Luận văn thạc sĩ về văn học Lạng Sơn trong 20 năm đầu thế kỷ XXI

Luận văn thạc sĩ văn học nghiên cứu văn học lạng sơn 20 năm đầu thế kỉ xxi, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Hoàng Thị Thu Hương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Thị Việt Trung
• Trường học: Đại Học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Văn Học Việt Nam
• Đề tài: Văn Học Lạng Sơn 20 Năm Đầu Thế Kỷ XXI
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử vấn đề
• 0.3. Mục đích nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 0.7. Kết cấu của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: VÀI NÉT VỀ LẠNG SƠN - MẢNH ĐẤT BIÊN CƯƠNG XINH ĐẸP, GIÀU TRUYỀN THỐNG LỊCH SỬ VÀ BẢN SẮC VĂN HÓA
• 1.1. Lạng Sơn- mảnh đất biên cương xinh đẹp, giàu truyền thống lịch sử và bản sắc văn hóa
• 1.2. Một vài đặc điểm về điều kiện kinh tế xã hội và con người Lạng Sơn
• 1.3. Vài nét về văn học Lạng Sơn trước năm 2000
• 1.4. VĂN HỌC LẠNG SƠN 20 NĂM ĐẦU THẾ KỈ XXI - SỰ TIẾP NỐI VÀ PHÁT TRIỂN
• 1.4.1. Sự tiếp nối và phát triển về đội ngũ
• 1.4.2. Sự tiếp nối và phát triển ở thể loại thơ
• 1.4.3. Sự tiếp nối và phát triển ở thể loại văn xuôi
• 1.4.4. Sự tiếp nối và phát triển ở lĩnh vực nghiên cứu, lý luận phê bình
• 1.4.5. Sự phát triển về số lượng, chất lượng sáng tác
• 1.4.6. Những cảm hứng chủ đạo của văn học Lạng Sơn sau năm 2000
• 1.4.6.1. Cảm hứng trong thơ
• 1.4.6.2. Cảm hứng trong văn xuôi
• 1.4.7. Một số đặc điểm nghệ thuật của văn học Lạng Sơn sau năm 2000
• 1.4.7.1. Vài nét về nghệ thuật thơ
• 1.4.7.2. Vài nét về nghệ thuật văn xuôi
• 1.4.8. Phê bình văn học Lạng Sơn - sự tự ý thức về tiếng nói văn học của cộng đồng các dân tộc thiểu số
• 1.5. MỘT SỐ GƯƠNG MẶT TIÊU BIỂU CỦA VĂN HỌC LẠNG SƠN TỪ NĂM 2000 TỚI NAY
• 1.5.1. Lộc Bích Kiệm – một nỗi niềm tha thiết với việc giữ gìn bản sắc quê hương
• 1.5.1.1. Nhà nghiên cứu, phê bình đầy tâm huyết với văn học dân tộc thiểu số
• 1.5.1.2. Nhà thơ “Áo chàm” tha thiết với quê hương xứ sở
• 1.5.2. Chu Thanh Hương - cây bút trẻ với những vấn đề phức tạp của cuộc sống thời kì hội nhập
• 1.5.2.1. Cảm hứng về cuộc sống vùng biên phong phú, phức tạp
• 1.5.2.2. Cảm hứng về con người dân tộc thiểu số vùng cao
• 1.5.2.3. Vài nét về nghệ thuật viết truyện của Chu Thanh Hương
• 1.5.3. Ngô Bá Hòa, gương mặt thơ trẻ với nỗ lực cách tân thơ ca
• 1.5.3.1. Viết về tuổi thơ miền núi, nét đặc sắc trong thơ Ngô Bá Hòa
• 1.5.3.2. Cảm hứng mãnh liệt, thiết tha về quê hương, con người xứ Lạng
• 1.5.3.3. Những nỗ lực cách tân về nghệ thuật trong thơ của cây bút trẻ Ngô Bá Hòa
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ

Tóm tắt

I. Giới thiệu về văn học Lạng Sơn 20 năm đầu thế kỷ XXI

Luận văn thạc sĩ về văn học Lạng Sơn trong 20 năm đầu thế kỷ XXI tập trung vào việc phân tích sự phát triển và tiếp nối của văn học tại vùng đất biên cương này. Văn học Lạng Sơn không chỉ là một phần của văn học Việt Nam mà còn mang đậm bản sắc văn hóa riêng biệt của các dân tộc thiểu số tại đây. Nghiên cứu này nhằm khẳng định vai trò của văn học Lạng Sơn trong bức tranh tổng thể của văn học Việt Nam, đặc biệt là trong giai đoạn hội nhập và phát triển hiện nay. Hơn nữa, việc nghiên cứu này cũng giúp làm rõ những đặc điểm nổi bật trong phong cách sáng tác của các tác giả địa phương, từ đó tạo cơ sở cho việc giảng dạy và nghiên cứu văn học địa phương trong các trường học.

1.1. Những thành tựu nổi bật trong văn học Lạng Sơn

Trong 20 năm qua, văn học Lạng Sơn đã ghi nhận nhiều thành tựu đáng kể, từ số lượng tác phẩm đến chất lượng sáng tác. Đội ngũ tác giả đã được mở rộng với nhiều cây bút trẻ, những người đã mang đến làn gió mới cho nghiên cứu văn học. Các tác phẩm nổi bật không chỉ phản ánh đời sống, văn hóa mà còn thể hiện tâm tư, tình cảm của người dân Lạng Sơn. Đặc biệt, các tác giả như Lộc Bích Kiệm, Chu Thanh Hương, và Ngô Bá Hòa đã có những đóng góp quan trọng với những tác phẩm mang đậm bản sắc văn hóa địa phương. Họ đã sử dụng ngôn ngữ phong phú để tái hiện vẻ đẹp của thiên nhiên và con người nơi đây, giúp người đọc cảm nhận sâu sắc hơn về văn hóa Lạng Sơn.

II. Đặc điểm nghệ thuật trong văn học Lạng Sơn

Văn học Lạng Sơn trong giai đoạn này đã phát triển đa dạng về thể loại và phong cách nghệ thuật. Các tác giả đã sáng tạo nên những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao, thể hiện sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại. Phân tích văn học cho thấy rằng, các tác phẩm văn học Lạng Sơn thường mang đậm màu sắc văn hóa địa phương, phản ánh tâm tư và nỗi niềm của người dân nơi biên giới. Hình ảnh thiên nhiên Lạng Sơn được khắc họa sinh động qua những câu thơ, đoạn văn, từ đó tạo nên một không gian nghệ thuật độc đáo. Qua đó, văn học không chỉ là phương tiện giải trí mà còn là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa các thế hệ, giúp gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa của vùng đất này.

2.1. Sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại

Các tác phẩm văn học Lạng Sơn không chỉ kế thừa những giá trị văn hóa truyền thống mà còn tiếp thu những xu hướng mới trong nghiên cứu văn học hiện đại. Điều này thể hiện rõ trong cách xây dựng nhân vật, cốt truyện và ngôn ngữ. Các tác giả đã khéo léo lồng ghép những yếu tố văn hóa địa phương vào trong tác phẩm của mình, tạo nên sự mới mẻ và hấp dẫn cho người đọc. Chính sự giao thoa này đã làm phong phú thêm cho văn học Lạng Sơn, đồng thời giúp nâng cao vị thế của văn học địa phương trong bối cảnh văn học cả nước.

III. Những vấn đề đặt ra trong nghiên cứu văn học Lạng Sơn

Mặc dù có nhiều thành tựu, nhưng nghiên cứu về văn học Lạng Sơn vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết. Một trong số đó là việc thiếu hụt các công trình nghiên cứu có tính hệ thống và toàn diện về văn học địa phương. Các tác giả và tác phẩm tiêu biểu vẫn chưa được nghiên cứu một cách đầy đủ, dẫn đến việc nhiều giá trị văn học đặc sắc chưa được phát hiện và ghi nhận. Điều này đặt ra thách thức cho các nhà nghiên cứu trong việc xây dựng một bức tranh tổng thể về văn học Lạng Sơn trong 20 năm qua. Hơn nữa, việc đưa văn học Lạng Sơn vào chương trình giảng dạy cũng cần được chú trọng hơn nữa để nâng cao nhận thức của học sinh về giá trị văn hóa của quê hương.

3.1. Đề xuất hướng nghiên cứu trong tương lai

Để khắc phục những hạn chế hiện tại, cần có những nghiên cứu sâu hơn về các tác giả và tác phẩm tiêu biểu của văn học Lạng Sơn. Các nhà nghiên cứu có thể tập trung vào việc phân tích các tác phẩm mới, đánh giá sự phát triển của các thể loại văn học, và tìm hiểu mối liên hệ giữa văn học và văn hóa địa phương. Việc tổ chức các hội thảo, tọa đàm về văn học địa phương cũng rất cần thiết để tạo cơ hội cho các nhà nghiên cứu, học giả và sinh viên trao đổi, học hỏi và phát triển các ý tưởng mới trong nghiên cứu văn học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong 20 năm đầu thế kỷ XXI, văn học Lạng Sơn đã có những bước phát triển đáng kể, góp phần làm phong phú đời sống văn học Việt Nam với những nét đặc sắc đậm đà bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số vùng cao biên giới. Lạng Sơn, với vị trí địa lý đặc biệt, có đường biên giới dài trên 230 km giáp Trung Quốc, là mảnh đất biên cương giàu truyền thống lịch sử và văn hóa đa sắc tộc. Từ năm 2000 đến nay, đội ngũ các nhà văn, nhà thơ tiếp nối thế hệ trước, đồng thời xuất hiện nhiều cây bút trẻ với sự đổi mới trong tư duy nghệ thuật và phương pháp sáng tác.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá toàn diện văn học Lạng Sơn trong giai đoạn này, ghi nhận những thành tựu và hạn chế, đồng thời lan tỏa giá trị văn chương, lịch sử và giáo dục của các tác phẩm tiêu biểu đến đông đảo người đọc, đặc biệt là học sinh các trường phổ thông trong tỉnh. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào văn học Lạng Sơn từ năm 2000 đến 2021, bao gồm các thể loại thơ, văn xuôi, nghiên cứu lý luận phê bình và các tác giả tiêu biểu như Lộc Bích Kiệm, Chu Thanh Hương, Ngô Bá Hòa.

Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ nằm ở việc bổ sung tài liệu cho chương trình giảng dạy văn học địa phương mà còn góp phần khẳng định vị thế văn học dân tộc thiểu số trong bối cảnh hội nhập văn hóa đương đại. Qua đó, nghiên cứu giúp nhận diện rõ nét hơn những đặc điểm nghệ thuật, cảm hứng sáng tác và sự phát triển đội ngũ tác giả của văn học Lạng Sơn trong 20 năm đầu thế kỷ XXI.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết văn học hiện đại và truyền thống, kết hợp với mô hình nghiên cứu văn học dân tộc thiểu số và văn học địa phương. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết cảm hứng nghệ thuật: Định nghĩa cảm hứng chủ đạo là trạng thái tình cảm mãnh liệt, xuyên suốt trong tác phẩm, gắn liền với tư tưởng và thế giới quan của tác giả, tạo nên không khí xúc cảm thống nhất cho tác phẩm.

• Mô hình nghiên cứu văn học địa phương: Tập trung phân tích sự tiếp nối, phát triển đội ngũ tác giả, sự đa dạng thể loại và giá trị văn hóa trong văn học vùng miền, đặc biệt là văn học dân tộc thiểu số.

Các khái niệm chính bao gồm: cảm hứng chủ đạo, bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số, sự tiếp nối thế hệ tác giả, đổi mới nghệ thuật, và vai trò của văn học trong giáo dục địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận hệ thống để tổng hợp và phân tích toàn diện các yếu tố cấu thành văn học Lạng Sơn trong 20 năm đầu thế kỷ XXI. Phương pháp phân tích tổng hợp được áp dụng để đánh giá đội ngũ tác giả, tác phẩm, và quá trình vận động phát triển văn học. Phương pháp so sánh đối chiếu giúp nhận diện sự khác biệt và tương đồng giữa các giai đoạn văn học, cũng như so sánh với các nghiên cứu trước đó.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các tác phẩm văn học, tuyển tập, bài viết nghiên cứu, các hội thảo khoa học, giải thưởng văn học, và tài liệu lưu trữ của Hội Văn học Nghệ thuật Lạng Sơn. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm hơn 200 tác phẩm và 137 tác giả thuộc các chi hội Thơ, Văn xuôi, Nghiên cứu - Lý luận phê bình. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tiêu chí đại diện cho các thể loại, thế hệ tác giả và mức độ ảnh hưởng của tác phẩm.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2000 đến 2021, với việc thu thập dữ liệu, phân tích và tổng hợp trong vòng 12 tháng. Việc phân tích dữ liệu được thực hiện theo từng giai đoạn nhỏ 5 năm để đánh giá sự phát triển liên tục và đột phá của văn học Lạng Sơn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự phát triển đội ngũ tác giả: Tính đến tháng 6/2022, văn học Lạng Sơn có 68 hội viên chi hội Thơ, 41 hội viên chi hội Văn xuôi và 28 hội viên chi hội Nghiên cứu - Lý luận phê bình. Trong vòng 5 năm (2017-2022), có 3 nhà văn được kết nạp vào Hội Nhà văn Việt Nam, đánh dấu bước tiến quan trọng sau 20 năm không có tác giả nào được kết nạp.

2. Số lượng và chất lượng tác phẩm: Trong 20 năm qua, khoảng 200 tác phẩm đã được xuất bản, với 8-10 đầu sách mỗi năm. Hơn 60 tác phẩm đạt giải thưởng văn học nghệ thuật cấp tỉnh, trong đó có nhiều giải thưởng cấp khu vực và trung ương như giải thưởng Hội Văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam và giải thưởng của Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam.

3. Đa dạng thể loại và đổi mới nghệ thuật: Văn học Lạng Sơn phát triển đồng đều ở các thể loại thơ, văn xuôi, ký và nghiên cứu lý luận phê bình. Thơ ca có sự tiếp nối giữa thế hệ nhà thơ truyền thống và các nhà thơ trẻ với phong cách hiện đại, trong đó thơ song ngữ dân tộc thiểu số được chú trọng. Văn xuôi có sự phát triển mạnh mẽ ở truyện ngắn, tiểu thuyết lịch sử và ký, phản ánh đa chiều cuộc sống vùng biên giới.

4. Cảm hứng chủ đạo trong sáng tác: Thiên nhiên hùng vĩ, lịch sử hào hùng và bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số là những cảm hứng chủ đạo xuyên suốt trong các tác phẩm. Ví dụ, các địa danh như núi Mẫu Sơn, động Nhị Thanh, sông Kì Cùng được miêu tả sinh động trong thơ ca và văn xuôi, tạo nên không gian nghệ thuật đặc trưng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sự phát triển đội ngũ tác giả và chất lượng tác phẩm có thể giải thích bởi sự tiếp nối và kế thừa vững chắc từ thế hệ trước, cùng với sự xuất hiện của các cây bút trẻ năng động, sáng tạo. Việc kết nạp nhà văn vào Hội Nhà văn Việt Nam sau nhiều năm gián đoạn phản ánh sự công nhận chính thức về giá trị văn học Lạng Sơn.

So với các nghiên cứu trước đây chỉ tập trung vào giai đoạn 5-10 năm hoặc một số tác giả tiêu biểu, nghiên cứu này cung cấp cái nhìn toàn diện hơn về sự phát triển liên tục và đa dạng của văn học Lạng Sơn trong 20 năm đầu thế kỷ XXI. Các biểu đồ thể hiện số lượng tác giả theo từng chi hội, số lượng tác phẩm xuất bản theo năm và tỷ lệ tác phẩm đạt giải thưởng sẽ minh họa rõ nét sự tăng trưởng và chất lượng của văn học địa phương.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu không chỉ nằm ở việc khẳng định vị thế văn học Lạng Sơn mà còn góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số, đồng thời cung cấp nguồn tài liệu quý giá cho giáo dục và phát triển văn hóa địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ tác giả trẻ: Tổ chức các khóa tập huấn, hội thảo chuyên sâu về kỹ thuật sáng tác và đổi mới nghệ thuật nhằm nâng cao chất lượng tác phẩm, đặc biệt chú trọng phát triển thơ ca song ngữ và văn xuôi hiện đại. Thời gian thực hiện trong 2 năm, do Hội Văn học Nghệ thuật Lạng Sơn phối hợp với các trường đại học đảm nhiệm.

2. Phát triển hệ thống xuất bản và quảng bá tác phẩm: Mở rộng hợp tác với các nhà xuất bản lớn trong nước, xây dựng kênh phát hành trực tuyến để tăng cường tiếp cận độc giả trong và ngoài tỉnh. Mục tiêu tăng số lượng đầu sách xuất bản lên 15-20 đầu sách mỗi năm trong vòng 3 năm tới, do Hội VHNT và Sở Văn hóa phối hợp thực hiện.

3. Bổ sung tài liệu văn học địa phương vào chương trình giáo dục phổ thông: Cung cấp tài liệu, ngữ liệu về văn học Lạng Sơn cho các trường phổ thông nhằm nâng cao nhận thức và tình yêu văn hóa dân tộc thiểu số trong thế hệ trẻ. Thời gian triển khai trong 1 năm, do Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì.

4. Tổ chức các sự kiện văn học, hội thảo khoa học định kỳ: Tăng cường tổ chức các hội thảo, tọa đàm về văn học Lạng Sơn để trao đổi, đánh giá và định hướng phát triển văn học địa phương. Mục tiêu tổ chức ít nhất 2 sự kiện lớn mỗi năm, do Hội VHNT Lạng Sơn và các viện nghiên cứu phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và giảng viên văn học: Luận văn cung cấp hệ thống dữ liệu và phân tích toàn diện về văn học Lạng Sơn, hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu và giảng dạy về văn học dân tộc thiểu số và văn học địa phương.

2. Sinh viên, học viên cao học ngành Ngôn ngữ và Văn hóa Việt Nam: Tài liệu tham khảo quý giá cho các đề tài luận văn, luận án liên quan đến văn học vùng miền, văn học dân tộc thiểu số và phát triển văn hóa.

3. Các nhà văn, nhà thơ và tác giả trẻ: Giúp hiểu rõ bối cảnh phát triển văn học Lạng Sơn, cảm hứng sáng tác và xu hướng nghệ thuật hiện đại, từ đó định hướng sáng tác phù hợp với bản sắc địa phương và xu thế đương đại.

4. Cơ quan quản lý văn hóa và giáo dục địa phương: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách phát triển văn hóa, giáo dục văn học địa phương, đồng thời hỗ trợ việc biên soạn tài liệu giảng dạy và tổ chức các hoạt động văn hóa nghệ thuật.

Câu hỏi thường gặp

1. Văn học Lạng Sơn 20 năm đầu thế kỷ XXI có những đặc điểm gì nổi bật?
   Văn học Lạng Sơn trong giai đoạn này nổi bật với sự tiếp nối và phát triển đội ngũ tác giả, đa dạng thể loại thơ, văn xuôi, ký và nghiên cứu lý luận phê bình. Các tác phẩm phản ánh đậm nét thiên nhiên hùng vĩ, lịch sử hào hùng và bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số, đồng thời có nhiều đổi mới về nghệ thuật và tư duy sáng tác.

2. Ai là những tác giả tiêu biểu của văn học Lạng Sơn trong giai đoạn này?
   Các tác giả tiêu biểu gồm nhà nghiên cứu, nhà thơ Lộc Bích Kiệm, nhà văn Chu Thanh Hương, nhà thơ Ngô Bá Hòa cùng nhiều cây bút khác thuộc hai thế hệ sáng tác nối tiếp nhau, góp phần làm phong phú và đa dạng văn học địa phương.

3. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Luận văn sử dụng phương pháp tiếp cận hệ thống, phân tích tổng hợp, so sánh đối chiếu và nghiên cứu liên ngành. Nguồn dữ liệu gồm tác phẩm văn học, tài liệu hội thảo, giải thưởng và các bài viết nghiên cứu, với cỡ mẫu hơn 200 tác phẩm và 137 tác giả.

4. Văn học Lạng Sơn có đóng góp gì cho văn học dân tộc thiểu số Việt Nam?
   Văn học Lạng Sơn góp phần làm phong phú văn học dân tộc thiểu số với các tác phẩm sáng tác bằng tiếng dân tộc thiểu số, phản ánh đời sống, văn hóa và tâm hồn các dân tộc vùng cao. Đây là nguồn tư liệu quý giá cho việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

5. Làm thế nào để phát triển văn học Lạng Sơn trong tương lai?
   Cần tăng cường đào tạo tác giả trẻ, phát triển hệ thống xuất bản và quảng bá tác phẩm, bổ sung tài liệu văn học địa phương vào giáo dục phổ thông, đồng thời tổ chức các sự kiện văn học định kỳ để trao đổi và định hướng phát triển văn học địa phương.

Kết luận

• Văn học Lạng Sơn 20 năm đầu thế kỷ XXI đã có sự phát triển toàn diện về đội ngũ tác giả, số lượng và chất lượng tác phẩm, đa dạng thể loại và đổi mới nghệ thuật.
• Các tác phẩm phản ánh sâu sắc thiên nhiên, lịch sử và bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số, góp phần làm giàu văn học Việt Nam đương đại.
• Sự kết nạp nhà văn Lạng Sơn vào Hội Nhà văn Việt Nam sau nhiều năm gián đoạn đánh dấu bước tiến quan trọng trong sự công nhận giá trị văn học địa phương.
• Nghiên cứu cung cấp tài liệu quý giá cho giáo dục văn học địa phương và định hướng phát triển văn hóa, nghệ thuật vùng biên giới.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng sáng tác, phát triển xuất bản và quảng bá, đồng thời tăng cường giáo dục văn học địa phương trong thời gian tới.

Luận văn là nguồn tư liệu quan trọng cho các nhà nghiên cứu, giảng viên, tác giả và cơ quan quản lý văn hóa, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của văn học Lạng Sơn trong bối cảnh hội nhập và đổi mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: VÀI NÉT VỀ LẠNG SƠN - MẢNH ĐẤT BIÊN CƯƠNG XINH ĐẸP, GIÀU TRUYỀN THỐNG LỊCH SỬ VÀ BẢN SẮC VĂN HÓA 1. Lạng Sơn- mảnh đất biên cương xinh đẹp, giàu truyền thống lịch sử và bản sắc văn hóa Lạng Sơn là một tỉnh miền núi nằm ở phía Đông Bắc của lãnh thổ Việt Nam. Lạng Sơn có vị trí địa lý khá thuận lợi khi tiếp giáp với nhiều địa phương trong và ngoài nước. Về phía Bắc, Lạng Sơn giáp với tỉnh Cao Bằng.

Còn ở phía Đông Bắc, Lạng Sơn tiếp giáp với khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (Trung Quốc). Về phía Nam và Đông Nam giáp với tỉnh Quảng Ninh, Bắc Giang. Trong khi đó, phía Tây Nam của Lạng Sơn là tỉnh Thái Nguyên. Lạng Sơn có đường biên giới với nước láng giềng Trung Quốc dài trên 230km.

Đây là mảnh đất biên cương xinh đẹp, thơ mộng với những vẻ đẹp tự nhiên đa dạng, phong phú, làm say đắm lòng người như câu ca xưa: “Ai lên xứ Lạng cùng anh/ Bõ công bác mẹ sinh thành ra em/ Tay cầm bầu rượu nắm nem/Mải vui quên hết lời em dặn dò”. Nơi đây có quá trình kiến tạo địa chất lâu đời, địa hình phức tạp và bị chia cắt mạnh với khoảng 80% diện tích là đồi núi. Mảnh đất này được điểm tô bởi những dãy núi non trùng trùng điệp điệp, một phần trong số đó đã đi vào huyền thoại như những bức tường thành vững chắc bảo vệ quê hương xứ Lạng như: núi Cai Kinh, núi Mẫu Sơn… Trên đó có cây cối, hoa lá, xanh tươi suốt bốn mùa với nhiều loại đặc sản quý, thơm ngon nức tiếng như: cây hồi, cây quế, cây na… Lạng Sơn còn được thiên nhiên ưu ái dành tặng những danh thắng mĩ lệ và độc đáo như động Nhị Thanh, Tam Thanh, núi Tô Thị, quần thể danh thắng Mẫu Sơn… cùng với nhiều hang động tự nhiên, vừa tạo nên vẻ đẹp hoang sơ vừa là những di tích khảo cổ quý giá, nơi ghi dấu sự xuất hiện của người tiền sử từ thửa xa xưa như hang Thẩm Khuyên, Thẩm Hai… Xuống thấp hơn chút nữa là những vùng đồng bằng, thung lũng xanh tươi, trù phú với đồng xanh lúa chín, hoa trái 8 thơm “non xanh nước biếc” như thung lũng Bắc Sơn, cánh đồng Thất Khê hay thảo nguyên Đồng Lâm - Hữu Liên nức tiếng. Đặc biệt, dòng sông Kì Cùng uốn lượn bao quanh thành phố Lạng Sơn, với dòng chảy ngược về phương Bắc, đã đi vào thơ ca muôn thuở, tạo nên một dòng sông rất đặc biệt, nét chấm phá riêng cho mảnh đất vùng biên.

Khí hậu ở Lạng Sơn thuộc vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa với những nét đặc trưng: nóng ẩm, mưa nhiều, mùa hè thời tiết mát mẻ còn mùa đông lạnh và kéo dài. Thậm chí, có những ngày mùa đông lạnh giá, nhiệt độ xuống thấp, khu vực núi cao Mẫu Sơn còn xuất hiện băng tuyết trắng xóa khiến bao người thích thú vì hiện tượng thiên nhiên đặc biệt này. Những vẻ đẹp riêng có của đất trời Lạng Sơn đã in sâu trong tâm trí của rất nhiều người yêu mến Lạng Sơn, như những tín hiệu thân quen để gợi nhớ về một dải đất miền biên ải vùng cao xinh đẹp, trù phú, khiến cho những ai đã đặt chân đến dù chỉ một lần cũng sẽ nhớ mãi không quên. Mảnh đất Lạng Sơn với thế núi thế sông, với cảnh đẹp tự nhiên hùng vĩ, thơ mộng đã trở thành nguồn cảm hứng cho bao thi sĩ, bao nhà văn để viết nên những bài thơ, áng văn tuyệt tác của mình.

Họ đã vẽ nên trong các tác phẩm một không gian nghệ thuật vừa phong phú, đa dạng vừa mang đậm dấu ấn, bản sắc địa lí riêng biệt của Lạng Sơn. Thiên nhiên trong văn học Lạng Sơn được miêu tả hết sức tươi đẹp, kì vĩ và hoang sơ. Người đọc sẽ không khó để bắt gặp hình ảnh những triền núi cao, những dòng sông, dòng suối quanh năm vẫn chảy, những hang động kì vĩ, những hay những đêm đông giá rét với cơn gió lạnh tái tê. Bức tranh thiên nhiên xứ Lạng còn hiện lên với những hình ảnh rất đỗi quen thuộc như dòng sông Kỳ Cùng thơ mộng, những cung đường biên mốc giới trải dài cùng cái hoang vu của miền biên ải.

Tất cả đều soi bóng và hiện lên rõ nét trong các trang văn xứ Lạng như một bức tranh thu nhỏ về mảnh đất biên cương Tổ quốc. 9 Ca dao xưa có câu: “Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa, Có nàng Tô Thị, có chùa Tam Thanh. Ai lên xứ Lạng cùng anh, Tiếc công bác mẹ sinh thành ra em. Tay cầm bầu rượu nắm nem, Mải vui quên hết lời em dặn dò…” Mỗi khi nhắc đến Lạng Sơn, có lẽ không ai không biết đến những câu ca dao ngọt ngào, say đắm ấy.

Bài ca dao đã vẽ nên một bức tranh đầy thơ mộng về xứ Lạng với những địa danh quen thuộc: “Đồng Đăng, phố Kỳ Lừa, nàng Tô Thị, Chùa Tam Thanh”. Hơn nữa, trong đó còn có những sản vật đặc trưng của Lạng Sơn như “bầu rượu, nắm nem”. Tất cả kết hợp thành một vùng văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc, khắc tạc nên một khung cảnh tuyệt vời khiến cho bất cứ ai đến với Lạng Sơn đều phải say đắm, rung động thành thơ. Đến năm 972, các đoàn sứ giả đã lui tới Lạng Sơn và có nhiều sáng tác ngợi ca thiên nhiên mĩ lệ, đa dạng của mảnh đất này.

Vua Trần Nhân Tông đã có lần lên thị sát vùng núi Lạng Sơn và vô cùng cảm động trước vẻ đẹp thiên nhiên, núi rừng nơi đây. Ông đã viết những bài: Đăng Bảo Đài Sơn, Sơn phòng mãn hứng, Lạng Châu vãn cảnh. Đó là những bài thơ đẹp, những câu thơ hay tả cảnh vùng biên ải buổi chiều rất thơ mộng và có hồn: “Chùa xưa lạnh lẽo khói thu mờ Chiều quạnh thuyền câu, chuông vẳng đưa Núi lặng, nước quang, âu trắng lượng Tạnh mây, im gió, cỏ cây thưa”. (Lạng Châu vãn cảnh- Bản dịch của Trần Văn Lê) [28,38] Nguyễn Trung Ngạn thì chú ý tới quang cảnh xóm núi thanh bình: “Xóm núi trăng lòng ran tiếng mõ Nương đồi mưa ngớt rộn màu xanh” [28,36] 10 Cảm xúc chủ yếu của các nhà thơ xưa là niềm trân trọng, tự hào đối với Lạng Sơn, nơi đầu sóng ngọn gió với địa thế hiểm trở.

Nguyễn Du đã có câu thơ cô đúc: “Nhất quan hùng trấn vạn sơn tâm” (Một cửa quan hùng tráng giữa lòng muôn ngọn núi) [28,37]. Nguyễn Tông Khuê mô tả vẻ đẹp vùng biên ải vừa hùng tráng, kì vĩ vừa sinh động, đẹp mơ màng: “Núi giăng, cờ lộng, lung linh nguyệt Trống rộn còn vang, bát ngát rừng” [28,37] Cái đẹp của Lạng Sơn không chỉ là non xanh nước biếc mà còn là cái đẹp của vùng đô thị sầm uất chốn biên cương. Ninh Tốn lại đặc biệt quan tâm đến phố Kỳ Lừa, phố thị đặc trưng của Lạng Sơn: “Đưa thư rộn rịp đoàn xe ngựa Nhà cửa bày giăng hàng lụa tơ” [28,38] Cho đến thời kì hiện đại, văn học Lạng Sơn vẫn luôn tiếp nối nguồn cảm hứng bất tận ca ngợi thiên nhiên, ca ngợi vùng đất xinh đẹp và thơ mộng miền biên ải. Ngay cả trong những tiểu thuyết viết về đề tài lịch sử của nhà văn Nguyễn Trường Thanh, thiên nhiên xứ Lạng vẫn được tô điểm như một nét chấm phá đặc biệt.

Thiên nhiên tuyệt đẹp như chiếc phông nền hoàn hảo làm nổi bật những câu chuyện lịch sử, những nhân vật lịch sử lẫy lừng. Người đọc sẽ bắt gặp những bức tranh thiên nhiên thơ mộng, tươi đẹp, khi hùng vĩ, mỡ màu khi lại giản dị, mộc mạc qua con mắt ngắm nhìn của một nhà văn gắn bó sâu sắc với Lạng Sơn trong các tác phẩm như: Tướng không phong hàm, Một thời biên ải, Hoa bất tử …Bức tranh thiên nhiên mùa xuân xứ Lạng ở Một thời biên ải có lẽ sẽ mãi là bài tình ca hay nhất của mẹ thiên nhiên: “Nắng xuân ấm áp lan tỏa cả phố phường làng quê, rừng núi, những cây hồng đào, bích đào nở muộn, những chùm hoa đang bừng nở khoe sắc tỏa hương. Đèo Giang, Văn Vỉ, núi Nhị, Tam Thanh như xanh hơn. Núi Chóp Chài, Mẫu Sơn sáng đẹp, hùng vĩ, trầm mặc uy nghiêm.

Hay trong tiểu thuyết Hoa bất tử, mảnh đất biên cương xứ Lạng lại hiện lên thật yên bình, nên thơ tựa như một miền cổ tích thửa nào: 11 “lũng Pá Làng rộng thênh thang, bát ngát, những thảm cỏ non xanh nối tiếp nhau trải dài xa tít tắp tha hồ trâu, bò thung thăng gặm cỏ. Bao quanh thung lũng là những cánh rừng già, rừng hồi xanh thẳm, rừng nứa rừng vầu đan ken vào nhau như bức tường thành. Trong lòng lũng, đây đó là những cây đại thụ tỏa bóng xuống thảm cỏ xanh rì bên những dòng suối trong vắt chảy rì rào, róc rách như bản nhạc muôn thủa của núi rừng” [66-65]. Ngoài ra, vẻ đẹp của thiên nhiên Lạng Sơn cũng trở thành chất liệu, là cảm hứng dạt dào trong các sáng tác của Lê Tiến Thức với Phương Bắc hoang dã, Nông Ngọc Bắc với Tiếng gọi của rừng, Vũ Ngọc Chương với Khau Slin hùng vĩ, Rừng vàng, Nguyễn Thị Ngọc Bốn với Dưới chân Khau Slung, Nguyễn Thị Quỳnh Nga với Mùa sau sau đỏ lá… Đồng thời, mảnh đất biên cương xứ Lạng xinh đẹp còn là đề tài, là cảm hứng sáng tạo mãnh liệt đối với các nhà thơ xứ Lạng như Hàn Kỳ, Nguyễn Quang Huynh, Nguyễn Đình Thọ, Lộc Bích Kiệm, Vân Du, Ngô Bá Hòa… Bằng hồn thơ nhạy cảm, tình yêu quê hương, xứ sở tha thiết đã khiến họ cất lên những câu thơ tuyệt bút để ca ngợi vẻ đẹp của núi rừng biên cương.

Có thể thấy rằng, mỗi ngọn núi, dòng sông, tấc đất, nhành cây đã hóa thân và in bóng trong những trang viết về quê hương xứ Lạng như khắc tạc nên một miền thương nhớ, một mảnh đất màu mỡ đã khơi nguồn cảm hứng sáng tác đến không cùng. Lạng Sơn không chỉ là vùng đất xinh đẹp, thơ mộng mà hơn hết, nó là vùng đất cửa ngõ “phên dậu”, địa đầu của Tổ quốc với lịch sử hình thành và phát triển lâu đời, giàu truyền thống cách mạng, luôn giữ vị trí chiến lược quan trọng về chính trị, kinh tế, văn hóa, quốc phòng, an ninh và đối ngoại của đất nước. Vốn có vị trí địa lí vô cùng đặc biệt, Lạng Sơn là nơi có cửa khẩu giao lưu, thông thương vào hàng lớn nhất giữa nước ta với Trung Quốc, một quốc gia lớn, có nhiều “duyên nợ” với nước ta đặc biệt là “duyên nợ” xâm lược, xâm lấn nước ta từ bao đời nay. Nên trong lịch sử dân tộc, Lạng Sơn là mảnh đất biên cương anh dũng, ngoan cường.