BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM BÙI QUANG ANH VŨ LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2005 1 LÔØI MÔÛ ÑAÀU 1. Tính caáp thieát cuûa ñeà taøi Trong nhöõng naêm qua, kinh doanh vaän taûi haøng khoâng phaùt trieån vaø laø hoaït ñoäng khoâng theå thieáu cuûa quoác gia. Tuy nhieân, ngaønh vaän taûi haøng khoâng cuõng dieãn ra caïnh tranh gay gaét göõa caùc haõng haøng khoâng vôùi nhau trong vaän taûi haønh khaùch vaø haøng hoaù treân caùc ñöôøng bay quoác teá.
Ñoái vôùi thò tröôøng vaän taûi haøng khoâng noäi ñòa, Vietnam Airlines ñang caïnh tranh vôùi haõng haøng khoâng Pacific Airlines treân truïc bay Baéc-Nam. Ñoái vôùi thò tröôøng vaän taûi haønh khaùch vaø haøng hoaù quoác teá taïi Vieät Nam vaø taïi nhöõng thò tröôøng maø Vietnam Airlines coù chuyeán bay ñeán, haõng phaûi caïnh tranh vôùi raát nhieàu haõng haøng khoâng lôùn vaø nhoû khaùc. Vì vaäy nghieân cöùu ñeà taøi “Giaûi phaùp naâng cao naêng löïc caïnh tranh cuûa Vietnam Airlines” laø söï giaûi ñaùp ñoái vôùi nhöõng ñoøi hoûi caáp baùch töø tình hình saûn xuaát, khai thaùc phaùt trieån cuûa Vietnam Airlines trong giai ñoaïn hieän nay. Ñoái töôïng vaø phaïm vi nghieân cöùu Ñoái töôïng nghieân cöùu: luaän vaên taäp trung vaøo vieäc nghieân cöùu phaân tích caùc hoaït ñoäng vaän taûi haøng khoâng cuûa Vietnam Airlines vaø cuûa caùc haõng haøng khoâng ñoái thuû trong khu vöïc Ñoâng Nam AÙ coù chuyeán bay ñeán Vieät Nam.
Phaïm vi nghieân cöùu: luaän vaên chæ ñi saâu vaøo phaân tích moät soá hoaït ñoäng tröïc tieáp lieân quan ñeán lónh vöïc vaän taûi haøng khoâng, ñeán caùc hoaït ñoäng bay cuûa Vietnam Airlines chöù khoâng bao haøm caùc hoaït ñoäng phuï trôï. Muïc tieâu nghieân cöùu Vaän duïng caùc vaán ñeà lyù luaän veà phaân tích naêng löïc caïnh tranh ñeå ñöa ra nhöõng giaûi phaùp naâng cao naêng löïc caïnh tranh cuûa Vietnam Airlines phuø hôïp vôùi xu theá toaøn caàu hoaù vaø xu theá môû cöûa baàu trôøi hieän nay, qua ñoù Vietnam Airlines coù theå ñöùng vöõng trong boái caûnh caïnh tranh gay gaét hieän nay. Caùc phöông phaùp nghieân cöùu Ñeà taøi naøy ñaõ söû duïng vaø tham khaûo caùc quan ñieåm, heä tieâu chuaån veà söï phaùt trieån haõng haøng khoâng cuûa ngaønh Haøng khoâng daân duïng Vieät Nam noùi rieâng vaø töø caùc nguoàn quoác teá. Ñeà taøi keát hôïp giöõa nghieân cöùu lyù luaän vaø vieäc ñieàu tra thöïc teá ñaõ thöïc hieän khaûo saùt laáy soá lieäu vaø phoûng vaán tröïc tieáp taïi nhieàu ñôn vò trong ngaønh (caû hai mieàn Baéc Nam).
Cô sôû lyù luaän Cô sôû lyù luaän laø nhöõng lyù thuyeát lieân quan ñeán chieán löôïc caïnh tranh, lôïi theá caïnh tranh, chieán löôïc kinh doanh, caùc vaên baûn phaùp lyù, caùc luaät leä vaø quy ñònh cuûa Vieät Nam, caùc toå chöùc haøng khoâng quoác teá ICAO, IATA, APAA. Keát caáu cuûa luaän vaên Ngoaøi phaàn môû ñaàu vaø keát luaän vaø caùc phuï luïc, goàm ba chöông chính: Chöông I: Toång quan veà ngaønh haøng khoâng theá giôùi vaø naêng löïc caïnh tranh Chöông II: Phaân tích nhöõng nhaân toá aûnh höôûng ñeán naêng löïc caïnh tranh cuûa Vietnam Airlines. Chöông III: Giaûm phaùp naâng cao naêng löïc caïnh tranh cuûa Vietnam Airlines Do trình ñoä vaø thôøi gian nghieân cöùu coù haïn, luaän vaên coøn nhieàu haïn cheá. Raát mong nhaän ñöôïc yù kieán ñoùng goùp quí baùu cuûa caùc thaày coâ, caùc chuyeân gia cuûa Vietnam Airlines giuùp luaän vaên ñöôïc boå sung hoaøn thieän hôn.
¾ Xin chaân thaønh caûm ôn Tieán Syõ Hoà Tieán Duõng vaø quyù thaày coâ Tröôøng ñaïi hoïc Kinh Teá, cuøng ban laõnh ñaïo cuûa Toång coâng ty Haøng khoâng Vieät Nam vaø ngaønh Haøng khoâng ñaõ taän tình giuùp ñôõ taùc giaû thöïc hieän ñeà taøi naøy. HCM - Thaùng 12 naêm 2005 3 Chöông 1: TOÅNG QUAN VEÀ NGAØNH HAØNG KHOÂNG THEÁ GIÔÙI VAØ NAÊNG LÖÏC CAÏNH TRANH 1.1 Toång quan veà ngaønh haøng khoâng theá giôùi 1.1 Khaùi nieäm vaän taûi haøng khoâng Vaän taûi haøng khoâng noùi theo nghóa roäng laø söï taäp hôïp caùc yeáu toá kinh teá- kyõ thuaät, nhaèm khai thaùc vieäc chuyeân chôû baèng maùy bay moät caùch coù hieäu quaû. Coøn theo nghóa heïp thì vaän taûi haøng khoâng laø söï di chuyeån cuûa maùy bay trong khoâng trung, hay cuï theå hôn laø hình thöùc vaän chuyeån haønh khaùch, haøng hoaù, haønh lyù, böu kieän töø moät ñòa ñieåm naøy ñeán moät ñòa ñieåm khaùc baèng maùy bay. Vaän taûi haøng khoâng laø moät nghaønh vaän taûi coøn raát treû so vôùi caùc loaïi hình vaän taûi khaùc.
Neáu nhö vaän taûi ñöôøng bieån ra ñôøi vaø phaùt trieån töø theá kyû thöù V tröôùc coâng nguyeân thì vaän taûi haøng khoâng môùi chæ phaùt trieån töø nhöõng naêm ñaàu cuûa theá kyû XX. Tuy môùi ra ñôøi, nhöng vaän taûi haøng khoâng ñaõ phaùt trieån moät caùch heát söùc nhanh choùng do söï tieán boä vöôït baäc cuûa khoa hoïc, coâng ngheä vaø do nhu caàu ngaøy caøng taêng veà toác ñoä cao cuûa neàn vaên minh nhaân loaïi. Vaän taûi haøng khoâng khi môùi ra ñôøi chæ phuïc vuï nhu caàu quaân söï, nhöng cho ñeán nay, söï phaùt trieån cuûa vaän taûi haøng khoâng ñaõ gaén lieàn vôùi nhu caàu vaän chuyeån haønh khaùch, haøng hoaù vaø noù ñaõ ñaõ trôû thaønh moät ngaønh coù vò trí raát quan troïng ñoái vôùi neàn kinh teá theá giôùi noùi chung vaø ñoái vôùi hoaït ñoäng thöông maïi quoác teá noùi rieâng. Vaän taûi haøng khoâng ñoùng vai troø quan troïng trong vieäc thieát laäp vaø môû mang nhieàu vuøng kinh teá khaùc nhau cuõng nhö trong vieäc taïo böôùc phaùt trieån chung cho neàn kinh teá theá giôùi.
Baûn thaân noù cuõng laø moät ngaønh coâng nghieäp lôùn, khoâng ngöøng phaùt trieån.2 Ñaëc tröng cuûa vaän taûi haøng khoâng Vaän taûi haøng khoâng coù nhöõng neùt ñaëc thuø so vôùi nhöõng ngaønh vaän taûi khaùc nhö sau: 4 Moät laø, toác ñoä vaän taûi haøng khoâng cao, thôøi gian vaän taûi ngaén. Trong caùc phöông tieän vaän taûi coâng coäng, vaän taûi haøng khoâng laø phöông tieän nhanh nhaát. Toác ñoä ñöôøng daøi cuûa caùc maùy bay vaän taûi thöông maïi phaûn löïc hieän nay thöôøng coù giaù trò lôùn hôn nhieàu laàn so vôùi toác ñoä cuûa caùc phöông tieän vaän taûi khaùc. Hai laø, vaän taûi haøng khoâng theá giôùi mang tính quoác teá cao.
Do ñaëc ñieåm toác ñoä cao cuûa vaän taûi haøng khoâng neân caùc quy ñònh thuû tuïc, chöùng töø, ngoân ngöõ coù lieân quan ñeán hoaït ñoäng haøng khoâng ôû nhöõng nöôùc khaùc nhau thöôøng töông töï nhau vaø thoáng nhaát treân phaïm vi toaøn caàu. Thöïc teá caùc nöôùc coù ngaønh haøng khoâng ñeàu thöøa nhaän hay aùp duïng caùc quy taéc, coâng öôùc quoác teá vaø nhöõng quy ñònh cuûa Hieäp hoäi Vaän taûi haøng khoâng quoác teá IATA lieân quan ñeán hoaït ñoäng haøng khoâng daân duïng. Nhôø vaøo nhöõng quy taéc naøy, caùc chuyeán bay thöông maïi giöõa caùc nöôùc treân theá giôùi ñöôïc ñieàu tieát vaø söï hình thaønh heä thoáng ñieàu tieát ñoái vôùi vaän taûi haøng khoâng vöôït qua khuoân khoå töøng quoác gia ñeå hình thaønh heä thoáng ñieàu tieát song phöông vaø ña phöông. Ba laø, tieän nghi cuûa vaän taûi haøng khoâng vöôït troäi so vôùi caùc loaïi hình vaän taûi khaùc.
Vieäc aùp duïng nhöõng thaønh töïu khoa hoïc tieân tieán taïo neân nhöõng saûn phaåm dòch vuï ñem laïi nhieàu tieän nghi cho haønh khaùch tröôùc, trong khi vaø sau khi bay. Theâm vaøo ñoù nhu caàu ñi laïi nhanh baèng phöông tieän vaän taûi haøng khoâng ngaøy caøng taêng, ñaëc bieät trong taàng lôùp nhöõng ngöôøi coù thu nhaäp cao trong xaõ hoäi. Ñoái vôùi nhoùm ngöôøi naøy dòch vuï coù tieän nghi cao laø moät trong nhöõng tieâu chuaån quan troïng haøng ñaàu. Boán laø, vaän taûi haøng khoâng laø moät ngaønh kinh doanh toång hôïp.
Vaän taûi haøng khoâng laø moät ngaønh ñoøi hoûi ñaàu tö raát lôùn nhö maùy bay, saân bay, kieåm soaùt khoâng löu vaø haøng loaït caùc dòch vuï hoã trôï khaùc, do ñoù thôøi gian thu hoài voán thöôøng raát daøi vaø lôïi nhuaän tröïc tieáp töø vaän taûi haøng khoâng thöôøng thaáp, thaäm chí coù khi loã. Caùc haõng haøng khoâng quoác teá khoâng mong ñôïi lôïi nhuaän cao tröïc tieáp töø vieäc chuyeân chôû haønh khaùch cuõng nhö haøng hoaù maø hoï thu lôïi nhuaän töø nhieàu 5 nguoàn kinh doanh khaùc nhau nhö dòch vuï khaùch saïn, du lòch, dòch vuï maët ñaát, kho haøng.3 Ñaùnh giaù veà neàn coâng nghieäp haøng khoâng theá giôùi vaø baøi hoïc kinh nghieäm 1.1 Ñaùnh giaù neàn coâng nghieäp haøng khoâng theá giôùi giai ñoaïn 1994- 2004 Giai ñoaïn töø naêm 1994 ñeán 1999 ngaønh vaän taûi haøng khoâng phaùt trieån raát toát caû veà soá löôïng haønh khaùch cuõng nhö lôïi nhuaän (ngoaïi tröø naêm 1998 haøng khoâng theá giôùi suy giaûm do khuûng hoaûng taøi chính trong khu vöïc dieãn ra naêm 1997) vì caùc nguyeân nhaân nhö: neàn kinh teá theá giôùi phaùt trieån maïnh ñaëc bieät laø neàn kinh teá Myõ taïo neân buøng noå veà du lòch, ñaëc bieät laø caùc tour du lòch daøi ngaøy laøm taêng soá löôïng ngöôøi coù nhu caàu ñi laïi baèng maùy bay; tình hình khuûng boá chöa dieãn ra khoác lieät, taïi naïn haøng khoâng xaûy ra ít, theá giôùi khoâng xaûy ra caùc ñaïi dòch, chieán tranh xung ñoät khu vöïc; vieäc ñaàu tö cô sôû haï taàng cho vaän taûi haøng khoâng taêng maïnh (saân bay, dòch vuï khoâng löu daãn ñöôøng). Bieåu ñoà1: Thoáng keâ vaän taûi haøng khoâng theá giôùi 1994-2004 1800000 (Ñv: 1000 löôït) 1600000 1400000 1200000 1000000 800000 600000 400000 200000 0 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Haønh khaùch 1123000 1304000 1391000 1457000 1471000 1562000 1656000 1623000 1675000 1566550 1644878 (Nguoàn: Taïp chí thoâng tin haøng khoâng soá 03-2004) Giai ñoïan 2000-2005 laø giai ñoaïn nhieàu bieán coá xaûy ra ñoái vôùi ngaønh vaän 6 taûi haøng khoâng. Naêm 2000 maëc duø löôïng haønh khaùch vaän chuyeån coù taêng nhöng lôïi nhuaän laïi giaûm vaø trong giai ñoaïn naêm 2001 ñeán 2003 nhieàu haõng haøng khoâng laøm aên thua loã.
Ñaây laø thôøi kyø aûm ñaïm trong hoaït ñoäng vaän taûi haøng khoâng. Naêm 2004 soá löôïng haønh khaùch coù gia taêng do phuïc hoài neàn kinh teá theá giôùi khieán cho doanh thu vaø lôïi nhuaän cuûa caùc haõng haøng khoâng khaû quan hôn. Nhöng lôïi nhuaän cuõng khoâng baèng caùc naêm cuûa giai ñoaïn 1994-1999. Thöïc traïng naøy tröôùc heát laø do khuûng boá taïi Myõ baèng caùc phöông tieän vaän taûi haøng khoâng (Naêm 2001).
Tieáp sau ñoù laø ñaïi dòch SAR dieãn ra treân dieän roäng treân theá giôùi, cuoäc chieán tranh Irag vaø thieân tai dieãn ra gaây haäu quaû nghieâm troïng khieán neàn kinh teá theá giôùi bò suy giaûm vaø aûnh höôûng nghieâm troïng ñeán hoaït ñoäng vaän taûi haøng khoâng. Bieàu ñoà 2: Thoáng keâ doanh thu - chi phi - lôïi nhuaän cuûa vaän taûi haøng khoâng quoác teá giai ñoaïn 1994-2004 (Ñv: Trieäu USD) 400000 350000 300000 250000 200000 150000 100000 50000 0 -50000 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Doanh thu 244700 267000 282500 291000 295500 305500 328500 307500 312500 315625 339297 Chi phí 237000 253500 270200 274700 279600 293200 317800 319300 319800 321399 334255 Lôïi nhuaän 57700 13500 12300 16300 15900 12900 10700 -11800 -7300 -5774 5042 (Nguoàn: Taïp thí thoâng tin haøng khoâng soá 03-2004) 1.