CHƯƠNG 1. MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm và các yếu tố cấu thành văn hóa doanh nghiệp 1. Khái niệm văn hóa doanh nghiệp Có rất nhiều định nghĩa xung quanh khái niệm văn hóa doanh nghiệp.
Mỗi nền văn hóa có định nghĩa khác nhau, mỗi doanh nghiệp lại có cách nhìn khác nhau về văn hóa doanh nghiệp. Trích dẫn Edgar H. Scein, “Văn hóa doanh nghiệp là tổng thể những giải pháp và quy tắc giải quyết vấn đề thích ứng bên ngoài và thống nhất bên trong các nhân viên, những quy tắc đã tỏ ra hiện hữu trong quá khứ và vấn đề cấp thiết trong hiện đại. Những quy tắc và những giải pháp này là yếu tố khởi nguồn trong việc các nhân viên lựa chọn phương thức hành động, phân tích và ra quyết định thích hợp Các thành viên trong tổ chức, doanh nghiệp không đắn đo suy nghĩ về ý nghĩa của những quy tắc và thủ pháp ấy, mà coi chúng là đúng đắn ngay từ đầu”1.
Các học giả Việt Nam cũng có nhiều tranh luận xung quanh vấn đề này. Trong đó có định nghĩa của ông Đỗ Minh Cương đưa ra: “Văn hóa doanh nghiệp (văn hóa công ty) là một dạng của văn hóa tổ chức bao gồm những giá trị, những nhân tố văn hóa mà doanh nghiệp làm ra trong quá trình sản xuất kinh doanh”2. Trên cơ sở kế thừa các nghiên cứu cúa các học giả và hệ thống nghiên cứu về văn hóa và văn hóa kinh doanh, văn hóa doanh nghiệp cũng được định nghĩa như sau: “Văn hóa doanh nghiệp là toàn bộ những nhân tố văn hóa được doanh nghiệp chọn lọc, tạo ra, sử dụng và biểu hiện trong hoạt động kinh doanh, tạo nên bản sắc kinh doanh của doanh nghiệp đó”3. Tóm lại, “Văn hóa doanh nghiệp là toàn bộ các giá trị được gây dựng trong suốt quá trình tồn tại và phát triển của doanh nghiệp, trở thành các giá trị, các quan niệm và tập quán, truyền thống ăn sâu vào hoạt động của doanh nghiệp và chi phối tình cảm, nếp suy nghĩ và hành vi của mọi thành viên trong doanh nghiệp”.
Các yếu tố cấu thành văn hóa doanh nghiệp 1 “Văn hóa doanh nghiệp và sự lãnh đạo”, Edgar H. Schein (2012), NXB Thời đại 2 “Vai trò của con người trong quản lý doanh nghiệp”, Đỗ Minh Cương, NXB Chính trị Quốc gia 3 “G. hostede: Văn hóa kinh doanh, tạp chí Người đưa tin UNESCO, số 4 - 1994 5 Luan van 1. Các yếu tố hữu hình a.
Kiến trúc đặc trưng Kiến trúc đặc trưng của mỗi doanh nghiệp bao gồm kiến trúc ngoại thất và thiết kế nội thất. Kiến trúc là một giá trị văn hóa rất quan trọng trong doanh nghiệp. Điều đầu tiên mà khách hàng và đối tác cảm nhận được khi đến làm việc là kiến trúc ngoại thất của công ty, nó thể hiện hình ảnh và bộ mặt của công ty. Một kiến trúc ngoại thất hợp lý, tạo được ấn tượng tốt với khách hàng và đối tác thì việc kinh doanh sẽ được diễn ra thuận lợi hơn.
Thực tế hiện nay, những công ty thành đạt hay đang phát triển muốn gây ấn tượng về sự khác biệt, thành công và sức mạnh của họ bằng những công trình kiến trúc đặc biệt và đồ sộ, đó chính là biểu tượng hình ảnh, thể hiện tính cách và bản sắc riêng của công ty. Bên cạnh đó những thiết kế nội thất như tiêu chuẩn về màu sắc, kiểu dáng, mặt bằng làm việc, bàn ghế, phòng làm việc, lối đi và kể các chi tiết nhỏ như cây cảnh, vị trí sọt rác, các thiết bị trong phòng vệ sinh…tất cả đều được thiết kế sao cho tiện ích dễ sử dụng, tạo ấn tượng thân quen thể hiện thiện trí và sự quan tâm.Nghi lễ, các hoạt động tập thể Nghi lễ là một trong những giá trị văn hóa điển hình của doanh nghiệp. Nghi lễ là các hoạt động được dự kiến từ trước, được chuẩn bị kỹ lưỡng dưới hình thức các hoạt động, sự kiện văn hóa-xã hội chính thức, nghiêm trang, tình cảm và tự nguyện tham gia được tổ chức định kỳ hay bất thường nhằm thắt chặt mối quan hệ trong doanh nghiệp và thường được tổ chức vì lợi ích của những người tham dự. Có bốn loại nghi lễ cơ bản: Nghi lễ chuyển giao như: các lễ khai mạc, lễ ra mắt, lễ giới thiệu thành viên mới,… Nghi lễ củng cố như phát phần thưởng,… Nghi lễ nhắc nhở như sinh hoạt văn hóa, chuyên môn,… Nghi lễ liên kết như lễ hội, liên hoan,… c.
Thương hiệu Thương hiệu là tập các dấu hiệu để phân biệt hàng hóa, dịch vụ của doanh nghiệp này với hàng hóa, dịch vụ của doanh nghiệp khác. Là hình tượng về một loại, một nhóm hàng hóa, dịch vụ hoặc về doanh nghiệp trong tâm trí khách hàng. Biểu tượng 6 Luan van Một biểu tượng khác lạ hay là một tác phẩm sáng tạo được thiết kế để thể hiện về hình tượng của một tổ chức, một doanh nghiệp bằng ngôn ngữ nghệ thuật phổ thông. Các biểu tượng vật chất này thường có sức mạnh rất lớn vì chúng hướng sự chú ý của người thấy nó vào một vài chi tiết hay điểm nhấn cụ thể có thể diễn đạt được những giá trị chủ đạo mà tổ chức doanh nghiệp muốn tạo ấn tượng, lưu lại hay truyền đạt cho người thấy nó.
Khẩu hiệu Là cách diễn đạt cô đọng nhất triết lý hoạt động, kinh doanh của một công ty, nó được coi như là một vũ khí quảng cáo, tiếp thị, xây dựng thương hiệu và cạnh tranh vô cùng quan trọng. Khẩu hiệu là hình thức dễ nhập tâm, không chỉ được nhân viên mà cả khách hàng và nhiều người khác cũng thường xuyên nhắc tới. Vì vậy khẩu hiệu thường rất đơn giản dễ nhớ và cũng có tác dụng khích lệ tinh thần lao động của các thành viên trong doanh nghiệp. Các yếu tố vô hình a.
Lý tưởng, sứ mệnh của doanh nghiệp Lý tưởng của doanh nghiệp là những mục đích cao đẹp mà doanh nghiệp muốn hướng đến và đạt được. Lý tưởng là một trong những yếu tố định hướng sự phát triển của doanh nghiệp cũng như văn hóa doanh nghiệp. Sứ mệnh là lý do để tổ chức tồn tại. Các tổ chức thường thể hiện sứ mệnh của mình bằng một "tuyên bố sứ mệnh” xúc tích, ngắn gọn, giải thích tổ chức đó tồn tại để làm gì và sẽ làm gì để tồn tại.
Triết lý kinh doanh và cam kết hành động Triết lý kinh doanh là những giá trị cốt lõi mà một doanh nghiệp luôn hướng tới và đảm bảo để nó được thực hiện một cách tốt nhất. Triết lý kinh doanh là động lực và cũng là thước đo để một doanh nghiệp hướng tới. Không những vậy, nó còn là nét đặc trưng riêng của mỗi doanh nghiệp, do các thành viên trong doanh nghiệp sáng tạo ra và trở thành quan niệm, ăn sâu vào tiềm thức của mỗi thành viên trong doanh nghiệp, đồng thời có tác dụng định hướng, là kim chỉ nam trong sự nghiệp phát triển của doanh nghiệp. Thông qua triết lý kinh doanh, doanh nghiệp tôn vinh một hệ giá trị chủ đạo xác định nền tảng cho sự phát triển, gắn kết mọi người và làm cho khách hàng biết đến doanh nghiệp.
Cam kết hành động của doanh nghiệp thông qua việc xây dựng và thực hiện hệ 7 Luan van thống các quy định về quản lý của doanh nghiệp, bằng phương pháp quản lý thích hợp trên cơ sở tuân thủ pháp luật hiện hành, nhằm kết hợp hài hoà lợi ích của doanh nghiệp, người lao động, Nhà Nước và xã hội, là việc ứng xử trong quan hệ lao động của doanh nghiệp nhằm đảm bảo lợi ích của người lao động, doanh nghiệp, khách hàng và cộng đồng; bảo vệ người tiêu dùng c. Giá trị niềm tin và thái độ của các thành viên trong doanh nghiệp Giá trị là khái niệm liên quan đến chuẩn mực đạo đức và cho biết con người cần phải làm gì. Ví dụ: một doanh nghiệp đánh giá cao tính trung thực nhất quán và sự cởi mở cho rằng cần hành động một cách thật thà, kiên định và thẳng thắn thì đó sẽ là những chuẩn mực định hướng nhân viên của doanh nghiệp Niềm tin là sự tin tưởng của mỗi người và định hướng việc nhận thức làm thế nào là đúng, làm thế nào là sai. Niềm tin luôn chứa đựng các giá trị.
Thái độ là chất gắn kết niềm tin với giá trị thông qua tình cảm, nó là thói quen tư duy theo kinh nghiệm để phản ứng theo một cách thức nhất quán mong muốn hoặc không mong muốn đối với các sự vật hiện tượng Giá trị, niềm tin hay thái độ đều được hình thành trong quá trình phát triển của doanh nghiệp. Chúng được các thành viên chấp nhận và có ảnh hưởng sâu sắc đến việc ra quyết định của từng người. Ngoài ra, giá trị, niềm tin và thái độ còn là một phần quan trọng định hướng cho văn hóa doanh nghiệp. Lịch sử phát triển và truyền thống văn hóa Lịch sử phát triển và truyền thống văn hóa là nền tảng cho sự hình thành và phát triển văn hóa trong doanh nghiệp, thông qua sự hình thành và lịch sử phát triển của doanh nghiệp chúng ta hiểu được đầy đủ quá trình hình thành, vận động và thay đổi của các giá trị văn hóa trong doanh nghiệp, những nguyên nhân và ảnh hưởng của chúng tới quá trình vận động và thay đổi của văn hóa trong tổ chức.
Các chuẩn mực hành vi trong doanh nghiệp Các chuẩn mực hành vi trong doanh nghiệp có thể kể đến: Các hành vi ứng xử, giao tiếp trong doanh nghiệp như: cách xưng hô, nói năng, chào hỏi… Các chính sách, nguyên tắc kỉ luật, quy định của doanh nghiệp như chính sách về tiền lương, tiền thưởng, phúc lợi, đào tạo, đề bạt trong công ty. Những nguyên tắc và chuẩn mực về đạo đức kinh doanh và đạo đức nghề nghiệp…, 8 Luan van Quan điểm đối với cộng đồng xã hội: đó là sự hoà nhập, hành động để cùng chung tay xây dựng xã hội phát triển và cộng đồng bền vững như: các hoạt động từ thiện, bảo vệ môi trường… Quy trình, cách thức chia sẻ thông tin phối hợp giữa các cá nhân, phòng ban trong nội bộ. Nội dung phát triển văn hóa doanh nghiệp 1.