Xác định thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của cao tổng và cao phân đoạn điều chế từ lá trà hoa đỏ (Camellia longii Orel & Luu)

Luận văn tốt nghiệp: Xác định thành phần hoá học và hoạt tính sinh học của cao tổng và cao phân đoạn từ lá trà hoa đỏ Camellia longii Orel & Luu, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.Hồ Chí Minh, 2025

• Tác giả: Phùng Thị Mỹ Ân
• Người hướng dẫn: ThS. Hà Thị Huế
• Trường học: Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Công nghệ Kỹ thuật Hóa học
• Đề tài: Xác định thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của cao tổng và cao phân đoạn điều chế từ lá trà hoa đỏ (Camellia longii Orel & Luu)
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan thành phần hoá học của trà hoa đỏ Camellia longii

Trà hoa đỏ có tên khoa học là Camellia longii Orel & Luu. Loài này được phát hiện tại Vườn quốc gia Bù Gia Mập. Chi Camellia từ lâu nổi tiếng với nguồn dược chất tự nhiên phong phú. Tuy nhiên, dữ liệu khoa học về Camellia longii vẫn còn hạn chế. Nghiên cứu thực hiện tại Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM năm 2025 mở ra hướng đi mới. Đề tài tập trung phân tích cao chiết từ lá trà hoa đỏ. Nguồn nguyên liệu được thu hái cẩn thận tại sinh cảnh tự nhiên. Lá khô được chiết xuất bằng dung môi ethanol 45% thu cao tổng. Nghiên cứu tiến hành phân tách cao tổng thành sáu phân đoạn ký hiệu PD1 đến PD6. Phương pháp sắc ký cột cổ điển sử dụng hệ dung môi ethyl acetate và methanol. Các phân tích chỉ ra sự hiện diện của 62 hợp chất sinh học khác nhau. Thành phần chính bao gồm polyphenol, flavonoid, saponin và triterpenoid. Công trình này đặt nền tảng học thuật vững chắc cho việc định danh loài. Kết quả tạo tiền đề quan trọng nhằm phát triển các sản phẩm chăm sóc sức khỏe giá trị cao.

1.1. Nguồn gốc loài Camellia longii Orel Luu

Camellia longii Orel & Luu là loài thực vật đặc hữu của Việt Nam. Cây sinh trưởng chủ yếu dưới tán rừng ẩm tại Vườn quốc gia Bù Gia Mập. Điều kiện thổ nhưỡng đặc thù tạo nên hệ chuyển hóa thứ cấp độc đáo. Chi Camellia tại Việt Nam có tính đa dạng sinh học rất cao. Nhiều loài trà hoa vàng hoặc hoa đỏ chứa hàm lượng chất chống oxy hóa lớn. Dù vậy, Camellia longii là loài mới phát hiện gần đây. Các nghiên cứu chuyên sâu về mặt hóa học của cây vẫn còn ít. Công bố năm 2025 giúp bổ sung dữ liệu thực vật học giá trị. Việc phân loại chuẩn xác hỗ trợ bảo tồn nguồn gen quý hiếm. Nguồn gen này có ý nghĩa kinh tế và y sinh học lâu dài.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu đồ án tốt nghiệp HCMUTE

Đồ án tốt nghiệp ngành Công nghệ Kỹ thuật Hóa học được triển khai tại ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM. Mục tiêu cốt lõi là làm sáng tỏ thành phần hóa học lá trà hoa đỏ. Nghiên cứu tiến hành điều chế cao tổng bằng phương pháp ngâm chiết hồi lưu. Phân đoạn cao thô nhằm làm giàu các nhóm hoạt chất sinh học mục tiêu. Nhóm nghiên cứu kết hợp kỹ thuật sắc ký và phổ khối hiện đại. Bên cạnh đó, đề tài đánh giá tiềm năng chống oxy hóa qua thử nghiệm in vitro. Thử nghiệm ức chế enzym acetylcholinesterase cũng được tiến hành bài bản. Kết quả nghiên cứu khẳng định tiềm năng ứng dụng thực tế của dược liệu. Đây là tài liệu khoa học đáng tin cậy về loài thực vật này.

II. Phân tích thành phần hoá học lá trà hoa đỏ Camellia longii

Việc phân tích thành phần hóa học đòi hỏi các phương pháp phân tích chuẩn xác. Nghiên cứu sử dụng kỹ thuật phổ FT-IR và sắc ký HPLC-MS/MS hiện đại. Kết quả phổ khối phân giải cao phát hiện tổng cộng 62 hợp chất sinh học. Nhóm chất chiếm tỷ lệ ưu thế gồm polyphenol, flavonoid, saponin và acid hữu cơ. Trong cao tổng ethanol 45%, các flavan-3-ol tiêu biểu xuất hiện rõ nét. Tiêu biểu gồm catechin, epicatechin, epicatechin gallate và epigallocatechin gallate. Cây cũng chứa nhiều dẫn xuất flavonoid glycoside phong phú. Điển hình là rutin, myricitrin, quercitrin, afzelin và kaempferol-3-O-rutinoside. Ở phân đoạn PD1, acid syringic đạt hàm lượng 6,14% và epicatechin gallate đạt 6,03%. Sang phân đoạn PD2, quercitrin chiếm tỷ lệ áp đảo với 15,75%. Phân đoạn PD3 ghi nhận hàm lượng myricitrin vượt bậc lên tới 13,14%. Các phân đoạn PD1 đến PD4 thể hiện hàm lượng hoạt chất vượt trội. Ngược lại, hai phân đoạn cuối PD5 và PD6 chứa mật độ polyphenol thấp hơn đáng kể. Dữ liệu phổ đã chứng minh tính đa dạng hóa sinh đặc sắc của dược liệu.

2.1. Phân lập và phân bố hợp chất qua các phân đoạn

Hệ dung môi ethyl acetate và methanol giúp phân tách hiệu quả các hợp chất tự nhiên. Từng phân đoạn biểu hiện sự tích tụ hoạt chất riêng biệt. Phân đoạn PD1 tập trung nhiều hợp chất polyphenol đơn giản và acid phenolic. Hàm lượng acid syringic và epicatechin gallate tại đây rất cao. Trong khi đó, phân đoạn PD2 và PD3 chứa mật độ flavonoid glycoside dồi dào. Tiêu biểu là myricitrin, quercitrin và afzelin với tỷ lệ vượt bậc. Các dẫn xuất glycoside này đóng vai trò quyết định đến hoạt tính dược lý. Đến phân đoạn PD5 và PD6, lượng polyphenol phân cực mạnh giảm rõ rệt. Quá trình phân đoạn chứng tỏ hiệu quả cô lập các nhóm chất mục tiêu. Kết quả cung cấp thông tin cốt lõi để tinh sạch chất chuẩn.

2.2. Định lượng hàm lượng polyphenol flavonoid và saponin

Phương pháp đo quang phổ UV-Vis cho phép xác định hàm lượng tổng các nhóm chất. Các phân đoạn PD1 đến PD4 sở hữu hàm lượng hoạt chất ấn tượng. Hàm lượng polyphenol tổng (TPC) dao động từ 391,8 đến 456,6 mg GAE/g DW. Lượng flavonoid tổng (TFC) đạt mức cao từ 298,6 đến 382,2 mg CE/g DW. Bên cạnh đó, saponin tổng (TSC) đạt từ 151,3 đến 187,7 mg OAE/g DW. Những chỉ số này vượt trội hơn so với nhiều loài trà truyền thống. Sự tương quan giữa TPC và TFC phản ánh chất lượng cao của nguồn nguyên liệu. Ngược lại, hàm lượng các nhóm chất này giảm mạnh ở PD5 và PD6. Dữ liệu định lượng khẳng định giá trị dược liệu to lớn của lá trà hoa đỏ.

III. Đánh giá hoạt tính sinh học từ lá trà hoa đỏ Camellia longii

Nghiên cứu hoạt tính sinh học được thực hiện thông qua các mô hình in vitro tiêu chuẩn. Nhóm tác giả tiến hành đánh giá khả năng chống oxy hóa bằng phép thử FRAP và DPPH. Đồng thời, thử nghiệm ức chế enzym acetylcholinesterase (AChE) được triển khai nhằm tìm kiếm ứng dụng y sinh. Ở thử nghiệm năng lực khử sắt FRAP, cao tổng và các phân đoạn PD1 đến PD4 cho kết quả rất tốt. Giá trị EC50 của các mẫu này dao động trong khoảng 5,51 đến 12,90 μg/mL. Phân đoạn PD5 và PD6 thể hiện năng lực khử yếu hơn với EC50 xấp xỉ 18 μg/mL. Đối với khả năng bắt gốc tự do DPPH, PD1 đến PD4 chứng minh hiệu quả dập tắt gốc tự do mạnh mẽ. Chỉ số IC50 chỉ dao động từ 2,41 đến 3,96 μg/mL. Trong khi đó, IC50 của PD5 và PD6 tăng lên lần lượt là 14,80 và 18,97 μg/mL. Về hoạt tính kháng AChE, các phân đoạn thể hiện chỉ số IC50 từ 198,0 đến 335,0 μg/mL. Kết quả khẳng định mối liên hệ chặt chẽ giữa hàm lượng polyphenol và hoạt tính sinh học thực tế.

3.1. Năng lực khử FRAP và dập tắt gốc tự do DPPH

Khả năng chống oxy hóa đóng vai trò then chốt bảo vệ tế bào khỏi stress oxy hóa. Thử nghiệm DPPH chứng minh phân đoạn PD1 đến PD4 có hoạt tính triệt tiêu gốc tự do vượt trội. Mức IC50 rất thấp (2,41 – 3,96 μg/mL) phản ánh hiệu lực dập tắt gốc tự do nhanh chóng. Song song đó, năng lực khử ion sắt (FRAP) đạt ngưỡng EC50 từ 5,51 đến 12,90 μg/mL. Hoạt tính này tương đương với nhiều chất chống oxy hóa thương mại. Sự hiện diện đồng thời của gallic acid, catechin và flavonoid glycoside tạo nên tác dụng hiệp đồng mạnh mẽ. Do đó, các phân đoạn giàu polyphenol có thể ngăn ngừa tổn thương peroxy hóa lipid. Đây là cơ sở khoa học quan trọng để phát triển dòng sản phẩm chống lão hóa tự nhiên.

3.2. Tiềm năng ức chế enzym acetylcholinesterase

Enzym acetylcholinesterase phân hủy chất dẫn truyền thần kinh acetylcholine trong hệ thần kinh trung ương. Sự suy giảm acetylcholine là nguyên nhân chính dẫn đến suy giảm trí nhớ và bệnh Alzheimer. Nghiên cứu kiểm tra hoạt tính ức chế enzym AChE của các phân đoạn cao lá. Kết quả thực nghiệm cho thấy giá trị IC50 nằm trong khoảng 198,0 đến 335,0 μg/mL. Các hợp chất polyphenol và alkaloid tự nhiên trong lá đóng vai trò ức chế cạnh tranh với enzym. Cơ chế này hỗ trợ duy trì nồng độ dẫn truyền thần kinh ổn định. Phát hiện mở ra hướng nghiên cứu các hoạt chất tự nhiên điều trị thoái hóa thần kinh. Lá trà hoa đỏ do đó trở thành ứng viên dược liệu đầy triển vọng cho y học hiện đại.

IV. Kết luận và ứng dụng dược liệu từ trà hoa đỏ Camellia longii

Đồ án tốt nghiệp tại Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM năm 2025 đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu đề ra. Nghiên cứu xác lập cơ sở khoa học chi tiết về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của lá trà hoa đỏ Camellia longii. Việc định danh 62 hợp chất tự nhiên minh chứng rõ tiềm năng dược lý to lớn của loài cây này. Các phân đoạn PD1 đến PD4 sở hữu hàm lượng polyphenol và flavonoid rất cao. Những phân đoạn này đồng thời thể hiện hoạt tính chống oxy hóa và ức chế enzym AChE mạnh mẽ. Phát hiện này mở ra triển vọng ứng dụng rộng rãi trong ngành dược phẩm và thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Các chiết xuất có thể dùng điều chế trà dược liệu hoặc viên nang bổ trợ thần kinh. Để tối ưu hóa giá trị thực tiễn, việc mở rộng quy mô chiết xuất là bước đi cần thiết. Các thử nghiệm lâm sàng in vivo chuyên sâu cần tiếp tục được tiến hành. Đồng thời, công tác quy hoạch vùng trồng và bảo tồn nguồn gen tự nhiên tại Bù Gia Mập đóng vai trò sống còn.

4.1. Tiềm năng ứng dụng trong dược phẩm và thực phẩm chức năng

Hàm lượng hoạt chất sinh học dồi dào tạo lợi thế lớn cho sản xuất dược phẩm. Chiết xuất từ lá trà hoa đỏ có thể dùng phát triển trà thảo mộc cao cấp. Khả năng chống oxy hóa mạnh mẽ giúp ngăn ngừa lão hóa và stress oxy hóa. Hoạt tính ức chế enzym AChE mở ra cơ hội bào chế thực phẩm chức năng bổ não. Các chế phẩm có thể hỗ trợ phòng ngừa suy giảm trí nhớ ở người lớn tuổi. Công nghệ chiết xuất chọn lọc cho phép thu hồi phân đoạn giàu glycoside. Quy trình này nâng cao giá trị gia tăng cho nguồn tài nguyên bản địa Việt Nam. Doanh nghiệp thảo dược có thể tận dụng nguồn nguyên liệu độc đáo này để thương mại hóa.

4.2. Định hướng bảo tồn và mở rộng nghiên cứu in vivo

Camellia longii có vùng phân bố hẹp và số lượng cá thể ngoài tự nhiên rất ít. Việc khai thác nguyên liệu cần song hành với chiến lược bảo tồn bền vững. Các cơ quan chức năng cần nhân giống vô tính và nuôi cấy mô loài trà này. Xây dựng vùng chuyên canh dược liệu giúp bảo vệ hệ sinh thái rừng tự nhiên. Bên cạnh đó, các nghiên cứu tiếp theo cần đánh giá độc tính cấp và độc tính bán trường diễn. Thử nghiệm in vivo trên động vật là bước đệm thiết yếu trước khi thử nghiệm lâm sàng. Việc phân lập đơn chất tinh khiết cũng cần được đầu tư sâu rộng hơn. Hướng đi này giúp hoàn thiện hồ sơ khoa học toàn diện cho dược liệu quý.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Camellia longii Orel & Luu (thường gọi là trà hoa đỏ hoặc hồng trà long) là một loài thực vật đặc hữu thuộc họ Theaceae, được phát hiện lần đầu vào năm 2010 tại Vườn quốc gia Bù Gia Mập và chính thức được mô tả, định danh vào năm 2014 bởi Orel, Wilson và Lưu Hồng Trường. Đây là loài có vùng phân bố tự nhiên rất hẹp (ước tính chỉ khoảng 1 km²), hiện chưa có nhiều dữ liệu khoa học công bố toàn diện về đặc tính hóa học và hoạt tính sinh học. Một nghiên cứu công bố năm 2024 của Phan và cộng sự bước đầu ghi nhận cao tổng ethanol 70% từ lá C. longii thể hiện khả năng kháng oxy hóa, ức chế enzyme acetylcholinesterase (AChE) và cải thiện trí nhớ trên mô hình ruồi giấm (Drosophila melanogaster) mà không gây độc tính cấp tính.

Tuy nhiên, do dịch chiết thô ethanol là một hỗn hợp phức tạp chứa nhiều nhóm chất chuyển hóa thứ cấp có độ phân cực và hoạt tính khác nhau, việc chưa phân đoạn tinh sạch đã tạo ra khoảng trống lớn trong việc nhận diện các phân đoạn hoạt chất chủ đạo. Đề tài khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Phùng Thị Mỹ Ân và Lê Hải Đăng (chuyên ngành Hóa hữu cơ, ngành Công nghệ Kỹ thuật Hóa học, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh) được xây dựng nhằm giải quyết bài toán phân đoạn và định danh hóa thực vật này.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu được xác định cụ thể trong văn bản:

1. Mục tiêu tổng quát: Xác định mẫu cao chiết có hoạt tính sinh học mạnh nhất từ lá Camellia longii Orel & Luu và đánh giá mối tương quan giữa thành phần hóa học với hoạt tính sinh học của các mẫu cao.
2. Nhiệm vụ nghiên cứu:
   • Thực hiện phân đoạn mẫu cao tổng ethanol 45% từ lá C. longii bằng phương pháp sắc ký cột silica gel pha thuận.
   • Xác định thành phần hóa học định tính qua phổ FT–IR và phân tích định danh bằng hệ thống HPLC–MS/MS.
   • Định lượng các nhóm hoạt chất tổng số bao gồm polyphenol (TPC), flavonoid (TFC) và saponin (TSC).
   • Đánh giá hoạt tính sinh học in vitro gồm năng lực khử sắt (FRAP), khả năng dập tắt gốc tự do DPPH và ức chế enzyme acetylcholinesterase (AChE).
   • Xác định phân đoạn tiềm năng nhất nhằm tạo cơ sở khoa học cho phát triển dược liệu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Mẫu lá trà hoa đỏ (Camellia longii Orel & Luu) thu hái thực địa tại Vườn quốc gia Bù Gia Mập, tỉnh Đồng Nai (trước đây thuộc tỉnh Bình Phước) vào tháng 1 năm 2024.
• Phạm vi nghiên cứu: Phân tách và đánh giá trên mẫu cao tổng ethanol 45% cùng 6 cao phân đoạn thu được từ sắc ký cột; giới hạn kiểm tra hoạt tính sinh học ở quy mô in vitro.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu dựa trên khung lý thuyết về hóa thực vật của chi Camellia (họ Theaceae), tập trung vào các nhóm chất chuyển hóa thứ cấp chính: nhóm polyphenol (đặc biệt là các flavan-3-ol như catechin, epicatechin, epigallocatechin, epicatechin gallate, epigallocatechin gallate và các dẫn xuất flavonoid glycoside), nhóm saponin triterpenoid pentacyclic, alkaloid nhân purine, acid phenolic và polysaccharide. Cơ sở đánh giá hoạt tính sinh học dựa trên cơ chế dập tắt các gốc tự do dạng oxy hoạt tính (ROS) nhằm giảm thiểu stress oxy hóa, cùng cơ chế can thiệp thoái hóa thần kinh trong bệnh Alzheimer thông qua việc ức chế enzyme AChE – enzyme xúc tác thủy phân chất dẫn truyền thần kinh acetylcholine.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm bao gồm:

• Phương pháp sắc ký cột (Column Chromatography): Sử dụng pha tĩnh silica gel pha thuận kích thước hạt 230–400 mesh (Himedia, Ấn Độ). Hệ dung môi pha động được lựa chọn sau khi sàng lọc 8 hệ dung môi khác nhau trên sắc ký lớp mỏng (TLC Silica gel 60 F254) là ethyl acetate–methanol (EA:Me) theo thang phân cực tăng dần từ 100% EA đến 100% MeOH.
• Phương pháp phổ hồng ngoại biến đổi Fourier (FT–IR): Mẫu cao được chuẩn bị bằng kỹ thuật ép viên với KBr tỷ lệ 1:300 (w/w), ghi nhận phổ hấp thu trên máy đo phổ Jasco trong dải số sóng từ 4000 cm⁻¹ đến 400 cm⁻¹.
• Phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao ghép khối phổ hai lần (HPLC–MS/MS): Sử dụng cột sắc ký pha đảo Hypersil GOLD (2,1 × 150 mm, 3 µm) từ Thermo Scientific. Pha động gồm dung môi A (nước chứa 0,1% formic acid) và dung môi B (acetonitrile chứa 0,1% formic acid) với tốc độ dòng 0,4 mL/phút, thể tích tiêm mẫu 2,0 µL. Đầu dò khối phổ TOF-MS và TOF-MS/MS ghi nhận ở cả hai chế độ ion hóa âm và dương (Negative/Positive Polarity).
• Phương pháp quang phổ hấp thụ phân tử UV–Vis:
  • Xác định tổng hàm lượng polyphenol (TPC): Sử dụng thuốc thử Folin-Ciocalteu và Na2CO3 10%, đo độ hấp thu ở bước sóng 765 nm; kết quả quy đổi theo đường chuẩn gallic acid (y = 0,0926x + 0,0385, R² = 0,9965, đơn vị mg GAE/g DW).
  • Xác định tổng hàm lượng flavonoid (TFC): Tạo phức với AlCl3 10% trong môi trường kiềm (NaNO2 10%, NaOH 10%), đo độ hấp thu ở bước sóng 550 nm; quy đổi theo đường chuẩn catechin (y = 0,0196x + 0,0056, R² = 0,9998, đơn vị mg CE/g DW).
  • Xác định tổng hàm lượng saponin (TSC): Phản ứng tạo màu với vanillin 8% trong xúc tác H2SO4 72% ở 60 °C trong 15 phút, đo ở bước sóng 572 nm; quy đổi theo đường chuẩn oleanolic acid (y = 0,0628x + 0,0627, R² = 0,9965, đơn vị mg OAE/g DW).
• Thử nghiệm hoạt tính sinh học in vitro:
  • Năng lực khử sắt (FRAP): Đánh giá khả năng khử phức [Fe(CN)6]³⁻ thành [Fe(CN)6]⁴⁻, đo quang ở 700 nm, tính giá trị EC50 (nồng độ có độ hấp thu quang đạt 0,5); đối chứng dương bằng ascorbic acid.
  • Hoạt tính quét gốc tự do DPPH: Phản ứng giữa mẫu thử và dung dịch DPPH 100 µM trong ethanol 96% ở bóng tối trong 30 phút, đo ở bước sóng 517 nm, xác định giá trị IC50; đối chứng dương bằng ascorbic acid.
  • Hoạt tính ức chế enzyme acetylcholinesterase (AChE): Dựa trên phương pháp đo màu Ellman với cơ chất acetylthiocholine iodide (ATCI), tác nhân tạo màu DTNB 3 mM và enzyme AChE 0,22 U/mL trong đệm phosphate 0,1 M (pH = 8,0), đo độ hấp thu tại bước sóng 412 nm, xác định giá trị IC50; đối chứng dương bằng tacrine.
• Nguồn dữ liệu thực nghiệm: Ghi nhận trực tiếp tại Phòng thí nghiệm Hóa hữu cơ, Hóa dược (ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM), Trung tâm Sâm và Dược liệu TP.HCM (đo AChE) và Trung tâm Nghiên cứu Thử nghiệm Hóa dược – Viện Công nghệ Tiên tiến (đo HPLC–MS/MS).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 cung cấp tổng quan tài liệu về chi Camellia và vị trí phân loại học của loài Camellia longii. Chi Camellia là chi lớn nhất trong họ Theaceae với hơn 300 loài trên thế giới, trong đó Việt Nam ghi nhận khoảng 97 loài tính đến năm 2023. Tác giả tổng hợp chi tiết cấu trúc hóa học của các nhóm chất có trong chi, bao gồm flavan-3-ol, saponin triterpene, anthocyanin, alkaloid (chủ yếu là caffeine, theobromine, theophylline, theacrine), vitamin, acid amin tự do (đặc biệt là L-theanine), polysaccharide (TPS) và các hợp chất bay hơi trong tinh dầu.

Về đối tượng Camellia longii Orel & Luu, chương này hệ thống hóa các đặc điểm hình thái thực vật: cây bụi thường xanh cao 2,5–4 m, phiến lá dạng elip hẹp kích thước khoảng 31 × 6–9 cm, hoa hình chuông màu cam đậm đến đỏ có viền trắng không đều, nhụy dạng kim cương cấu tạo từ 5–6 gốc dính liền. Tác giả cũng phân tích kết quả nghiên cứu trước của Phan và cộng sự (2024), xác nhận cao tổng ethanol 70% từ loài này chứa 23 hợp chất đã được phát hiện sơ bộ qua LC–MS, chỉ ra khoảng trống nghiên cứu về việc phân đoạn cao và khảo sát chuyên sâu hoạt tính của từng nhóm phân đoạn.

Chương 2: Thực nghiệm và phương pháp nghiên cứu

Chương này mô tả chi tiết danh mục hóa chất, nguồn gốc xuất xứ (Sigma-Aldrich, Merck, Fisher, Xilong Chemical, Chemsol, Himedia, TCI) và thiết bị phân tích (máy UV–Vis Hitachi UH-5300, máy đo FT–IR Jasco, hệ thống cô quay chân không Yamato RE 601, cân phân tích BEL Engineering M214Ai). Tác giả trình bày tường minh sơ đồ quy trình nghiên cứu 3 giai đoạn: điều chế cao phân đoạn, xác định thành phần hóa học định tính - định lượng và khảo nghiệm hoạt tính sinh học in vitro.

Quy trình sắc ký cột được chuẩn hóa từ 15 g cao tổng tiền hấp phụ lên 30 g silica gel khô, tiến hành giải hấp liên tục bằng gradient dung môi ethyl acetate–methanol. Chương 2 thiết lập đầy đủ các thông số phân tích khối phổ trên hệ TOF-MS/TOF-MSMS (điện thế phun ion Ionspray voltage -4500 V ở pha âm và 5500 V ở pha dương, khí CAD gas 7, dải khối quét từ 50 Da đến 2000 Da, điện thế phân mảnh Declustering potential ±80 V, thế va chạm Collision energy ±20 V đến ±35 V). Đồng thời, các công thức toán học tính độ ẩm, hiệu suất thu hồi phân đoạn, phương trình hồi quy tuyến tính của các đường chuẩn và công thức tính phần trăm ức chế (I%) cho DPPH và AChE được trình bày hoàn chỉnh.

Chương 3: Kết quả và bàn luận

Chương 3 trình bày toàn bộ số liệu thu được từ thực nghiệm và các luận điểm giải thích cơ chế tương ứng:

• Kết quả sắc ký cột: Từ 15,04 g cao tổng ban đầu (độ ẩm 13,26%), quá trình giải hấp thu được 6 phân đoạn chính từ PD1 đến PD6 với tổng khối lượng 7,2223 g, đạt hiệu suất thu hồi 55,36%. Tác giả giải thích hiệu suất chưa đạt mức tuyệt đối là do một lượng chất bị hấp phụ giữ lại trên pha tĩnh silica gel và hao hụt qua các thao tác gom rửa phân đoạn.

Phân đoạn	Tỷ lệ dung môi giải hấp (EA:MeOH)	Khối lượng thu được (g)	Hiệu suất thu hồi (%)
PD1	97:03 – 95:05	0,2260	1,73
PD2	95:05 – 90:10	0,1154	0,88
PD3	90:10 – 80:20	0,1754	1,34
PD4	70:30	1,4838	11,37
PD5	70:30 – 50:50	3,3110	25,38
PD6	50:50 – 0:100	1,9107	14,65

• Kết quả FT–IR: Phổ của 7 mẫu cao đều hiển thị các tín hiệu dao động kéo dãn O–H liên kết hydro tại vùng 3600–3200 cm⁻¹, dao động Csp3–H của nhóm alkyl béo tại 3000–2850 cm⁻¹, dao động liên kết đôi C=C vòng thơm tại 1610–1614 cm⁻¹ và 1512–1522 cm⁻¹, dao động C–O / C–O–C tại 1339–1035 cm⁻¹, cùng các dao động uốn Csp2–H ngoài mặt phẳng của vòng benzen tại 917–645 cm⁻¹. Điểm khác biệt quan sát được gồm: peak 1764 cm⁻¹ ở PD2 chỉ thị nhóm carbonyl ester (tương ứng với methyl gallate); peak O–H và C=C ở PD3 có cường độ rất mạnh phản ánh cấu trúc tannin ngưng tụ; tín hiệu vùng 1640–1500 cm⁻¹ và chân peak O–H mở rộng ở PD6 phản ánh sự hiện diện của nhóm liên kết peptide hoặc protein.

• Kết quả HPLC–MS/MS: Định danh tổng cộng 62 hợp chất tự nhiên phân bố trong cao tổng và các phân đoạn. Trong cao tổng (CT), các flavonoid glycoside chiếm tỷ lệ phong phú như kaempferol-3-O-rutinoside (2,44%), myricitrin (2,15%), rutin (1,93%), quercitrin (1,20%), quercetin-triglycoside (0,97%), afzelin (0,21%) và myricetin-3-O-rutinoside (0,11%). Phân đoạn PD1 tập trung các hợp chất phenolic tự do và flavan-3-ol gồm syringic acid (6,14%), epicatechin gallate (6,03%), epicatechin (4,38%), gallic acid (3,05%), procyanidin B2 (2,22%), epigallocatechin gallate (1,40%), afzelin (1,33%), kaempferol (1,03%), epigallocatechin (1,01%), quercetin (0,90%) và myricetin (0,71%). Phân đoạn PD2 giàu quercitrin (15,75%), myricitrin (4,87%), afzelin (3,46%), gallic acid (1,70%), phlorizin (1,58%), phloretin (1,18%). Phân đoạn PD3 chứa lượng lớn myricitrin (13,14%), quercitrin (3,66%), (6S,9R)-roseoside (1,71%) và phlorizin. Ngược lại, PD5 và PD6 chứa hàm lượng hợp chất phenolic và flavonoid glycoside thấp hơn đáng kể.

• Kết quả định lượng TPC, TFC, TSC và hoạt tính sinh học: Các phân đoạn có độ phân cực trung bình thấp (PD1–PD4) thể hiện sự tích tụ vượt trội của các hoạt chất so với phân đoạn phân cực cao (PD5, PD6).

  • TPC: PD1–PD4 đạt từ 391,8 ± 6,5 đến 456,6 ± 13,2 mg GAE/g DW.
  • TFC: PD1–PD4 đạt từ 298,6 ± 7,5 đến 382,2 ± 17,9 mg CE/g DW.
  • TSC: PD1–PD4 đạt từ 151,3 ± 5,9 đến 187,7 ± 11,8 mg OAE/g DW.
  • Hoạt tính FRAP: Cao tổng và các phân đoạn PD1–PD4 có năng lực khử mạnh với EC50 từ 5,51 µg/mL đến 12,90 µg/mL; PD5 và PD6 có năng lực khử kém hơn với EC50 xấp xỉ 18 µg/mL.
  • Hoạt tính ức chế gốc tự do DPPH: PD1–PD4 thể hiện hoạt tính dập tắt gốc tự do cao với IC50 dao động trong khoảng 2,41–3,96 µg/mL; trong khi PD5 và PD6 suy giảm hoạt tính rõ rệt với IC50 lần lượt là 14,80 µg/mL và 18,97 µg/mL.
  • Khả năng ức chế AChE: IC50 của các mẫu cao nằm trong khoảng từ 198,0 µg/mL đến 335,0 µg/mL.
  • Phân tích tương quan: Tác giả sử dụng hệ số tương quan tuyến tính Pearson (r) để chứng minh mối quan hệ tỷ lệ thuận chặt chẽ giữa tổng hàm lượng polyphenol, flavonoid với khả năng khử sắt và dập tắt gốc tự do DPPH.

Kết quả và đóng góp của đề tài

Kết quả thực nghiệm chính của đề tài gắn liền với các số liệu định lượng cụ thể:

1. Đã phân tách thành công cao tổng lá C. longii thành 6 phân đoạn riêng biệt thông qua hệ dung môi ethyl acetate–methanol trên cột sắc ký silica gel với hiệu suất thu hồi tổng là 55,36%, trong đó phân đoạn chiếm tỷ trọng khối lượng lớn nhất là PD5 (25,38%) và thấp nhất là PD2 (0,88%).
2. Đã phát hiện và lập danh mục định danh 62 hợp chất tự nhiên bằng kỹ thuật HPLC–MS/MS, chỉ ra sự phân bố có chọn lọc của các hợp chất: PD1 giàu phenolic acid và flavan-3-ol tự do (syringic acid 6,14%, epicatechin gallate 6,03%, epicatechin 4,38%); PD2 và PD3 tập trung các flavonoid monoglycoside có giá trị cao (quercitrin lên tới 15,75% ở PD2 và myricitrin đạt 13,14% ở PD3).
3. Đã chứng minh các phân đoạn PD1 đến PD4 sở hữu hàm lượng hoạt chất và hoạt tính chống oxy hóa vượt trội: TPC đạt 391,8–456,6 mg GAE/g DW; TFC đạt 298,6–382,2 mg CE/g DW; TSC đạt 151,3–187,7 mg OAE/g DW; EC50 khử sắt FRAP đạt 5,51–12,90 µg/mL; IC50 dập tắt gốc tự do DPPH đạt 2,41–3,96 µg/mL; IC50 ức chế enzyme AChE đạt 198,0–335,0 µg/mL.

Đóng góp khoa học và giải pháp do tác giả đề xuất:

• Về mặt học thuật: Đây là công trình đầu tiên tiến hành phân đoạn sắc ký cột cao chiết từ lá loài trà hoa đỏ đặc hữu Camellia longii, bổ sung cơ sở dữ liệu định lượng và thành phần phổ khối MS/MS của 62 hợp chất tự nhiên, chứng minh mối tương quan thực nghiệm giữa hàm lượng phenolic/flavonoid với năng lực kháng oxy hóa và ức chế enzyme AChE.
• Đề xuất ứng dụng: Tác giả kiến nghị khai thác các phân đoạn PD1, PD2, PD3 và PD4 làm nguyên liệu định hướng phát triển các sản phẩm dược liệu và thực phẩm chức năng hỗ trợ làm chậm tiến trình thoái hóa thần kinh (bệnh Alzheimer) cũng như các bệnh lý liên quan đến hội chứng stress oxy hóa.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Hiệu suất thu hồi qua sắc ký cột silica gel pha thuận còn ở mức trung bình (55,36%), dẫn đến hao hụt lượng chất đáng kể do hấp phụ không thuận nghịch trên pha tĩnh.
• Nghiên cứu chỉ dừng lại ở mức độ thu nhận hỗn hợp cao phân đoạn (PD1–PD6) chứ chưa tiến hành phân lập tinh khiết từng đơn chất cụ thể từ các phân đoạn giàu hoạt tính.
• Các khảo nghiệm hoạt tính sinh học mới chỉ thực hiện ở quy mô in vitro trên hệ enzym và gốc tự do hóa học, chưa triển khai khảo sát trên các dòng tế bào thần kinh hoặc mô hình động vật sống in vivo.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Tối ưu hóa điều kiện sắc ký cột hoặc kết hợp các phương pháp sắc ký rây phân tử, sắc ký phân bố ngược dòng để nâng cao hiệu suất thu hồi chất.
• Tiến hành phân lập các đơn chất tinh khiết từ các phân đoạn tiềm năng PD1, PD2 và PD3; sử dụng phổ cộng hưởng từ hạt nhân (NMR) một chiều và hai chiều để giải cấu trúc chính xác.
• Triển khai thử nghiệm dược lý chuyên sâu trên mô hình tế bào thần kinh và đánh giá độc tính bán trường diễn trên động vật thực nghiệm nhằm phục vụ quy chuẩn phát triển sản phẩm thuốc hoặc thực phẩm bảo vệ sức khỏe.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn đối với:

• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên các ngành Công nghệ Kỹ thuật Hóa học, Hóa Dược, Dược học, Công nghệ Thực phẩm và Sinh học thực nghiệm đang thực hiện các đề tài về chiết tách hoạt chất tự nhiên từ thực vật.
• Các nhà nghiên cứu quan tâm đến quy trình phân đoạn sắc ký cột silica gel hệ dung môi phân cực tăng dần (EA:MeOH) và phương pháp chuẩn độ quang phổ UV–Vis định lượng TPC, TFC, TSC.
• Phần đáng tham khảo nhất trong văn bản là Chương 2 (với các sơ đồ thông số vận hành máy HPLC–MS/MS, công thức hóa học và quy trình thử nghiệm in vitro cụ thể) và Chương 3 (với bảng số liệu chi tiết về 62 hợp chất định danh qua phổ khối và số liệu so sánh IC50, EC50 của các phân đoạn).

Câu hỏi thường gặp

1. Mẫu lá trà hoa đỏ Camellia longii được thu thập ở đâu và vào thời gian nào? Mẫu lá trà hoa đỏ được thu hái thực địa tại Vườn quốc gia Bù Gia Mập, tỉnh Đồng Nai (trước đây thuộc tỉnh Bình Phước) vào tháng 1 năm 2024.

2. Quá trình sắc ký cột phân đoạn cao tổng sử dụng hệ dung môi nào và hiệu suất thu hồi đạt bao nhiêu? Quá trình sắc ký cột silica gel sử dụng hệ dung môi pha động là ethyl acetate–methanol (EA:Me) theo tỷ lệ tăng dần độ phân cực từ 100% EA đến 100% MeOH. Từ 15,04 g cao tổng ban đầu, nghiên cứu thu được 6 phân đoạn (PD1–PD6) với tổng khối lượng là 7,2223 g, tương ứng hiệu suất thu hồi đạt 55,36%.

3. Kỹ thuật HPLC–MS/MS đã phát hiện được bao nhiêu hợp chất và những hợp chất nào chiếm tỷ lệ nổi bật trong các phân đoạn đầu? Hệ thống HPLC–MS/MS đã phát hiện và định danh được 62 hợp chất trong mẫu cao. Trong đó, PD1 nổi bật với syringic acid (6,14%), epicatechin gallate (6,03%), epicatechin (4,38%) và gallic acid (3,05%); PD2 giàu quercitrin (15,75%), myricitrin (4,87%) và afzelin (3,46%); PD3 chứa lượng lớn myricitrin (13,14%) và quercitrin (3,66%).

4. Kết quả định lượng hoạt tính chống oxy hóa và ức chế enzyme AChE của các phân đoạn PD1–PD4 thể hiện ra sao? Các phân đoạn PD1–PD4 có hoạt tính sinh học vượt trội: TPC đạt từ 391,8 ± 6,5 đến 456,6 ± 13,2 mg GAE/g DW; TFC đạt từ 298,6 ± 7,5 đến 382,2 ± 17,9 mg CE/g DW; giá trị EC50 khử sắt FRAP đạt 5,51–12,90 µg/mL; giá trị IC50 dập tắt gốc tự do DPPH đạt 2,41–3,96 µg/mL; và giá trị IC50 ức chế enzyme AChE dao động từ 198,0 µg/mL đến 335,0 µg/mL.

5. Cơ sở lựa chọn hệ dung môi pha động ethyl acetate–methanol thay vì chloroform–methanol trong quá trình sắc ký cột là gì? Trong bước khảo sát sơ bộ 8 hệ dung môi bằng sắc ký lớp mỏng (TLC), chỉ có hai hệ gồm ethyl acetate–methanol và chloroform–methanol cho khả năng tách vết rõ ràng không bị kéo dải liên tục. Tác giả ưu tiên lựa chọn ethyl acetate–methanol do dung môi chloroform có độc tính cao đối với sức khỏe con người và môi trường.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của Phùng Thị Mỹ Ân và Lê Hải Đăng đã hoàn thành việc phân đoạn sắc ký cột cao tổng ethanol 45% từ lá loài trà hoa đỏ đặc hữu Camellia longii Orel & Luu thành 6 phân đoạn (PD1–PD6) và định danh 62 hợp chất tự nhiên bằng HPLC–MS/MS. Kết quả thực nghiệm in vitro chứng minh các phân đoạn PD1 đến PD4 sở hữu hàm lượng polyphenol, flavonoid cao và thể hiện hoạt tính khử sắt, dập tắt gốc tự do DPPH cũng như ức chế enzyme acetylcholinesterase vượt trội so với các phân đoạn phân cực cao còn lại. Đây là công trình thực nghiệm hóa dược đầu tiên cung cấp dữ liệu khoa học toàn diện về thành phần hoạt chất phân đoạn của C. longii, tạo cơ sở nền tảng cho các nghiên cứu tinh sạch đơn chất và định hướng ứng dụng nguồn dược liệu này trong hỗ trợ điều trị các bệnh lý thoái hóa thần kinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1.1 Tổng quan về chi Camellia 1.1 Giới thiệu chi Camellia Camellia là chi lớn nhất trong các chi thuộc họ Theaceae, đây là họ thực vật có khoảng 500 loài được xếp trong 18 chi nhưng trong đó chi Camellia có hơn 300 loài [3]. Tính đến năm 2023, ở Việt Nam có khoảng 97 loài được ghi nhận nằm trong chi này, Việt Nam là một trong hai khu vực có mức độ đa dạng về loài thuộc chi Camellia lớn nhất trên thế giới [3]. Chi Camellia là nhóm thực vật có giá trị dược liệu và kinh tế cao, được sử dụng rộng rãi trong thực phẩm, mỹ phẩm và y học cổ truyền nhờ các hoạt tính sinh học nổi bậc như chống oxy hóa, chống viêm, kháng khuẩn và tiềm năng chống ung thư [4, 5]. Trên thế giới, chi Camellia phân bố rải rác từ Bhutan, Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản cho đến Indonesia và Philippines, tuy nhiên phần lớn chúng phân bố ở Việt Nam và Trung Quốc [6].

Ở Việt Nam, chúng phân bố ở các vùng núi ẩm nhiệt đới và cận nhiệt đới, tập trung nhiều ở các tỉnh phía Bắc và kéo dài xuống dãy Trường Sơn và khu vực Tây Nguyên [7].1 mô tả sự phân bố một số loài thực vật thuộc chi Camellia ở Việt Nam.1: Một số loài thực vật thuộc chi Camellia ở Việt Nam STT Tên khoa học Phân bố TLTK 1 C. Thanh Hóa [3] Camellia tuyenquangensis D. 2 Tuyên Quang [8] Tran 3 Camellia Luongii Tran et Le Thái Nguyên [9] 4 Camellia velutina V. Phú Thọ [6] 5 Camellia vuquangensis Luong, Tran & L.

Nguyen Hà Tĩnh [10] 6 Camellia hatinhensis Luong, Tran & L. Nguyen Hà Tĩnh [10] 1 STT Tên khoa học Phân bố TLTK 7 C. duyana Orel, Curry & Luu Lâm Đồng [11] 8 Camellia quangcuongii L. Dung, Son & Nhan Khánh Hòa [12] Camellia pukhangensis D.

9 Nghệ An [13] Hoang & H. Le 10 Camellia thuongiana Luong, Anna Le & Lau Lâm Đồng [14] 1.2 Thành phần hóa học của chi Camellia Các loài chi Camellia nổi bậc như C. sinensis, không chỉ có giá trị kinh tế cao mà còn thu hút sự quan tâm lớn từ giới khoa học nhờ hàm lượng phong phú các hợp chất hóa học có hoạt tính sinh học. Nghiên cứu của Wang và nhóm tác giả năm 2018 chỉ ra loài C.

sinensis chứa nhiều nhóm chất quan trọng như acid amin, catechin, flavonoid, phenolic acid và alkaloid, góp phần tạo nên tiềm năng ứng dụng của chúng trong thực phẩm chức năng, mỹ phẩm và dược liệu [15]. Xác định và phân tích thành phần hóa học của chi Camellia là bước nền tảng để chứng minh được giá trị sinh học cũng như nuôi trồng và khác thác hợp lý nguồn tài nguyên thực vật quý giá này. Một nghiên cứu khác về loài C. japonica, cho thấy chúng chứa thành phần hóa học rất phức tạp và đa dạng nhưng chủ yếu là các hợp chất phenolic, terpenoid, acid béo và các thành phần phụ khác, đồng thời cũng nhấn mạnh về dược tính của nhóm thực vật này trong việc nâng cao và bảo vệ sức khỏe cho con người [5].1 Polyphenol Trong số những hợp chất có mặt trong chi Camellia, polyphenol được xem là một trong những thành phần có giá trị và được quan tâm nhiều nhất, đặc biệt là ở những loài như Camellia sinensis.

Đây là nhóm chất tự nhiên có cấu trúc giàu vòng thơm gắn với nhiều nhóm hydroxyl, giúp chúng sở hữu khả năng chống oxy hóa mạnh mẽ. Ở các loài Camellia, polyphenol chủ yếu tập trung ở lá, hoa và hạt, trong đó nổi bật là nhóm flavonoid, phải kể đến là các flavan-3-ol như catechin, epicatechin (EC), gallocatechin (GC), epigallocatechin (EGC), epicatechin gallate (ECG) và epigallocatechin gallate (EGCG) [16, 17].1 mô tả cấu trúc phân tử của các flavan-3-ol kể trên. 2 Catechin Epicatechin (EC) Epigallocatechin (EGC) Gallocatechin (GC) Epigallocatechin gallate (EGCG) Epicatechin gallate (ECG) Hình 1.1: Các hợp chất flavan-3-ol có trong thực vật chi Camellia Ngoài ra, còn có flavonol (quercetin, myricetin và kaempferol) và flavonol glycoside chẳng hạn như myricetin glycoside, quercetin glycoside và behenyl glycoside. Thêm vào đó, các phenolic acid như gallic acid, chlorogenic acid, caffeic acid, p-coumaric acid, ellagic acid cũng được tìm thấy ở các loài trong chi Camellia [17, 18].2 mô tả cấu trúc phân tử của các hợp chất polyphenol khác được kể trên.

3 Quercetin Myricetin Kaempferol Gallic acid Chlorogenic acid Caffeic acid Hình 1.2: Một vài hợp chất polyphenol trong thực vật chi Camellia.2 Saponin Một thành phần chất chuyển hóa thứ cấp khác cũng được nghiên cứu nhiều ở loài Camellia như polyphenol là saponin. Saponin là một nhóm hợp chất cấu tạo từ chuỗi carbohydrate liên kết với phần không đường gọi là aglycone (phần aglycone thường là triterpenoid pentacyclic) thông qua liên kết glycosidic. Saponin không chỉ góp phần vào khả năng chống oxy hóa của loài Camellia mà còn có nhiều hoạt tính quan trọng khác như chống viêm, kháng khuẩn, chống dị ứng, bảo vệ dạ dày, làm giảm lipid máu, ức chế hấp thu ethanol và kháng virus [19]. Dựa trên báo cáo của Cui và cộng sự (2018), phần lớn saponin được tìm thấy nhiều trong hạt, hoa và rễ của các loài trong chi Camellia.

Có hơn 180 monomer saponin được phân lập và xác định từ nhiều bộ phận khác nhau của các loài Camellia, trong đó có tới 87 4 chất từ C. sinensis, 37 chất từ C. oleifera, 33 chất từ C. japonica, và 24 chất từ C.3 Anthocyanin Anthocyanin được biết đến là một sắc tố thực vật, là nhóm hợp chất thuộc nhóm flavonoid.

Nhiều nghiên cứu cho thấy anthocyanin có nhiều hoạt tính sinh học như loại bỏ gốc tự do, chống đột biến gen và bảo vệ tim mạch [20]. Ngoài ra, các nhà nghiên cứu còn tập trung vào hoạt tính chống oxy hóa của anthocyanin. Ví dụ, cyanidin-3-O-β-D- glucoside, một sắc tố anthocyanin điển hình, có thể làm tăng khả năng chống oxy hóa của huyết thanh đối với quá trình peroxid hóa lipid ở chuột [21]. Nhóm nghiên cứu của Jiang (2013) đã phân lập và xác định thành công bốn hợp chất anthocyanin từ giống cây C.

kitamura bao gồm: Delphinidin-3-O-β-D- galactoside, Cyanidin-3-O-β-D-galactoside, Delphinidin-3-O-β-D-(6-(E)-p-coumaroyl) galactopyranoside, Cyanidin-3-O-β-D-(6-(E)-p-coumaroyl) galactopyranoside [22]. Ngoài ra, nghiên cứu trên hoa cây trà tím Baitang của Rothenberg (2019) cũng đã xác định được các hợp chất anthocyanin là pelargonidin-3-O-β-D-glucoside, pelargonin, cyanidin, cyanidin 3,5-O-diglucoside, cyanidin O-syringic acid, luteolin O-hexosyl-O- hexosyl-O-hexoside, cyanidin 3-O-rutinoside, peonidin, petunidin 3-O-glucoside và malvidin 3,5-diglucoside [23]. Mô tả cấu trúc phân tử của một số hợp chất anthocyanin được trình bày ở Hình 1. Malvidin 3,5-diglucoside Petunidin 3-O-glucoside 5 Cyanidin Pelargonidin 3-O-β-D-glucoside Hình 1.3: Một số hợp chất anthocyanin trong thực vật chi Camellia 1.4 Alkaloid Alkaloid có mặt trong các loài chi Camellia là các alkaloid thuộc nhóm purine (bao gồm caffeine, theobromine, theophylline, theacrine, adenine, xanthine, hypoxanthine và paraxanthine) và một lượng nhỏ alkaloid thuộc nhóm pyrimidine [24].

Caffeine là thành phần alkaloid chính và chiếm 2 – 5% trong lá khô của loài C. ptilophylla thì giàu theobromine nhưng không chứa caffeine. kucha, chứa nhiều theacrine và chứa một ít caffein cùng với lượng nhỏ theobromine và theophylline [25].4 mô tả cấu trúc phân tử của các alkaloid phổ biến trong các loài thuộc chi Camellia. Caffeine Theobromine Theacrine Theophylline Hình 1.4: Các alkaloid phổ biến trong thực vật chi Camellia 1.5 Vitamin và acid amin Dầu được chiết xuất từ hạt C.

oleifera được cho là giàu vitamin E, được chứng minh là một trong những thành phần quan trọng tạo ra khả năng chống oxy hóa tuyệt vời ở loài này [26]. sinensis, người ta cũng thấy sự có mặt của các loại vitamin khác như vitamin B, C và cả vitamin E [27]. 6 Theo báo cáo, acid amin được phát hiện trong loài C. sinensis có đến 26 loại, trong đó có 20 loại acid amin protein và 6 loại acid amin không protein.

Theanine, glutamic acid, arginine, serine và aspartic acid là các acid amin được tìm thấy nhiều nhất trong loài này [18]. Nổi bật là L-theanine, được cho là chứa nhiều trong C. sinensis hơn các loài thực vật khác [28].5 mô tả cấu trúc phân tử của các acid amin phổ biến trong chi Camellia. Theanine Glutamic acid Arginine Serine Aspartic acid Hình 1.5: Các acid amin được tìm thấy nhiều trong thực vật chi Camellia 1.6 Polysaccharide Polysaccharide là một trong những thành phần hóa học quan trọng trong cây C.

sinensis, đặc biệt ở các bộ phận như hoa, lá và hạt. Nhóm chất này thường ít được quan tâm bởi các nhà nghiên cứu do hoạt tính của chúng không nổi bật như polyphenol hay alkaloid, các polysaccharide từ trà (TPS – tea polysaccharides) đã được chứng minh có nhiều hoạt tính sinh học đáng kể như: chống oxy hóa, kháng viêm, kháng khuẩn, kháng virus, bảo vệ gan, điều hòa miễn dịch, chống khối u, chống béo phì, và chống tiểu đường. Hơn nữa, TPS có độc tính thấp, ít tác dụng phụ, và tiềm năng ứng dụng cao trong thực phẩm chức năng và dược phẩm tự nhiên [29]. Về cấu trúc hóa học, TPS chủ yếu bao gồm các monosaccharide như: glucose, galactose, arabinose, xylose, mannose, rhamnose, ribose và các uronic acid như galacturonic acid và glucuronic acid [29].7 Nhóm tinh dầu Một nghiên cứu trên loài C.

nitidissima đã xác định được 56 hợp chất thơm trong tinh dầu từ lá, trong đó các hợp chất chính gồm: linalool, phytol, cis-geranyl acetone, methyl 7 salicylate, n-hexanal và trans-linalool oxide. Đối với tinh dầu từ hoa của C. nitidissima, có 34 hợp chất được xác định trong đó thành phần chủ yếu là: α-eudesmol, γ-eudesmol và linalool [30].6 mô tả cấu tạo phân tử của một số hợp chất thuộc nhóm tinh dầu. Phytol cis-geranyl acetone α-eudesmol Linalool Hình 1.6: Một số hợp chất nhóm tinh dầu có trong thực vật chi Camellia 1.3 Hoạt tính sinh học của chi Camellia Chi Camellia, nổi bật với loài Camellia sinensis, Camellia oleifera, là đối tượng nghiên cứu quan trọng trong lĩnh vực thực vật học và y học nhờ chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học nổi bật, đặc biệt trong việc chống oxy hóa và bảo vệ sức khỏe [31].

Khả năng chống oxy hóa và loại bỏ gốc tự do, chủ yếu nhờ vào hàm lượng polyphenol cao, là trọng tâm nghiên cứu về hoạt tính sinh học của chi Camellia. Trong đó, các flavan-3-ol thuộc nhóm flavonoid, chiếm 30 – 40% khối lượng chất khô, bao gồm: epigallocatechin 3-gallate (EGCG), epigallocatechin (EGC), epicatechin-3-gallate (ECG) và epicatechin (EC) là các flavan-3-ol có hàm lượng cao nhất , được ghi nhận là những chất chống oxy hóa mạnh [27, 32]. Ngoài ra, các báo cáo gần đây còn chỉ ra tiềm năng bảo vệ thần kinh của chi Camellia, với khả năng hỗ trợ điều trị các bệnh thoái hóa thần kinh như Alzheimer và Parkinson, từ đó khẳng định giá trị khoa học và ứng dụng của chi thực vật này [18, 27]. Bên cạnh hoạt tính chống oxy hoá và khả năng hỗ trợ điều trị bệnh thoái hoá thần kinh nói trên, một số loài thuộc chi Camellia còn có các hoạt tính như kháng viêm, kháng nấm, chống ung thư, chống béo phì, hạ lipid máu, hạ huyết áp, hạ đường huyết, hỗ trợ chống trầm cảm, lo âu [33, 34].