy ền hình riêng bi ệt). Ngoài ra, hầu hết các địa phương còn có Website của Sở Thông tin- Truyền thông và Tạp chí của Hội Nhà báo, Hội Văn học, Nghệ thuật t ỉnh. M ột s ố nơi còn có tạp chí hoặc trang thông tin của các s ở, ban, ngành t ỉnh.
Ở các huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh có hệ thống đài truyền thanh cấp huyện, thị xã, thành phố và một hệ thống dày đặc gồm hàng chục nghìn các đài truyền thanh cấp xã, phường, thị trấn, trạm truyền thanh ấp, khóm, khu, thôn, làng, bản… Là cơ quan ngôn luận của Đảng bộ, chính quyền và là di ễn đàn c ủa nhân dân, báo chí địa phương giữ vai trò quan trọng trong vi ệc gi ữ v ững sự ổn định chính trị, thúc đẩy công cuộc đổi mới về mọi phương diện, nhất là phát triển kinh tế, góp phần nâng cao dân trí và dân chủ hóa mọi mặt đời sống xã hội ở địa phương. Báo chí địa phương không chỉ là cầu n ối gi ữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, là cơ quan tuyên truyền, gi ải thích, v ận động nhân dân thực hiện đường lối, chính sách mà còn định hướng chính trị, tư tưởng cho nhân dân trước các sự kiện, vấn đề trong tỉnh, thành, khu vực, trong nước cũng như quốc tế. 17 Trong sự nghiệp cách mạng của dân tộc, qua nhiều thập kỷ, báo chí địa phương đã có sự phát triển từng bước vững mạnh, trở thành một b ộ phận không thể tách rời của nền báo chí cách mạng Việt Nam. So v ới các Đài, Báo Trung ương và của ngành, Báo chí địa phương có lợi thế là n ắm chắc hoàn cảnh cụ thể, phong tục tập quán địa phương, đi sâu vào t ừng đối tượng riêng biệt, từ đó thông tin gần gũi, góp ph ần tác đ ộng vào t ư tưởng, tình cảm của ngườu dân địa phương một cách trực ti ếp.
M ỗi đ ịa phương đều có những truyền thống, đặc điểm riêng về đời sống kinh tế - xã hội, có sắc thái riêng trong tâm lý của công chúng báo chí. Công chúng địa phương thích đọc báo, nghe đài địa phương trước hết vì h ọ luôn luôn muốn biết được những thông tin của địa phương mình, những thông tin đã và đang diễn ra xung quanh mình. Đó là lợi thế của hệ thống báo chí này. Những năm qua, nhìn chung hệ thống báo chí địa phương nước ta đã không ngừng đổi mới, cải tiến các chuyên trang, chuyên m ục, ch ương trình….phù hợp với nhu cầu của công chúng; góp phần to lớn trong vi ệc động viên tinh thần thi đua lao động, làm việc, học tập trong các t ầng l ớp nhân dân; cổ vũ những nhân tố mới, những điển hình tiên tiến, góp ph ần tích cực trong việc thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị ở địa phương; đem đến cho công chúng địa phương những thông tin b ổ ích, thi ết th ực, gắn với cuộc sống hằng ngày của họ.
Báo chí địa phương cũng phát hi ện, vạch trần nhiều vụ việc, gióng lên những tiếng chuông cảnh tỉnh tr ước những tiêu cực cản trở sự tiến bộ xã hội; góp phần xóa đói, gi ảm nghèo, nâng cao dân trí cùng nhau tham gia thực hiện phong trào thi đua yêu nước do Đảng và Nhà nước phát động.