CHƯƠNG 1 : TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG VẬN TẢI HÀNH KHÁCH HÀNG KHÔNG NỘI ĐỊA 1. Khái quát về vận tải hàng không 1. Lịch sử phát triển Vận tải được hiểu là sự di chuyển của con người, động vật và hàng hóa từ nơi này đến nơi khác và thực hiện một mục đích xác định từ trước. Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, con người đã phát triển các phương thức vận tải từ thô sơ đến tiên tiến hơn như vận tải đường bộ, đường sắt, đường thủy.
để đáp ứng phù hợp với nhu cầu ngày càng cao hơn của sự phát triển của nhân loại. Lịch sử phát triển của ngành hàng không bắt đầu vào thời kỳ của cuộc cách mạng công nghiệp trên toàn thế giới: Năm 1903, anh em nhà Wright đã trình diễn chiếc máy bay điều khiển đầu tiên trên thế giới. Tuy nhiên vận tải hàng không lúc này chỉ phục vụ nhu cầu quân sự, chủ yếu là trong 2 cuộc chiến tranh thế giới. Ngày 25/8/1919, chuyến bay từ London tới Paris của chiếc Havilland DH.16 đã đi vào lịch sử của ngành hàng không thế giới với tư cách là chuyến bay thương mại quốc tế đầu tiên.
, 2009) Từ việc chỉ chở vài chục hành khách trong chuyến bay đầu tiên, các máy bay giờ đây đã có thể chở tới hàng trăm khách, bay thẳng xa tới hơn 15.000 km trong thời gian 18 tiếng. , 2020) Các thế hệ tàu bay mới cũng ngày càng hiện đại nhờ sự cạnh tranh không ngừng của các hãng sản xuất, tiêu biểu là 2 ông lớn Airbus (châu Âu) và Boeing (Mỹ). Theo quan sát của các chuyên gia, vận tải hàng không đã tăng gấp đôi quy mô sau mỗi 15 năm và có tốc độ phát triển vượt bậc hơn hầu hết các ngành khác. Kể từ năm 1960, nhu cầu ngày càng tăng đối với các dịch vụ hành khách và hàng hóa, tiến bộ công nghệ và đầu tư liên kết đã kết hợp để nhân sản lượng của ngành hàng không lên hơn 30 lần.
Trong suốt lịch sử hơn 60 năm với nhiều biến cố lớn trong lịch sử thế giới, vận tải hàng không vẫn phục hồi và phát triển mạnh mẽ. Mỗi ngày, 7 hàng không vận chuyển gần 12 triệu lượt hành khách trên hơn 100.000 chuyến bay, số lượt hành khách nội địa cao hơn quốc tế khoảng 500 triệu lượt. Châu Á - Thái Bình Dương là khu vực hoạt động lớn nhất với 35% lưu lượng vận tải thế giới, tiếp theo là Châu Âu và Bắc Mỹ với lần lượt là 26% và 22%.1: Lượt hành khách hàng không vận chuyển trên thế giới (1945-2018) Nguồn: Báo cáo Aviation Benefits 2019 của ICAO Biểu đồ 1.2: Sản lượng hàng hóa hàng không vận chuyển trên thế giới (1945-2018) Nguồn: Báo cáo Aviation Benefits 2019 của ICAO Cũng trong năm 2018, năm mươi tám triệu tấn hàng hóa được vận chuyển bằng đường hàng không, đạt 231 tỷ tấn hàng. Mỗi ngày, hàng không vận chuyển 8 gần khoảng 18 tỷ USD hàng hóa trên hơn 100.
Mặc dù vận tải hàng hóa chỉ chiếm chưa đầy 1% khối lượng trong thương mại toàn cầu nhưng lại chiếm giá trị tới 35% thương mại toàn cầu (khoảng 7 ngàn tỷ USD); đặc biệt là với các mặt hàng quý hiếm, giá trị cao, mau hỏng, thư từ, điện tín, hàng khẩn cấp. thì vận tải hàng không đứng ở vị trí số một. Đặc điểm của vận tải hàng không (1) Tốc độ vận tải hàng không rất cao. Nhờ có sự trang bị của hệ thống động cơ cánh quạt và phản lực, máy bay có thể đặt tốc độ lên tới 400 km/h hoặc 800 km/h.
Với đặc tính vượt trội như vậy, vận tải hàng không có thời gian vận tải ngắn nhất so với tất cả các phương thức còn lại và tạo ra lợi thế cạnh tranh vô cùng lớn. (2) Mang tính quốc tế cao. Do có tốc độ vận tải cao, nên các yêu cầu, quy định, chứng từ có liên quan đến hoạt động này rất nghiêm ngặt và phải đảm bảo tuân thủ pháp lý của nhiều quốc gia. Tuy nhiên để tạo ra sự thống nhất và thuận tiện các quốc gia sẽ thường thống nhất với cách áp dụng chung những quy tắc, công ước quốc tế và quy định của IATA liên quan đến hoạt động hàng không.
(3) Áp dụng công nghệ kỹ thuật cao: mặc dù là loại hình vận tải phát triển vận tải muộn nhất nhưng vận tải hàng không được ưu tiên áp dụng những thành tựu khoa học tiên tiến nhất trên thế giới. Các máy bay giờ đây đã có tới hàng trăm chỗ ngồi, cung cấp hàng loạt các sản phẩm bổ trợ kèm theo như một khách sạn thu nhỏ. (4) Chịu nhiều tác động của yếu tố bên ngoài: do phải chịu rất nhiều quy định liên quan nên hàng không là ngành dễ bị ảnh hưởng nhất khi có biến động bên ngoài xảy ra: từ yếu tố chính trị, chiến tranh, khủng bố đến thiên tai, dịch bệnh… (5) Vận tải hàng không có giá cước cao: hoạt động vận tải hàng không là hoạt động đầu tư tổng hợp trên nhiều phương diện nên chi phí vận tải hàng không bao gồm rất nhiều loại phí đến từ các hoạt động liên quan như máy bay, nhiên liệu, trang thiết bị, phí lưu kho sân bay, đào tạo, chi trả lương, bảo dưỡng. và tác động trực tiếp đến giá vé cao.
Vai trò của vận tải hàng không (1) Đối với kinh tế: Hàng không tạo ra tăng trưởng kinh tế, tạo ra việc làm, và tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại và du lịch quốc tế. Theo ước tính gần đây, tổng tác động kinh tế của ngành hàng không toàn cầu đạt 2,7 nghìn tỷ USD, tức khoảng 3,6% tổng GDP thế giới năm 2016. Ngành vận tải hàng không cũng hỗ trợ tổng cộng 65,5 triệu việc làm trên toàn cầu, trong đó cung cấp 10,2 triệu việc làm trực tiếp. Hàng không cũng hỗ trợ 55,3 triệu công việc gián tiếp, chủ yếu liên quan đến du lịch.
Bằng cách tạo thuận lợi cho du lịch, vận tải hàng không giúp tạo ra tăng trưởng kinh tế và xóa đói giảm nghèo. Năm 2016, hàng không đã hỗ trợ gần 37 triệu việc làm trong lĩnh vực du lịch, đóng góp khoảng 897 tỷ USD mỗi năm vào GDP toàn cầu. Vận tải hàng không cũng là động lực thúc đẩy thương mại toàn cầu và thương mại điện tử, cho phép toàn cầu hóa sản xuất. Khoảng 90% bưu kiện thương mại điện tử từ doanh nghiệp đến người tiêu dùng hiện được vận chuyển bằng đường hàng không.
(Industry High Level Group, 2019) (2) Đối với xã hội: Sự sẵn có của các dịch vụ vận tải hàng không đã cung cấp cho con người khả năng tiếp cận những gì họ cần. Hàng không cho đến nay thường đóng vai trò là phương tiện giao thông duy nhất có thể cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe và thực phẩm cho nhiều cộng đồng vùng sâu vùng xa, đồng thời là một cách nhanh chóng và đáng tin cậy để cung cấp viện trợ nhân đạo khẩn cấp trong các trường hợp khẩn cấp do thiên tai, nạn đói và chiến tranh. Hàng không cũng góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống bằng cách mở rộng trải nghiệm giải trí và văn hóa của con người cũng như phương tiện để con người để thăm bạn bè và người thân ở xa. (Industry High Level Group, 2019) (3) Đối với chính trị: vận tải hàng không có vai trò chiến lược trong việc duy trì hoạt động chính trị của một quốc gia khi đây là phương tiện thuận lợi nhất, ngắn nhất, và thậm chí là duy nhất liên kết các khu vực xa xôi, khó khăn, hiểm trở, tạo điều kiện giao lưu phát triển tổng thể kinh tế - văn hóa - chính trị trong cả quốc gia nói chung.
Việc kết nối và quản lý tốt giữa tất cả các khu vực trong một quốc gia sẽ đem lại hiệu quả không nhỏ trong việc nâng cao uy tín của quốc gia đó, tạo ra sự nhận diện thương hiệu quốc gia vươn xa trên thế giới. Khung pháp lý Sự tăng trưởng liên tục của giao thông hàng không và kết nối hàng không được nâng cao chỉ có thể được duy trì với một khuôn khổ quy định hài hòa trên toàn cầu. Hàng không hiện đại được thành lập dựa trên Công ước về Hàng không Dân dụng Quốc tế (Công ước Chicago, năm 1944), quy định các nguyên tắc cốt lõi cho phép vận chuyển quốc tế bằng đường hàng không và dẫn đến việc thành lập ICAO. Nhiệm vụ của ICAO là giúp các Quốc gia đạt được mức độ thống nhất cao nhất có thể về các tiêu chuẩn, chính sách và thủ tục hàng không dân dụng.
Giờ đây, ICAO quản lý hơn 12.000 tiêu chuẩn toàn cầu và thực hành khuyến nghị trên 19 Phụ lục của Công ước Chicago. Quy định quốc gia tuân theo các tiêu chuẩn toàn cầu này không chỉ đảm bảo an toàn, an ninh cho hệ thống hàng không mà còn đảm bảo hoạt động kinh doanh hiệu quả trong nền kinh tế thị trường. Khung chính sách quốc gia hoặc khu vực nhất quán với các chính sách và SARPS của ICAO, cũng như với các thông lệ quản lý được chấp nhận trên toàn cầu. Trong bảy thập kỷ qua, hoạt động của các dịch vụ vận tải hàng không quốc tế cũng được điều chỉnh bởi hơn 5.000 hiệp định dịch vụ hàng không song phương, trong đó quy định các điểm đến, đường bay, công suất và tần suất, giá vé và mức giá của các hãng hàng không, cùng với các vấn đề hoạt động khác.
Tuy nhiên, các khuôn khổ song phương quá phức tạp đã làm tăng thêm đáng kể chi phí kinh doanh, hạn chế lựa chọn và cạnh tranh, đồng thời tạo ra những cản trở đối với sự tăng trưởng liên tục của giao thông hàng không. Do vậy, kể từ đầu những năm 1990, các quốc gia bắt đầu đàm phán các hiệp định song phương và đa phương tự do hơn, bao gồm các hiệp định “bầu trời mở”, để cho phép ngành kinh doanh trong một môi trường hoạt động thuận lợi hơn và mở rộng sang các thị trường mới. Năm 2015, ICAO đã thông qua tầm nhìn dài hạn về tự do hóa vận tải hàng không quốc tế, trong đó nêu rõ các quốc gia thành viên của ICAO, quyết tâm tích cực theo đuổi tự do hóa liên tục vận tải hàng không quốc tế vì lợi ích của tất cả các bên liên quan và các nền kinh tế lớn. Các tổ chức quốc tế về hàng không 1.
Tổ chức Hàng không Dân dụng quốc tế (ICAO) Đây là một cơ quan đặc biệt của Liên hợp quốc có nhiệm vụ quản lý hoạt động hàng không của các nước thành viên, được thành lập trên cơ sở Công ước về hàng không dân dụng quốc tế được thông qua năm 1944 tại Chicago. Thành viên hiện nay của ICAO hiện nay gồm hơn 190 nước trên thế giới.