CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1. Công nghệ Để hiểu được vườn ươm doanh nghiệp công nghệ, tác giả xin đưa ra một số định nghĩa về công nghệ. Trong quá khứ, con người xem khái niệm công nghệ với ý nghĩa là các phương tiện vật liệu như công cụ, khả năng và các vật liệu mà được tạo nên và sử dụng trong dịch vụ và sản xuất.
Sau đó, công nghệ được hiểu với nghĩa hẹp hơn như là phương pháp, giải pháp kỹ thuật để xây dựng. Từ những năm 1960, khi mà có những trao đổi về kinh doanh quốc tế thì sự hiểu biết về công nghệ rộng hơn. Tuy nhiên, vẫn có rất nhiều quan điểm khác nhau về công nghệ. - Luật Khoa học và Công nghệ của Việt Nam, năm 2000 đã đưa ra định nghĩa khái quát: Công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ, phương tiện dùng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm.
[16; điều 2] - Theo Luật Chuyển giao công nghệ năm 2006, “Công nghệ là giải pháp, quy trình, bí quyết kỹ thuật có kèm hoặc không kèm công cụ, phương tiện dùng để biến đổi nguồn lực thành sản phẩm”.[18; điều 3] Theo UNIDO, công nghệ được hiểu là việc áp dụng khoa học vào công nghiệp bằng cách sử dụng các nghiên cứu và giải quyết chúng theo các phương pháp mang tính hệ thống. Theo định nghĩa của Ủy ban Kinh tế và Xã hội Châu Á Thái Bình Dương, công nghệ là kiến thức có hệ thống về quy trình và kỹ thuật dùng để chế biến vật liệu và thông tin. Nó bao gồm kiến thức, thiết bị, phương pháp và các hệ thống dùng trong việc tạo ra hàng hoá và cung cấp dịch vụ. Theo Wikipedia, công nghệ (hay công nghệ học hoặc kỹ thuật học) có nhiều hơn một định nghĩa.
Nhìn chung có thể hiểu công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ, phương tiện dùng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm. Như vậy công nghệ là việc phát triển và 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ứng dụng của các dụng cụ, máy móc, nguyên liệu và quy trình để giúp đỡ giải quyết những vấn đề của con người. Với tư cách là hoạt động con người, công nghệ diễn ra trước khi có khoa học và kỹ nghệ. Nó thể hiện kiến thức của con người trong giải quyết các vấn đề thực tế để tạo ra các dụng cụ, máy móc, nguyên liệu hoặc quy trình tiêu chuẩn.
Việc tiêu chuẩn hóa như vậy là đặc thù chủ yếu của công nghệ. Trong luận văn này, tác giả sử dụng định nghĩa công nghệ là sự kết hợp giữa các nguồn lực để sản xuất ra các sản phẩm mong muốn, để giải quyết các vấn đề, đáp ứng các nhu cầu hoặc thoả mãn các ước muốn; nó bao gồm các phương pháp kỹ thuật, kỹ năng, quy trình, kỹ thuật, công cụ và các vật liệu. Vườn ươm Theo từ điển Oxford, vườn ươm là dụng cụ cung cấp nhiệt ấp trứng, nuôi trẻ em đẻ non, hoặc nuôi vi khuẩn. Theo Hiệp hội quốc gia các vườn ươm doanh nghiệp (NBIA), Athens, Ohio, vườn ươm là một môi trường và chương trình với một số đặc tính quan trọng như: nó cung cấp một danh sách đầy đủ các dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp theo yêu cầu riêng của các công ty khách hàng; nó có một giám đốc vườn ươm tại chỗ điều phối các nhân viên, các chuyên gia bên ngoài và các tổ chức để cung cấp các dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp; nó giúp các doanh nghiệp trưởng thành một khi các doanh nghiệp đạt được các mục tiêu của chương trình (mặc dù không vượt ra ngoài các phương tiện và trang thiết bị của chương trình).
Mặc dù ngắn gọn nhưng định nghĩa của Từ điển Oxford về Vườn ươm đã bao quát được bản chất của vấn đề nhiều hơn so với định nghĩa được chính hiệp hội hàng đầu về kinh doanh dịch vụ vườn ươm đưa ra. Tuy nhiên cả hai định nghĩa trên đều chưa đưa ra được bức tranh tổng quan về các dịch vụ, các động cơ và các phương tiện và trang thiết bị mà vườn ươm cung cấp. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo Luật Chuyển giao công nghệ Việt Nam, “ươm tạo công nghệ là hoạt động hỗ trợ nhằm tạo ra và hoàn thiện công nghệ có triển vọng ứng dụng thực tiễn và thương mại hoá từ ý tưởng công nghệ hoặc kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ”. [18; điều 19] “Ươm tạo doanh nghiệp công nghệ là hoạt động hỗ trợ tổ chức, cá nhân hoàn thiện công nghệ, huy động vốn đầu tư, tổ chức sản xuất, kinh doanh, tiếp thị, thực hiện thủ tục pháp lý và các dịch vụ cần thiết khác để thành lập doanh nghiệp sử dụng công nghệ mới được tạo ra”.
[18; điều 20] Trong luận văn này, tác giả sử dụng định nghĩa vườn ươm là cơ sở cung cấp các điều kiện thuận lợi về hạ tầng kỹ thuật, nguồn lực và dịch vụ cần thiết để một doanh nghiệp khởi nghiệp. Doanh nghiệp công nghệ Theo Luật doanh nghiệp, “doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh”. [19; điều 4] Trong luận văn này, tác giả sẽ sử dụng định nghĩa Doanh nghiệp công nghệ là doanh nghiệp tạo ra công nghệ, sử dụng các thành tựu khoa học, hoạt động trong lĩnh vực công nghệ, tham gia vào các hoạt động công nghệ, sống dựa vào công nghệ. Trường đại học Trong luận văn này, tác giả sử dụng định nghĩa về trường đại học rộng hơn so với định nghĩa trường đại học bình thường.
Ngoài chức năng đào tạo nhân lực, kiến tạo tri thức và công nghệ cũng như các ứng dụng cần thiết cho các ngành công nghệ mới, trường đại học còn có thể hỗ trợ các thông tin kinh doanh mới, các dịch vụ về ươm tạo công nghệ cho các doanh nghiệp và nhiều những chức năng khác. Tác giả đặc biệt quan tâm đến chức năng về các dịch vụ ươm tạo công nghệ cho các doanh nghiệp. Với chức năng này, một sợi dây 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com liên kết rất quan trọng giữa trường đại học và doanh nghiệp thông qua vườn ươm là việc thương mại hoá kết quả nghiên cứu khoa học của các trường đại học. Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ Để có thể phân biệt được các loại vườn ươm có tính chất tương tự, người viết xin đưa ra một số định nghĩa để phân loại và đưa ra khái niệm chung nhất cho vườn ươm doanh nghiệp công nghệ: - Vườn ươm doanh nghiệp là vườn ươm nhằm hỗ trợ tăng trưởng liên tục về mặt kinh tế và công nghiệp của vùng và quốc gia, trong đó có tăng việc làm thông qua hoạt động phát triển kinh doanh thông thường hoặc kích thích những mục tiêu kinh tế cụ thể như tái cơ cấu công nghiệp và tạo ra của cải vật chất hoặc sử dụng tài nguyên.
Vườn ươm kết hợp các yếu tố khác nhau hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ trong một gói dịch vụ tổng hợp. Vườn ươm có sở trường riêng là nuôi dưỡng các doanh nghiệp định hướng tăng trưởng và đang ở giai đoạn khởi nghiệp thông qua những hỗ trợ có trọng tâm trong một môi trường mang tính hỗ trợ. - Vườn ươm công nghệ nhằm hỗ trợ giai đoạn phát triển công nghệ. Dạng vườn ươm này nhằm hoàn tất ý tưởng công nghệ cho những công nghệ đang được phát triển.
Tuy nhiên, trên thực tế, mục tiêu đầu tiên của vườn ươm công nghệ là nhằm hỗ trợ phát triển các hãng công nghệ và hỗ trợ hoàn thiện công nghệ đang được phát triển. Những vườn ươm này được đặt trong hoặc gần trường đại học, viện khoa học và công nghệ và công viên khoa học và công nghệ. Đặc điểm những vườn ươm này là những liên kết được thể chế hoá gắn với các nguồn tri thức gồm trường đại học, cơ quan chuyển giao công nghệ, trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm quốc gia và lực lượng cán bộ nghiên cứu và phát triển lành nghề. Mục tiêu cuối cùng là nhằm hỗ trợ chuyển giao và phổ biến công nghệ, đồng thời khuyến khích tinh thần kinh doanh trong lực lượng giảng dạy và nghiên cứu.
Trên thực tế, vườn ươm công nghệ 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com là một dạng khác của vườn ươm doanh nghiệp và kết hợp một cách đại thể các chức năng của vườn ươm doanh nghiệp công nghệ và trung tâm đổi mới. - Vườn ươm Doanh nghiệp Công nghệ là một thực thể của trường đại học, viên nghiên cứu nhà nước, chính quyền địa phương và tổ chức tư nhân nhằm hỗ trợ và đỡ một doanh nghiệp công nghệ mới. Vườn ươm này khác vườn ươm công nghệ ở chỗ vườn ươm này hỗ trợ thương mại hoá những công nghệ đã phát triển trước đây, có nghĩa là những hoạt động khởi nghiệp của một doanh nghiệp và khác với vườn ươm doanh nghiệp thông thường ở điểm là vườn ươm này liên quan tới kinh doanh công nghệ hoặc công nghệ cao. Tác giả sử dụng định nghĩa vườn ươm doanh nghiệp công nghệ chính là nơi ươm tạo các doanh nghiệp được hình thành và hoạt động dựa trên việc sử dụng các công nghệ mới, các kết quả nghiên cứu khoa học.
Các doanh nghiệp mới này đóng vai trò trực tiếp là cầu nối đưa các kết quả nghiên cứu khoa học vào thực tiễn sản xuất. - Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ trong các trường đại học là các vườn ươm được thiết lập với mục đích thương mại hoá các tài sản dưới dạng khoa học công nghệ và tri thức được tạo ra trong quá trình nghiên cứu của trường. Các vườn ươm có liên quan đến các trường đại học này cung cấp cho các công ty mới các dịch vụ sử dụng phòng thí nghiệm, máy tính, thư viện và các chuyên gia hỗ trợ từ phía các khoa và sinh viên. Một số các vườn ươm loại này do trường đại học tài trợ, nhưng chủ yếu các vườn ươm tồn tại dưới dạng góp vốn của một số người đầu tư (Smilor, 1987)2.
Quỹ đầu tư mạo hiểm Đầu tư mạo hiểm là việc cung cấp vốn tài chính cho các công ty ở giai đoạn khởi động tăng trưởng ban đầu.