Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế và môi trường kinh doanh cạnh tranh gay gắt, văn hóa doanh nghiệp giữ vai trò nền tảng đối với sự tồn tại và phát triển bền vững của tổ chức. Tác giả Hoàng Thúy Ngân (Khoa Kinh tế, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông) lập luận rằng khi công nghệ được toàn cầu hóa và sự cạnh tranh về giá không còn là ưu thế độc tôn, văn hóa doanh nghiệp sẽ là yếu tố cốt lõi định vị thương hiệu, tạo dựng uy tín và ngăn ngừa sự mờ nhạt giữa các định chế trên thị trường. Tuy nhiên, nhận thức của các đơn vị kinh doanh về văn hóa tổ chức tại Việt Nam còn chưa đồng nhất, dẫn đến việc nhiều đơn vị chưa phát huy được tối đa năng lực nội tại. Trên cơ sở thực tiễn đó, đề tài "Hoàn thiện và phát triển Văn hóa doanh nghiệp của Sacombank - Chi nhánh quận 12" được lựa chọn nghiên cứu.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

  1. Hệ thống hóa và làm rõ tầm quan trọng của văn hóa doanh nghiệp, cũng như ý nghĩa của việc hình thành văn hóa tổ chức ngay từ giai đoạn ban đầu đối với sự thành bại của doanh nghiệp.
  2. Phân tích, đánh giá thực trạng văn hóa doanh nghiệp tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn Thương Tín (Sacombank) nói chung và Sacombank - Chi nhánh Quận 12 nói riêng, làm căn cứ đề xuất các giải pháp hoàn thiện và phát triển văn hóa tổ chức tại đơn vị.
  3. Cung cấp bài học thực tiễn giúp các doanh nhân trẻ, các doanh nghiệp mới thành lập tham khảo và áp dụng phù hợp vào quá trình xây dựng nền văn hóa của đơn vị mình.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là các khía cạnh cấu thành, hoạt động xây dựng, hoàn thiện và phát triển văn hóa doanh nghiệp tại ngân hàng.

Phạm vi nghiên cứu được giới hạn như sau:

  • Không gian: Trụ sở Ngân hàng Sacombank - Chi nhánh Quận 12 tại số 38 Trường Chinh, Khu phố 6, Phường Tân Hưng Thuận, Quận 12, Thành phố Hồ Chí Minh.
  • Nội dung: Các biểu hiện văn hóa hữu hình, hệ giá trị tuyên bố và ngầm định nền tảng cùng nhận thức của người lao động tại chi nhánh.
  • Thời gian: Số liệu hoạt động kinh doanh giai đoạn 2016 – 2017, các số liệu quản trị cập nhật đến tháng 04/2018 và thời điểm hoàn thành nghiên cứu vào tháng 06/2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận tổng hợp hệ thống lý luận đa chiều về văn hóa và văn hóa doanh nghiệp:

  • Khái niệm văn hóa và văn hóa doanh nghiệp: Tác giả dẫn xuất các định nghĩa kinh điển của Edward B. Tylor (1871), Triết học Mác - Lênin, Chủ tịch Hồ Chí Minh, và sử dụng định nghĩa của GS. Trần Ngọc Thêm làm nền tảng xuyên suốt. Về văn hóa doanh nghiệp, nghiên cứu viện dẫn quan điểm của Edgar H. Schein, PGS. Trương Gia Bình (FPT) và thống nhất sử dụng định nghĩa của ThS. Ngô Quý Nhâm (Đại học Ngoại thương Hà Nội) coi văn hóa doanh nghiệp là hệ thống các giá trị, quan niệm và nguyên tắc hành vi được chia sẻ, chi phối hành động của các thành viên.
  • Mô hình tiếp cận: Đề tài ứng dụng hai mô hình lý thuyết trọng tâm:
    1. Mô hình 3 tầng văn hóa của Edgar H. Schein: Tầng thứ nhất gồm các thực thể hữu hình (kiến trúc, nghi lễ, logo, giai thoại, đồng phục); Tầng thứ hai gồm các giá trị được tuyên bố (tầm nhìn, sứ mệnh, giá trị cốt lõi); Tầng thứ ba là các ngầm định nền tảng (quan niệm về sự thật, thời gian, không gian, bản chất con người và quan hệ con người).
    2. Mô hình văn hóa doanh nghiệp của Daniel R. Denison: Khảo sát 4 đặc tính chi phối hiệu quả tổ chức gồm Sự tham chính (phân quyền, làm việc nhóm, phát triển năng lực), Tính nhất quán (giá trị cốt lõi, sự đồng thuận, hợp tác hội nhập), Khả năng thích ứng (đổi mới, định hướng khách hàng, tổ chức học tập), và Sứ mệnh (tầm nhìn, định hướng chiến lược, hệ thống mục tiêu).
    3. Lý thuyết 7 tính cách văn hóa doanh nghiệp và mô hình văn hóa mạnh: Kết hợp triết lý Âm - Dương phương Đông và quản trị phương Tây, đồng thời đối chiếu văn hóa quản lý kiểu gia tộc của Nhật Bản với văn hóa đề cao tự do, hiệu quả của Hoa Kỳ.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa định tính và thống kê mô tả:

  • Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo thường niên, báo cáo tài chính giai đoạn 2016 – 2017, quy chế, văn bản điều hành nội bộ của Sacombank và Chi nhánh Quận 12.
  • Dữ liệu sơ cấp: Thu thập qua phương pháp quan sát trực tiếp, phỏng vấn và điều tra bằng bảng hỏi trắc nghiệm.
  • Quy trình khảo sát: Thiết kế bảng hỏi gồm các tiêu chí đo lường nhận thức văn hóa, mức độ tham gia phong trào, phong cách lãnh đạo và các khía cạnh theo mô hình Denison; tiến hành phát 45 phiếu điều tra đến cán bộ nhân viên tại các phòng ban của Sacombank - Chi nhánh Quận 12; thu hồi, kiểm tra, tổng hợp và xử lý dữ liệu.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý thuyết về văn hóa và văn hóa doanh nghiệp

Chương 1 khái quát hóa lý luận nền tảng, phân tích 7 đặc trưng tính cách của văn hóa doanh nghiệp bao gồm: tính sáng tạo và sẵn sàng mạo hiểm, tính chú trọng chi tiết, tính định hướng kết quả, tính định hướng vào con người, tính định hướng tập thể, sự nhiệt tình, và tính ổn định. Tác giả phân tích chi tiết cấu trúc ba lớp văn hóa theo Edgar H. Schein, chỉ ra rằng các thực thể hữu hình và giá trị tuyên bố chỉ là bề nổi, trong khi các ngầm định nền tảng vô thức mới là nhân tố quyết định văn hóa mạnh hay yếu.

Nội dung chương cũng trình bày mô hình Denison với 4 trục đặc tính và 12 chỉ số phụ, làm rõ hai cặp nghịch lý trong quản trị: tính nhất quán đối lập với khả năng thích ứng, và sứ mệnh từ trên xuống đối lập với sự tham chính từ dưới lên. Quá trình định hình văn hóa được chia thành 4 giai đoạn: làm rõ sứ mệnh, truyền đạt giá trị, đồng nhất văn hóa vào hành vi hằng ngày và cải tiến liên tục. Tác giả phân tích các nhân tố chi phối như văn hóa dân tộc, vai trò người lãnh đạo sáng lập/kế cận, cùng kinh nghiệm xây dựng văn hóa doanh nghiệp tại Nhật Bản và Hoa Kỳ.

Chương 2: Thực trạng văn hóa doanh nghiệp tại Sacombank - Chi nhánh Quận 12

Chương 2 trình bày quá trình phát triển của Sacombank từ ngày thành lập 21/12/1991 với vốn điều lệ ban đầu 3 tỷ đồng (hợp nhất Ngân hàng Phát triển Kinh tế Gò Vấp và 3 hợp tác xã tín dụng Tân Bình, Thành Công, Lữ Gia). Đến năm 2018, vốn điều lệ đạt 18.852 tỷ đồng, tổng tài sản hợp nhất đạt khoảng 368,4 nghìn tỷ đồng, mạng lưới gồm gần 570 điểm giao dịch tại 48/63 tỉnh thành Việt Nam, Lào và Campuchia, kết nối 15.314 đại lý và 782 ngân hàng đại lý tại 82 quốc gia. Tính đến ngày 11/04/2018, vốn huy động đạt 338,4 nghìn tỷ đồng, dư nợ cho vay đạt 225 nghìn tỷ đồng, và lợi nhuận trước thuế đạt 1.492 tỷ đồng.

Tên đơn vị Ngày thành lập Vốn điều lệ Lĩnh vực hoạt động chính
Sacombank (Ngân hàng mẹ) 21/12/1991 18.852 tỷ đồng Dịch vụ ngân hàng bán lẻ
Thành viên trực thuộc:
Sacombank - SBA 25/12/2002 700 tỷ đồng Quản lý nợ, khai thác tài sản, kho bãi, định giá, dịch vụ công chứng
Sacombank - SBR 18/03/2006 8 tỷ đồng Chuyển tiền kiều hối
Sacombank - SBJ 28/11/2008 270 tỷ đồng Sản xuất, kinh doanh vàng bạc, trang sức, kiểm định đá quý
Công ty thành viên:
TADIMEX 14/05/1999 20 tỷ đồng Cho thuê văn phòng, kinh doanh văn phòng phẩm
TPP Toàn Thịnh Phát 28/04/2002 245 tỷ đồng Thiết kế, xây dựng, giáo dục
Sacomreal 29/03/2004 1.022 tỷ đồng Đầu tư kinh doanh bất động sản, phân phối, môi giới
STI 11/05/2007 391 tỷ đồng Mua bán - sáp nhập, tư vấn đầu tư, du lịch
STE 24/07/2009 155 tỷ đồng Sàn giao dịch hàng hóa
STL 30/10/2009 117 tỷ đồng Kho bãi, bốc xếp, giao nhận xuất nhập khẩu, cầu cảng

Khảo sát thực tế tại Chi nhánh Quận 12 (38 Trường Chinh, P. Tân Hưng Thuận) phân tích các tầng văn hóa:

  • Thực thể hữu hình: Trụ sở làm việc, cách bài trí quầy giao dịch khách hàng, đồng phục chuẩn mực, logo nhận diện, nghi thức chào cờ sáng thứ Hai hàng tuần, hội diễn văn nghệ tổng kết năm 2017, các hoạt động từ thiện cộng đồng ("Ấm tình mùa xuân 2018" với sự tham gia của Tổng giám đốc Nguyễn Đức Thạch Diễm) và dự án nhà vệ sinh công cộng đạt chuẩn.
  • Giá trị được tuyên bố: Tầm nhìn trở thành ngân hàng bán lẻ hiện đại đa năng hàng đầu Việt Nam và khu vực Đông Dương; Sứ mệnh tối đa hóa giá trị cho khách hàng, nhà đầu tư, nhân viên và thực hiện trách nhiệm xã hội; 4 giá trị cốt lõi gồm: Tiên phong - Đổi mới năng động sáng tạo - Cam kết chất lượng - Tạo dựng khác biệt.
  • Ngầm định nền tảng và khảo sát Denison: Dữ liệu điều tra từ 45 cán bộ nhân viên chỉ ra nhận thức về sự tham chính, tính nhất quán, tính định hướng và phong cách điều hành của Ban lãnh đạo. Chương này cũng nêu rõ khó khăn nội tại khi chi nhánh và toàn hàng đối mặt với hiện tượng "chảy máu chất xám", đòi hỏi phải thường xuyên đăng tuyển dụng thay thế nhân sự.

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện văn hóa doanh nghiệp tại Sacombank - Chi nhánh Quận 12

Chương 3 tổng kết các thành quả đạt được và chỉ ra các điểm nghẽn của Chi nhánh Quận 12: văn hóa bề nổi được duy trì tốt song sự thấu cảm về các giá trị ngầm định chưa thực sự đồng đều; áp lực chỉ tiêu và môi trường làm việc gây ra biến động nhân sự. Tác giả xác định phương hướng phấn đấu, cơ hội và thách thức của ngân hàng trên địa bàn Quận 12, từ đó đề xuất 3 nhóm giải pháp trọng tâm:

  1. Nội dung thực hiện văn hóa doanh nghiệp: Tăng cường sự phối hợp liên phòng ban, chuẩn hóa tác phong làm việc, gắn kết các giá trị cốt lõi vào nghiệp vụ hằng ngày của cán bộ nhân viên.
  2. Xây dựng và phát triển thương hiệu: Đẩy mạnh quảng bá các giá trị văn hóa, uy tín của Sacombank trên địa bàn Quận 12 qua các kênh truyền thông, ấn phẩm và hoạt động xã hội.
  3. Thực hiện các biện pháp tổ chức và quản trị: Hoàn thiện môi trường làm việc, xây dựng cơ chế đào tạo nội bộ hai chiều, cải thiện chính sách giữ chân nhân tài nhằm khắc phục tình trạng chảy máu chất xám, tạo sự gắn bó lâu dài của người lao động.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận cung cấp hệ thống số liệu thực chứng và phân tích cụ thể tại thời điểm nghiên cứu:

  • Số liệu khảo sát và quy mô thực chứng: Đề tài đã triển khai phát và thu thập 45 phiếu điều tra trắc nghiệm đối với cán bộ nhân viên tại các phòng ban thuộc Chi nhánh Quận 12, phân tích cơ cấu lao động theo giới tính, thâm niên và các chỉ số văn hóa theo mô hình Denison.
  • Dữ liệu tổ chức và hoạt động kinh doanh: Ghi nhận hệ thống số liệu chính thức của Sacombank: mạng lưới gần 570 điểm giao dịch tại 48/63 tỉnh thành Việt Nam, Lào và Campuchia; vốn điều lệ 18.852 tỷ đồng; tổng tài sản 368,4 nghìn tỷ đồng; vốn huy động 338,4 nghìn tỷ đồng; dư nợ cho vay 225 nghìn tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế 1.492 tỷ đồng tính đến 11/04/2018.
  • Giải pháp và đóng góp của tác giả: Nghiên cứu đã hệ thống hóa mô hình văn hóa doanh nghiệp đa tầng vào một chi nhánh ngân hàng thương mại cụ thể; trực diện chỉ ra hạn chế về biến động lao động ("chảy máu chất xám") và đề xuất hệ thống giải pháp gắn kết đào tạo nội bộ với gìn giữ giá trị cốt lõi. Khóa luận cung cấp tài liệu tham chiếu thực tế cho các nhà quản trị chi nhánh và doanh nghiệp mới thành lập.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận ghi nhận một số giới hạn dựa trên phạm vi nghiên cứu:

  • Hạn chế về quy mô mẫu và phạm vi: Khảo sát định lượng được thực hiện với quy mô mẫu nhỏ (45 phiếu) tại một chi nhánh duy nhất (Sacombank - Chi nhánh Quận 12), tập trung vào góc nhìn nội bộ của cán bộ nhân viên mà chưa khảo sát ý kiến đánh giá từ phía khách hàng giao dịch.
  • Giới hạn thời gian: Dữ liệu hoạt động kinh doanh và nhân sự dừng lại ở mốc giai đoạn 2016 – 2018.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Nghiên cứu có thể mở rộng quy mô điều tra trên toàn bộ hệ thống các chi nhánh Sacombank tại TP.HCM hoặc so sánh đối sánh giữa các ngân hàng thương mại cổ phần; bổ sung phương pháp phân tích hồi quy kiểm định mối quan hệ định lượng giữa văn hóa doanh nghiệp và hiệu quả tài chính; tích hợp khảo sát cảm nhận văn hóa dịch vụ từ phía khách hàng.

Giá trị tham khảo

Nội dung khóa luận mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho các đối tượng:

  • Sinh viên các ngành Kinh tế, Quản trị kinh doanh, Quản trị nguồn nhân lực, Tài chính - Ngân hàng: Tham khảo phương pháp vận dụng kết hợp mô hình Edgar H. Schein và mô hình Daniel R. Denison vào phân tích một tổ chức thực tế; cách thức xây dựng phiếu khảo sát văn hóa doanh nghiệp và xử lý dữ liệu thống kê mô tả.
  • Cán bộ quản trị nhân sự và lãnh đạo chi nhánh ngân hàng: Tham khảo cách nhận diện các tầng văn hóa tổ chức, các chỉ báo về sự tham chính, tính nhất quán và phương pháp quản trị nhằm hạn chế tình trạng luân chuyển, biến động nhân sự.
  • Doanh nhân và doanh nghiệp mới thành lập: Vận dụng quy trình 4 giai đoạn hình thành văn hóa doanh nghiệp và các bài học tổ chức văn hóa mạnh để định hình bản sắc tổ chức ngay từ giai đoạn đầu.

Câu hỏi thường gặp

Khóa luận sử dụng các mô hình lý thuyết nào để phân tích văn hóa doanh nghiệp?
Khóa luận ứng dụng hai mô hình lý thuyết trọng tâm: mô hình 3 tầng văn hóa của Edgar H. Schein (thực thể hữu hình, giá trị tuyên bố, ngầm định nền tảng) và mô hình văn hóa 4 đặc tính của Daniel R. Denison (sự tham chính, tính nhất quán, khả năng thích ứng, sứ mệnh).

Quy mô mẫu khảo sát thực tế tại Sacombank - Chi nhánh Quận 12 là bao nhiêu?
Nghiên cứu đã tiến hành phát 45 phiếu điều tra trắc nghiệm đến cán bộ nhân viên tại các phòng ban của Chi nhánh Quận 12 để thu thập dữ liệu về nhận thức văn hóa, sự tham gia phong trào và đánh giá lãnh đạo.

Vị thế và quy mô tài chính của Sacombank được văn bản ghi nhận đến tháng 04/2018 như thế nào?
Đến thời điểm ngày 11/04/2018, Sacombank có vốn điều lệ 18.852 tỷ đồng, tổng tài sản hợp nhất ước đạt 368,4 nghìn tỷ đồng, tổng vốn huy động đạt 338,4 nghìn tỷ đồng, dư nợ cho vay đạt 225 nghìn tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế đạt 1.492 tỷ đồng, và mạng lưới gồm gần 570 điểm giao dịch tại 48/63 tỉnh thành Việt Nam cùng Lào và Campuchia.

Những biểu trưng văn hóa hữu hình nào tại Chi nhánh Quận 12 được tác giả phân tích?
Tác giả phân tích kiến trúc trụ sở tại 38 Trường Chinh, khu vực quầy giao dịch, đồng phục nhân viên, logo nhận diện, nghi thức chào cờ sáng thứ Hai, trang phục văn nghệ tổng kết năm 2017, chương trình thiện nguyện "Ấm tình mùa xuân 2018", và nhà vệ sinh công cộng đạt chuẩn phục vụ người dân.

Hạn chế lớn nhất về mặt nhân sự được khóa luận chỉ ra tại đơn vị khảo sát là gì?
Hạn chế nổi bật được tác giả ghi nhận là hiện tượng "chảy máu chất xám", khiến ngân hàng thường xuyên phải đăng thông báo tuyển dụng nhân viên mới để bù đắp sự thiếu hụt nhân sự.

Kết luận

Khóa luận của sinh viên Hoàng Thúy Ngân đã hoàn thành việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về văn hóa doanh nghiệp thông qua việc kết hợp mô hình Edgar H. Schein và Daniel R. Denison. Tác giả đã phản ánh trung thực thực trạng văn hóa tổ chức tại Sacombank - Chi nhánh Quận 12 trên cả phương diện biểu trưng hữu hình lẫn các giá trị vận hành nội bộ qua khảo sát thực tế 45 nhân viên. Các đề xuất hoàn thiện văn hóa được xây dựng sát với thực trạng biến động nhân lực và bối cảnh hoạt động của đơn vị, đóng góp nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho công tác nghiên cứu quản trị tổ chức trong lĩnh vực ngân hàng.