MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Tai nạn thương tích trẻ em đang là vấn đề mang tính toàn cầu. Trong giai đoạn hiện nay, mỗi ngày trên thế giới có khoảng 2.000 trẻ em tử vong do tai nạn thương tích. Tại Việt Nam, bình quân mỗi ngày có khoảng 19-20 trẻ em tử vong.
Các nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ em tử vong do tai nạn thương tích gồm: đuối nước, tai nạn giao thông, do bỏng, điện giật và ngã [43, tr 7]. Hầu hết trẻ bị tai nạn thương tích do sự bất cẩn của cha mẹ và người chăm sóc trẻ. Ngoài ra còn do môi trường xã hội tiềm ẩn nhiều rủi ro nhưng chưa có biện pháp can thiệp. Theo các bác sỹ, tai nạn thương tích không chỉ gây ra tử vong cho trẻ em mà còn để lại hậu quả nặng nề như thương tật vĩnh viễn không thể đi học, đi làm, trở thành gánh nặng cho xã hội.
Theo điều tra của tổ chức Liên minh Vì sự an toàn của trẻ em cho biết: cứ một trẻ tử vong thì có 12 trẻ nằm viện hoặc thương tật vĩnh viễn; và 34 trẻ cần chăm sóc y tế hoặc không thể đi học, đi làm do tai nạn thương tích. Tai nạn thương tích ở trẻ em Việt Nam hiện nay là một vấn đề vô cùng nghiêm trọng, nó đòi hỏi toàn xã hội, đặc biệt là gia đình phải có những hành động thiết thực để ngăn chặn nguy cơ tai nạn thương tích đe dọa đến tính mạng, sức khỏe của trẻ em nước ta. Thông thường, hè là thời gian nghỉ ngơi cho trẻ em sau một năm học vất vả, tuy nhiên đây cũng chính là thời gian tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ gây mất an toàn cho trẻ. Ở nước ta, công tác truyền thông đã và đang từng bước mở rộng tầm ảnh hưởng tới quần chúng.
Các thông tin xã hội có định hướng, trong đó các vấn đề liên quan đến tai nạn thương tích trẻ em được truyền tải nhiều hơn tới người dân cả về số lượng và chất lượng. Nhận thức của toàn dân về các vấn đề liên quan đến tai nạn thương tích trẻ em không ngừng được cải thiện. Mặc dù vậy, vẫn còn một khoảng cách khá lớn về nhận thức của người dân trong 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com công tác phòng ngừa tai nạn thương tích ở trẻ em. Nhiều hoạt động truyền thông vẫn chưa thực sự có hiệu quả trong việc tham gia, khuyến khích cộng đồng chung tay phòng ngừa tai nạn thương tích cho trẻ.
Đó là những thiếu hụt nghiêm trọng trong nhận thức và hành động thực tiễn của đại bộ phận người dân nhất là ở những vùng nông thôn còn chưa phát triển. Tìm hiểu vấn đề truyền thông về tai nạn thương tích trẻ em sẽ góp phần quan trọng trong việc phòng ngừa và giảm thiểu nguy cơ cho trẻ, nhất là khi mùa hè sắp đến. Trong những năm qua huyện Thường Tín, thực hiện đường lối đổi mới của Đảng và Nhà nước đã từng bước tăng trưởng kinh tế bền vững, đi đôi với xóa đói giảm nghèo, đời sống người dân không ngừng được cải thiện, vấn đề chăm sóc sức khỏe cũng như cải thiện mức sống được quan tâm hơn, đặc biệt là trong công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Các khu vui chơi giải trí, bể bơi cho trẻ em được đầu tư xây dựng nhằm phục vụ nhu cầu ngày càng cao của trẻ em.
Việc tổ chức thành công các hoạt động vui chơi, giải trí, giao lưu văn hóa văn nghệ đáp ứng không nhỏ nhu cầu học tập và thư giãn cho trẻ, tạo được tiền đề tích cực trong công tác phát triển nguồn nhân lực sau này. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt đạt được, không thể không nhắc đến những tồn tại, hạn chế trong công tác bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em, phòng ngừa tai nạn thương tích cho trẻ. Trong 10 năm trở lại đây, trên địa bàn huyện Thường Tín còn tồn tại thực trạng trẻ em bị tai nạn thương tích do đuối nước, tai nạn giao thông, bỏng và điện giật, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến thể chất, tinh thần của trẻ và cha mẹ trẻ. Mặc dù các cấp chính quyền và đoàn thể đã có những giải pháp nhằm ngăn ngừa tình trạng trên nhưng trong thực tế hiệu quả vẫn chưa cao.
Tại huyện Thường Tín, qua quá trình nghiên cứu thực tiễn tại xã Ninh Sở, công tác truyền thông nhằm phòng ngừa tai nạn thương tích cho trẻ em còn tồn tại nhiều hạn chế, điều này xuất phát từ nhận thức của một số cán bộ và người dân về công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Địa phương chưa có nhiều khu vui chơi giải trí cho trẻ sau những ngày học tập căng thẳng, do đó vẫn còn tình trạng trẻ em chơi gần ao hồ, sông, ngòi, đá bóng trên trục đường đi lại của người dân… bởi vậy tỉ lệ trẻ em bị tai nạn thương tích trong quá trình vui chơi tại gia đình và ngoài xã hội còn khá cao. Điều này gây ra những hậu quả nghiêm trọng ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng trẻ, dẫn đến tổn thất về tinh thần và vật chất cho mỗi gia đình và địa phương. Bên cạnh đó, công tác triển khai các hoạt động liên kết giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong phòng ngừa và giảm thiểu tai nạn thương tích cho trẻ em chưa được quan tâm đúng mức, tại địa phương còn xảy ra các vụ việc trẻ bị tai nạn thương tích tại nhà trường, trên đường đi học về hay chính trong gia đình mỗi em.
Điều này cho thấy công tác truyền thông, nâng cao nhận thức cho các bậc phụ huynh học sinh hiểu và nhận thức được tầm quan trọng của công tác phòng ngừa tai nạn thương tích là vô cùng cần thiết. Vậy thực trạng về công tác truyền thông nhằm phòng ngừa tai nạn thương tích trẻ em tại địa bàn xã Ninh Sở giai đoạn từ năm 2003 – 2013 như thế nào? Và phải làm gì để ngăn ngừa được tai nạn thương tích trẻ em bằng việc truyền thông dựa vào cộng đồng? Xuất phát từ những vấn đề lý luận và đòi hỏi của thực tiễn, tôi lựa chọn nghiên cứu “Truyền thông dựa vào cộng đồng nhằm phòng ngừa tai nạn thương tích trẻ em tại địa bàn xã Ninh Sở- huyện Thường Tín- thành phố Hà Nội” làm đề tài luận văn thạc sỹ. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Trẻ em là nhóm xã hội đặc biệt luôn chiếm được sự quan tâm rất lớn của Đảng, chính phủ và các tổ chức xã hội, do đó có rất nhiều công trình nghiên cứu về trẻ em và các vấn đề liên quan đến tai nạn thương tích trẻ em. Trong phần tổng quan nghiên cứu này, tác giả tiến hành nghiên cứu về tai nạn thương tích trẻ em theo góc độ xã hội học, y tế công cộng và truyền thông.
7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nghiên cứu dưới góc độ xã hội học Tai nạn thương tích trẻ em đang là vấn đề nóng bỏng không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới. Xã hội càng phát triển, nhu cầu bảo vệ, chăm sóc trẻ em càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết bởi lẽ trẻ em hôm nay là thế giới ngày mai. Theo một nghiên cứu cho thấy, từ những năm 1970, tử vong ở trẻ em do các nguyên nhân liên quan đến tai nạn thương tích đã giảm ở các nước có thu nhập cao nhờ những nỗ lực phòng ngừa thành công.
Trong khi đó, ở các nước đang phát triển, gánh nặng bệnh tật do tai nạn thương tích đang ngày càng tăng lên do gánh nặng của các bệnh truyền nhiễm đang dần giảm xuống. Một nghiên cứu tiến hành tại Bangladesh, Trung Quốc, Philippines, Thái Lan và Việt Nam cho thấy tai nạn thương tích là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở trẻ 1 tuổi trở lên ở tất cả các quốc gia điều tra. Nghiên cứu cho thấy, trong khi ở các nước phát triển chỉ dưới 135 trẻ em tử vong do tai nạn thương tích trên 100.000 trẻ được sinh ra thì con số này ở các nước Đông Nam Á được điều tra lên đến hơn 1000. Nghiên cứu này cũng chỉ ra rằng với mỗi trường hợp tử vong do tai nạn thương tích ở trẻ dưới 18 tuổi thì có 12 trẻ cần phải nhập viện hoặc để lại khuyết tật vĩnh viễn và 34 trẻ cần chăm sóc y tế hoặc phải nghỉ học, nghỉ làm do tai nạn thương tích [35, tr 21].
Mỗi ngày, trên khắp thế giới cuộc sống của hơn 2000 gia đình phải rơi lệ vì sự ra đi của những đứa trẻ do tai nạn thương tích. Sự đau khổ mà các gia đình này phải chịu- những người mẹ, người cha, người anh, người chị, ông bà hay bạn bè là vô hạn. Tai nạn thương tích là mối đe dọa chủ yếu ảnh hưởng đến sự sống còn của các em, đó là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự tàn tật ở trẻ em, nó ảnh hưởng kéo dài một cách toàn diện tới cuộc đời non nớt của trẻ: những mối quan hệ, việc học tập và vui chơi. Trong số đó, những trẻ em phải sống trong nghèo đói, gánh nặng về thương tích là cao nhất, vì các 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com em ít có khả năng hưởng lợi từ các biện pháp phòng ngừa hay chi trả các khoản chi phí mà các em khác có thể.
[41, tr 17] Năm 2005, WHO và UNICEF ra lời kêu gọi một nỗ lực toàn cầu để phòng chống tai nạn thương tích ở trẻ em. Năm 2006 lời kêu gọi đó được tiếp nối bởi kế hoạch hành động 10 năm của WHO về tai nạn thương tích ở trẻ em. Kế hoạch này liệt kê các mục tiêu, hoạt động và các kết quả mong muốn về tai nạn thương tích trẻ em và bao gồm các lĩnh vực số liệu, nghiên cứu, dự phòng, dịch vụ, xây dựng năng lực và truyền thông [36, tr 22]. Báo cáo thế giới chung của WHO/UNICEF về tai nạn thương tích của trẻ em hội tụ tất cả những kiến thức hiện nay đã được biết về các loại tai nạn thương tích và cách phòng ngừa chúng.
Đồng thời, báo cáo này cũng công nhận rằng có những khoảng cách lớn về kiến thức. Báo cáo đã mở rộng và củng cố các lĩnh vực hành động được đưa ra vào năm 2005 kêu gọi hành động toàn cầu và kế hoạch 10 năm của WHO.