phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được bố cục thành 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phối hợpthu thuế nội địa giữa cơ quan Thuế - Kho bạc nhà nƣớc– Ngân hàng thƣơng mại. Chƣơng 2: Thực trạng phối hợpthu thuế nội địa giữa cơ quan Thuế - Kho bạc nhà nƣớc – Ngân hàng thƣơng mại. Chƣơng 3: Giải pháp đổi mới phối hợpthu thuế nội địa giữa cơ quan Thuế - Kho bạc nhà nƣớc – Ngân hàng thƣơng mại. 7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHỐI HỢP THU THUẾ NỘI ĐỊA GIỮA CƠ QUAN THUẾ - KHO BẠC NHÀ NƢỚC – NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.
Thuế nội địa 1. Khái niệm thuế nội địa 1. Khái niệm Để tạolập những khoản chi ngân sách đó, có 5 nguồn thu chính gồm:bằng thuế; bằng cách phát hành tiền tệ; bằng cách phát hành công trái; nhận viện trợ hoàn lại và vay, nợ của nước ngoài; nhận viện trợ không hoàn lại của nước ngoài.Trong đó thuế giữ vai trò quan trọng hơn cả, vì thuế có sự điều tiết chia sẻ và công bằng giữa người có thu nhập cao và người có thu nhập thấp đồng thời nói lên sức mạnh tự chủ về tài chính của một quốc gia.Phát hành tiền sẽ gây ra mức độ lạm phát nào đó. Các nhà kinh tế tài chính đều thận trọng về phương diện áp dụng lối tài trợ này.Phát hành công trái rộng rãi cho công chúng và vay, nợ nước ngoài thì tại các nước có nền kinh tế phát triển, tiền tệ có giá trị ổn định thì sẽ thu được kết quả tốt.
Tuy nhiên đối với các nước chậm hay đang phát triển thì nguồn tài trợ này có thể gâyhậu quả tương tự như phát hành tiền.Sự ra đời của thuế là một tất yếu khách quan gắn liền với sự ra đời, tồn tại và phát triển của nhà nước. Tuy nhiên, quan niệm về thuế và việc sử dụng công cụ thuế có những cách tiếp cận khác nhau. Theo nhà kinh tế học Gaston Jeze trong cuốn “Tài chính công” đưa ra một định nghĩa tương đối cổ điển về thuế: “Thuế là một khoản trích nộp bằng tiền, có tính chất xác định, không hoàn trả trực tiếp do các công dân đóng góp cho nhà nước thông qua con đường quyền lực nhằm bù đắp những chi tiêu của Nhà Nước”.Đây là khái niệm cổ nhất và nổi tiếng nhất về thuếnhưng thuế không chỉ để bù đáp chi tiêu mà còn dùng để phát triển kinh tế, xã hội. 8 Bàn về mối liên hệ giữa thuế và Nhà nước C.Mác đã viết: “Thuế là có sở kinh tế của bộ máy nhà nước là thủ đoạn đơn giản để kho bạc thu được tiền hay tài sản của dân dùng vào việc chi tiêu của Nhà nước” [21].
Ăng Ghen cũng đã viết: “Để duy trì quyền lực công cộng, cần có sự đóng góp của công dân cho Nhà nước, đó là thuế má” [1]. Cả Mác và Ăng-ghen đều chỉ đề cập tới vai trò đóng thuế của nhân dân như một sự bóc lột và coi đó là “thủ đoạn đơn giản” của Nhà nước.Khi thuế đã được sử dụng một cách phù hợp và vai trò của thuế ngày càng được khảng định thì đứng trên các góc độ, lập trường khác nhau người ta cũng có Trên góc độ phân phối thu nhập, người ta đưa ra quan niệm thuế như sau: “Thuế là hình thức phân phối và phân phối lại tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân nhằm hình thành lên quỹ tiền tệ tập trung lớn nhất của nhà nước(Quỹ ngân sách nhà nước) để đáp ứng nhu cầu chi tiêu cho thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước” [2].Trên góc độ kinh tế học: “Thuế là biện pháp đặc biệt theo đó, Nhà nước sử dụng quyền lực của mình để chuyển một phần nguồn lực từ khu vực tư sang khu vực công nhằm thực hiện các chức năng kinh tế xã hội của nhà nước”. Những quan niệm về thuế nêu trên đều là những nhận xét đúng. Nhưng đứng trên lập trường của mỗi quan điểm là một khía cạnh về thuế và thiếu trọn vẹn khi lấy các quan điểm ấy trở thành khái niệm chung về thuế.
Từ các quan niệm trên, ta có thể đưa ra khái niệm chung nhất về thuế như sau:Thuế là một khoản đóng góp bắt buộctừ các thể nhân và pháp nhân cho Nhà nước theo mức độ và thời hạn được pháp luật qui định nhằm sử dụng cho mục đích công cộng [15]. Đối với tổ chức, cá nhân hoạt động bên trong quốc gia, lãnh thổ thì phải đóng góp bắt buộc theo quy định của chính quốc gia, lãnh thổ đó. Từ đó, ta có thể định nghĩa Thuế nội địa: là thuếđánh vào công dân, hoạt động, tài sản trong nước là nguồn thu từ nội bộ nền kinh tế quốc dân.Tuy nhiên, có một số hàng hóa nhập khẩu vừa chịu thuế nhập khẩu khi đi qua biên 9 giới, vừa phải chịu thuế nội địa khi được bán lại ở thị trường bên trong quốc gia, lãnh thổ. Phân biệt thuế nội địa với lệ phí, phí Lệ phí là khoản thu vừa mang tính chất phục vụ cho đối tượng nộp lệ phí về việc thực hiện một số thủ tục hành chính vừa mang tính chất động viên sự đóng góp cho ngân sách Nhà nước.Phí là khoản thu mang tính chất bù đắp chi phí thường xuyên hoặc bất thường như phí về xây dựng, bảo dưỡng, duy tu của Nhà nước đối với những hoạt động phục vụ người nộp phí.
Thuế nội địa và lệ phí, phí đều là nguồn thu cho ngân sách Nhà nước và đều mang tính pháp lý nhưng giữa chúng có sự khác biệt như sau: - Xét về mặt giá trị pháp lý:Thuế nội địa có giá trị pháp lý cao hơn lệ phí, phí. Thuế được ban hành dưới dạng văn bản pháp luật như: Luật.Trong khi đó lệ phí, phí được ban hành đưới dạng Nghị định, Quyết định của chính phủ; cấp tỉnh, thành phố. -Xét về mục đích và mức độ ảnh hưởng đối với nền kinh tế - xã hội thì thuế nội địa có 3 tác dụng lớn: + Tạo nguồn thu lớn cho ngân sách nhà nước. + Ðiều chỉnh các hoạt động sản xuất, kinh doanh, quản lý và định hướng phát triển kinh tế.
+ Ðảm bảo sự bình đẳng giữa những chủ thể kinh doanh và công bằng xã hội. Phí không có những tác dụng nói trên, nó chỉ có tác dụng tạo nguồn thu cho ngân sách Nhà nướcchủ yếu dùng để bù đắp các chi phí hoạt động của các cơ quan cung cấp cho xã hội một số dịch vụ công cộng như: dịch vụ công chứng, dịch vụ đăng ký quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng tài sản, dịch vụ cầu đường,. - Xét về tên gọi và mục đích: Đa số các sắc thuế có tên gọi không phản ánh đúng mục đích sử dụng, mà thường phản ánh đối tượng tính thuế. Nói chung mục đích của việc sử dụng của các loại thuế thường là tạo nguồn qũy ngân sách Nhà nước nhằm đáp ứng nhu cầu chi ngân sách Nhà nước, thực hiện chức năng quản lý xã hội của Nhà nước.
10 Mục đích của từng loại lệ phí, thường phù hợp với tên gọi của nó. Nói một cách chính xác hơn, tên gọi của loại lệ phí nào phản ánh khá đầy đủ mục đích sử dụng loại lệ phí đó. Đặc điểm của thuế nội địa - Thuế nội địa luôn gắn liền với quyền lực Nhà nước. Vì Thuế nội địa là một công cụ tài chính có tính pháp lý cao, được quyết định bởi quyền lực chính trị của nhà nước và quyền lực ấy được thể hiện bằng pháp luật.
- Thuế nội địa là một phần thu nhập của các tầng lớp dân cư bắt buộc phải nộp cho Nhà nước. Tính bắt buộc là thuộc tính cơ bản vốn có của thuế nội địa để phân biệt giữa thuế với các hình thức động viên tài chính khác của ngân sách nhà nước. Hành động đóng thuế nội địa (hay thuế xuất, nhập khẩu) là hành động thực hiện nghĩa vụ của người công dân. - Thuế nội địa là hình thức chuyển giao thu nhập không mang tính chất hoàn trả trực tiếp.
Nó được thể hiện ở chỗ: thuế nội địa được hoàn trả gián tiếp cho người nộp thuế thông qua việc cung cấp các dịch vụ công cộng của nhà nước. Sự không hoàn trả trực tiếp được thể hiện kể cả trước và sau thu thuế nội địa. Trước khi thu thuế, nhà nước không hề cung ứng trực tiếp một dịch vụ công cộng nào cho người nộp thuế. Sau khi nộp thuế, nhà nước cũng không có sự bồi hoàn trực tiếp nào cho người nộp thuế.
Chức năng, vai trò của thuế nội địa - Thứ nhất, một nền tài chính quốc gia lành mạnh và vững chắc phải dựa chủ yếu vào nguồn thu từ nội bộ nền kinh tế quốc dân. Ngay từ lúc hình thành, thuế nội địa luôn luôn có công dụng “là công cụ tập trung chủ yếu nguồn thu cho NSNN” [2, Tr. Nhờ chức năng này, quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước được hình thành, qua đó đảm bảo cơ sở vật chất cho sự tồn tại và hoạt động của nhà nước, tạo ra những tiền đề để nhà nước tiến hành phân phối lại tổng sản phẩm của xã hội và thu nhập quốc dân trong xã hội, góp phần tích cực giảm bội chi ngân sách, giảm lạm phát, từng bước góp phần ổn định trật tự xã hội và phát triển kinh tế bền vững. 11 - Thứ hai, chức năng “tham gia vào việc điều tiết kinh tế vĩ mô” [2, Tr.20] của thuế nội địa được thực hiện thông qua việc quy định các hình thức thu thuế khác nhau, xác định đúng đắn đối tượng chịu thuế và đối tượng nộp thuế, xây dựng chính xác các mức thuế phải nộp có tính đến khả năng của NNT, sử dụng linh hoạt các ưu đãi và miễn giảm thuế.
Trên cơ sở đó, nhà nước kích thích các hoạt động kinh tế đi vào quỹ đạo chung, phù hợp lợi ích của xã hội. Dựa vào công cụ thuế, nhà nước có thể thúc đẩy hoặc hạn chế việc tích luỹ đầu tư, khuyến khích xuất khẩu… Giữa chức năng huy động nguồn lực tài chính và chức năng điều tiết kinh tế có mối quan hệ gắn bó mật thiết với nhau. Chức năng huy động nguồn lực tài chính càng tăng lên nhằm đảm bảo nguồn thu nhập cho nhà nước đã tạo ra những điều kiện để nhà nước tác động một cách sâu rộng đến các quá trình phát triển kinh tế và xã hội. Cùng với sự thống nhất đó, thì giữa hai chức năng này cũng không loại trừ những mặt mâu thuẫn.
Sự tăng cường chức năng huy động tập trung tài chính làm cho mức thu nhập của nhà nước tăng lên.
