Tổng quan nghiên cứu

Khu vực kinh tế tư nhân đã khẳng định vị thế động lực then chốt của nền kinh tế Việt Nam khi đóng góp gần 50% GDP và thu hút trên 70% lực lượng lao động xã hội. Tại tỉnh miền núi biên giới Hà Giang, nơi có diện tích tự nhiên rộng lớn cùng dân số 724.537 người thuộc 22 dân tộc anh em, khu vực doanh nghiệp tư nhân đã có bước phát triển vượt bậc từ 92 doanh nghiệp năm 2000 lên 954 doanh nghiệp vào tháng 6 năm 2011. Sự gia tăng nhanh chóng về số lượng doanh nghiệp đã góp phần quan trọng duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân của tỉnh đạt 12,7% mỗi năm và nâng thu nhập bình quân đầu người lên 7,5 triệu đồng năm 2010.

Tuy nhiên, công tác xây dựng tổ chức đảng và phát triển đảng viên trong khu vực này còn nhiều hạn chế và chưa tương xứng với tiềm năng. Toàn tỉnh chỉ có 30 tổ chức đảng trong tổng số gần 500 doanh nghiệp đang hoạt động thường xuyên và ổn định. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để nâng cao năng lực lãnh đạo, tăng cường vai trò hạt nhân chính trị của tổ chức đảng nhằm định hướng doanh nghiệp phát triển đúng pháp luật, bảo đảm quyền lợi cho hơn 23.000 người lao động và đóng góp bền vững vào ngân sách địa phương.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Xây dựng Đảng tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát toàn diện thực trạng hoạt động của tổ chức đảng trong các công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần và doanh nghiệp tư nhân tại Hà Giang giai đoạn 2001 - 2011. Trên cơ sở đó, đề tài đề xuất hệ thống giải pháp khoa học, có tính khả thi cao nhằm đẩy mạnh phát triển tổ chức cơ sở đảng và đội ngũ đảng viên đến năm 2020 trên địa bàn 10 huyện và 1 thành phố của tỉnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng tổ chức cơ sở đảng. Theo học thuyết Mác - Lênin, chi bộ là tế bào cơ bản, là hạt nhân chính trị lãnh đạo quần chúng lao động tại cơ sở. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định chi bộ là nền móng của Đảng, chi bộ tốt thì mọi chính sách mới được thực thi hiệu quả.

Khung khổ pháp lý và đường lối của Đảng được vận dụng trực tiếp từ Chỉ thị số 07-CT/TW năm 1996 của Bộ Chính trị khóa VIII, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa IX năm 2002 và Kết luận số 80-KL/TW năm 2010 của Ban Bí thư về đẩy mạnh xây dựng Đảng, đoàn thể trong các doanh nghiệp ngoài nhà nước.

Nghiên cứu vận dụng 3 khái niệm trọng tâm:

  1. Doanh nghiệp tư nhân: Bao gồm công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần và doanh nghiệp tư nhân theo quy định của Luật Doanh nghiệp năm 2005.
  2. Tổ chức cơ sở đảng trong doanh nghiệp tư nhân: Tổ chức đảng được thành lập tại doanh nghiệp có từ 3 đảng viên chính thức trở lên theo Điều 21 Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XI.
  3. Chức năng hạt nhân chính trị: Theo Quy định số 100-QĐ/TW năm 2004 của Ban Bí thư, tổ chức đảng trong doanh nghiệp tư nhân thực hiện vai trò hạt nhân lãnh đạo đảng viên, người lao động, đồng thời tuyên truyền, vận động ban giám đốc và hội đồng quản trị chấp hành đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ Cục Thống kê tỉnh Hà Giang, Báo cáo chính trị Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XV nhiệm kỳ 2010 - 2015 và các số liệu quản lý của Đảng ủy Khối Doanh nghiệp tỉnh giai đoạn 2001 - 2011.

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra khảo sát với cỡ mẫu 112 doanh nghiệp tư nhân chưa có tổ chức đảng trên địa bàn thành phố Hà Giang, bao quát 1.528 lao động thường xuyên và 194 cán bộ lãnh đạo gồm thành viên ban giám đốc và hội đồng quản trị. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phi xác suất kết hợp phân tầng theo ngành nghề: 59% doanh nghiệp xây dựng cơ bản, 12% doanh nghiệp chế biến và 29% doanh nghiệp thương mại dịch vụ.

Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh đối chiếu và phương pháp logic kết hợp lịch sử. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm định lượng chính xác tỷ lệ phân bố đảng viên, làm rõ biến động tổ chức đảng qua các mốc thời gian và luận giải sâu sắc mối quan hệ giữa hiệu quả sản xuất kinh doanh với vai trò định hướng chính trị tại địa bàn miền núi đặc thù.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô doanh nghiệp tư nhân tại Hà Giang tăng trưởng nhanh chóng nhưng số lượng tổ chức đảng phát triển còn chậm. Số lượng doanh nghiệp đăng ký tăng gấp 10,3 lần từ 92 đơn vị năm 2000 lên 954 đơn vị vào tháng 6 năm 2011 với tổng vốn đăng ký đạt trên 8.475 tỷ đồng. Tuy nhiên, toàn tỉnh chỉ có 30 tổ chức đảng trong doanh nghiệp tư nhân trực thuộc Đảng ủy Khối Doanh nghiệp tỉnh, chiếm tỷ lệ khiêm tốn khoảng 6% trên tổng số gần 500 doanh nghiệp đang hoạt động ổn định.

Thứ hai, số lượng đảng viên trong khu vực kinh tế tư nhân đạt tốc độ tăng trưởng ấn tượng. Năm 2003 toàn tỉnh chỉ có 6 chi bộ công ty trách nhiệm hữu hạn với 25 đảng viên; đến năm 2008 tăng lên 15 chi bộ với 94 đảng viên; và đến tháng 8 năm 2011 đã đạt 1.301 đảng viên sinh hoạt tại 30 tổ chức đảng (tăng gấp 13,8 lần về số lượng đảng viên so với năm 2008). Đánh giá chất lượng đảng viên năm 2010 cho thấy 78% đảng viên hoàn thành tốt nhiệm vụ và 14% hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.

Thứ ba, nhu cầu thành lập tổ chức đảng và nguyện vọng đứng vào hàng ngũ của Đảng trong khối doanh nghiệp tư nhân rất cao. Kết quả khảo sát tại 112 doanh nghiệp chưa có chi bộ cho thấy 23 doanh nghiệp đã có đảng viên đang làm việc (chiếm 20,5%), 69,6% doanh nghiệp bày tỏ nhu cầu thành lập tổ chức đảng (78/112 đơn vị), và 79,46% chủ doanh nghiệp có nguyện vọng được kết nạp vào Đảng (89/112 người).

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân bố doanh nghiệp tại Hà Giang có đặc thù rõ nét: 59% doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng cơ bản với khoảng 16.000 lao động thời vụ di chuyển phân tán theo các công trình giao thông, thủy điện. Điều này gây khó khăn lớn cho việc duy trì nền nếp sinh hoạt chi bộ định kỳ.

Về quy mô nguồn vốn, có tới 598 doanh nghiệp có mức vốn từ 1 đến 5 tỷ đồng và 321 doanh nghiệp có mức vốn dưới 1 tỷ đồng, chiếm tổng cộng hơn 62,8% tổng số doanh nghiệp. Quy mô sản xuất nhỏ lẻ khiến các chủ doanh nghiệp chịu áp lực cạnh tranh cao, chưa dành nhiều thời gian cho công tác chính trị đoàn thể.

Để minh họa rõ nét xu hướng này, dữ liệu nghiên cứu có thể được trình bày thông qua biểu đồ cột so sánh tốc độ tăng trưởng giữa số lượng doanh nghiệp và số lượng chi bộ giai đoạn 2001 - 2011, kết hợp cùng bảng cơ cấu phân bố đảng viên theo chức danh quản lý và nhóm ngành nghề kinh doanh. So với các địa phương vùng đồng bằng, mô hình chi bộ tại Hà Giang như Công ty TNHH Sơn Lâm, Giang Sơn hay Toàn Gia đã chứng minh việc có tổ chức đảng giúp ổn định quan hệ lao động, giảm thiểu tranh chấp, góp phần giúp doanh nghiệp đạt doanh thu 5.000 tỷ đồng và nộp ngân sách nhà nước gần 290 tỷ đồng trong năm 2010.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm đẩy mạnh phát triển tổ chức đảng trong các doanh nghiệp tư nhân tại tỉnh Hà Giang đến năm 2020, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

  1. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức chính trị: Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy và Trung tâm Bồi dưỡng chính trị cấp huyện đổi mới hình thức bồi dưỡng lý luận linh hoạt ngoài giờ hành chính cho chủ doanh nghiệp và người lao động; đặt mục tiêu kết nạp từ 60 đến 80 đảng viên mới mỗi năm trong khối kinh tế tư nhân; triển khai định kỳ hằng quý từ năm 2012.

  2. Khẩn trương thành lập tổ chức đảng tại các doanh nghiệp đủ điều kiện: Ban Thường vụ Tỉnh ủy và Đảng ủy Khối Doanh nghiệp tỉnh tập trung chỉ đạo thành lập chi bộ tại 23 doanh nghiệp đã có từ 3 đảng viên chính thức trở lên; phấn đấu đạt chỉ tiêu 50 tổ chức đảng trong doanh nghiệp tư nhân vào năm 2015 và 80 tổ chức đảng vào năm 2020; lộ trình thực hiện liên tục từ năm 2012 đến 2020.

  3. Đổi mới nội dung, hình thức sinh hoạt chi bộ: Ban Tổ chức Tỉnh ủy ban hành khung hướng dẫn sinh hoạt chuyên đề tinh gọn trong khoảng 45 đến 60 phút, gắn việc thực hiện nhiệm vụ chính trị với tháo gỡ khó khăn trong sản xuất kinh doanh; mục tiêu bảo đảm 100% chi bộ duy trì sinh hoạt nền nếp và đạt trên 85% đảng viên hoàn thành tốt nhiệm vụ; thực hiện thường xuyên từ quý I năm 2012.

  4. Phát huy vai trò nòng cốt của các đoàn thể quần chúng: Liên đoàn Lao động tỉnh và Tỉnh đoàn Hà Giang tăng cường xây dựng tổ chức công đoàn, đoàn thanh niên tại gần 500 doanh nghiệp đang hoạt động; mục tiêu giới thiệu ít nhất 150 đoàn viên ưu tú mỗi năm cho Đảng xem xét kết nạp; triển khai đồng bộ giai đoạn 2012 - 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

  1. Cấp ủy đảng và các cơ quan tham mưu xây dựng Đảng: Cung cấp cơ sở lý luận và số liệu thực chứng từ 954 doanh nghiệp tư nhân tại Hà Giang, giúp cấp ủy các cấp xây dựng nghị quyết chuyên đề và quy chế phối hợp giữa bí thư chi bộ với ban giám đốc doanh nghiệp ngoài nhà nước.

  2. Chủ doanh nghiệp tư nhân và nhà quản trị doanh nghiệp: Cung cấp góc nhìn khoa học và bài học thực tiễn từ các đơn vị tiên phong, giúp chủ doanh nghiệp hiểu rõ lợi ích của việc thành lập chi bộ trong việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp, quản trị rủi ro pháp lý và nâng cao hiệu quả làm việc của hơn 23.000 lao động.

  3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Xây dựng Đảng: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực với phương pháp điều tra khảo sát 112 doanh nghiệp thực tế, hỗ trợ trực tiếp cho công tác nghiên cứu và giảng dạy môn Xây dựng Đảng tại các trường chính trị và học viện.

  4. Cán bộ công đoàn và đoàn thanh niên trong doanh nghiệp: Hướng dẫn quy trình phát hiện, bồi dưỡng quần chúng ưu tú từ lực lượng 16.000 công nhân xây dựng cơ bản, tạo nguồn kết nạp đảng viên vững chắc từ phong trào thi đua sản xuất.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp tư nhân có bắt buộc phải thành lập tổ chức đảng không? Theo Điều 21 Điều lệ Đảng và Quy định số 100-QĐ/TW năm 2004, doanh nghiệp có từ 3 đảng viên chính thức trở lên cần lập tổ chức cơ sở đảng. Khảo sát 112 doanh nghiệp tại Hà Giang cho thấy có 23 đơn vị đủ điều kiện nhân sự nhưng cần tiến hành tuyên truyền, vận động tự nguyện để bảo đảm sự đồng thuận từ chủ sở hữu doanh nghiệp.

Tổ chức đảng đóng góp như thế nào vào sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân? Tổ chức đảng giữ vai trò hạt nhân chính trị lãnh đạo đảng viên gương mẫu lao động, vận động chủ doanh nghiệp chấp hành chính sách thuế và bảo hiểm. Minh chứng thực tế năm 2010 cho thấy các doanh nghiệp có chi bộ hoạt động nền nếp đều sản xuất kinh doanh ổn định, đóng góp lớn vào tổng doanh thu gần 5.000 tỷ đồng toàn tỉnh.

Sinh hoạt chi bộ có làm ảnh hưởng đến thời gian sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp không? Chi bộ trong doanh nghiệp tư nhân áp dụng phương thức sinh hoạt linh hoạt ngoài giờ làm việc hoặc lồng ghép giao ban với thời lượng rút gọn từ 45 đến 60 phút. Các mô hình tại Công ty TNHH Giang Sơn và Toàn Gia cho thấy cách làm này vừa giải quyết nhanh vướng mắc của người lao động vừa không gián đoạn tiến độ công việc.

Chủ doanh nghiệp tư nhân có được xem xét kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam không? Theo tinh thần Hội nghị Trung ương 6 khóa X, chủ doanh nghiệp tư nhân đủ tiêu chuẩn đạo đức và chấp hành tốt pháp luật đều được xem xét kết nạp. Khảo sát tại Hà Giang ghi nhận 89/112 chủ doanh nghiệp (đạt 79,46%) có nguyện vọng vào Đảng, mở ra hướng đi thuận lợi để xây dựng tổ chức đảng từ cấp lãnh đạo doanh nghiệp.

Giải pháp nào giải quyết tình trạng thiếu nguồn đảng viên trong doanh nghiệp tư nhân? Giải pháp căn bản là thành lập và nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chức Công đoàn và Đoàn thanh niên trong tổng số 1.528 lao động thường xuyên. Thông qua các phong trào thi đua lao động giỏi, các đoàn thể sẽ lựa chọn và bồi dưỡng từ 15 đến 20 quần chúng ưu tú mỗi năm để giới thiệu cho chi bộ.

Kết luận

  • Luận văn khẳng định việc phát triển tổ chức đảng trong các doanh nghiệp tư nhân là tất yếu khách quan nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và thúc đẩy kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
  • Đề tài phản ánh trung thực bước nhảy vọt về số lượng đảng viên trong khối doanh nghiệp tư nhân tại Hà Giang từ 25 đồng chí năm 2003 lên 1.301 đồng chí vào tháng 8 năm 2011.
  • Nghiên cứu chỉ rõ rào cản từ cơ cấu ngành nghề khi 59% doanh nghiệp thuộc lĩnh vực xây dựng cơ bản phân tán và đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ.
  • Công trình cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn vững chắc giúp Đảng bộ tỉnh Hà Giang triển khai thắng lợi mục tiêu đạt 80 tổ chức đảng doanh nghiệp tư nhân vào năm 2020.
  • Luận văn đóng góp tài liệu học thuật giá trị cao cho chuyên ngành Xây dựng Đảng và công tác quản lý nhà nước tại các địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù.

Các cấp ủy đảng, ban ngành đoàn thể và lãnh đạo doanh nghiệp cần chủ động phối hợp triển khai rà soát nguồn nhân sự ngay từ quý I năm 2012 để hiện thực hóa các chỉ tiêu phát triển tổ chức đảng. Quý độc giả và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể liên hệ trực tiếp với cơ sở đào tạo để tiếp cận toàn văn luận văn và ứng dụng vào thực tiễn quản lý.