PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài. Trong xu thế toàn cầu hóa nền kinh tế, nền kinh tế Việt Nam cũng đã và đang từng bƣớc hội nhập nền kinh tế thế giới. Sự cạnh tranh đang diễn ra trên tất cả các lĩnh vực và ngày càng trở nên gay gắt, đòi hỏi mọi loại hình, thiết chế, tổ chức phải cấu trúc lại mình để thích nghi và phát triển, dựa trên cơ sở phát huy nguồn lực nội sinh và tìm kiếm, dung nạp các ngồn lực ngoại sinh.
Lý luận và thực tiễn cho thấy, văn hóa là một nguồn nội sinh có thể tạo nên sự phát triển đột phá và bền vững cho một tổ chức khi tổ chức đó biết khai thác, vận dụng các yếu tố văn hóa vào hoạt động của mình. Mặt khác, các tổ chức ngày càng nhận thức rõ về vai trò của văn hóa trong tổ chức quản lý hoạt động. Với những lý do trên, các cơ quan hành chính sự nghiệp Nhà nƣớc cần phải nhận thức rõ vai trò quan trọng của việc xây dựng văn hóa hành chính công sở để nâng cao sức cạng tranh, phù hợp với xu thế, tạo mọi điều kiện cho sự phát triển nền kinh tế địa phƣơng, đóng góp vào thành tích chung của cả nƣớc. Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn là một cơ quan hành chính đƣợc hình thành sau một thời gian ra đời của nƣớc Việt Nam dân chủ cộng hòa.
Trải qua chặng đƣờng 60 năm xây dựng và trƣởng thành, cán bộ công chức Hải quan Lạng Sơn luôn tự hào với truyền thống vẻ vang của mình. Cục Hải quan Lạng Sơn đã tham mƣu giúp Ngành xây dựng, thực hiện kế hoạch khôi phục kinh tế trong chiến tranh và sau chiến tranh: 1952 - 1964, 1965 - 1978, 1979 - 1985, 1986 - 2000, 2001 – 2005, 2006 – 2009 và 2010 - 2013. Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn luôn luôn đi đầu trong sự nắm bắt và vận dụng những chủ trƣơng đƣờng lối của Đảng, Nhà nƣớc vào cuộc sống xã hội, chủ động xây dựng và tổ chức thực hiện các chƣơng trình mục tiêu, các dự án Tổng cục Hải quan đã đề ra, tham mƣu giúp cấp ủy và chính quyền địa 1 z phƣơng điều chỉnh phƣơng hƣớng mục tiêu phát triển kinh tế có tính đến trƣớc mắt và lâu dài, đảm bảo xây dựng và khai thác triệt để các nguồn lực, phát huy những mặt mạnh, kịp thời phát hiện và tháo gỡ khó khăn, khắc phục yếu kém góp phần đƣa nền kinh tế địa phƣơng và đất nƣớc phát triển. Vì vậy, việc hình thành xây dựng và phát triển một nền văn hóa đặc trƣng của Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn là thiết yếu để Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn ngày càng xứng đáng là một cơ quan thu thuế hàng hóa xuất nhập khẩu, chống buôn lậu, gian lận thƣơng mại vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn.
Tình hình nghiên cứu xây dựng văn hóa công sở. Thực tiễn đã chứng minh rằng, văn hóa tổ chức có một vai trò hết sức quan trọng trong việc tạo nên sự phát triển đột phá và bền vững cho tổ chức nhờ phát huy nguồn nội lực và tìm kiếm dung nạp các nguồn lực ngoại sinh. Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn là một cơ quan hành chính sự nghiệp là cơ quan chuyên môn giúp Tổng Cục Hải quan thực hiện chức năng quản lý nhà nƣớc về Hải quan và tổ chức thực thi pháp luật về Hải quan, các quy định khác của pháp luật có liên quan trên địa bàn hoạt động của Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn theo quy định của pháp luật. Bởi vậy, vấn đề xây dựng và phát triển văn hóa tổ chức hay văn hóa công sở đối với Cục Hải quan tỉnh Lạng sơn là hết sức quan trọng.
Trên cơ sở phân tích các khái niệm và các yếu tố cấu thành văn hóa tổ chức, văn hóa trong cơ quan công sở hành chính, tôi khái quát các đặc trƣng cơ bản của Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn để đƣa ra những vấn đề cần quan tâm và mô hình cần tham khảo cho quá trình phát triển nền văn hóa của Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn, thực hiện luận văn Thạc sĩ với đề tài: “Phát triển văn hóa công sở tại Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn” 2 z 3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Luận văn dựa trên mục đích: - Thứ nhất: Trên cơ sở lý luận về văn hóa tổ chức đã đƣợc lĩnh hội trong khóa học cùng với thực tế của Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn, luận văn thực hiện phân tích và đƣa ra các đánh giá chủ quan về tình hình xây dựng và phát triển văn hóa hoạt động của Cục. - Thứ hai: Với kinh nghiệm bản thân đồng thời thông qua nghiên cứu, tham khảo các bài viết, bài phân tích của các chuyên gia về văn hóa tổ chức.
Luận văn mạnh dạn đƣa ra quan điểm riêng của học viên về việc xây dựng, phát triển văn hóa công sở tại Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn và đề xuất một số kiến nghị nhằm giúp cho việc xây dựng và phát triển văn hóa công sở tại Cục Hải quan Lạng Sơn đƣợc thiết thực hơn. Nhiệm vụ nghiên cứu. Với mục đích nhƣ trên, luận văn này đặt ra những câu hỏi nghiên cứu cơ bản sau đây: - Văn hóa phù hợp với Cục Hải quan Lạng Sơn hiện nay là là gì? - Làm thế nào để xây dựng và phát triển nền văn hóa Cục Hải quan Lạng Sơn trong điều kiện hiện nay? 4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tƣợng nghiên cứu: Đối tƣợng của đề tài nghiên cứu này là nghiên cứu sự hình thành, phát triển văn hóa của Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn nói riêng và các cơ quan hành chính sự nghiệp nói chung để từ đó tạo dựng và phát huy một nền văn hóa hành chính công sở năng động, nhiệt tình, phù hợp và phục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội của đất nƣớc.
- Phạm vi nghiên cứu: + Không gian: Đề tài đƣợc nghiên cứu trong nội bộ Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn. 3 z + Thời gian: Chủ yếu nghiên cứu sự hình thành và phát triển văn hóa của Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn từ khi thành lập đến nay. Phƣơng pháp nghiên cứu. Luận văn sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu định tính, tổng hợp, nghiên cứu mô tả để làm rõ thực trạng xây dựng và phát triển văn hóa công sở hành chính tại Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn đồng thời đƣa ra những đề xuất, kiến nghị phù hợp.
Do thời gian có hạn nên luận văn không thực hiện việc khảo sát thực tế thông qua phiếu khảo sát đối với khách hàng và các chuyên gia. Mọi quan điểm, đánh giá trong luận văn đƣợc học viên trình bày thông qua nghiên cứu thực tế, tổng hợp qua các nguồn tài liệu tham khảo của cơ quan và các lĩnh vực khác. Những đóng góp của luận văn. Do lần đầu nghiên cứu mô hình luận văn định hƣớng thực hành còn nhiều mới mẻ, trong khi năng lực, thời gian và tài liệu nghiên cứu có hạn nên luận văn này sẽ còn nhiều những hạn chế, sai sót.Tuy nhiên, luận văn này cũng mong đóng góp một phần nhỏ bé trong việc xây dựng, củng cố và phát triển văn hóa tại Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn.
Bố cục của luận văn. Luận văn chia làm 3 chƣơng chính với nội dung chủ yếu sau: Chƣơng 1: Khung khổ lý luận về văn hóa công sở. Chƣơng 2: Thực trạng văn hóa công sở hành chính tại Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn. Chƣơng 3: Các đề xuất và kiến nghị chủ yếu nhằm phát triển văn hóa công sở tại Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn.
4 z Chƣơng 1 KHUNG KHỔ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA CÔNG SỞ 1. Khái niệm văn hóa tổ chức. Văn hóa tổ chức là toàn bộ các yếu tố văn hóa đƣợc chủ thể (tổ chức) chọn lọc, tạo ra, sử dụng và biểu hiện trong quá trình hoạt động từ đó tạo nên bản sắc riêng của một tổ chức Văn hóa của tổ chức đƣợc xem là một nhận thức chỉ tồn tại trong một tổ chức chứ không phải trong một cá nhân. Vì vậy, các cá nhân có những nền tảng văn hóa, lối sống nhận thức khác nhau, ở những vị trí làm việc khác nhau trong một tổ chức, có khuynh hƣớng hiển thị văn hóa tổ chức theo cùng một cách hoặc ít nhất có cùng mẫu số chung.
Văn hóa của tổ chức có liên quan đến cách nhận thức và lối hành xử của các thành viên đối với bên trong và bên ngoài của tổ chức đó. Đồng thời, văn hóa của tổ chức chính là sự hiện diện sinh động và cụ thể nhất của tổ chức đó mà mọi ngƣời có thể dễ dàng nhận ra. Hình ảnh đó có thể do nhiều yếu tố cấu thành nên. Vì thế, chỉ cần một yếu tố có sự thay đổi thì về lý thuyết, hình ảnh về tổ chức đó sẽ bị khác đi.
Do đó, trên phƣơng diện lý thuyết, sẽ không có tổ chức này có văn hóa giống tổ chức kia, dù họ có thể giống nhau. Cấu trúc của văn hóa trong tổ chức. Văn hóa trong tổ chức là một nền tảng văn hóa đặc thù có tổ chức, là cái phân biệt giữa tổ chức này với tổ chức khác; là một “tiểu văn hóa” và cái bộ phận nếu so với nền văn hóa của một dân tộc hay một quốc gia. 5 z Mặc dù chỉ là một “tiểu văn hóa” thuộc loại hình văn hóa tổ chức cộng đồng nhƣng văn hóa tổ chức vẫn là một hệ thống, bao gồm nhiều thành tố có quan hệ chặt chẽ với nhau; - Hành vi ứng xử, phong cách là lối hành động (chung) của tổ chức - Các hoạt động sinh hoạt văn hóa văn nghệ nhƣ ca nhạc, văn chƣơng… của tổ chức - Phong tục, tập quán, thói quen, tâm lý chung của tổ chức - Các triết lý, hệ tƣ tƣởng chung của tổ chức - Hệ thống các giá trị của tổ chức Nói cách khác, văn hóa tổ chức chính là lối ứng xử, lối sống và hoạt động, lối suy nghĩ và bảng các giá trị của tổ chức.
Trong các yếu tố trên, thì các triết lý và bản giá trị của tổ chức có tầm quan trọng nhất. Một bảng giá trị - hệ thống các giá trị - tổ chức bao gồm: - Chân: Quan niệm về cái đúng, cái cần phải làm, cần noi theo đồng thời phân biệt với cái sai, cái không đƣợc phép làm, hành vi cần lên án, loại bỏ… - Thiện: Quan niệm về cái tốt, thiện, những chuẩn mực đạo đức, quy phạm hƣớng dẫn cho những hành vi, hành động phù hợp.