CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT PHÁT TRIỂN VẬN TẢI HÀNG HÓA BẰNG ĐƯỜNG HÀNG KHÔNG 1.1 Vận tải hàng hoá 1.1 Khái niệm Theo từ điển Bách khoa toàn thư (2016), vận tải hay còn gọi là vận chuyển được hiểu một cách đơn giản nhất là quá trình tác động lực vào các vật thể để chúng có thể di chuyển từ vị trí này sang vị trí khác. Vận tải gắn liền với nhu cầu sản xuất, sinh hoạt và lao động của con người. Nó như một phần không thể tách rời trong quá trình phân công lao động. Khi hình thái kinh tế xã hội của con người ngày càng phát triển thì các hình thức vận tải ngày càng được mở rộng và tiến bộ hơn.
Định nghĩa này nhấn mạnh hơn về cách thức di chuyển và vai trò của vận tải trong đời sống của con người. Tuy nhiên, tính chất của hoạt động vận tải vẫn chưa được thể hiện rõ nét. Theo Bạch Loan (2016), vận tải là hoạt động di chuyển một đối tượng hàng hoá, hành khách từ một địa điểm này đến một địa điểm khác. Nó là ngành sản xuất đặc biệt, luôn đồng hành của sự tiến triển của nền văn minh nhân loại, giải quyết những vấn đề sản xuất kinh doanh và lưu thông phân phối cho mỗi nước và toàn cầu bằng khoa học công nghệ hiện đại.
Định nghĩa này đã đưa ra được bản chất chung của hoạt động vận tải, cũng như đã chỉ ra được tính đặc điểm và vai trò của vận tải trong nền kinh tế. Từ hai khái niệm trên có thể thấy theo nghĩa rộng, vận tải là quy trình kỹ thuật nhằm di chuyển vị trí của con người và vật phẩm trong không gian. Theo nghĩa hẹp (dưới giác độ kinh tế), vận tải là sự di chuyển của hành khách và hàng hoá trong không gian khi thoả mãn đồng thời hai tính chất: là một hoạt động sản xuất vật chất độc lập và là một hoạt động kinh tế độc lập. Thứ nhất, đây là hoạt động sản xuất vật chất độc lập vì gồm các hoạt động có mục đích rõ ràng là di chuyển vị trí của con người và vật phẩm trong không gian, phục vụ cho nhu cầu của con người và xã hội.
Thứ hai, đây là hoạt động kinh tế độc lập vì giúp giải quyết các vấn đề liên quan tới quá trình lưu thông, phân phối hàng hoá cho các đối tượng liên quan. Tính độc lập được thể hiện khi nó có thể tồn tại và phát triển một cách ổn định, vững vàng trước những khó khăn của môi trường xung quanh. Như vậy, vận tải hàng hoá là quá trình di chuyển một hay nhiều đối tượng hàng hoá từ địa điểm này tới địa điểm khác bằng nhiều hình thức và phương tiện SV: Vũ Thị Quỳnh Lớp: Kế hoạch 55A Chuyên đề thực tập 5 GVHD: Th.S Phí Thị Hồng Linh khác nhau tùy thuộc vào tính chất của đối tượng được vận chuyển. Hiện nay, có bốn loại hình vận tải hàng hóa đang tồn tại và phát triển song song với nhau, bao gồm: vận tải hàng hóa đường sắt, vận tải hàng hóa đường bộ, vận tải hàng hóa đường thủy nội địa và đường biển, vận tải hàng hóa đường hàng không.2 Các loại hình vận tải hàng hoá a.
Vận tải hàng hoá bằng đường sắt Đường sắt là loại hình vận tải rất phổ biến ở hầu khắp các quốc gia. Vận tải đường sắt rất thích hợp đối với chuyên chở hàng hoá có khoảng cách trung bình và dài, đặc biệt với các loại hàng hoá có trọng tải lớn. Vận tải đường sắt thường được ưu tiên chuyên chở trong phạm vi một nước hoặc giữa các nước có chung biên giới đường bộ. Ưu điểm Thứ nhất là sức chứa lớn.
Đường sắt là một trong những loại hình vận chuyển tương đối phổ biến và được áp dụng rộng rãi cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau, kể cả người cũng như hàng hoá. Một nghiên cứu chỉ ra rằng, một đoàn tàu có thể chở được từ 4000 – 5000 tấn hàng, một tuyến đường sắt đơn có thể vận chuyển được khoảng 40 triệu tấn. Như vậy, tuyến đường sắt đôi sẽ giúp khoảng 80 triệu tấn hàng hoá được thông qua. Với khả năng và sức chứa như vậy, đường sắt rất thích hợp cho việc vận chuyển các loại vật liệu xây dựng, khoáng sản,.
Thứ hai là giá thành tương đối thấp. Với tính đặc thù của ngành đường sắt là một ngành kinh doanh độc quyền cho nên giá thành vận tải được Nhà nước hỗ trợ tương đối nhiều. Trong điều kiện thông thường, thì so với giá vận chuyển bằng loại hình này chỉ bằng một phần năm so với giá thành vận chuyển bằng đường hàng không. Đặc biệt, nếu khối lượng vận chuyển càng lớn, khoảng cách càng xa thì chi phí dành cho việc vận tải hàng hoá sẽ được giảm đáng kể.
Thứ ba là tốc độ tương đối nhanh. So với vận tải bằng đường bộ thì hình thức phương tiện vận tải đường sắt có tốc độ nhanh hơn rất nhiều lần. Ở các nước phát triển, các loại tàu lửa có thể đạt tốc độ 400 km/giờ. Điều này sẽ giúp giảm thiểu được tối đa chi phí lưu kho, lưu bãi cũng như đảm bảo tốt hơn chất lượng của hàng hoá.
Thêm nữa, việc vận chuyển bằng đường sắt ít phụ thuộc vào thời tiết cho nên có thể hoạt động đều đặn và quanh năm. SV: Vũ Thị Quỳnh Lớp: Kế hoạch 55A Chuyên đề thực tập 6 GVHD: Th.S Phí Thị Hồng Linh Nhược điểm Thứ nhất là tính linh hoạt thấp. Đây là một đặc điểm rất dễ nhận thấy ở loại hình vận tải này. Tàu chỉ xuất phát và dừng lại ở những sân ga nhất định.
Ngoài ra, lịch trình di chuyển của tàu gần như được cố định và khó có thể thay đổi cho nên việc hành khác hay các doanh nghiệp có nhu cầu di chuyển hay vận chuyển hàng hoá rất khó có thể thích nghi khi có việc đột xuất xảy ra. Với đối tượng vận chuyển là hàng hoá thì tính linh hoạ này tạo ra một sự bất lợi rõ nét hơn, khi muốn chuyển trực tiếp từ kho hàng này sang kho hàng kia. Việc lựa chọn vận tải bằng loại hình này, buộc doanh nghiệp phải có phương án di chuyển hay đặt các kho hàng ở gần nhà ga hoặc phát sinh thêm các chi phí khác dành cho việc vận chuyển từ sân ga đến nhà kho. Thứ hai là chi phí đầu tư xây dựng rất lớn.
Để một tuyến đường sắt có thể đi vào hoạt động và khai thác thì chi phí phải bỏ ra là rất lớn. Thực tế đã chứng minh qua tuyến đường sắt trên cao Cát Linh – Hà Đông tại Hà Nội, mặc dù đã được xây dựng từ lâu với chi phí rất lớn nhưng cho tới thời điểm hiện tại thì tuyến đường này vẫn chưa được đi vào sử dụng. Cũng chính nhược điểm về chi phí này đã khiến cho việc nâng cấp hạ tầng đường sắt chậm hơn so với đường bộ hay đường thuỷ. Phương thức vận tải đường bộ Vận tải đường bộ hay vận tải ô tô là bộ phận quan trọng cấu thành nên hệ thống vận tải.
Nó là công cụ đắc lực, hỗ trợ cho sự phát triển của các phương tiện vận tải khác. Vận tải ô tô thường thích hợp với chuyên chở hàng hoá có khối lượng nhỏ, cự ly ngắn, chuyên chở hàng hoá từ các cơ sở sản xuất ra sân ga, cảng biển, cảng hàng không. Ưu điểm Thứ nhất là tính linh hoạt. Khắc phục nhược điểm của đường sắt, vận tải đường bộ rất linh hoạt về tuyến đường và thời gian vận chuyển.
Thêm nữa, số lượng phương tiện rất nhiều, hoàn toàn đáp ứng được nhu cầu của phần lớn các đối tượng, kể cả với những vùng xa xôi, miền núi. Nhờ có vận tải bằng ô tô mà hàng hoá ở các cơ sở sản xuất mới có thế cập cảng, sân ga để chuyển sang các phương tiện vận tải khác. SV: Vũ Thị Quỳnh Lớp: Kế hoạch 55A Chuyên đề thực tập 7 GVHD: Th.S Phí Thị Hồng Linh Thứ hai là tốc độ vận chuyển nhanh. Theo cùng tính linh hoạt thì tốc độ vận chuyển bằng đường bộ mà chủ yếu bằng ô tô là tương đối nhanh.
Vì giảm được thời gian bốc dỡ, xếp hàng tại các cảng. Nhược điểm Thứ nhất là trọng tải nhỏ. Nếu so với các loại hình khác thì đây là nhược điểm lớn nhất khi lựa chọn hình thức vận chuyển bằng đường bộ. Nếu như một chuyến tàu có thể chở tới 5000 tấn hàng thì ô tô chỉ chở được khoảng 30 tấn hàng.
Điều này dẫn tới năng suất bị giảm đi đáng kể. Đặc biệt, các doanh nghiệp trong lĩnh vực xây dựng thì sẽ không ưu tiên vận chuyển vật liệu thô với số lượng lớn bằng hình thức này. Thứ hai là cước vận tải cao và tiêu tốn nhiều nhiên liệu. Chất lượng đường bộ không đồng đều, trọng tải nhỏ, nhiều loại thuế phí đường bộ,… đã dẫn đến chi phí chuyên chở đội lên cao.
Tuy nhiên, nếu như chỉ vận chuyển trong phạm vi nhỏ, khoảng cách không lớn thì hoàn toàn có thể sử dụng hình thức vận tải này, bởi khi đó chi phí chung so với các loại hình khác như đường sắt, đường biển, đường không sẽ nhỏ hơn. Cùng với đó, nếu muốn vận chuyển một lượng hàng hoá lớn đi thì sẽ cần rất nhiều phương tiện vận chuyển chẳng hạn như ô tô. Việc sử dụng nhiều ô tô lớn sẽ góp phần vào việc gây tắc nghẽn lớn, khả năng gây tai nạn cao. Thứ ba là phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên.
Để có thể vận chuyển bằng đường bộ mà chủ yếu là bằng ô tô thì hệ thống đường cần được xây dựng và hoàn thiện. Tuỳ thuộc vào điều kiện địa hình, địa lý mà việc xây dựng và di chuyển có dễ dàng hay không. Thêm vào đó, vận tải hàng hoá bằng đường bộ ảnh nhiều bởi thời tiết. Sẽ khó có thể di chuyển an toàn bằng ô tô trong điều kiện thời tiết khó khăn.
Phương thức vận tải đường biển và đường thuỷ nội địa Vận tải đường thuỷ nội địa hay vận tải đường sông là loại hình xuất hiện từ rất sớm. Nó rất phù hợp và phát triển ở các quốc gia có mạng đường sông dày, giữa các quốc gia có chung một hệ thống sông. Vận tải đường sông chỉ thích hợp với chuyên chở nội địa, chuyên chở hàng hoá từ các cơ sở chế biến, sản xuất, thu mua nội địa tới các cảng biển.