Vai trò của Cảnh sát trong phòng ngừa cướp giật tài sản tại Đà Nẵng

Nghiên cứu vai trò của Cảnh sát trong phòng chống tội cướp giật tài sản tại Đà Nẵng. Luận văn phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thiên Hoàng
• Người hướng dẫn: Pgs.Ts Đinh Thị Mai
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Tội phạm học và Phòng ngừa tội phạm
• Đề tài: Vai trò của lực lượng Cảnh sát nhân dân trong phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn thành phố Đà Nẵng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ VAI TRÒ CỦA LỰC LƯỢNG CẢNH SÁT NHÂN DÂN TRONG PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN
• 1.1. Nhận thức về phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài sản
• 1.2. Vai trò của lực lượng Cảnh sát nhân dân trong phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài sản
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA LỰC LƯỢNG CẢNH SÁT NHÂN DÂN TRONG PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
• 2.1. Thực trạng các yếu tố tác động đến vai trò của lực lượng Cảnh sát nhân dân trong phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn thành phố Đà Nẵng
• 2.2. Thực trạng các hoạt động thể hiện vai trò của lực lượng Cảnh sát nhân dân trong phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn thành phố Đà Nẵng
• 2.3. Nhận xét, đánh giá về vai trò của lực lượng Cảnh sát nhân dân trong phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn thành phố Đà Nẵng
• 3. Chương 3: DỰ BÁO VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA LỰC LƯỢNG CẢNH SÁT NHÂN DÂN TRONG PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
• 3.1. Dự báo tình hình có liên quan đến vai trò của lực lượng Cảnh sát nhân dân trong phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn thành phố Đà Nẵng
• 3.2. Một số giải pháp nâng cao vai trò của lực lượng Cảnh sát nhân dân trong phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài sản trên địa bàn thành phố Đà Nẵng
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Thực trạng cướp giật tại Đà Nẵng và vai trò của Cảnh sát

Đà Nẵng, với vai trò là trung tâm kinh tế - xã hội của khu vực Miền Trung - Tây Nguyên, đã đạt được những thành tựu phát triển vượt bậc. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đi kèm với những thách thức phức tạp về an ninh. Tình hình tội phạm, đặc biệt là tội cướp giật tài sản, diễn biến khó lường, ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh trật tự Đà Nẵng và cuộc sống người dân. Theo số liệu thống kê của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Đà Nẵng, giai đoạn 2016-2020 ghi nhận 151 vụ án cướp giật tài sản. Mặc dù tỷ lệ này không cao trong tổng số vụ phạm pháp hình sự, nhưng tính chất tinh vi, manh động của loại tội phạm này gây ra sự bất an lớn trong xã hội. Trong bối cảnh đó, vai trò của lực lượng Công an thành phố Đà Nẵng trở nên vô cùng quan trọng. Lực lượng Cảnh sát nhân dân được xác định là đơn vị nòng cốt, xung kích trong công tác phòng chống cướp giật. Vai trò này không chỉ dừng lại ở việc điều tra, phá án nhanh khi vụ việc đã xảy ra, mà còn bao trùm các hoạt động phòng ngừa mang tính chiến lược. Các hoạt động này bao gồm tham mưu chính sách, quản lý nhà nước về an ninh, tổ chức tuần tra, tuyên truyền và phối hợp với các ban ngành, đoàn thể. Luận văn của Nguyễn Thiên Hoàng (2021) đã chỉ rõ: "trong phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài sản thì vai trò nòng cốt, xung kích thuộc về lực lượng Công an nhân dân mà trực tiếp là lực lượng Cảnh sát nhân dân". Phân tích sâu hơn cho thấy, công tác trấn áp tội phạm cướp giật đòi hỏi một hệ thống giải pháp đồng bộ, từ phòng ngừa xã hội đến phòng ngừa nghiệp vụ, mà ở đó, lực lượng Cảnh sát đóng vai trò trung tâm điều phối và thực thi.

1.1. Phân tích số liệu tình hình tội phạm Đà Nẵng 2016 2020

Giai đoạn 2016-2020, tình hình tội phạm Đà Nẵng có những diễn biến đáng chú ý. Tổng cộng có 2.447 vụ phạm pháp hình sự được ghi nhận, trong đó tội cướp giật tài sản chiếm 151 vụ (khoảng 6,17%). Các địa bàn trọng điểm của loại tội phạm này là các quận trung tâm như Hải Châu, Thanh Khê, Sơn Trà và Ngũ Hành Sơn, nơi tập trung đông dân cư, du khách và các hoạt động thương mại. Nghiên cứu 35 bản án cho thấy, đối tượng phạm tội chủ yếu là nam giới (96%), trong độ tuổi từ 18-30 (62,7%), không có nghề nghiệp ổn định. Phương tiện gây án chủ yếu là xe mô tô phân khối lớn, lợi dụng thời điểm chập choạng tối (18h-24h) để ra tay. Tài sản bị nhắm đến thường là túi xách, điện thoại di động và dây chuyền vàng. Những con số này không chỉ phản ánh bức tranh tội phạm mà còn là cơ sở dữ liệu quan trọng để lực lượng cảnh sát hình sự xây dựng kế hoạch phòng ngừa hiệu quả.

1.2. Vai trò nòng cốt của Công an thành phố Đà Nẵng trong an ninh

Lực lượng Công an thành phố Đà Nẵng, đặc biệt là Cảnh sát nhân dân, giữ vai trò chủ đạo trong việc đảm bảo an ninh trật tự Đà Nẵng. Chức năng của họ được thể hiện qua nhiều hoạt động. Một là, tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương xây dựng các kế hoạch, chiến lược phòng chống tội phạm. Hai là, trực tiếp thực hiện công tác quản lý nhà nước về an ninh như quản lý cư trú, ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Ba là, tổ chức các biện pháp nghiệp vụ để trấn áp tội phạm cướp giật, bao gồm trinh sát, lập chuyên án và điều tra. Bốn là, phối hợp chặt chẽ với các lực lượng khác và huy động sức mạnh quần chúng nhân dân. Sự chủ động và chuyên nghiệp của lực lượng công an là yếu tố quyết định đến hiệu quả của công tác phòng ngừa, góp phần bảo vệ tài sản người dân và giữ gìn môi trường sống an toàn.

II. Thách thức trong việc trấn áp tội phạm cướp giật tại Đà Nẵng

Công tác trấn áp tội phạm cướp giật tại Đà Nẵng đối mặt với nhiều thách thức không nhỏ. Thách thức lớn nhất đến từ chính đặc điểm của loại tội phạm đường phố này: hành vi diễn ra nhanh, bất ngờ và thủ đoạn ngày càng tinh vi. Các đối tượng thường hoạt động theo nhóm, có sự phân công vai trò rõ ràng, sử dụng xe phân khối lớn để dễ dàng tẩu thoát, gây khó khăn cho việc truy bắt. Nghiên cứu của Nguyễn Thiên Hoàng (2021) chỉ ra, nhiều đối tượng có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về phương tiện, lựa chọn "con mồi" và thăm dò địa điểm trước khi gây án. Thêm vào đó, sự phát triển của đô thị, gia tăng dân số cơ học và lượng khách du lịch lớn cũng tạo ra áp lực quản lý. Nhiều khu vực giáp ranh, khu công nghiệp, khu du lịch trở thành địa bàn tiềm ẩn phức tạp về an ninh. Một thách thức khác là vấn đề "tội phạm ẩn". Không ít trường hợp người bị hại, đặc biệt là du khách nước ngoài, do e ngại thủ tục phiền hà hoặc giá trị tài sản không lớn nên không trình báo cơ quan công an. Điều này không chỉ gây khó khăn cho công tác thống kê, đánh giá tình hình mà còn khiến cho tội phạm có tâm lý coi thường pháp luật. Hơn nữa, việc đảm bảo an toàn cho du khách và đồng thời bảo vệ tài sản người dân đòi hỏi lực lượng Cảnh sát phải căng mình trên nhiều mặt trận, trong khi biên chế và nguồn lực còn có những hạn chế nhất định. Áp lực phá án nhanh để ổn định dư luận cũng là một gánh nặng không nhỏ đối với các chiến sĩ công an.

2.1. Sự tinh vi của tội phạm đường phố và áp lực phá án nhanh

Tội phạm đường phố ngày càng thể hiện sự xảo quyệt trong phương thức hoạt động. Chúng không chỉ liều lĩnh mà còn biết cách che giấu nhân thân, thay đổi đặc điểm phương tiện (sơn lại xe, dùng biển số giả) để đối phó với cơ quan chức năng. Việc sử dụng công nghệ để liên lạc và tiêu thụ tài sản gian cũng trở nên phổ biến. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cao về trình độ nghiệp vụ của lực lượng cảnh sát hình sự. Đồng thời, mỗi vụ cướp giật xảy ra đều gây tác động tâm lý lớn đến cộng đồng, tạo ra áp lực phải phá án nhanh để trấn an người dân. Áp lực này đòi hỏi cán bộ điều tra phải làm việc với cường độ cao, phối hợp hiệu quả và áp dụng linh hoạt các biện pháp nghiệp vụ để truy vết tội phạm trong thời gian ngắn nhất.

2.2. Thách thức bảo vệ tài sản người dân và an toàn cho du khách

Việc bảo vệ tài sản người dân và đảm bảo an toàn cho du khách là nhiệm vụ kép đầy thách thức. Đà Nẵng là thành phố du lịch, hình ảnh an toàn, thân thiện là yếu tố sống còn. Một vụ cướp giật nhắm vào du khách có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín của thành phố. Nạn nhân của loại tội phạm này thường là phụ nữ, người nước ngoài - những người có tâm lý dễ hoảng loạn và ít khả năng chống cự. Lực lượng công an phải vừa triển khai các biện pháp phòng ngừa chung, vừa có các phương án chuyên biệt cho các khu vực du lịch, các sự kiện lớn. Sự đa dạng về quốc tịch và ngôn ngữ của du khách cũng là một rào cản trong quá trình tiếp nhận tin báo và hỗ trợ nạn nhân, đòi hỏi sự linh hoạt và kỹ năng ngoại ngữ từ các cán bộ chiến sĩ.

III. Cách Cảnh sát Đà Nẵng triển khai biện pháp phòng ngừa cướp giật

Để đối phó với tình hình tội phạm, lực lượng Cảnh sát Đà Nẵng đã triển khai đồng bộ nhiều biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Trọng tâm của các biện pháp này là kết hợp hài hòa giữa phòng ngừa xã hội và phòng ngừa nghiệp vụ, lấy phòng ngừa chủ động làm gốc. Một trong những giải pháp then chốt là tăng cường sự hiện diện của lực lượng công an trên các tuyến đường, địa bàn trọng điểm. Hoạt động tuần tra kiểm soát được tổ chức thường xuyên, linh hoạt về thời gian và địa điểm, đặc biệt vào các khung giờ cao điểm mà tội phạm thường hoạt động. Lực lượng nòng cốt trong hoạt động này là lực lượng 113, Cảnh sát giao thông, và công an các phường, xã. Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Hệ thống camera giám sát an ninh được lắp đặt rộng khắp trên các tuyến phố, khu dân cư, trở thành "mắt thần" giúp phát hiện sớm các đối tượng nghi vấn, đồng thời là nguồn chứng cứ quan trọng khi điều tra vụ án. Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật cũng được chú trọng. Công an thành phố Đà Nẵng thường xuyên phối hợp với các cơ quan truyền thông, tổ chức các buổi nói chuyện tại khu dân cư để nâng cao ý thức cảnh giác cho người dân, hướng dẫn cách tự bảo vệ tài sản và cách xử lý khi gặp tình huống bị cướp giật. Việc phát động phong trào "Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc" đã huy động được sức mạnh của cộng đồng, tạo ra một mạng lưới an ninh vững chắc từ cơ sở.

3.1. Tăng cường tuần tra kiểm soát và vai trò của lực lượng 113

Công tác tuần tra kiểm soát công khai là biện pháp răn đe tội phạm trực tiếp và hiệu quả. Lực lượng Cảnh sát, đặc biệt là lực lượng 113 (Cảnh sát phản ứng nhanh), được bố trí chốt chặn tại các giao lộ quan trọng và tuần tra lưu động trên các tuyến đường thường xảy ra cướp giật. Sự hiện diện của cảnh sát khiến các đối tượng phạm tội phải dè chừng, không dám manh động. Ngoài ra, lực lượng 113 còn có nhiệm vụ tiếp nhận tin báo và có mặt tại hiện trường một cách nhanh nhất để truy bắt đối tượng "nóng", cấp cứu người bị hại và bảo vệ hiện trường, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác điều tra sau này.

3.2. Ứng dụng hệ thống camera giám sát an ninh trong phòng ngừa

Hệ thống camera giám sát an ninh là một công cụ phòng ngừa và đấu tranh tội phạm không thể thiếu trong bối cảnh hiện nay. Tại Đà Nẵng, hệ thống này được xã hội hóa mạnh mẽ, kết nối giữa camera của nhà nước và của người dân, tạo thành một mạng lưới giám sát bao phủ. Hình ảnh từ camera giúp lực lượng chức năng nhận diện đối tượng, truy dấu phương tiện gây án và tái hiện lại diễn biến vụ việc. Nhiều vụ cướp giật đã được làm rõ và bắt giữ thủ phạm nhờ vào dữ liệu trích xuất từ camera an ninh. Đây là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của việc ứng dụng công nghệ vào công tác đảm bảo an ninh trật tự Đà Nẵng.

IV. Phương pháp trấn áp tội phạm cướp giật của Cảnh sát Hình sự

Bên cạnh các biện pháp phòng ngừa, công tác đấu tranh trực diện, trấn áp tội phạm cướp giật được lực lượng Cảnh sát hình sự Đà Nẵng thực hiện một cách bài bản và quyết liệt. Đây là lực lượng chủ công, có chuyên môn sâu trong việc điều tra các vụ án phức tạp. Phương pháp cốt lõi là chủ động nắm tình hình, quản lý chặt chẽ các đối tượng có tiền án, tiền sự, các băng nhóm có biểu hiện hoạt động phạm tội trên địa bàn. Khi có vụ án xảy ra, các trinh sát và điều tra viên nhanh chóng áp dụng các biện pháp nghiệp vụ để thu thập dấu vết, khoanh vùng đối tượng. Một trong những phương pháp hiệu quả nhất là xây dựng các chuyên án cướp giật. Các chuyên án này được thành lập khi phát hiện một nhóm đối tượng gây ra hàng loạt vụ án với cùng phương thức, thủ đoạn. Ban chuyên án sẽ tập trung lực lượng, phương tiện tốt nhất để đấu tranh, triệt phá tận gốc các băng nhóm này, không chỉ bắt giữ đối tượng thực hiện mà còn làm rõ vai trò của các đối tượng cầm đầu, tiêu thụ tài sản. Sự phối hợp giữa các lực lượng là yếu tố sống còn. Cảnh sát hình sự phối hợp chặt chẽ với công an các quận, huyện, cảnh sát giao thông và các đơn vị nghiệp vụ khác để tạo thành sức mạnh tổng hợp. Thông tin từ đường dây nóng công an và tin báo của quần chúng nhân dân là nguồn tin tức vô giá, giúp lực lượng chức năng có phản ứng kịp thời và chính xác.

4.1. Xây dựng chuyên án cướp giật và nghiệp vụ của Cảnh sát Hình sự

Việc xây dựng chuyên án cướp giật là đỉnh cao của công tác nghiệp vụ. Lực lượng Cảnh sát hình sự sẽ tiến hành phân tích quy luật hoạt động, đặc điểm nhận dạng, phương thức thủ đoạn của các đối tượng từ nhiều vụ án riêng lẻ để xâu chuỗi, tìm ra mối liên kết. Từ đó, một kế hoạch đấu tranh chi tiết được vạch ra, bao gồm các bước từ trinh sát, theo dõi đến thời điểm phá án. Thành công của các chuyên án không chỉ giải quyết được nhiều vụ án, thu hồi tài sản cho người bị hại mà còn có tác dụng răn đe mạnh mẽ, chặt đứt các "vòi bạch tuộc" của tội phạm, góp phần làm trong sạch địa bàn.

4.2. Phối hợp lực lượng và hiệu quả từ đường dây nóng công an

Không một lực lượng nào có thể hoạt động hiệu quả nếu đơn độc. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa các đơn vị trong và ngoài ngành công an là chìa khóa thành công. Khi truy đuổi tội phạm, Cảnh sát hình sự cần sự hỗ trợ của Cảnh sát giao thông trong việc chốt chặn, của công an phường trong việc rà soát địa bàn. Bên cạnh đó, đường dây nóng công an hoạt động 24/7 là kênh tương tác quan trọng. Người dân có thể cung cấp thông tin tố giác tội phạm một cách nhanh chóng và an toàn. Nhiều đối tượng cướp giật đã bị bắt giữ ngay sau khi gây án nhờ tin báo kịp thời của người dân qua đường dây nóng. Điều này cho thấy sức mạnh của thế trận an ninh nhân dân.

V. Đánh giá kết quả phòng chống cướp giật và vai trò Cảnh sát

Những nỗ lực không ngừng của lực lượng Cảnh sát đã mang lại những kết quả tích cực trong công tác phòng chống cướp giật tại Đà Nẵng. Theo số liệu giai đoạn 2016-2020, trong tổng số 151 vụ án cướp giật tài sản, lực lượng công an đã điều tra, khám phá 92 vụ, bắt giữ 120 đối tượng. Tỷ lệ phá án nhanh và khám phá án đạt kết quả đáng khích lệ, thể hiện sự quyết tâm và năng lực nghiệp vụ của Công an thành phố Đà Nẵng. Đặc biệt, trong năm 2020, số vụ cướp giật đã giảm mạnh (18 vụ) trong khi tỷ lệ khám phá lại tăng cao (83,3%). Đây là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của các giải pháp đồng bộ đã được triển khai. Thành công trong việc triệt phá nhiều chuyên án cướp giật lớn không chỉ thu hồi được nhiều tài sản trả lại cho người dân mà còn góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào lực lượng thực thi pháp luật. Việc bảo vệ tài sản người dân và đảm bảo an toàn cho du khách được cải thiện rõ rệt, góp phần xây dựng hình ảnh Đà Nẵng là một điểm đến an toàn, văn minh. Vai trò của lực lượng Cảnh sát được thể hiện không chỉ qua những con số mà còn qua sự chuyển biến trong nhận thức cộng đồng. Người dân ngày càng nâng cao ý thức cảnh giác, tích cực tham gia phong trào bảo vệ an ninh và mạnh dạn tố giác tội phạm. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, công tác này vẫn còn một số hạn chế cần khắc phục để hiệu quả được bền vững hơn.

5.1. Tỷ lệ phá án tăng và hiệu quả bảo vệ tài sản người dân

Hiệu quả rõ rệt nhất là sự gia tăng trong tỷ lệ phá án. Điều này cho thấy sự tiến bộ trong kỹ năng nghiệp vụ, khả năng áp dụng khoa học công nghệ và sự phối hợp hiệu quả giữa các lực lượng. Việc nhanh chóng bắt giữ tội phạm và thu hồi tài sản có ý nghĩa rất lớn. Nó không chỉ bù đắp tổn thất vật chất mà còn xoa dịu nỗi lo lắng, bất an của người bị hại. Công tác bảo vệ tài sản người dân không chỉ là một nhiệm vụ mà còn là thước đo hiệu quả công việc của ngành công an, trực tiếp tác động đến sự ổn định của an ninh trật tự Đà Nẵng.

5.2. Chuyển biến tích cực trong nhận thức cộng đồng về an ninh

Một kết quả quan trọng khác là sự chuyển biến trong ý thức của người dân. Thông qua các hoạt động tuyên truyền của cảnh sát, người dân đã hiểu rõ hơn về các thủ đoạn của tội phạm cướp giật và biết cách tự phòng ngừa. Nhiều mô hình tự quản về an ninh trật tự ở khu dân cư đã phát huy hiệu quả, như các tổ dân phố an toàn, các nhóm Zalo an ninh... Người dân không còn tâm lý thờ ơ mà đã chủ động hơn trong việc cung cấp thông tin cho cơ quan công an qua đường dây nóng công an hoặc báo cáo trực tiếp. Sức mạnh tổng hợp từ nhân dân chính là nền tảng vững chắc nhất cho công tác phòng chống tội phạm.

VI. Giải pháp nâng cao vai trò Cảnh sát trong an ninh Đà Nẵng

Để nâng cao hơn nữa hiệu quả phòng chống cướp giật và phát huy vai trò của lực lượng Cảnh sát, cần tập trung vào một số giải pháp chiến lược trong tương lai. Trước hết, cần tiếp tục hiện đại hóa lực lượng, đầu tư trang thiết bị, phương tiện kỹ thuật nghiệp vụ tiên tiến. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân tích dữ liệu từ hệ thống camera giám sát an ninh để nhận diện đối tượng, dự báo các khu vực có nguy cơ cao là một hướng đi cần được đẩy mạnh. Thứ hai, cần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ, chiến sĩ, đặc biệt là lực lượng cảnh sát hình sự, để họ có thể đối phó hiệu quả với các thủ đoạn tội phạm ngày càng tinh vi. Thứ ba, cần tăng cường hơn nữa cơ chế phối hợp giữa các lực lượng, không chỉ trong ngành công an mà còn với quân đội, các sở, ban, ngành và chính quyền địa phương. Việc xây dựng quy chế phối hợp rõ ràng, thông tin thông suốt sẽ tạo ra một thế trận liên hoàn, không để tội phạm có kẽ hở để hoạt động. Cuối cùng, và quan trọng nhất, là tiếp tục phát huy sức mạnh của toàn dân. Cần đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền, xây dựng thêm nhiều mô hình quần chúng tự quản hiệu quả, và có cơ chế khen thưởng, bảo vệ kịp thời những người dân dũng cảm tham gia trấn áp tội phạm cướp giật, góp phần giữ vững an ninh trật tự Đà Nẵng.

6.1. Hiện đại hóa lực lượng và ứng dụng công nghệ trong trấn áp tội phạm

Tương lai của công tác trấn áp tội phạm cướp giật gắn liền với công nghệ. Việc đầu tư vào các phần mềm phân tích dữ liệu lớn (big data), hệ thống định vị GPS, và các thiết bị trinh sát hiện đại sẽ giúp lực lượng Cảnh sát chủ động hơn trong việc phòng ngừa và phá án nhanh hơn. Hiện đại hóa không chỉ là trang bị mà còn là thay đổi tư duy, tiếp cận các phương pháp điều tra tiên tiến trên thế giới. Điều này sẽ giúp lực lượng Công an thành phố Đà Nẵng luôn đi trước một bước so với tội phạm, nâng cao vị thế và vai trò nòng cốt trong tình hình mới.

6.2. Tăng cường phối hợp và phát huy sức mạnh toàn dân phòng ngừa

An ninh là sự nghiệp của toàn dân. Lực lượng Cảnh sát cần đóng vai trò hạt nhân, kết nối và huy động mọi nguồn lực xã hội. Cần tăng cường phối hợp với các tổ chức như Mặt trận Tổ quốc, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ để lồng ghép nội dung phòng chống tội phạm vào các hoạt động của họ. Việc xây dựng các kênh tương tác hai chiều, như các ứng dụng di động tố giác tội phạm, sẽ giúp người dân tham gia dễ dàng và hiệu quả hơn. Khi mỗi người dân là một "chiến sĩ an ninh", một "camera di động", mạng lưới phòng chống tội phạm sẽ trở nên vững chắc hơn bao giờ hết.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Đà Nẵng là đô thị loại I trực thuộc Trung ương, giữ vị trí hạt nhân phát triển kinh tế, văn hóa và du lịch của toàn vùng miền Trung - Tây Nguyên. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế đô thị và lưu lượng du khách tăng cao cũng kéo theo những diễn biến phức tạp về tình hình tội phạm xâm phạm quyền sở hữu. Theo thống kê tư pháp, trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2020, toàn thành phố Đà Nẵng đã ghi nhận 2.447 vụ phạm pháp hình sự, trong đó tội phạm cướp giật tài sản xảy ra 151 vụ, với 120 đối tượng bị bắt giữ và xử lý.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là nhận diện toàn diện thực trạng, diễn biến và quy luật hoạt động của tội cướp giật tài sản, từ đó phân tích chuyên sâu vai trò nòng cốt của lực lượng Cảnh sát nhân dân trên địa bàn thành phố Đà Nẵng. Mục tiêu cụ thể là làm sáng tỏ cơ sở lý luận, đánh giá đúng những thành tựu cùng hạn chế của lực lượng chuyên trách, và xây dựng hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm giai đoạn tiếp theo.

Nghiên cứu được giới hạn trong phạm vi không gian hành chính thành phố Đà Nẵng với mốc thời gian thu thập dữ liệu từ năm 2016 đến năm 2020. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua mục tiêu nâng cao tỷ lệ điều tra khám phá án cướp giật tài sản từ mức trung bình 60,9% lên trên 85%, đồng thời giảm tỷ lệ tái phạm trong nhóm đối tượng cộm cán từ 66,7% xuống dưới 40% trong các năm tới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác bảo vệ an ninh trật tự, kết hợp với các lý thuyết tội phạm học hiện đại như Lý thuyết kiểm soát xã hội và Lý thuyết cơ hội phạm tội. Hai trụ cột lý thuyết chính được áp dụng xuyên suốt gồm: Lý thuyết phòng ngừa xã hội (tác động triệt tiêu nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm từ gốc rễ kinh tế - văn hóa) và Lý thuyết phòng ngừa nghiệp vụ (các biện pháp trinh sát, tuần tra, điều tra xử lý chuyên sâu của lực lượng công an).

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: "Tội cướp giật tài sản" (hành vi công khai, nhanh chóng chiếm đoạt tài sản đang do người khác quản lý), "Phòng ngừa tình hình tội phạm" (hệ thống biện pháp của Nhà nước và xã hội nhằm vô hiệu hóa nguyên nhân phát sinh vi phạm), và "Vai trò nòng cốt của Cảnh sát nhân dân" (chức năng tham mưu, chủ trì tuần tra, kiểm soát và điều tra tội phạm). Hệ thống cơ sở pháp lý vững chắc của đề tài dựa trên Điều 67 Hiến pháp năm 2013, Luật Công an nhân dân năm 2018, Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017 và Quyết định số 623/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược quốc gia phòng, chống tội phạm giai đoạn 2016 - 2020 và định hướng đến năm 2030.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ báo cáo tổng kết của Công an thành phố Đà Nẵng và số liệu thống kê của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Đà Nẵng từ năm 2016 đến năm 2020. Cỡ mẫu nghiên cứu chuyên sâu bao gồm 35 bản kết luận điều tra và 35 bản án hình sự sơ thẩm đã có hiệu lực pháp luật liên quan đến 51 bị cáo và 83 người bị hại. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu điển hình có chủ đích, bảo đảm phân bổ đại diện theo các địa bàn quận trung tâm, ven biển và ngoại thành nhằm phản ánh đúng bức tranh tội phạm học của đô thị loại I.

Các phương pháp phân tích chủ yếu bao gồm: phương pháp thống kê mô tả (xử lý dữ liệu định lượng về 151 vụ án và 2.447 vụ phạm pháp hình sự), phương pháp phân tích tổng hợp hồ sơ án (làm rõ đặc điểm nhân thân của 51 bị cáo), phương pháp tổng kết kinh nghiệm thực tiễn và phương pháp chuyên gia (tham vấn ý kiến các điều tra viên cao cấp, trinh sát hình sự). Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm kết hợp chặt chẽ giữa phân tích định lượng số liệu và đánh giá định tính bản chất xã hội của tội phạm, bảo đảm kết quả nghiên cứu có độ tin cậy và giá trị ứng dụng thực tế cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tế tại địa bàn thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2016 - 2020 đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

• Thứ nhất, về phương tiện và thủ đoạn gây án: Trong 35 bản án nghiên cứu, có 31 vụ (chiếm tỷ lệ 88,6%) các đối tượng sử dụng xe mô tô phân khối lớn làm phương tiện gây án, trong khi chỉ có 4 vụ (chiếm 11,4%) đối tượng đi bộ hoặc sử dụng phương tiện khác. Có đến 23 vụ án (chiếm 65,7%) được thực hiện dưới hình thức đồng phạm có tổ chức chặt chẽ, phân công vai trò rõ ràng giữa kẻ trực tiếp cướp giật và kẻ làm nhiệm vụ cản địa, đánh lạc hướng.
• Thứ hai, về đặc điểm nhân thân người phạm tội: Khảo sát 51 bị cáo cho thấy nam giới chiếm tuyệt đối với 49 người (chiếm 96%), nữ giới có 2 người (chiếm 4%). Độ tuổi phạm tội tập trung cao nhất ở nhóm thanh niên từ 18 đến 30 tuổi với 32 bị cáo (chiếm 62,7%), trên 30 tuổi có 14 người (chiếm 27,5%), và dưới 18 tuổi có 5 người (chiếm 9,8%). Đáng lưu ý, 46 đối tượng không có nghề nghiệp hoặc việc làm không ổn định (chiếm 90,1%), 41 đối tượng phạm tội vì động cơ vụ lợi lấy tiền chơi game hoặc mua ma túy (chiếm 80,4%), và tỷ lệ tái phạm lên tới 66,7% (34 bị cáo đã có tiền án, tiền sự).
• Thứ ba, về không gian và thời gian gây án: Tội cướp giật phân bố không đồng đều, tập trung cao nhất tại 4 quận trung tâm và du lịch gồm Hải Châu (21,8%), Sơn Trà (21,8%), Ngũ Hành Sơn (17,3%) và Thanh Khê (15,5%). Khung thời gian xảy ra nhiều nhất là từ 18h00 đến 24h00 với 73 vụ (chiếm 48,3%), tiếp theo là khung 06h00 đến 18h00 với 45 vụ (chiếm 29,8%), và khung 00h00 đến 06h00 có 33 vụ (chiếm 21,8%).
• Thứ tư, về đặc điểm nạn nhân và tài sản bị chiếm đoạt: Trong 83 nạn nhân được khảo sát, nữ giới chiếm 57 người (chiếm 68,7%), người nước ngoài chiếm 11% (chủ yếu là du khách quốc tế). Tài sản bị cướp giật nhiều nhất là túi xách với 47 vụ (chiếm 31,1%), dây chuyền vàng 43 vụ (chiếm 28,4%), và điện thoại di động 24 vụ (chiếm 15,6%).

Thảo luận kết quả

Diễn biến tội phạm cướp giật tài sản tại Đà Nẵng có xu hướng giảm từ 36 vụ năm 2017 xuống 18 vụ năm 2020, tuy nhiên tỷ lệ điều tra khám phá chưa thực sự đồng đều, dao động từ 45,2% năm 2019 lên 83,3% năm 2020. Dữ liệu này có thể được trình bày trực quan qua biểu đồ đường thể hiện tương quan giữa số vụ xảy ra và số vụ khám phá qua 5 năm, kết hợp bảng số liệu cơ cấu tài sản bị chiếm đoạt theo từng địa bàn quận.

Nguyên nhân của tình trạng cướp giật bắt nguồn từ mặt trái của quá trình đô thị hóa, mật độ dân nhập cư tự do tăng nhanh và công tác quản lý cư trú tại các khu vực giáp ranh còn kẽ hở. So sánh với các nghiên cứu tội phạm học tại Thành phố Hồ Chí Minh và vùng Đông Nam Bộ, mô hình phạm tội tại Đà Nẵng có điểm tương đồng về tỷ lệ sử dụng xe máy cao trên 85%, nhưng có nét đặc thù rõ rệt ở tỷ lệ nạn nhân là du khách quốc tế chiếm tới 11%. Điều này đòi hỏi lực lượng Cảnh sát nhân dân phải nâng cao tính chuyên nghiệp trong công tác tuần tra bảo vệ không gian du lịch công cộng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp có tính hành động cao:

• Tăng cường tuần tra vũ trang khép kín và ứng dụng công nghệ giám sát: Công an thành phố Đà Nẵng chủ trì bố trí lực lượng tuần tra kiểm soát theo Kế hoạch 911 tập trung vào khung giờ cao điểm từ 18h00 đến 24h00; phủ kín 100% hệ thống camera an ninh tích hợp trí tuệ nhân tạo trên các tuyến đường du lịch trọng điểm thuộc quận Hải Châu, Sơn Trà và Ngũ Hành Sơn giai đoạn 2022 - 2025, phấn đấu kéo giảm ít nhất 20% số vụ cướp giật đường phố.
• Nâng cao hiệu quả quản lý nghiệp vụ và giám sát đối tượng nguy cơ cao: Lực lượng Cảnh sát hình sự lập danh chỉ bản, quản lý hồ sơ 100% đối tượng có tiền án, tiền sự và người nghiện ma túy trên địa bàn; phối hợp chặt chẽ với chính quyền cơ sở nhằm mục tiêu hạ tỷ lệ người tái phạm từ 66,7% hiện nay xuống dưới 35% trong lộ trình 3 năm.
• Đổi mới công tác tuyên truyền phòng ngừa xã hội đa ngôn ngữ: Công an các quận, huyện phối hợp cùng Sở Du lịch triển khai chiến dịch thông tin cảnh báo an ninh bằng 2 ngôn ngữ Việt - Anh tại 100% cơ sở lưu trú và điểm tham quan, hướng dẫn du khách kỹ năng tự bảo quản tài sản, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ nạn nhân là người nước ngoài xuống dưới 3% trước năm 2025.
• Hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành trong tiếp nhận tin báo và xét xử: Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân và Công an thành phố Đà Nẵng phối hợp số hóa 100% quy trình tiếp nhận tin báo tố giác tội phạm, rút ngắn 20% thời hạn điều tra đối với các vụ án cướp giật có đồng phạm và tổ chức các phiên tòa xét xử lưu động nhằm răn đe tội phạm từ năm 2023.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và thực tiễn phong phú, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Cán bộ chỉ huy, chiến sĩ lực lượng Cảnh sát nhân dân và Cảnh sát hình sự: Sử dụng nguồn tư liệu 151 vụ án và 35 hồ sơ điều tra mẫu để xây dựng phương án bố trí lực lượng tuần tra, mật phục và đấu tranh chuyên án triệt phá các băng nhóm cướp giật chuyên nghiệp.
• Cơ quan tiến hành tố tụng (Viện kiểm sát và Tòa án nhân dân các cấp): Tham khảo cơ sở pháp lý và dữ liệu phân tích 35 bản án sơ thẩm để nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố, định khung hình phạt chính xác cho 65,7% số vụ án có đồng phạm cản địa.
• Giảng viên, học viên, nghiên cứu sinh ngành Tội phạm học và Luật học: Khai thác bộ số liệu thực chứng gồm 2.447 vụ phạm pháp hình sự và hệ thống lý luận về phòng ngừa nghiệp vụ làm tài liệu giảng dạy, tham khảo và phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu.
• Cơ quan quản lý nhà nước về du lịch và chính quyền địa phương: Ứng dụng các đề xuất quản lý an ninh trật tự để xây dựng môi trường du lịch an toàn, văn minh tại các đô thị hạt nhân có hơn 11% nạn nhân là khách quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

• Tình hình tội cướp giật tài sản tại Đà Nẵng giai đoạn 2016 - 2020 diễn biến ra sao? Trong giai đoạn 2016 - 2020, toàn thành phố ghi nhận 151 vụ cướp giật trong tổng số 2.447 vụ phạm pháp hình sự (chiếm 6,17%). Số vụ có xu hướng giảm dần từ 36 vụ năm 2017 xuống 18 vụ năm 2020, tỷ lệ điều tra khám phá đạt trung bình 60,9% với 120 đối tượng bị bắt giữ.

• Khung thời gian và địa bàn nào xảy ra cướp giật nhiều nhất? Thống kê chỉ ra 48,3% số vụ (73 vụ) xảy ra trong khung giờ từ 18h00 đến 24h00, đặc biệt là khoảng thời gian tan tầm từ 18h00 đến 21h00. Tội phạm tập trung chủ yếu tại 4 quận trung tâm và ven biển gồm Hải Châu (21,8%), Sơn Trà (21,8%), Ngũ Hành Sơn (17,3%) và Thanh Khê (15,5%).

• Đặc điểm nổi bật về phương tiện và thủ đoạn của đối tượng là gì? Khoảng 88,6% đối tượng sử dụng xe mô tô gắn máy phân khối lớn để bám đuổi và tẩu thoát nhanh chóng. Ngoài ra, 65,7% số vụ án có tổ chức đồng phạm, trong đó các đối tượng phân công rõ ràng kẻ trực tiếp giật tài sản và kẻ làm nhiệm vụ cản địa, đánh lạc hướng sự truy đuổi của người dân.

• Nhóm nạn nhân nào dễ bị tội phạm cướp giật nhắm tới nhất? Nữ giới chiếm tới 68,7% tổng số nạn nhân do thường mang theo túi xách (31,1%) hoặc đeo dây chuyền vàng (28,4%) khi lái xe. Bên cạnh đó, người nước ngoài chiếm 11% nạn nhân, phần lớn là du khách nước ngoài sơ hở khi đi dạo tại các tuyến phố du lịch ven biển.

• Lực lượng Cảnh sát nhân dân đóng vai trò chủ công như thế nào trong phòng ngừa? Cảnh sát nhân dân giữ vai trò nòng cốt qua việc trực tiếp khám phá 92 vụ án, quản lý chặt chẽ 66,7% nhóm đối tượng tái phạm, đồng thời đóng vai trò tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương triển khai các mô hình tuần tra vũ trang kết hợp phòng ngừa xã hội diện rộng.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về 151 vụ án cướp giật tài sản trên địa bàn thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2016 - 2020.
• Xác định rõ 88,6% đối tượng sử dụng xe mô tô gây án và 62,7% người phạm tội thuộc độ tuổi thanh niên từ 18 đến 30 tuổi với tỷ lệ tái phạm lên tới 66,7%.
• Khẳng định vai trò nòng cốt, xung kích của Cảnh sát nhân dân trong công tác điều tra khám phá 92 vụ án và quản lý đối tượng nghiệp vụ.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính ứng dụng cao về công nghệ camera giám sát và đổi mới tuần tra giai đoạn 2022 - 2025.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực chứng vững chắc cho chuyên ngành Tội phạm học và Phòng ngừa tội phạm, mã số 8.05.

Các cơ quan bảo vệ pháp luật và lực lượng Công an cơ sở cần nhanh chóng triển khai đồng bộ các giải pháp của luận văn nhằm giữ vững trật tự an toàn xã hội và xây dựng hình ảnh Đà Nẵng là điểm đến an toàn, văn minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ VAI TRÒ CỦA LỰC LƯỢNG CẢNH SÁT NHÂN DÂN TRONG PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI CƯỚP GIẬT TÀI SẢN 1. Nhận thức về phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài sản 1. Khái niệm, nhiệm vụ, yêu cầu và nguyên tắc phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài sản 1. Khái niệm phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài sản Có thể khẳng định, để xây dựng được khái niệm về phòng ngừa tình hình tội cướp giật tài sản cần xuất phát và dựa trên nền tảng tri thức về phòng ngừa tội phạm nói chung, gắn liền với đặc trưng về loại tội phạm cướp giật tài sản.

Tiếp cận nghiên cứu các công trình khoa học đã được công bố về lĩnh vực tội phạm học và phòng ngừa tội phạm cho thấy, đến nay xung quanh khái niệm phòng ngừa tội phạm tồn tại một số quan niệm điển hình, chẳng hạn: Theo GS.TS Nguyễn Xuân Yêm thì: Phòng ngừa tội phạm là không để tội phạm xảy ra và gây hậu quả cho xã hội, không để cho con người sống trong xã hội phải đối mặt và gánh chịu những hình phạt nghiêm khắc của luật pháp. Nếu một người đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội đến mức phải chịu hình phạt theo quy định của Bộ Luật hình sự hiện hành thì phải được phát hiện kịp thời, điều tra khám phá để truy tố, xét xử theo quy định, tiến hành các biện pháp quản lý, giáo dục và cải tạo người phạm tội trở thành công dân có ích cho xã hội [32]. Theo Giáo trình Tội phạm học của Trường Đại học CSND năm 2008 thì: Phòng ngừa tội phạm không chỉ bao gồm các hoạt động nhằm thủ tiêu nguyên nhân và điều kiện phạm tội, không để cho tội phạm xảy ra mà còn bao gồm cả những hoạt động ngăn chặn tội phạm, phát hiện điều tra khám phá tội phạm, truy tố, xét xử nghiêm minh các hành vi phạm tội nhằm trừng trị giáo dục người phạm tội trở thành người công dân có ích cho xã hội. Truy cứu trách nhiệm hình sự cũng là một hình thức phòng ngừa tội phạm chủ động và có hiệu quả.

Việc trừng trị người phạm tội và ngăn chặn không cho họ thực hiện hành vi phạm tội mới còn có ý nghĩa tác 6 động đối với những người xung quanh, khiến cho họ từ bỏ ý định phạm tội, từ bỏ sự chuẩn bị hay tiến hành một tội phạm nào đó. Việc truy tố, xét xử và buộc người phạm tội phải chịu một hình phạt không những có ý nghĩa phòng ngừa cá biệt mà còn có ý nghĩa phòng ngừa chung. Tuy nhiên, phòng ngừa tội phạm còn được thể hiện ở việc cải thiện các điều kiện kinh tế, xã hội, xóa bỏ các nguyên nhân và điều kiện phạm tội, hình thành các điều kiện tích cực cho sự phát triển, hoàn thiện nhân cách con người. Như vậy, phòng ngừa tội phạm không những ngăn ngừa tội phạm xảy ra mà còn trừng trị người phạm tội và giáo dục cải tạo họ thành công dân có ích cho xã hội.

Giáo trình Tội phạm học của GS.TS Đỗ Ngọc Quang chỉ ra phòng ngừa tội phạm theo hai nghĩa: Nghĩa rộng, bằng mọi cách để ngăn chặn tội phạm, kịp thời phát hiện tội phạm, xử lý nghiêm minh các trường hợp phạm tội và cuối cùng là cải tạo giáo dục người phạm tội, đưa họ trở thành những công dân có ích cho xã hội.