Chương 1: Tô Hoài – cây bút độc đáo của thế giới tuổi thơ Chương 2: Phong cách Tô Hoài từ góc nhìn “thế giới nghệ thuật” Chương 3: Nghệ thuật kể chuyện 9 (LUAN.nhi TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.nhi CHƢƠNG 1. TÔ HOÀI - CÂY BÚT ĐỘC ĐÁO CỦA THẾ GIỚI TUỔI THƠ 1. Khái niệm phong cách Hegen trong cuốn Mỹ học tập 1 đã chỉ ra rằng: “ phong cách nói chung bao hàm tính chất độc đáo của một chủ đề nhất định, chủ đề này sẽ biểu lộ trong phương thức biểu đạt, trong cách nói năng”. Ông khẳng định: “Hạt nhân của phong cách nghệ thuật là tính chất độc đáo của một chủ thể”.
Ở Việt Nam, nghiên cứu phong cách đến tận những năm 80 của thế kỉ 20 mới đề cập đến trong cuốn “Từ điển văn học” do Đỗ Đức Hiểu chủ biên (1984) đã đưa ra định nghĩa: “phong cách là chỗ độc đáo mang phẩm chất thẩm mĩ cao, đúc kết tinh hoa trong sự sáng tạo của nhà văn. Không phải nhà văn nào cũng tất yếu có phong cách”. “Phong cách không chấp nhận sự chóng phai mờ, nhưng phải lặp đi lặp lại một cách đổi mới”. Tác giả Phương Lựu khi viết Lý luận văn học cũng đã khẳng định: “phong cách là chỗ độc đáo về tư tưởng cũng như nghệ thuật có phong cách thẩm mĩ được thể hiện trong sáng tác của những nhà văn ưu tú.
Nó đòi hỏi trước hết nhà văn phải đem lại tiếng nói mới cho văn học”. Phong cách bắt nguồn từ thực tiễn cuộc sống của nhà văn. Nhà văn muốn tạo được cho mình một phong cách riêng trước hết phải có cảm quan độc đáo, khác lạ về cuộc sống. Văn học thông qua nghệ thuật ngôn từ để thể hiện nội dung độc đáo của mình.
Nhà văn Pháp Macxen Pruxt đã viết: “Đối với nhà văn phong cách không phải là vấn đề kĩ thuật mà là vấn đề cách nhìn. Cách nhìn hay thì thế giới quan sẽ là yếu tố quyết định nên phong cách của nhà văn”. Phong cách hình thành và có sự vận động biến đổi trong quá trình sáng tác của nhà văn. Tuy vậy, có những yếu tố phong cách mang tính ổn định, bền 10 (LUAN.nhi TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.nhi vững do gắn với đặc điểm tâm lý, cá tính nhà văn.
Có thể nói, có bao nhiêu yếu tố cấu thành tác phẩm thì có chứng đó yếu tố mang dấu ấn phong cách nhà văn. Tuy vậy, mức độ biểu hiện phong cách không phải đồng đều, như nhau ở mọi yếu tố. Có những tác phẩm, có những giai đoạn sáng tác, phong cách chủ yếu biểu hiện qua các yếu tố thuộc về nội dung, đề tài, chủ đề, thế giới nhân vật đặc trưng, khi khác lại chủ yếu ở hình thức, thủ pháp nghệ thuật. Do vậy, ở mỗi nhà văn, mỗi tác phẩm, chúng ta có thể thấy biểu hiện phong cách có những biến thái khác nhau.
Tô Hoài với khả năng quan sát, cái nhìn hiện thực tinh tế sắc sảo là một yếu tố nổi trội thuộc khả năng bẩm sinh của nhà văn. Đó là hạt nhân phong cách nghệ thuật tác giả, bởi chính năng khiếu này đem đến chất liệu hiện thực riêng trong sáng tác của Tô Hoài. Phong cách Tô Hoài làm bằng những nét nhẹ, mảnh, nhuần nhị, tinh tế, đôi khi hơi mờ ảo. Vấn đề văn học dành cho thiếu nhi 1.
Khái niệm văn học thiếu nhi Thiếu nhi là khái niệm chỉ “ trẻ em thuộc các lứa tuổi thiếu niên nhi đồng” Đó là các em nhỏ đang ở lứa tuổi từ 6 tuổi đến 15 tuổi sống trong sự dìu dắt nâng niu của gia đình và xã hội. Tìm hiểu về khái niệm thiếu nhi, có thể gọi “ trẻ em” theo nhiều cách khác nhau như “ các em , tuổi thơ, măng non, trẻ thơ, tuổi Kim Đồng” “ lớp công dân nhỏ tuổi” ( Tố Hữu )… Trẻ em có nhiều điểm không giống với người lớn như: cơ thể, tư tưởng, tình cảm…vì sự khác biệt này mà có quan niệm cho rằng trẻ em là người lớn thu nhỏ. Tuy nhiên cách nhìn nhận này có phần lệch lạc. Trẻ em không phải là người lớn thu nhỏ và người lớn không phải lúc nào cũng thấu hiểu được nguyện vọng, tình cảm của trẻ thơ.
Theo quan niệm duy vật biện chứng thì “ trẻ em không phải là người lớn thu nhỏ lại. Sự khác nhau giữa trẻ em và người lớn là sự khác nhau về chất.nhi TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.nhi em là trẻ em, nó vận động và phát triển theo quy luật của trẻ em. Ngay từ khi cất tiếng khóc chào đời, đứa trẻ đã là một con người, một thành viên của xã hội”. Như vậy, có thể hiểu thiếu nhi là một thành viên xã hội, một con người có tâm hồn phong phú và tính cách đặc biệt.
Lứa tuổi thiếu nhi suy nghĩ, tưởng tượng không như người lớn. Để thấu hiểu thế giới rộng lớn ngây thơ của các em, người lớn phải nhạy cảm và nắm bắt được ngôn từ đặc biệt. Như thế, mới có thể gần gũi và hòa nhập tâm lý lứa tuổi thiếu nhi. Theo cách hiểu phổ biến hiện nay thì văn học thiếu nhi là những tác phẩm văn học phục vụ độc giả thiếu nhi.
Rõ ràng cách hiểu này đã mở rộng ra rất nhiều đường biên của khái niệm, không chỉ còn bó hẹp là viết về lứa tuổi trẻ em mà còn là tất cả các lĩnh vực đời sống mà các em hướng tới. Thậm chí đó có thể là tác phẩm viết về người lớn nhưng vẫn thuộc phạm vi quan tâm của các em. Chính vì lý do này mà ở một số nước châu Âu, đặc biệt là Pháp, Thụy Điển… thì danh mục sách dành cho trẻ em vẫn có những Truyện cổ tích của Andersen, Rô-bin-xơn Cru-xô của Đê-phô, Gu-li-vơ du ký của Gi. Xuýp, Túp lều bác Tôm của Bi-chơ Xtâu… Những cuốn này, ở những nước ấy cũng được rất nhiều trẻ em tìm đọc.
Một nét đặc trưng của tâm lý trẻ thơ là rất giàu mơ mộng, tưởng tượng, liên tưởng… Do vậy, một trong những tiêu chuẩn của tác phẩm văn học thiếu nhi là phải sáng tạo ra một thế giới mới khác với thế giới thực để hấp dẫn các em. Đối tượng mô tả không chỉ là chính bản thân trẻ em mà còn là thế giới loài vật, là thế giới người lớn… nhưng được nhìn nhận qua lăng kính các em, được các em thích thú tìm hiểu. Nhưng dù ở đâu, thế giới hay Việt Nam; ở thời kỳ nào, cổ đại, trung đại hay hiện đại thì người ta vẫn rất chú ý tới phẩm chất của một tác phẩm văn học thiếu nhi, thể hiện ở tính giáo dục và tính nhận thức. Văn học thiếu nhi châu Âu thế kỷ XIV đến XVI, đặc biệt ở thời Khai sáng rất chú ý tới tính giáo 12 (LUAN.nhi TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.
Truyện cổ tích nước ta và các tác phẩm thời trung đại mang tính răn đời như Gia huấn ca (tương truyền của Nguyễn Trãi) hay Thập ân (hát chèo)… cũng đậm tinh thần giáo huấn. Đầu thế kỷ XX trở lại đây thì văn học thiếu nhi thế giới lại nghiêng về nhận thức, tăng cường sự hiểu biết cho đối tượng độc giả trẻ này. Một trong những nét tính cách trẻ mới lớn là bắt chước người lớn. Do vậy văn học thiếu nhi ở đâu cũng thế, thời nào cũng thế là luôn sáng tạo ra những hình tượng mang tính tấm gương.
Đó không chỉ là hình tượng con người mà có thể là hình tượng thiên nhiên, loài vật… nhưng chuyển tải được bài học làm người về cách rèn luyện, cách ứng xử…Điều này lại quy định văn học thiếu nhi cũng rất đa dạng về thể loại, là văn xuôi, là thơ, là kịch, là cổ tích, thần thoại, ngụ ngôn… Văn học thiếu nhi có rất nhiều đặc trưng, trong đó tính giáo dục là đặc trưng quan trọng nhất, sống còn nhất. Quan điểm sáng tác của người viết và đặc điểm nhận thức, tâm lí của đối tượng tiếp nhận là những căn cứ giúp sinh viên lí giải tầm quan trọng của đặc trưng này. Lưu ý, văn học thiếu nhi thực hiện chức năng giáo dục bằng con đường chính thống của văn chương, đó là giáo dục bằng tình cảm thông qua hệ thống hình tượng. Do đó, tính giáo dục được thể hiện một cách mềm mại, không khô khan, cứng nhắc.
Truyện viết cho thiếu nhi Truyện là “một tác phẩm văn học miêu tả tính cách nhân vật và diễn biến của sự kiện thông qua lời kể của nhà văn”. Trong văn học hiện đại thì truyện là một khái niệm chỉ các tác phẩm tự sự có cốt truyện như truyện kí, tiểu thuyết. Truyện viết cho thiếu nhi không giống như truyện viết cho người lớn. Độc giả ở lứa tuổi này bé nhỏ, mong manh, nên cần có những tác phẩm văn học phù hợp với tâm sinh lí các em.
Truyện viết cho thiếu nhi phải thật gần gũi với cuộc sống, gần gũi với suy nghĩ của các em thiếu nhi là những cậu bé, 13 (LUAN.nhi TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.nhi cô bé dễ tin, dễ tưởng tượng. Theo nhà nghiên cứu Vân Thanh “chân thật trong từng chữ, từng câu, trong cảm xúc, suy nghĩ, hành động của nhân vật và quan trọng hơn là chân thật, nghiêm túc trong vấn đề của thực tại, trong những quy luật chi phối cuộc sống hàng ngày”. Có thể thấy, điều quan trọng khi viết truyện cho thiếu nhi là các nhân vật, hoàn cảnh hành động phải có sức thuyết phục. Tâm hồn trẻ em vốn nhạy cảm nên các em dễ vui và cũng dễ buồn cùng nhân vật.
Tác phẩm thiếu nhi muốn có tính thuyết phục thì người viết phải lựa chọn được góc độ và cách nói phù hợp với tầm hiểu biết, sự quan tâm thích thú của lứa tuổi các em. Nội dung truyện viết cho thiếu nhi phải trong sáng, phong phú và toàn vẹn. Bởi cá em còn nhỏ, chưa hiểu được những ý nghĩa sâu sắc của thời đại, của tâm hồn con người. Nhưng các em có nhu cầu khám phá cuộc sống, tìm hiểu quá khứ, hiện tại.
Với các em trang sách mở ra viết về cuộc sống. Đọc sách các em biết thêm điều mới mẻ, học những tấm gương tốt, những lời khuyên hay. Vì thế mà truyện viết cho thiếu nhi không dễ. Nhà văn khi sáng tác phải thật sự hòa mình, biết đứng ở vị trí của trẻ thơ, hiểu được tâm lí của các em.
Truyện viết cho thiếu nhi thành công khi truyện thu hút các em, thỏa mãn những vấn đề mà các em đang nghĩ, những mong muốn, mà các em đang ấp ủ. Lật giở những trang sách, các em sẽ lưu giữ những hình tượng nhân vật, giúp các em tìm thấy niềm vui, niềm tin. Hành động của nhân vật mà các em thích sẽ tồn tại trong trí nhớ của các em.