Phòng Ngừa Rủi Ro Trong Thanh Toán Không Dùng Tiền Mặt Tại Ngân Hàng BIDV Chi Nhánh Thừa Thiên Huế

Luận văn phân tích rủi ro trong thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng thương mại cổ phần đầu tư và phát triển Việt Nam chi nhánh Thừa Thiên Huế.

• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Phòng Ngừa Rủi Ro Trong Thanh Toán Không Dùng Tiền Mặt Tại BIDV Thừa Thiên Huế
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thừa Thiên Huế

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT VÀ RỦI RO TRONG THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Tổng quan về thanh toán không dùng tiền mặt
• 1.2. Khái niệm thanh toán không dùng tiền mặt
• 1.3. Đặc điểm thanh toán không dùng tiền mặt
• 1.4. Nguyên tắc trong thanh toán không dùng tiền mặt
• 1.5. Các chủ thể tham gia trong thanh toán không dùng tiền mặt
• 1.6. Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt
• 1.7. Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT VÀ CÔNG TÁC PHÒNG NGỪA RỦI RO TRONG TTKDTM TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM – CHI NHÁNH THỪA THIÊN HUẾ
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP CHO PHÒNG NGỪA HẠN CHẾ RỦI RO TRONG THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM – CHI NHÁNH THỪA THIÊN HUẾ
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng quan về phòng ngừa rủi ro trong thanh toán không dùng tiền mặt tại BIDV Thừa Thiên Huế

Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của công nghệ tài chính, phòng ngừa rủi ro trong thanh toán không dùng tiền mặt trở thành một vấn đề cấp thiết tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) chi nhánh Thừa Thiên Huế. Hình thức thanh toán này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn giảm thiểu chi phí cho các bên tham gia. Tuy nhiên, nó cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro như gian lận, đánh cắp thông tin thẻ, và các vấn đề liên quan đến bảo mật thông tin khách hàng. Do đó, việc xây dựng các phương pháp phòng ngừa rủi ro là rất quan trọng để bảo vệ lợi ích của cả ngân hàng và khách hàng.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của thanh toán không dùng tiền mặt

Thanh toán không dùng tiền mặt là hình thức thanh toán mà không sử dụng tiền mặt, mà thay vào đó là chuyển khoản qua ngân hàng. Hình thức này giúp giảm thiểu rủi ro liên quan đến việc vận chuyển tiền mặt và tăng cường tính an toàn cho giao dịch.

1.2. Lợi ích của việc phòng ngừa rủi ro trong thanh toán không dùng tiền mặt

Việc phòng ngừa rủi ro không chỉ bảo vệ ngân hàng mà còn đảm bảo an toàn cho khách hàng. Điều này giúp tăng cường lòng tin của khách hàng vào dịch vụ ngân hàng, từ đó thúc đẩy sự phát triển của các dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt.

II. Các thách thức trong việc phòng ngừa rủi ro thanh toán không dùng tiền mặt tại BIDV Thừa Thiên Huế

Mặc dù có nhiều lợi ích, nhưng thanh toán không dùng tiền mặt cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như gian lận thẻ, lừa đảo trực tuyến, và sự thiếu hụt trong nhận thức của khách hàng về an toàn giao dịch là những yếu tố cần được giải quyết. BIDV Thừa Thiên Huế cần phải có những biện pháp cụ thể để đối phó với những thách thức này.

2.1. Gian lận và lừa đảo trong thanh toán không dùng tiền mặt

Gian lận thẻ và lừa đảo trực tuyến là những vấn đề phổ biến trong thanh toán không dùng tiền mặt. Các hình thức này không chỉ gây thiệt hại cho ngân hàng mà còn ảnh hưởng đến uy tín của dịch vụ.

2.2. Thiếu hụt nhận thức của khách hàng về an toàn giao dịch

Nhiều khách hàng vẫn chưa nhận thức đầy đủ về các rủi ro khi sử dụng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Việc nâng cao nhận thức này là rất cần thiết để giảm thiểu rủi ro.

III. Phương pháp phòng ngừa rủi ro trong thanh toán không dùng tiền mặt tại BIDV Thừa Thiên Huế

Để giảm thiểu rủi ro trong thanh toán không dùng tiền mặt, BIDV Thừa Thiên Huế cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Các biện pháp này bao gồm việc sử dụng công nghệ bảo mật tiên tiến, đào tạo nhân viên và khách hàng về an toàn giao dịch, và thiết lập các quy trình kiểm soát rủi ro chặt chẽ.

3.1. Sử dụng công nghệ bảo mật tiên tiến

Công nghệ bảo mật như mã hóa dữ liệu và xác thực hai yếu tố có thể giúp bảo vệ thông tin khách hàng và ngăn chặn gian lận. BIDV cần đầu tư vào các giải pháp công nghệ hiện đại để đảm bảo an toàn cho giao dịch.

3.2. Đào tạo nhân viên và khách hàng về an toàn giao dịch

Đào tạo là một phần quan trọng trong việc phòng ngừa rủi ro. Nhân viên ngân hàng cần được trang bị kiến thức về các phương thức gian lận mới nhất, trong khi khách hàng cũng cần được hướng dẫn cách bảo vệ thông tin cá nhân của mình.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại BIDV Thừa Thiên Huế

Việc áp dụng các phương pháp phòng ngừa rủi ro đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho BIDV Thừa Thiên Huế. Số lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng lên đáng kể, đồng thời tỷ lệ gian lận cũng giảm xuống. Điều này cho thấy rằng các biện pháp phòng ngừa đang phát huy hiệu quả.

4.1. Tăng trưởng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt

Sự gia tăng trong số lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt cho thấy khách hàng đang dần chuyển sang sử dụng các dịch vụ này. Điều này không chỉ mang lại lợi ích cho ngân hàng mà còn cho cả nền kinh tế.

4.2. Giảm tỷ lệ gian lận trong thanh toán không dùng tiền mặt

Các biện pháp phòng ngừa đã giúp giảm thiểu đáng kể tỷ lệ gian lận. Điều này không chỉ bảo vệ ngân hàng mà còn tạo sự an tâm cho khách hàng khi sử dụng dịch vụ.

V. Kết luận và tương lai của phòng ngừa rủi ro trong thanh toán không dùng tiền mặt tại BIDV Thừa Thiên Huế

Phòng ngừa rủi ro trong thanh toán không dùng tiền mặt là một yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của BIDV Thừa Thiên Huế. Trong tương lai, ngân hàng cần tiếp tục cải tiến các biện pháp phòng ngừa và áp dụng công nghệ mới để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

BIDV Thừa Thiên Huế cần xác định rõ các mục tiêu phát triển trong lĩnh vực thanh toán không dùng tiền mặt, từ đó xây dựng các chiến lược phù hợp để đạt được những mục tiêu này.

5.2. Tăng cường hợp tác với các tổ chức tài chính khác

Hợp tác với các tổ chức tài chính khác có thể giúp BIDV Thừa Thiên Huế nâng cao khả năng phòng ngừa rủi ro và cải thiện dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh thực hiện Quyết định số 2545/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Đề án phát triển thanh toán không dùng tiền mặt giai đoạn 2016-2020, ngành ngân hàng Việt Nam đã chứng kiến sự chuyển dịch cơ cấu giao dịch vô cùng mạnh mẽ. Tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) - Chi nhánh Thừa Thiên Huế, hoạt động dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt đã khẳng định vai trò trụ cột trong việc thúc đẩy tăng trưởng dịch vụ ngân hàng hiện đại. Doanh thu từ mảng dịch vụ này tăng từ 53.495 triệu đồng vào năm 2015 lên mức 137.093,80 triệu đồng vào năm 2018, kéo theo lợi nhuận thuần tăng trưởng ấn tượng từ 21.093 triệu đồng lên 52.412 triệu đồng trong cùng giai đoạn.

Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng của quy mô giao dịch phi tiền mặt cũng làm nảy sinh nhiều thách thức an ninh tài chính nghiêm trọng như gian lận thẻ, giả mạo con dấu, chữ ký và các trục trặc kỹ thuật hệ thống. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là nhận diện, phân tích thực trạng và thiết lập hệ thống kiểm soát toàn diện nhằm phòng ngừa rủi ro trong hoạt động thanh toán phi tiền mặt tại một chi nhánh ngân hàng thương mại cấp tỉnh. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa lý luận quản trị rủi ro, phân tích điểm mạnh và hạn chế trong quy trình tác nghiệp của BIDV Thừa Thiên Huế giai đoạn 2015-2018, đồng thời xây dựng các khuyến nghị chiến lược đến năm 2020.

Phạm vi nghiên cứu bao quát trụ sở chính cùng 5 phòng giao dịch của chi nhánh trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế trong khung thời gian 4 năm. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc bảo vệ an toàn cho mạng lưới 19 máy ATM và 125 điểm chấp nhận thanh toán POS, bảo toàn tài sản cho hàng vạn khách hàng và đảm bảo an ninh vận hành hệ thống thanh toán liên ngân hàng tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Khung lý thuyết của luận văn được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa lý thuyết tài chính tiền tệ hiện đại và lý thuyết quản trị rủi ro ngân hàng thương mại. Trọng tâm nghiên cứu áp dụng quy trình quản trị rủi ro 4 giai đoạn chuẩn mực bao gồm: nhận diện rủi ro, đánh giá rủi ro, kiểm soát rủi ro và tài trợ rủi ro. Đồng thời, nghiên cứu tích hợp lý thuyết chi phí giao dịch để chứng minh ưu thế vượt trội của việc luân chuyển dòng vốn điện tử so với phương thức lưu thông tiền mặt truyền thống.

Nghiên cứu làm rõ 5 khái niệm chuyên ngành cốt lõi:

• Thanh toán không dùng tiền mặt: Phương thức chi trả tiền hàng hóa, dịch vụ thông qua việc trích chuyển tiền trên tài khoản hoặc bù trừ công nợ giữa các chủ thể thông qua tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán mà không dùng tiền mặt vật lý.
• Rủi ro hoạt động: Tổn thất phát sinh do trục trặc hệ thống công nghệ, máy móc hỏng hóc hoặc sai sót, nhầm lẫn từ phía con người trong quá trình lập, kiểm soát và hạch toán chứng từ.
• Rủi ro pháp lý: Thiệt hại bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ, chồng chéo hoặc khoảng trống trong hệ thống văn bản pháp luật quy định về giao dịch điện tử và dịch vụ trung gian thanh toán.
• Rủi ro tín dụng và thanh khoản: Tình trạng người chi trả mất khả năng thanh toán tạm thời hoặc không hoàn thành nghĩa vụ nợ khi thấu chi qua thẻ tín dụng.
• Rủi ro kỹ thuật và đạo đức: Các tổn thất phát sinh do tội phạm công nghệ cao tấn công hạ tầng thanh toán (ATM, POS) hoặc hành vi cố ý gian lận, lừa đảo từ các bên tham gia giao dịch.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu phục vụ nghiên cứu chủ yếu là dữ liệu thứ cấp được thu thập chính thức từ báo cáo tài chính kiểm toán, báo cáo hoạt động thanh toán, báo cáo thẻ và các hồ sơ quản trị rủi ro nội bộ của BIDV Thừa Thiên Huế trong giai đoạn 2015-2018. Tác giả cũng tổng hợp hệ thống văn bản quy phạm pháp luật từ Ngân hàng Nhà nước và các công trình khoa học đã công bố liên quan đến quản trị rủi ro ngân hàng thương mại.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ cơ sở dữ liệu giao dịch thanh toán tại hội sở chi nhánh và 5 phòng giao dịch trực thuộc (PGD Nguyễn Trãi, PGD Bến Ngự, PGD Thành Nội, PGD An Cựu, PGD Sông Bồ) với quy mô nhân sự khoảng 120 người, cùng dữ liệu vận hành thực tế của 19 máy ATM và 125 thiết bị POS trên toàn địa bàn. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích toàn diện (purposive sampling) được lựa chọn nhằm thu thập đầy đủ mọi biến động giao dịch thực tế, loại trừ các sai số chọn mẫu ngẫu nhiên.

Phương pháp xử lý và phân tích số liệu được thực hiện trên phần mềm Microsoft Excel, kết hợp các phương pháp: thống kê mô tả nhằm khái quát hóa các chỉ tiêu quy mô; phương pháp so sánh tương đối và tuyệt đối để chỉ ra tốc độ tăng trưởng; phương pháp tổng hợp để phân loại cơ cấu danh mục sản phẩm; và phương pháp dự báo xu thế chuỗi thời gian nhằm hoạch định các chỉ tiêu giai đoạn 2019-2020. Việc lựa chọn phương pháp này đảm bảo tính khách quan, khoa học, phù hợp với đặc thù phân tích tài chính định lượng trong ngành ngân hàng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kết quả kinh doanh dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tăng trưởng bứt phá về cả doanh thu và lợi nhuận thuần. Doanh thu tăng từ 53.495 triệu đồng năm 2015 lên 87.596 triệu đồng năm 2016 (tăng 63,74%), đạt 117.920 triệu đồng năm 2017 (tăng 34,62%) và cán mốc 137.093,80 triệu đồng năm 2018. Song hành với đó, lợi nhuận thuần từ dịch vụ này tăng liên tục từ 21.093 triệu đồng năm 2015 lên 30.105 triệu đồng năm 2016 (tăng 42,73%), đạt 39.558 triệu đồng năm 2017 (tăng 31,40%) và đạt 52.412 triệu đồng vào cuối năm 2018 (tăng 32,49% so với năm 2017).

Thứ hai, hạ tầng mạng lưới chấp nhận thẻ ghi nhận sự chuyển dịch mạnh mẽ từ ATM sang POS. Số lượng máy ATM giữ nguyên ở mức 19 máy trong suốt giai đoạn 2015-2018, trong khi số lượng máy POS tăng trưởng đột biến từ 54 chiếc năm 2015 lên 72 chiếc năm 2016, đạt 86 chiếc năm 2017 và đạt 125 chiếc vào năm 2018 (tăng 45,34% chỉ riêng trong năm 2018). Doanh số thanh toán trung bình của mỗi máy POS tăng từ 620 triệu đồng năm 2015 lên 871,03 triệu đồng năm 2018 (tăng 40,49%), vượt xa doanh số bình quân của máy ATM vốn dao động quanh ngưỡng 700 đến 752,47 triệu đồng.

Thứ ba, quy mô phát hành thẻ bùng nổ nhưng giá trị chi tiêu bình quân trên mỗi thẻ có xu hướng giảm. Số lượng thẻ ghi nợ nội địa phát hành tăng từ 14.379 thẻ năm 2015 lên 25.259 thẻ năm 2016 và đạt 36.746 thẻ vào năm 2017 (trong đó thẻ Harmony tăng 192,39%, thẻ Etrans tăng 43,46%, thẻ Moving tăng 26,93%). Tuy nhiên, doanh số thanh toán bình quân trên mỗi thẻ ghi nợ nội địa giảm dần từ 3,61 triệu đồng năm 2015 xuống 2,43 triệu đồng năm 2016, 1,76 triệu đồng năm 2017 và chỉ còn 1,71 triệu đồng năm 2018; doanh số bình quân thẻ quốc tế cũng giảm từ 10,06 triệu đồng xuống 2,48 triệu đồng.

Thứ tư, chi phí vận hành hạ tầng tăng nhanh và cơ cấu sản phẩm còn mất cân đối. Chi phí trung bình duy trì một máy ATM tăng từ 85 triệu đồng năm 2015 lên 131 triệu đồng năm 2018 (tăng 54,12%), trong khi chi phí cho mỗi máy POS tăng từ 50 triệu đồng lên 86 triệu đồng năm 2018. Về phương thức, ủy nhiệm chi (UNC) vẫn chiếm tỷ trọng chi phối gần như tuyệt đối trong doanh số thanh toán liên ngân hàng, trong khi thẻ và ngân hàng trực tuyến còn chiếm tỷ lệ khiêm tốn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự tăng trưởng lợi nhuận đến từ việc chi nhánh tích cực mở rộng hợp đồng trả lương qua tài khoản cho các doanh nghiệp và cơ quan hành chính sự nghiệp trên địa bàn. Việc doanh số máy POS tăng trưởng vượt bậc so với ATM phản ánh bước chuyển biến rõ nét trong tâm lý người tiêu dùng: chuyển từ việc rút tiền mặt sang thanh toán trực tiếp qua thẻ tại siêu thị và nhà hàng. Tuy nhiên, sự sụt giảm doanh số bình quân trên mỗi đầu thẻ cho thấy tỷ lệ "thẻ rác" hoặc thẻ chỉ dùng để rút tiền lương một lần còn rất lớn. Chi phí vận hành máy ATM gia tăng bắt nguồn từ các khoản chi phí sửa chữa máy cũ, bảo trì thiết bị và tiếp quỹ tiền mặt định kỳ.

Khi đối chiếu với bức tranh toàn cầu, một nghiên cứu tại Mỹ năm 2012 ghi nhận thiệt hại từ gian lận thanh toán lên tới 6,10 tỷ USD và các vụ lộ lọt dữ liệu của hơn 40 triệu thẻ ngân hàng năm 2013, từ đó buộc nước này phải áp dụng mô hình phân bổ tổn thất và kiểm soát an ninh đa tầng. Tại Malaysia, chính phủ đã ưu tiên chuẩn hóa hạ tầng truyền dẫn và thiết lập hệ thống RTGS cùng khung pháp lý bảo vệ giao dịch POS/ATM. Liên minh châu Âu (EU) vào tháng 3 năm 2018 cũng ban hành chỉ thị nghiêm ngặt nhằm chống gian lận và làm giả phương tiện thanh toán phi tiền mặt. Những bài học quốc tế này khẳng định tầm quan trọng sống còn của việc hoàn thiện hệ thống phòng ngừa rủi ro song hành với quá trình mở rộng thị phần.

Dữ liệu nghiên cứu của luận văn có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột kép so sánh tốc độ tăng trưởng số lượng và doanh số trung bình giữa kênh ATM và POS qua 4 năm, kết hợp với bảng ma trận phân tích tương quan giữa chi phí bảo trì và tỷ lệ phát sinh sự cố vận hành tại 5 phòng giao dịch của chi nhánh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực trạng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa công tác phòng ngừa rủi ro tại BIDV Thừa Thiên Huế:

1. Tái thiết lập quy trình nhận diện và kiểm soát rủi ro tác nghiệp nội bộ: Ban Giám đốc chỉ đạo Phòng Thẩm định và Quản lý rủi ro phối hợp với Phòng Dịch vụ khách hàng xây dựng quy chế hậu kiểm giao dịch 100% tự động trên hệ thống core banking. Mục tiêu là giảm thiểu tỷ lệ sai sót chứng từ và hạch toán nhầm lẫn xuống dưới mức 0,005% trên tổng số món giao dịch trong lộ trình 2019-2020.

2. Nâng cấp hạ tầng công nghệ bảo mật và chống gian lận thiết bị đầu cuối: Phòng Kế hoạch - Tài chính phối hợp với bộ phận kỹ thuật công nghệ thông tin hoàn thành việc chuyển đổi 100% thẻ phát hành sang chuẩn thẻ chip EMV quốc tế trước quý IV năm 2019. Lắp đặt bổ sung hệ thống cảm biến chống sao chép dữ liệu (anti-skimming) và camera giám sát bảo mật góc rộng cho toàn bộ 19 máy ATM và 125 điểm POS đến hết quý II năm 2020.

3. Chuẩn hóa năng lực chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp cán bộ: Phòng Tổ chức - Hành chính chủ trì triển khai tối thiểu 4 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm cho đội ngũ khoảng 120 nhân sự tại trụ sở chính và 5 phòng giao dịch. Mục tiêu đạt 100% cán bộ nghiệp vụ hoàn thành sát hạch chứng chỉ kỹ năng nhận diện chứng từ giả mạo và bảo mật thông tin tài khoản khách hàng trong năm 2019.

4. Mở rộng truyền thông cảnh báo rủi ro và bảo vệ người sử dụng dịch vụ: Phòng Quan hệ khách hàng cùng các phòng giao dịch (PGD Nguyễn Trãi, Bến Ngự, Thành Nội, An Cựu, Sông Bồ) thiết lập kênh cảnh báo gian lận tự động qua tin nhắn và ứng dụng di động. Mục tiêu tiếp cận 100% chủ thẻ mới mở, qua đó kéo giảm 50% số lượng khiếu nại liên quan đến lộ mật khẩu hoặc mã OTP trong vòng 12 tháng áp dụng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tài liệu hữu ích cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

1. Ban lãnh đạo và cán bộ quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại: Cung cấp khung tham chiếu thực tiễn về quy trình quản trị rủi ro 4 giai đoạn, giúp các nhà quản lý xây dựng chính sách tối ưu hóa chi phí vận hành mạng lưới ATM/POS và kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ nợ xấu thấu chi thẻ.

2. Chuyên viên phát triển sản phẩm thanh toán và ngân hàng số: Hỗ trợ nghiên cứu hành vi tiêu dùng, cơ cấu sản phẩm (thẻ Etrans, Harmony, Moving) và bài học về tăng trưởng doanh số POS để thiết kế các gói sản phẩm thanh toán thông minh, gia tăng trải nghiệm người dùng.

3. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Tài chính - Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo khoa học chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu định lượng kết hợp định tính, kỹ thuật xử lý dữ liệu thứ cấp chuỗi thời gian 2015-2018 và phương pháp dự báo xu thế rủi ro thanh toán.

4. Cơ quan quản lý nhà nước và Ngân hàng Nhà nước chi nhánh cấp tỉnh: Cung cấp căn cứ thực tiễn từ hoạt động thanh toán tại Thừa Thiên Huế để đánh giá hiệu quả triển khai Quyết định 2545/QĐ-TTg, làm cơ sở hoàn thiện hành lang pháp lý bảo vệ người tiêu dùng dịch vụ tài chính.

Câu hỏi thường gặp

1. Động lực chính giúp doanh thu thanh toán không dùng tiền mặt tại BIDV Thừa Thiên Huế tăng mạnh là gì? Động lực xuất phát từ chiến lược mở rộng liên kết trả lương qua tài khoản cho các doanh nghiệp, tổ chức trên địa bàn tỉnh, kết hợp chính sách miễn phí phát hành và phí thường niên năm đầu. Nhờ đó, doanh thu dịch vụ tăng mạnh từ 53.495 triệu đồng năm 2015 lên 137.093,80 triệu đồng năm 2018, đóng góp lớn vào lợi nhuận chi nhánh.

2. Vì sao mạng lưới máy POS lại tăng trưởng vượt trội hơn nhiều so với hệ thống máy ATM? Số lượng máy POS tăng nhanh từ 54 chiếc lên 125 chiếc năm 2018 (tăng 45,34% chỉ riêng năm 2018) do xu hướng thanh toán trực tiếp tại siêu thị, trung tâm thương mại bùng nổ. Chi phí đầu tư, vận hành một máy POS (86 triệu đồng năm 2018) thấp hơn nhiều so với máy ATM (131 triệu đồng), tạo điều kiện phát triển mạng lưới rộng khắp.

3. Những rủi ro công nghệ và thao tác nghiệp vụ tác động ra sao đến khách hàng? Rủi ro xuất phát từ sự cố nghẽn mạng viễn thông hoặc sai sót thao tác của giao dịch viên có thể làm gián đoạn thanh toán, trích nợ sai số tiền hoặc chậm trễ chuyển khoản. Nguy cơ bị sao chép dữ liệu thẻ tại máy ATM và POS còn khiến khách hàng đối mặt với rủi ro mất tiền trong tài khoản và suy giảm niềm tin vào ngân hàng.

4. Chi nhánh đã thực hiện giải pháp gì để kiểm soát rủi ro thẻ ghi nợ nội địa? Chi nhánh đã siết chặt quy trình thẩm định hồ sơ phát hành thẻ qua doanh nghiệp, thiết lập hạn mức rút tiền linh hoạt theo ngày và cài đặt hệ thống giám sát giao dịch thẻ tự động. Đồng thời, BIDV Thừa Thiên Huế định kỳ đào tạo quy trình kiểm soát chứng từ cho 120 nhân sự tại 5 phòng giao dịch.

5. Kinh nghiệm quốc tế nào có tính ứng dụng cao nhất cho Việt Nam trong phòng ngừa gian lận thanh toán? Mô hình cấu trúc kiểm soát an ninh đa tầng của Mỹ (ứng phó các vụ tấn công 40 triệu thẻ năm 2013) và chỉ thị an ninh mạng năm 2018 của Liên minh châu Âu là bài học quý báu. Việc chuẩn hóa thẻ chip EMV và xây dựng quy chế bồi hoàn bảo hiểm minh bạch giúp giảm thiểu triệt để rủi ro cho người tiêu dùng.

Kết luận

• Hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại BIDV Thừa Thiên Huế đạt bước tiến vượt bậc với lợi nhuận thuần tăng từ 21.093 triệu đồng năm 2015 lên 52.412 triệu đồng năm 2018.
• Mạng lưới POS mở rộng mạnh mẽ lên 125 máy, trở thành động lực dẫn dắt xu hướng chi tiêu phi tiền mặt thay thế dần phương thức rút tiền qua 19 máy ATM.
• Quy mô thẻ ghi nợ nội địa tăng vọt đạt 36.746 thẻ năm 2017, tuy nhiên giá trị chi tiêu bình quân giảm xuống 1,71 triệu đồng/thẻ năm 2018 đòi hỏi chính sách kích hoạt thực chất.
• Luận văn hệ thống hóa toàn diện 5 nhóm rủi ro cốt lõi và xây dựng khung giải pháp 4 bước theo chuẩn mực quản trị rủi ro ngân hàng thương mại hiện đại.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp khả thi về quy trình nội bộ, an ninh công nghệ, nhân lực 120 cán bộ và truyền thông khách hàng cho giai đoạn 2019-2020.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là đã gắn kết chặt chẽ cơ sở lý luận quản trị rủi ro với thực tiễn hoạt động tại chi nhánh ngân hàng cấp tỉnh, đưa ra mô hình dự báo và giải pháp có tính ứng dụng cao. Trong giai đoạn 2019-2020, chi nhánh cần nhanh chóng hoàn tất lộ trình chuyển đổi thẻ chip và tự động hóa công tác hậu kiểm. Các tổ chức tín dụng và cơ quan quản lý hãy chủ động áp dụng các giải pháp của nghiên cứu này để xây dựng hệ sinh thái thanh toán số an toàn, minh bạch và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT VÀ RỦI RO TRONG THANH TOÁN KHÔNG DÙNGTIỂN MẶT CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về thanh toán không dùng tiền mặt 1. Khái niệm thanh toán không dùng tiền mặt “Thanh toán không dùng tiền mặt” là cách thức thanh toán tiền, hàng hóa, dịch vụ không có sự xuất hiện cảu tiền mặt mà được thực hiện bằng cách chuyển một số tiền từ tài khoản của người chi trả chuyển vào tài khoản người thụ hưởng, hoặc bằng cách bù trừ công nợ, mà không sử dụng đến tiền mặt thông qua vai trò của các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán [23]. Đặc điểm thanh toán không dùng tiền mặt Gọn nhẹ, tiền không ở dạng tiền mặt nên an toàn: Khối lượng hàng hóa và dịch vụ ngày càng đa dạng về chất lượng và tăng lên về khối lượng, hình thức TTKDTM sẽ hạn chế được những nhược điểm của thanh toán bằng tiền mặt khi mà việc thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt sẽ không an toàn cho cả người trả tiền và người nhận tiền đối với khối lượng hàng hóa lớn.

TTKDTM sẽ không phải kiểm đếm, bảo quản tiền và vận chuyển tiền mặt. Không thực hiện thao tác bằng tiền mặt: Trong TTKDTM, vật trung gian trao đổi không phải là tiền mặt theo kiểu Hàng – Tiền – Hàng mà chỉ xuất hiện dưới dạng tiền kế toán, tiền ghi sổ và được ghi chép trên chứng từ sổ sách kế toán. Thanh toán qua hệ thống tài khoản ngân hàng: Ngân hàng vừa là trung gian tổ chức vừa là trung gian thực hiện các khoản thanh toán. Chỉ có ngân hàng và một số trung gian thanh toán quản lý tài khoản tiền gửi của khách hàng mới được quyền trích nợ tài khoản để thực hiện thanh toán.

6 Có thể kiểm soát được thông tin giao dịch trên tài khoản: Thông qua sao kê tài khoản ngân hàng, khách hàng có thể theo dõi được lịch sử giao dịch của mình một cách dễ dàng. Thực hiện được giao dịch mọi lúc, mọi nơi: Chỉ cần có kết nối internet là khách hàng có thể thực hiện mọi khoản thanh toán cũng như theo dõi dòng tiền của mình một cách thuận tiện, dễ dàng. Tiết kiệm thời gian và chi phí: TTKDTM giúp cho khách hàng tiết kiệm được tối đa thời gian giao dịch cũng như chi phí về thời gian, về giá trị tiền khi mà mọi giao dịch thanh toán có thể thực hiện thành công chỉ trong vài phút thay vì việc phải đến tận nơi để mang theo tiền mặt trả tiền cho nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ [24]. Nguyên tắc trong thanh toán không dùng tiền mặt Thanh toán tiền hàng hoá, dịch vụ phản ánh mối quan hệ kinh tế, pháp lý, do đó các bên tham gia thanh toán phải bảo đảm các nguyên tắc có tính pháp lý sau: Thứ nhất: Các chủ thể tham gia thanh toán đều phải mở tài khoản thanh toán tại tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán (gồm tài khoản trả tiền, tài khoản của bên nhận tiền, tài khoản trung gian thanh toán) và được quyền lựa chọn tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán để mở tài khoản.Mỗi giao dịch TTKDTM phải có ba bên tham gia gồm người trả tiền, người nhận tiền và trung gian thanh toán.Khi tiến hành thanh toán phải thực hiện thông qua tài khoản đã mở theo đúng quy định của ngân hàng và tổ chức làm dịch vụ thanh toán.

Trường hợp đồng tiền thanh toán là ngoại tệ thì phải tuân thủ quy chế quản lý ngoại hối của nhà nước. Thứ hai: Số tiền thanh toán phải dựa trên số lượng hàng hóa, dịch vụ giao dịch giữa người mua và người bán. Người bán phải có trách nhiệm giao hàng hay cung cấp dịch vụ kịp thời và đúng với lượng giá trị mà người mua 7 đã thanh toán. Nếu người nhận tiền là người bán thì cơ sở được nhận tiền là hợp đồng kinh tế hoặc đơn đặt hàng.

Nếu người nhận là tổ chức tài chính thì cơ sở để được nhận tiền sẽ là quyết định phân phối vốn của cấp trên.Nếu người nhận tiền với tư cách là chủ nợ thì cơ sở nhận tiền sẽ là hợp đồng kinh tế, khế ước vay nợ. Thứ ba: Là trung gian thanh toán giữa người mua và người bán, ngân hàng và các tổ chức làm dịch vụ thanh toán phải thực hiện đúng vai trò trung gian thanh toán. Chỉ trích tiền từ tài khoản của chủ tài khoản chuyển vào tài khoản của người thụ hưởng khi có lệnh của chủ tài khoản.Các trung gian thanh toán phải có trách nhiệm hướng dẫn, giúp đỡ khách hàng mở tài khoản, lựa chọn các phương tiện thanh toán phù hợp với đặc điểm sản xuất kinh doanh, phương thức giao nhận hàng, vận chuyển hàng hoá. Tổ chức hạch toán luân chuyển chứng từ thanh toán một cách nhanh chóng, chính xác và an toàn.

Nếu ngân hàng và các tổ chức làm dịch vụ thanh toán để chậm trễ hay hạch toán thiếu chính xác gây thiệt hại cho khách hàng thì phải chịu trách nhiệm bồi thường cho khách hàng. Thứ tư: Các chứng từ thanh toán phải được lập theo mẫu quy định của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và phù hợp với yêu cầu của Ngân hàng thương mại (NHTM) [24].Các chủ thể tham gia trong thanh toán không dùng tiền mặt Bên chuyển tiền: là người mua, người sử dụng dịch vụ, người nộp thuế, hay người có ý định chuyển nhượng một khoản tiền cho một người khác. Bên thụ hưởng: là người bán hàng, cung cấp dịch vụ hay người nhận tiền. Các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt: Ngân hàng thương mại, ngân hàng đầu tư, Kho bạc Nhà nước, Ngân hàng liên doanh, Ngân hàng nước ngoài, Tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, công ty tài chính… Trong đó: 8 + Ngân hàng phục vụ bên mua: tức là ngân hàng nơi đơn vị mua mở tài khoản giao dịch.

+ Ngân hàng phục vụ bên bán: là ngân hàng nơi đơn vị bán mở tài khoản [39].Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt Cùng với sự phát triển chung của xã hội và của hệ thống ngân hàng, thanh toán không dùng tiền mặt trở nên ngày càng quan trọng. Ngày nay thanh toán không dùng tiền mặt là một phần không thể tách rời trong hoạt động sản xuất lưu thông hàng hoá của các doanh nghiệp, cá nhân, các đoàn thể.[31] - Góp phần làm giảm lượng tiền mặt trong nền kinh tế, tiết kiệm được chi phí lưu thông cho xã hội- gắn liền với việc in tiền, huỷ tiền hư hỏng không còn đủ tiêu chuẩn lưu thông, bảo quản và kiểm đếm tiền mặt, chi phí chống tiền giả trong hệ thống ngân hàng. - Phục vụ cho quá trình sản xuất và lưu thông hàng hoá. Một chu kỳ sản xuất và lưu thông hàng hoá được bắt đầu và kết thúc bằng thanh toán (mua nguyên vật liệu, máy móc thiết bị, trả lương công nhân.

đầu vào, đến việc bán sản phẩm hàng hoá, dịch vụ đầu ra). Do vậy tổ chức thanh toán nhanh gọn và chính xác vừa bảo đảm an toàn về vốn, vừa rút ngắn được chu kỳ sản xuất, tăng tốc độ luân chuyển vốn. Như vậy đứng ở tầm vi mô khâu thanh toán ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng vốn, đến kết quả sản xuất kinh doanh của từng doanh nghiệp. Xét ở tầm vĩ mô thanh toán không dùng tiền mặt diễn ra trong toàn bộ nền kinh tế, nếu như thanh toán được tiến hành trôi chảy sẽ tạo điều kiện cho lưu thông hàng hoá thông suốt, các hoạt động của nền kinh tế được tiến hành thuận lợi.

- Tạo nguồn vốn cho các ngân hàng thương mại. Để thực hiện thanh toán qua ngân hàng, các doanh nghiệp, các cá nhân phải mở tài khoản tiền gửi 9 thanh toán và gửi tiền vào ngân hàng.Trên tài khoản này phải duy trì một số dư nhất định để tiến hành việc chi trả.Việc trích nợ tài khoản này để thực hiện thanh toán sẽ đồng thời ghi có cho tài khoản thụ hưởng khác.Vì vậy trên toàn bộ tài khoản tiền gửi thanh toán luôn tồn tại một số dư nhất định.Số dư vốn tiền tệ nằm trên các tài khoản này tạo thành nguồn huy động, ngân hàng được phép sử dụng nguồn vốn này để mở rộng cung cấp tín dụng cho nền kinh tế (sau khi duy trì một tỷ lệ dự trữ nhất định để đảm bảo chi trả cho chủ tài khoản trong mọi trường hợp). - Thực hiện tốt công tác thanh toán không dùng tiền mặt sẽ đẩy nhanh việc tập trung và phân phối vốn trong nền kinh tế, cung ứng vốn kịp thời phục vụ cho đầu tư phát triển. Ngược lại sự chậm trễ, ách tắc, không an toàn trong thanh toán sẽ làm cản trở sự phát triển và cùng với nó là sự trì trệ yếu kém của nền kinh tế.

-Thanh toán qua ngân hàng đã và đang trở thành công cụ cạnh tranh có hiệu quả của ngân hàng nhằm thu hút khách hàng đến với ngân hàng mình thể hiện trên hai khía cạnh: + Về dịch vụ ngân hàng: Mục đích của khách hàng gửi tiền vào ngân hàng không chỉ để hưởng lãi mà còn để mua các dịch vụ ngân hàng. Mục đích này dần trở thành mục đích chính của khách hàng khi thiết lập quan hệ với ngân hàng. Sức mạnh và khả năng cạnh tranh của ngân hàng vì vậy được đo bằng số lượng và chất lượng các dịch vụ ngân hàng trong đó có dịch vụ thanh toán. + Về chi phí ngân hàng: Lãi suất ngân hàng phải trả cho số dư trên tài khoản tiền gửi thanh toán là thấp, thậm chí ở một số nước người gửi tiền không được hưởng lãi trên số dư tiền gửi thanh toán.

Vì vậy ngân hàng có thể lợi dụng việc mở rộng thanh toán không dùng tiền mặt như một giải pháp hữu hiệu để thay đổi cơ cấu nguồn vốn theo xu hướng tăng nguồn vốn chi phí thấp, giảm nguồn vốn chi phí cao. Ngân hàng sẽ có điều kiện hạ lãi suất cơ bản và 10 từ đó hạ lãi suất cho vay. Thông qua việc quản lý tình hình biến động về số dư trên tài khoản tiền gửi, ngân hàng còn thực hiện chức năng kiểm tra và giám sát tình hình hoạt động kinh doanh khả năng tài chính của các doanh nghiệp. Đây là cơ sở rất quan trọng để ngân hàng thực hiện nghiệp vụ tư vấn, đầu tư có hiệu quả [36].

Vai trò đối với quản lý vĩ mô của nhà nước: Ngân hàng hoạt động dựa trên hệ thống quy định, chính sách của Nhà nước về tiền tệ, tín dụng và thanh toán. Vai trò quản lý vĩ mô của nhà nước qua ngân hàng chỉ thực sự phát huy đầy đủ tác dụng khi phần lớn khối lượng thanh toán tập trung qua ngân hàng.