Phát Triển Tín Dụng Chính Sách Bền Vững Qua Hệ Thống Ngân Hàng Chính Sách Xã Hội Ở Việt Nam

Khám phá cách phát triển tín dụng chính sách bền vững qua hệ thống ngân hàng chính sách xã hội tại Việt Nam, thúc đẩy kinh tế và xã hội.

• Tác giả: Nguyễn Duy Linh
• Người hướng dẫn: Lê Anh Tuấn
• Trường học: Học viện Tài chính
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Phát Triển Tín Dụng Chính Sách Bền Vững Tại Ngân Hàng Chính Sách Xã Hội Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG CHÍNH SÁCH BỀN VỮNG
• 1.1. Tín dụng chính sách bền vững
• 1.2. Khái niệm tín dụng chính sách bền vững
• 1.3. Đặc điểm của tín dụng chính sách bền vững
• 1.4. Vai trò của tín dụng chính sách bền vững
• 1.5. Phát triển tín dụng chính sách bền vững
• 1.5.1. Khái niệm phát triển tín dụng chính sách bền vững
• 1.5.2. Nội dung phát triển tín dụng chính sách bền vững
• 1.5.3. Các tiêu chí phát triển tín dụng chính sách bền vững
• 1.5.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển tín dụng chính sách bền vững
• 1.6. Kinh nghiệm quốc tế về phát triển tín dụng chính sách bền vững và bài học kinh nghiệm tham khảo cho Việt Nam
• 1.6.1. Kinh nghiệm quốc tế về phát triển tín dụng chính sách bền vững
• 1.6.2. Bài học kinh nghiệm tham khảo cho Việt Nam
• 1.7. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG CHÍNH SÁCH BỀN VỮNG QUA HỆ THỐNG NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI Ở VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan về Ngân hàng Chính sách xã hội
• 2.1.1. Quá trình hình thành, phát triển của Ngân hàng Chính sách xã hội
• 2.1.2. Địa vị pháp lý, chức năng và nhiệm vụ của Ngân hàng Chính sách xã hội
• 2.1.3. Đặc điểm của Ngân hàng Chính sách xã hội
• 2.1.4. Kết quả hoạt động của Ngân hàng Chính sách xã hội trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia
• 2.2. Thực trạng phát triển tín dụng chính sách bền vững tại Ngân hàng Chính sách xã hội
• 2.2.1. Về phát triển mô hình hoạt động
• 2.2.2. Về phát triển hệ thống triển khai
• 2.2.3. Về phát triển các chương trình tín dụng
• 2.2.4. Về phát triển nguồn nhân lực
• 2.2.5. Về phát triển nguồn tài lực
• 2.2.6. Về phát triển phương thức quản lý tín dụng
• 2.3. Thực trạng nhân tố ảnh hưởng đến phát triển tín dụng chính sách bền vững tại Ngân hàng Chính sách xã hội
• 2.3.1. Về nhân tố khách quan
• 2.3.2. Về nhân tố chủ quan
• 2.4. Đánh giá thực trạng phát triển tín dụng chính sách bền vững tại Ngân hàng Chính sách xã hội
• 2.4.1. Kết quả đạt được
• 2.4.2. Tồn tại, hạn chế
• 2.4.3. Nguyên nhân của tồn tại, hạn chế
• 2.5. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG CHÍNH SÁCH BỀN VỮNG QUA HỆ THỐNG NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI Ở VIỆT NAM
• 3.1. Bối cảnh, quan điểm, định hướng phát triển tín dụng chính sách bền vững qua hệ thống Ngân hàng Chính sách xã hội
• 3.1.1. Bối cảnh chung
• 3.1.2. Quan điểm, định hướng
• 3.2. Giải pháp phát triển tín dụng chính sách bền vững qua hệ thống Ngân hàng Chính sách xã hội
• 3.2.1. Hoàn thiện mô hình hoạt động của Ngân hàng Chính sách xã hội để thực hiện tín dụng chính sách bền vững
• 3.2.2. Nâng cao năng lực hệ thống Ngân hàng Chính sách xã hội triển khai thực hiện tín dụng chính sách bền vững
• 3.2.3. Xây dựng các nhóm chương trình tín dụng chính sách bền vững của Ngân hàng Chính sách xã hội
• 3.2.4. Phát triển, kiện toàn nguồn nhân lực của Ngân hàng Chính sách xã hội để thực hiện tín dụng chính sách bền vững
• 3.2.5. Phát triển nguồn tài lực cho Ngân hàng Chính sách xã hội để thực hiện tín dụng chính sách bền vững
• 3.2.6. Hoàn thiện phương thức quản lý tín dụng của Ngân hàng Chính sách xã hội
• 3.3. Kiến nghị với các cấp có thẩm quyền
• 3.3.1. Kiến nghị với Bộ Chính trị, Ban Bí thư
• 3.3.2. Kiến nghị với Chính phủ
• 3.3.3. Kiến nghị với các bộ, ngành
• 3.3.4. Kiến nghị với các tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác của Ngân hàng Chính sách xã hội
• 3.4. Lộ trình phát triển tín dụng chính sách bền vững qua hệ thống Ngân hàng Chính sách xã hội
• 3.4.1. Giai đoạn 1 (năm 2023-2025) – Đặt nền móng
• 3.4.2. Giai đoạn 2 (năm 2026-2028) – Nâng cao quy mô và năng lực
• 3.4.3. Giai đoạn 3 (năm 2029 trở đi) – Đẩy mạnh và hoàn thiện
• 3.5. Kết luận Chương 3
• Danh mục Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tín Dụng Chính Sách Bền Vững Tại Việt Nam

Phát triển bền vững là một xu hướng toàn cầu, và Việt Nam không nằm ngoài xu hướng đó. Các văn kiện của Đảng đã xác định phát triển bền vững là mục tiêu chiến lược. Tín dụng chính sách đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường. Ngân hàng Chính sách Xã hội (NHCSXH) được giao nhiệm vụ thực thi tín dụng chính sách xã hội. NHCSXH đã góp phần quan trọng vào giảm nghèo, tạo việc làm và xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, hoạt động tín dụng chính sách của NHCSXH cần được phát triển theo hướng bền vững hơn, gắn liền với các mục tiêu phát triển bền vững của đất nước. Luận án này tập trung vào việc tìm kiếm các giải pháp để phát triển tín dụng chính sách bền vững tại NHCSXH, góp phần vào sự phát triển bền vững của Việt Nam.

1.1. Khái niệm và Đặc điểm của Tín dụng Chính sách Bền Vững

Tín dụng chính sách bền vững (TDCSBV) không chỉ đơn thuần là cung cấp vốn ưu đãi mà còn phải đảm bảo hiệu quả kinh tế, tác động xã hội tích cực và bảo vệ môi trường. TDCSBV cần được thiết kế và triển khai sao cho vừa đáp ứng nhu cầu của các đối tượng chính sách, vừa góp phần vào các mục tiêu phát triển bền vững. Đặc điểm của TDCSBV bao gồm tính dài hạn, ưu đãi về lãi suất, hướng đến các đối tượng yếu thế và gắn liền với các chương trình phát triển kinh tế - xã hội. Ví dụ, chương trình cho vay hỗ trợ tăng trưởng xanh trong nông nghiệp nông thôn.

1.2. Vai trò của NHCSXH trong Phát triển Kinh tế và An sinh Xã hội

NHCSXH đóng vai trò then chốt trong việc thực hiện chính sách an sinh xã hội của Nhà nước. Thông qua các chương trình hỗ trợ vay vốn, NHCSXH giúp người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, học sinh sinh viên có hoàn cảnh khó khăn tiếp cận nguồn vốn ưu đãi để phát triển sản xuất, kinh doanh, nâng cao trình độ học vấn và cải thiện đời sống. Theo số liệu thống kê, NHCSXH đã giúp hàng triệu hộ gia đình thoát nghèo, tạo ra hàng triệu việc làm mới, góp phần giảm nghèo đói và bất bình đẳng trong xã hội.

II. Phân Tích Thực Trạng Tín Dụng Chính Sách Bền Vững Tại NHCSXH

NHCSXH đã đạt được nhiều thành tựu trong việc thực hiện tín dụng chính sách, góp phần vào giảm nghèo và phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, hoạt động của NHCSXH vẫn còn một số hạn chế. Nguồn vốn còn hạn hẹp, chưa đáp ứng đủ nhu cầu vay vốn của người dân. Các chương trình tín dụng chính sách chưa thực sự gắn kết với các mục tiêu phát triển bền vững. Quản trị rủi ro còn yếu, tỷ lệ nợ xấu còn cao. Năng lực của cán bộ NHCSXH còn hạn chế. Cần có các giải pháp để khắc phục những hạn chế này, nâng cao hiệu quả và tính bền vững của hoạt động tín dụng chính sách tại NHCSXH.

2.1. Đánh Giá Hiệu Quả Các Chương trình Tín dụng Hiện Tại

Việc đánh giá tác động của các chương trình tín dụng chính sách hiện tại là rất quan trọng. Cần xem xét các yếu tố như: khả năng tiếp cận vốn của người nghèo, hiệu quả sử dụng vốn, tác động đến thu nhập và đời sống của người dân, tác động đến môi trường. Một số chương trình cho vay nông nghiệp nông thôn chưa chú trọng đến việc bảo vệ môi trường. Cần có các tiêu chí đánh giá cụ thể và khách quan để có thể đưa ra các quyết định chính sách phù hợp.

2.2. Các Rủi Ro và Thách Thức Đối với Hoạt động Tín Dụng Chính Sách

Rủi ro tín dụng là một trong những thách thức lớn nhất đối với hoạt động tín dụng chính sách. Tỷ lệ nợ xấu cao sẽ ảnh hưởng đến khả năng cho vay và tính bền vững của NHCSXH. Các yếu tố khách quan như thiên tai, dịch bệnh cũng có thể gây ra rủi ro cho người vay vốn. Cần có các biện pháp quản trị rủi ro hiệu quả, bao gồm việc xây dựng hệ thống thông tin tín dụng, tăng cường kiểm tra giám sát và có các biện pháp xử lý nợ xấu kịp thời.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Mô Hình và Nâng Cao Năng Lực NHCSXH

Để phát triển tín dụng chính sách bền vững, cần hoàn thiện mô hình hoạt động của NHCSXH. NHCSXH cần được củng cố về nguồn lực tài chính và nhân lực. Cần tăng cường huy động vốn từ các nguồn khác nhau, bao gồm ngân sách nhà nước, các tổ chức quốc tế và tư nhân. Cần nâng cao năng lực của cán bộ NHCSXH, đặc biệt là về quản trị rủi ro, đánh giá tác động và phát triển các sản phẩm tín dụng chính sách mới. Cần xây dựng hệ thống thông tin tín dụng đầy đủ và chính xác.

3.1. Đa Dạng Hóa Nguồn Vốn và Tăng Cường Quản Lý Tài Chính

Việc đa dạng hóa nguồn vốn là rất quan trọng để đảm bảo khả năng cho vay bền vững của NHCSXH. Bên cạnh nguồn vốn từ ngân sách nhà nước, NHCSXH cần chủ động huy động vốn từ các tổ chức tài chính quốc tế, các doanh nghiệp và cá nhân. Cần tăng cường quản lý tài chính, đảm bảo sử dụng vốn hiệu quả và minh bạch. Cần xây dựng kế hoạch tài chính dài hạn để đảm bảo tính bền vững của hoạt động tín dụng chính sách.

3.2. Nâng Cao Chất Lượng Nguồn Nhân Lực và Đổi Mới Công Nghệ

Đội ngũ cán bộ NHCSXH đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện tín dụng chính sách. Cần nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng của cán bộ NHCSXH, đặc biệt là về quản trị rủi ro, đánh giá tác động và phát triển các sản phẩm tín dụng chính sách mới. Cần đầu tư vào công nghệ thông tin để nâng cao hiệu quả hoạt động và cải thiện khả năng tiếp cận vốn của người dân, đặc biệt là ở vùng sâu vùng xa.

3.3 Hoàn thiện phương thức quản lý tín dụng của Ngân hàng Chính sách xã hội

Cần cải tiến và hoàn thiện quy trình và thủ tục cho vay của NHCSXH để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người nghèo và các đối tượng chính sách khác tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi. Thường xuyên rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định, quy trình nghiệp vụ cho phù hợp với tình hình thực tế, đảm bảo tính công khai, minh bạch và dễ thực hiện. Cần đổi mới phương thức kiểm tra, giám sát hoạt động tín dụng chính sách, tăng cường vai trò của cộng đồng trong việc giám sát và đánh giá hiệu quả sử dụng vốn vay.

IV. Xây Dựng Các Chương Trình Tín Dụng Chính Sách Bền Vững Mới

Cần xây dựng các chương trình tín dụng chính sách mới, tập trung vào các lĩnh vực có tiềm năng đóng góp vào phát triển bền vững. Các chương trình này cần được thiết kế sao cho vừa đáp ứng nhu cầu của các đối tượng chính sách, vừa góp phần vào các mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường. Ví dụ, chương trình cho vay hỗ trợ phát triển nông nghiệp hữu cơ, chương trình cho vay hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) phát triển kinh tế xanh, chương trình cho vay hỗ trợ xây dựng nhà ở xã hội.

4.1. Thúc Đẩy Tín Dụng Xanh và Hỗ Trợ Doanh Nghiệp Bền Vững

Tín dụng xanh là một công cụ quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng xanh. NHCSXH cần phát triển các sản phẩm tín dụng xanh để hỗ trợ các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ thân thiện với môi trường, sử dụng năng lượng tái tạo và giảm phát thải khí nhà kính. Cần có các tiêu chí rõ ràng để đánh giá tác động môi trường của các dự án được vay vốn.

4.2. Hỗ Trợ Khởi Nghiệp và Tạo Việc Làm Bền Vững Cho Thanh Niên

Thanh niên là lực lượng lao động quan trọng của đất nước. NHCSXH cần có các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp và tạo việc làm bền vững cho thanh niên, đặc biệt là ở khu vực nông thôn. Các chương trình này cần tập trung vào các lĩnh vực có tiềm năng phát triển, như nông nghiệp công nghệ cao, du lịch sinh thái và dịch vụ. Cần cung cấp cho thanh niên các khóa đào tạo về kỹ năng kinh doanh và quản lý tài chính.

V. Kiến Nghị Chính Sách Để Phát Triển Tín Dụng Bền Vững

Để phát triển tín dụng chính sách bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa NHCSXH, các bộ, ngành và địa phương. Chính phủ cần ban hành các chính sách hỗ trợ NHCSXH về nguồn vốn, cơ chế hoạt động và quản trị rủi ro. Các bộ, ngành cần phối hợp với NHCSXH trong việc xây dựng các chương trình tín dụng chính sách phù hợp với đặc thù của từng ngành, lĩnh vực. Các địa phương cần tạo điều kiện thuận lợi cho NHCSXH trong việc triển khai các chương trình tín dụng chính sách trên địa bàn.

5.1. Vai Trò Của Chính Phủ và Các Bộ Ngành Liên Quan

Chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho hoạt động tín dụng chính sách. Cần có các chính sách ưu đãi về thuế, phí và đất đai cho các dự án được vay vốn từ NHCSXH. Các bộ, ngành cần xây dựng các tiêu chuẩn và quy định về phát triển bền vững để định hướng cho các chương trình tín dụng chính sách.

5.2. Sự Phối Hợp Giữa NHCSXH và Các Tổ Chức CT XH

Các tổ chức chính trị - xã hội (CT-XH) đóng vai trò quan trọng trong việc tuyên truyền, vận động người dân tham gia các chương trình tín dụng chính sách. Các tổ chức CT-XH cần phối hợp với NHCSXH trong việc giám sát và đánh giá hiệu quả sử dụng vốn vay. Cần tăng cường sự tham gia của cộng đồng vào quá trình xây dựng và triển khai các chương trình tín dụng chính sách.

VI. Triển Vọng Phát Triển Tín Dụng Chính Sách Bền Vững Tới 2030

Phát triển tín dụng chính sách bền vững là một quá trình lâu dài và liên tục. Với sự nỗ lực của NHCSXH, sự hỗ trợ của Chính phủ và sự tham gia của cộng đồng, tín dụng chính sách sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng hơn trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường của Việt Nam. Đến năm 2030, tín dụng chính sách sẽ trở thành một công cụ tài chính đắc lực của Nhà nước trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững.

6.1. Các Mục Tiêu Phát Triển Bền Vững Đến Năm 2030

Việt Nam cam kết thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc đến năm 2030. Các mục tiêu này bao gồm giảm nghèo, đảm bảo giáo dục chất lượng, bảo vệ môi trường và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Tín dụng chính sách có thể đóng góp vào việc thực hiện nhiều mục tiêu trong số này.

6.2. Định Hướng Phát Triển Tín Dụng Chính Sách Trong Tương Lai

Trong tương lai, tín dụng chính sách cần được phát triển theo hướng chuyên nghiệp hơn, hiệu quả hơn và bền vững hơn. Cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, đổi mới các sản phẩm tín dụng chính sách và nâng cao năng lực quản trị rủi ro. Cần xây dựng mối quan hệ đối tác chặt chẽ giữa NHCSXH, các doanh nghiệp và các tổ chức xã hội để cùng nhau thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Phát triển bền vững (PTBV) đã trở thành xu hướng toàn cầu xuất phát từ phương pháp tiếp cận hệ sinh thái từ những năm 1950, đòi hỏi hệ thống kinh tế phải tích hợp hài hòa các yếu tố kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường. Tại Việt Nam, Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021-2030 (thông qua tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng) đã đề ra các chỉ tiêu cụ thể trên 03 trụ cột:

• Về kinh tế: GDP bình quân đầu người đạt khoảng 7.500 USD vào năm 2030; tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo đạt khoảng 30% GDP; kinh tế số đạt khoảng 30% GDP; tổng đầu tư xã hội bình quân đạt 33 - 35% GDP; nợ công không quá 60% GDP.
• Về xã hội: Chỉ số phát triển con người (HDI) duy trì trên 0,7; tuổi thọ bình quân đạt 75 tuổi (thời gian sống khỏe mạnh tối thiểu 68 năm); tỷ trọng lao động nông nghiệp trong tổng lao động xã hội giảm xuống dưới 20%.
• Về môi trường: Tỷ lệ che phủ rừng ổn định ở mức 42%; tỷ lệ xử lý và tái sử dụng nước thải lưu vực các sông đạt trên 70%; giảm 9% lượng phát thải khí nhà kính; 100% cơ sở sản xuất kinh doanh đạt quy chuẩn môi trường.

Trong hệ thống tài chính công, Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) giữ vai trò công cụ tài chính của Nhà nước với tổng nguồn vốn đến thời điểm nghiên cứu đạt hơn 240 nghìn tỷ đồng (gấp hơn 30 lần khi thành lập), tổng dư nợ đạt hơn 220 nghìn tỷ đồng với tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm trên 20%, phục vụ 6,5 triệu hộ nghèo và đối tượng chính sách còn dư nợ. Đã có hơn 32 triệu lượt hộ nghèo và đối tượng chính sách được vay vốn, hỗ trợ hơn 4,5 triệu hộ vượt qua ngưỡng nghèo và hơn 3,5 triệu lượt học sinh, sinh viên (HSSV) có hoàn cảnh khó khăn vay vốn học tập, góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo cả nước từ 75% năm 1986 xuống còn 2,75% vào cuối năm 2020.

Tuy nhiên, hoạt động tín dụng chính sách (TDCS) của NHCSXH giai đoạn qua chủ yếu hướng tới mục tiêu giảm nghèo và an sinh xã hội đơn thuần, chưa được đặt trong mối quan hệ gắn kết đồng bộ với mục tiêu PTBV trên cả ba phương diện kinh tế, xã hội và môi trường. Đồng thời, mô hình hoạt động, năng lực hệ thống, nguồn nhân lực và nguồn tài lực còn bộc lộ những hạn chế. Do đó, luận án xác định khoảng trống nghiên cứu là thiết lập cơ sở lý luận và giải pháp phát triển tín dụng chính sách bền vững (TDCSBV) qua hệ thống NHCSXH ở Việt Nam đến năm 2030.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục tiêu nghiên cứu: Hệ thống hóa lý luận về phát triển TDCSBV; nghiên cứu thực trạng phát triển TDCSBV tại NHCSXH giai đoạn 2018-2022; xây dựng các giải pháp phát triển TDCSBV tại NHCSXH.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Tổng kết, hệ thống hóa, bổ sung và hoàn thiện lý luận về khái niệm, vai trò, đặc điểm của TDCSBV; khái niệm, nội dung, tiêu chí và nhân tố ảnh hưởng đến phát triển TDCSBV; nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và rút ra bài học cho Việt Nam; xây dựng khung đánh giá phát triển TDCSBV tại NHCSXH.
  2. Phân tích, đánh giá tổng quan về NHCSXH, đánh giá thực trạng phát triển TDCSBV tại NHCSXH giai đoạn 2018-2022; chỉ ra các kết quả đạt được, tồn tại, hạn chế và nguyên nhân.
  3. Đề xuất quan điểm, định hướng, giải pháp và lộ trình phát triển TDCSBV tại NHCSXH đến năm 2030, đồng thời đưa ra các kiến nghị với các cấp có thẩm quyền.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Tín dụng chính sách bền vững là gì? Mối quan hệ giữa tín dụng chính sách và PTBV là gì? Tín dụng chính sách bền vững có vai trò và đặc điểm gì?
2. Phát triển tín dụng chính sách bền vững bao gồm những nội dung và tiêu chí gì?
3. Những nhân tố nào ảnh hưởng đến phát triển tín dụng chính sách bền vững?
4. Thực trạng mô hình tín dụng chính sách của NHCSXH như thế nào và có những tồn tại, hạn chế gì để hướng tới tín dụng chính sách vì mục tiêu PTBV đất nước?
5. Có những giải pháp nào có thể giúp phát triển tín dụng chính sách bền vững qua hệ thống NHCSXH?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển tín dụng chính sách bền vững của NHCSXH.
• Phạm vi không gian: Một số tổ chức thực hiện tín dụng chính sách trên thế giới và hệ thống NHCSXH tại Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu thực trạng trong giai đoạn 05 năm (2018 – 2022); các giải pháp đề xuất định hướng đến năm 2030.
• Phạm vi nội dung: Cơ sở lý luận về phát triển TDCSBV; kinh nghiệm quốc tế; thực trạng và giải pháp phát triển TDCSBV qua hệ thống NHCSXH.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả đã phân loại và tổng thuật các công trình nghiên cứu liên quan theo ba nhóm chủ đề chính:

Nhóm nghiên cứu về ngân hàng phát triển và tài chính vi mô quốc tế

• De La Torre, A. (2002): Trong công trình "Bộ khung cho tái cấu trúc các ngân hàng phát triển", tác giả đề xuất quy trình tái cấu trúc bao gồm đánh giá tài sản, xác định mức độ rủi ro, điều chỉnh cấu trúc tài chính, nâng cao quản lý rủi ro và tăng cường hợp tác giữa ngân hàng phát triển với ngân hàng tư nhân nhằm bảo đảm tính bền vững tài chính.
• Diamond, W. và Raghavan, W.S. (1982): Trong nghiên cứu "Những khía cạnh trong quản lý ngân hàng phát triển", các tác giả tập trung đánh giá hiệu quả chính sách cho vay, quản trị tài sản, quản lý nợ, đào tạo nhân lực trong lĩnh vực rủi ro và tăng cường hợp tác giữa ngân hàng phát triển với các định chế tài chính khác.
• De Aghion, B.A. và Morduch, J. (2005): Nghiên cứu "Những vấn đề kinh tế của tài chính vi mô" phân tích các công cụ tín dụng nhỏ, tiết kiệm và bảo hiểm vi mô, nhấn mạnh vai trò quản lý rủi ro, phát hiện gian lận và đa dạng hóa sản phẩm tài chính nhằm hỗ trợ giảm nghèo và phát triển kinh tế.

Nhóm nghiên cứu về Ngân hàng Chính sách xã hội tại Việt Nam

• Trần Hữu Ý (2010): Luận án tiến sĩ "Xây dựng chiến lược PTBV của ngân hàng chính sách xã hội Việt Nam" đề xuất chiến lược phát triển bền vững cho chính tổ chức NHCSXH thông qua quản lý rủi ro, đa dạng hóa sản phẩm và phát triển nhân lực.
• Dương Quyết Thắng (2016): Luận án tiến sĩ "Quản lý tín dụng chính sách tại Ngân hàng Chính sách xã hội đáp ứng mục tiêu giảm nghèo, đảm bảo an sinh xã hội" hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý TDCS, các yếu tố ảnh hưởng và chỉ tiêu đánh giá hiệu quả quản lý TDCS gắn với mục tiêu an sinh.
• Lê Hồng Phong (2007): Luận án tiến sĩ "Nâng cao năng lực hoạt động của Ngân hàng chính sách xã hội Việt Nam" phân tích sự khác biệt căn bản giữa ngân hàng thương mại và NHCSXH, xác định các yêu cầu nâng cao năng lực hoạt động của NHCSXH.
• Hà Thị Hạnh (2004): Luận án tiến sĩ "Giải pháp hoàn thiện mô hình tổ chức và cơ chế hoạt động của Ngân hàng Chính sách xã hội" tập trung vào địa vị pháp lý và mô hình tổ chức của NHCSXH trong hệ thống tài chính trung gian.
• Nguyễn Văn Đức (2016): Luận án tiến sĩ "Cho vay học sinh, sinh viên của Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam – Thực trạng và giải pháp" nghiên cứu sâu về một chương trình tín dụng cụ thể dành cho HSSV.
• Trần Lan Phương (2016): Luận án tiến sĩ "Hoàn thiện công tác quản lý tài chính tín dụng chính sách của Ngân hàng Chính sách xã hội" tập trung vào khía cạnh quản trị tài chính nội bộ.
• Đào Tấn Nguyên (2004): Luận án tiến sĩ "Giải pháp tín dụng góp phần thực hiện xoá đói giảm nghèo của Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam" đánh giá việc cho vay hộ nghèo kết hợp với mô hình Quỹ tình thương của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam.

Nhóm nghiên cứu về lý luận phát triển bền vững

• Ben-Eli, M. (2015): Đưa ra bộ 5 nguyên tắc bền vững tương ứng với 5 lĩnh vực: vật chất, kinh tế, sự sống, xã hội và tinh thần.
• Ukaga, U. (2010): Trình bày các mô hình, khuôn khổ và nghiên cứu điển hình về PTBV kết hợp sự tham gia của cộng đồng.
• Dernbach, J. (1998): Đề xuất khuôn khổ PTBV cho quản trị quốc gia dựa trên Chương trình nghị sự 21 và Tuyên bố Rio.
• Diesendorf, M. (2000), Gray (2010), Stoddart (2011), Schaefer & Crane (2005): Phân định ranh giới giữa "tính bền vững" (trạng thái đích đến) và "phát triển bền vững" (quá trình vận hành), định nghĩa Brundtland về việc đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không phương hại đến thế hệ tương lai.
• Phạm Thị Thanh Bình (2016), Vũ Văn Hiền (2014), Porter và van der Linde (1995): Phân tích tương quan đa chiều giữa ba trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết

Các công trình trước đây nghiên cứu riêng rẽ về lý thuyết PTBV, về hoạt động tài chính vi mô hoặc về quản trị nội bộ của NHCSXH trước năm 2020. Chưa có công trình nào đặt TDCS và PTBV vào cùng một mệnh đề nghiên cứu để làm rõ mối quan hệ hai chiều, từ đó thiết lập khung tiêu chí đánh giá và tái cơ cấu các chương trình TDCS của NHCSXH phục vụ đồng thời cả ba mục tiêu bền vững kinh tế, bền vững xã hội và bền vững môi trường trong bối cảnh phát triển đất nước đến năm 2030.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm cốt lõi

1. Khái niệm tín dụng chính sách: Luận án tổng hợp khái niệm quốc tế (tài chính phát triển và tài chính vi mô) và thực tiễn Việt Nam (tín dụng đầu tư của Nhà nước và TDCS xã hội). Trong đó, TDCS xã hội là việc sử dụng nguồn lực tài chính do Nhà nước huy động để cho người nghèo và các đối tượng chính sách khác vay ưu đãi phục vụ sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm, cải thiện đời sống và an sinh xã hội.
2. Mối quan hệ giữa TDCS và PTBV:
   • PTBV là động lực định hướng việc phân bổ vốn nhà nước và nguồn lực xã hội đồng đều cho cả ba lĩnh vực kinh tế, xã hội, sinh thái.
   • TDCS là công cụ đòn bẩy bù đắp khiếm khuyết thị trường của dòng vốn tư nhân và giảm tải áp lực cấp phát trực tiếp từ ngân sách nhà nước (NSNN).
   • TDCS mang các đặc tính phù hợp để phục vụ đối tượng yếu thế và các mục tiêu công cộng.
3. Khái niệm tín dụng chính sách bền vững (TDCSBV): Là tín dụng chính sách của Nhà nước phục vụ mục tiêu phát triển bền vững đất nước.
4. Khái niệm phát triển tín dụng chính sách bền vững: Là việc tăng cường, mở rộng và hoàn thiện các khía cạnh của TDCSBV để đảm bảo tính hiệu quả và tác động đến việc thúc đẩy, hỗ trợ thực hiện các chính sách và kế hoạch PTBV, cũng như đảm bảo sự phát triển kinh tế, xã hội và môi trường trong tương lai.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp các phương pháp nghiên cứu học thuật định tính và thống kê mô tả:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết: Tiếp cận, phân tích các tài liệu học thuật trong nước và quốc tế để xây dựng hệ thống khái niệm, khung tiêu chí TDCSBV.
• Phương pháp phân loại và hệ thống hóa lý thuyết: Thiết lập 06 nội dung và bộ tiêu chí phát triển TDCSBV (mô hình, hệ thống triển khai, chương trình tín dụng, nhân lực, tài lực, quản lý tín dụng).
• Phương pháp lịch sử: Theo dõi quá trình hình thành, biến đổi của chính sách tín dụng ưu đãi và NHCSXH từ khi thành lập đến năm 2022.
• Phương pháp phân tích tổng kết kinh nghiệm: Khảo cứu thực tiễn quản lý và triển khai tín dụng chính sách tại các tổ chức tài chính phát triển quốc tế.
• Phương pháp thống kê: Thu thập, tổng hợp, xử lý dữ liệu hoạt động của NHCSXH (dư nợ, cơ cấu nguồn vốn, nợ xấu, cơ cấu nhân sự) giai đoạn 2018-2022 qua hệ thống bảng biểu.
• Phương pháp so sánh: Đối chiếu giữa các nhóm chương trình tín dụng, các tiêu chuẩn vận hành và thực trạng các thời kỳ.

Nguồn dữ liệu

Dữ liệu thứ cấp thu thập từ các văn kiện Đại hội Đảng, nghị quyết của Quốc hội, báo cáo tổng kết giai đoạn 2018-2022 của NHCSXH, số liệu thống kê kinh tế - xã hội chính thức của các bộ, ngành liên quan (Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển tín dụng chính sách bền vững

Chương 1 xây dựng hệ thống lý luận hoàn chỉnh cho đề tài qua các nội dung chính:

• 06 đặc điểm của TDCSBV: (1) Được Nhà nước quyết định; (2) Không đặt mục tiêu lợi nhuận; (3) Phục vụ đối tượng yếu thế trong xã hội; (4) Sử dụng nguồn lực chủ yếu từ Nhà nước qua nhiều hình thức hỗ trợ; (5) Hỗ trợ đồng đều 03 khía cạnh kinh tế, xã hội, môi trường; (6) Dựa trên các nguyên tắc PTBV.
• 06 vai trò của TDCSBV: Hiện thực hóa cam kết quốc tế (Chương trình nghị sự 2030); thúc đẩy hệ thống tài chính - ngân hàng; thực hiện 03 Chương trình mục tiêu quốc gia (giảm nghèo bền vững, nông thôn mới, phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi); thúc đẩy bình đẳng giới và hạn chế tín dụng đen; rút ngắn khoảng cách phát triển vùng miền; củng cố ổn định chính trị và hệ thống chính trị cơ sở.
• 06 nội dung và tiêu chí phát triển TDCSBV:
  1. Mô hình hoạt động: Tính pháp lý rõ ràng, phục vụ mục tiêu chính sách phi lợi nhuận, phù hợp với tín dụng vi mô (quy mô vốn nhỏ, điều kiện linh hoạt, kiểm soát rủi ro, chi phí vay thấp).
  2. Hệ thống triển khai: Năng lực bao phủ (mỗi đơn vị hành chính cấp huyện tối thiểu có 01 phòng giao dịch; ưu tiên bố trí mạng lưới tại địa bàn khó khăn, diện tích lớn) và năng lực triển khai (lập kế hoạch, chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ, quy trình cho vay).
  3. Chương trình tín dụng: Phân chia cân bằng giữa 03 nhóm mục tiêu (kinh tế, xã hội, môi trường) và tập trung vào các chương trình trọng điểm, tránh phân tán.
  4. Nguồn nhân lực: Mỗi cán bộ quản lý tín dụng quản lý bình quân tối đa 30 tỷ đồng dư nợ; cơ cấu tối thiểu 80% lao động làm chuyên môn nghiệp vụ, tối đa 5% làm quản lý; tối thiểu 80% lao động làm việc tại cấp phòng giao dịch huyện; 100% cán bộ nghiệp vụ có trình độ đại học trở lên.
  5. Nguồn tài lực: Quy mô vốn đủ đáp ứng nhu cầu; vốn có tính ổn định cao, kỳ hạn dài, chi phí huy động thấp.
  6. Phương thức quản lý tín dụng: Xử lý rủi ro đặc thù của người nghèo và vùng nông thôn, đáp ứng nhu cầu vốn đa dạng, tối ưu chi phí quản lý qua mạng lưới tổ tiết kiệm và vay vốn (TK&VV), phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội.
• Nhân tố ảnh hưởng: Nhân tố khách quan (môi trường kinh tế, chính trị, thể chế, chính sách) và nhân tố chủ quan (tầm nhìn, cam kết của tổ chức thực hiện TDCS).

Chương 2: Thực trạng phát triển tín dụng chính sách bền vững qua hệ thống Ngân hàng Chính sách xã hội ở Việt Nam

Chương 2 phân tích mô hình tổ chức và số liệu thực tế giai đoạn 2018-2022 tại NHCSXH:

• Mô hình tổ chức: Phân tích mô hình quản lý kết hợp giữa bộ máy điều hành tác nghiệp của NHCSXH với Hội đồng quản trị và Ban đại diện Hội đồng quản trị các cấp (có sự tham gia của các bộ, ngành, chính quyền địa phương và các tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác).
• Thực trạng qua hệ thống số liệu:
  • Bảng 2.1: Dư nợ các chương trình tín dụng tại NHCSXH giai đoạn 2018 - 2022: Phản ánh quy mô tăng trưởng dư nợ toàn hệ thống đạt trên 220 nghìn tỷ đồng, song cơ cấu dư nợ tập trung chủ yếu vào nhóm an sinh xã hội và giảm nghèo truyền thống, các chương trình hỗ trợ môi trường chiếm tỷ trọng rất nhỏ.
  • Bảng 2.2: Nguồn nhân lực tại NHCSXH giai đoạn 2018 - 2022: Thống kê số lượng, cơ cấu cán bộ tại Hội sở chính, chi nhánh cấp tỉnh và phòng giao dịch cấp huyện, trình độ đào tạo đại học và sau đại học.
  • Bảng 2.3: Nguồn tài lực tại NHCSXH giai đoạn 2018 - 2022: Đánh giá cơ cấu nguồn vốn cấp từ NSNN, vốn phát hành trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh, vốn huy động tiền gửi từ tổ chức, cá nhân và vốn ủy thác của địa phương.
  • Bảng 2.4: Nợ xấu của NHCSXH giai đoạn 2018 - 2022: Phản ánh tỷ lệ nợ quá hạn và nợ khoanh luôn được duy trì ở mức an toàn thấp.
• Đánh giá chung:
  • Kết quả đạt được: Xây dựng được mạng lưới bao phủ đến 100% xã/phường; kênh dẫn vốn qua tổ TK&VV và điểm giao dịch xã phát huy hiệu quả cao; hỗ trợ đắc lực cho giảm nghèo và an sinh.
  • Tồn tại, hạn chế: Cơ cấu chương trình tín dụng chưa cân đối giữa kinh tế, xã hội và môi trường; nguồn vốn dài hạn chưa thực sự chủ động; áp lực dư nợ trên cán bộ tín dụng tại một số địa bàn vượt tiêu chí an toàn; công nghệ quản lý tín dụng cần tiếp tục số hóa.
  • Nguyên nhân: Khuôn khổ thể chế về tín dụng xanh và bền vững chưa đồng bộ; ngân sách địa phương ủy thác chưa đồng đều; nhận thức của người vay tại vùng sâu, vùng xa về phát triển bền vững còn hạn chế.

Chương 3: Giải pháp phát triển tín dụng chính sách bền vững qua hệ thống Ngân hàng Chính sách xã hội ở Việt Nam

Chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp, kiến nghị và lộ trình đến năm 2030:

• Quan điểm, định hướng: Bám sát Chiến lược phát triển KT-XH 10 năm 2021-2030 và cam kết quốc tế về Chương trình nghị sự 2030; phát triển NHCSXH theo hướng bền vững, mở rộng sang các mục tiêu kinh tế xanh và bảo vệ sinh thái.
• Hệ thống 06 nhóm giải pháp trọng tâm:
  1. Hoàn thiện mô hình hoạt động: Nâng cao địa vị pháp lý, xác lập rõ cơ chế thực thi TDCSBV phi lợi nhuận.
  2. Nâng cao năng lực hệ thống: Hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thông tin, nâng cao năng lực lập kế hoạch và giám sát rủi ro của hệ thống chi nhánh, điểm giao dịch.
  3. Cơ cấu lại các chương trình tín dụng (Bảng 3.1): Sắp xếp toàn bộ hệ thống chương trình cho vay của NHCSXH thành 03 nhóm bền vững:
     • Nhóm tín dụng bền vững kinh tế: Cho vay sản xuất nông nghiệp sạch, phát triển chuỗi giá trị nông thôn, doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh chuyển đổi công nghệ.
     • Nhóm tín dụng bền vững xã hội: Cho vay hộ nghèo, hộ cận nghèo, HSSV, giải quyết việc làm, nhà ở xã hội, nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn.
     • Nhóm tín dụng bền vững môi trường: Cho vay xử lý chất thải nông thôn, lắp đặt điện mặt trời mái nhà/năng lượng tái tạo quy mô nhỏ, trồng rừng và kinh tế tuần hoàn.
  4. Phát triển nguồn nhân lực: Tuyển dụng, đào tạo cán bộ tín dụng theo chuẩn đại học; phân bổ trên 80% nhân sự trực tiếp tại các phòng giao dịch cấp huyện; kiểm soát định mức quản lý dưới 30 tỷ đồng dư nợ/cán bộ.
  5. Phát triển nguồn tài lực: Mở rộng nguồn vốn ngân sách cấp, tăng cường phát hành trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh kỳ hạn dài, thu hút nguồn vốn tài trợ quốc tế cho mục tiêu phát triển bền vững.
  6. Hoàn thiện phương thức quản lý tín dụng: Tăng cường phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác, kết hợp chặt chẽ giữa cho vay vốn với khuyến nông, khuyến lâm và chuyển giao công nghệ.
• Kiến nghị với các cấp có thẩm quyền: Kiến nghị cụ thể tới Bộ Chính trị, Ban Bí thư (ban hành chủ trương tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với TDCSBV); Chính phủ (hoàn thiện khung khổ pháp lý, cấp đủ vốn điều lệ); các bộ, ngành (BTC, NHNN, BKHĐT, BLĐTBXH, BNNPTNT); các tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác.
• Lộ trình 03 giai đoạn triển khai:

Giai đoạn	Thời gian	Trọng tâm thực hiện
Giai đoạn 1	2023 - 2025	Đặt nền móng: Hoàn thiện cơ sở pháp lý, rà soát và cơ cấu lại các chương trình tín dụng hiện hành theo 03 nhóm bền vững, thí điểm các sản phẩm tín dụng môi trường.
Giai đoạn 2	2026 - 2028	Nâng cao quy mô và năng lực: Mở rộng quy mô nguồn vốn trung và dài hạn, kiện toàn nhân sự các phòng giao dịch huyện, đẩy mạnh cho vay nhóm bền vững kinh tế và môi trường.
Giai đoạn 3	2029 trở đi	Đẩy mạnh và hoàn thiện: Hoàn chỉnh mô hình TDCSBV toàn diện, vận hành nền tảng quản lý tín dụng hiện đại, bảo đảm tỷ trọng cân bằng giữa ba trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

1. Luận án đã xây dựng và chuẩn hóa khái niệm "Tín dụng chính sách bền vững" và "Phát triển tín dụng chính sách bền vững", gắn kết hoạt động tín dụng chính sách của Nhà nước với các mục tiêu phát triển bền vững quốc gia.
2. Xây dựng hệ thống khung lý luận gồm 06 nội dung và bộ tiêu chí đánh giá phát triển TDCSBV bao trùm các yếu tố: mô hình hoạt động, hệ thống triển khai, tổ hợp chương trình tín dụng, nguồn nhân lực, nguồn tài lực và phương thức quản lý tín dụng.
3. Hệ thống hóa các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển TDCSBV gồm nhóm nhân tố khách quan (môi trường kinh tế, chính trị, thể chế, chính sách) và nhóm nhân tố chủ quan (tầm nhìn, cam kết của tổ chức thực hiện).

Đóng góp về mặt thực tiễn

1. Phân tích toàn diện thực trạng hoạt động của NHCSXH giai đoạn 2018-2022 theo khung tiêu chí TDCSBV, chỉ rõ những mặt đạt được và các hạn chế cốt lõi về cơ cấu chương trình tín dụng, áp lực quản lý dư nợ của cán bộ tín dụng và nguồn vốn dài hạn.
2. Đề xuất phương án tái cơ cấu danh mục các chương trình tín dụng của NHCSXH thành 03 nhóm mục tiêu rõ rệt (Bền vững kinh tế – Bền vững xã hội – Bền vững môi trường), tạo cơ sở để chuyển dịch từ giảm nghèo đơn thuần sang phát triển bền vững toàn diện.
3. Xây dựng lộ trình thực hiện cụ thể qua 03 giai đoạn (2023-2025, 2026-2028, 2029 trở đi) kèm theo hệ thống kiến nghị đồng bộ gửi Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Chính phủ và các bộ ngành liên quan.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Số liệu khảo sát và đánh giá thực trạng trong luận án tập trung chủ yếu trong giai đoạn 05 năm (2018 - 2022) tại hệ thống NHCSXH Việt Nam. Các phân tích về chương trình tín dụng môi trường chủ yếu mang tính định hình cơ chế do các gói tín dụng này ở giai đoạn trước năm 2022 chiếm tỷ trọng chưa lớn trong thực tế.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục theo dõi, lượng hóa tác động kinh tế - xã hội và môi trường của các nhóm chương trình tín dụng bền vững sau khi NHCSXH triển khai cơ cấu lại trong giai đoạn 2023-2030; nghiên cứu sâu hơn về cơ chế định giá lãi suất ưu đãi và bảo hiểm rủi ro tín dụng đối với các dự án sinh thái thích ứng với biến đổi khí hậu tại vùng đồng bằng sông Cửu Long và miền núi phía Bắc.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách (Ban Bí thư, Chính phủ, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Kế hoạch và Đầu tư): Cung cấp cơ sở khoa học để ban hành cơ chế phân bổ ngân sách, cấp bù lãi suất và hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động tín dụng ưu đãi gắn với các chỉ tiêu phát triển bền vững quốc gia đến năm 2030.
• Đối với Ban điều hành và hệ thống Ngân hàng Chính sách xã hội: Là cẩm nang định hướng tái cơ cấu danh mục chương trình cho vay, điều chỉnh định mức nhân sự (khống chế mức bình quân dưới 30 tỷ đồng dư nợ/cán bộ) và phân bổ nguồn lực cho cấp cơ sở.
• Đối với các tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác: Làm tài liệu tập huấn nâng cao chất lượng phối hợp quản lý tổ TK&VV và giám sát việc sử dụng vốn vay tại địa phương.
• Đối với giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế phát triển: Cung cấp khung phân tích học thuật mới mẻ về mối quan hệ giữa tài chính công, tín dụng vi mô và mục tiêu phát triển bền vững.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa "Tín dụng chính sách bền vững" như thế nào?

Theo luận án, "Tín dụng chính sách bền vững là tín dụng chính sách của Nhà nước phục vụ mục tiêu phát triển bền vững đất nước". Đây là phương thức áp dụng công cụ tài chính, tín dụng ưu đãi nhằm hỗ trợ thực hiện đồng bộ các chính sách PTBV, đảm bảo sự cân bằng hài hòa giữa ba trụ cột: tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái.

2. Ba nhóm chương trình tín dụng chính sách bền vững được đề xuất tái cơ cấu gồm những nhóm nào?

Luận án đề xuất sắp xếp lại toàn bộ các chương trình tín dụng của NHCSXH thành 03 nhóm tại Bảng 3.1:

1. Nhóm tín dụng bền vững kinh tế: Hỗ trợ sản xuất nông nghiệp sạch, phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, chuyển đổi mô hình kinh doanh nông thôn.
2. Nhóm tín dụng bền vững xã hội: Hỗ trợ giảm nghèo, cho vay học sinh sinh viên, giải quyết việc làm, hỗ trợ nhà ở xã hội, nước sạch nông thôn.
3. Nhóm tín dụng bền vững môi trường: Cho vay xử lý nước thải, rác thải nông thôn, đầu tư năng lượng tái tạo quy mô nhỏ, trồng rừng và kinh tế tuần hoàn.

3. Tiêu chí về nguồn nhân lực cho phát triển TDCSBV được luận án xác định bằng những chỉ tiêu cụ thể nào?

Luận án xác lập 04 tiêu chí định lượng và định tính về nhân sự:

• Định mức quản lý dư nợ: Tối đa trung bình 30 tỷ đồng dư nợ/01 cán bộ quản lý tín dụng.
• Cơ cấu theo vị trí: Tối thiểu 80% người lao động làm chuyên môn nghiệp vụ; tối đa 5% giữ vị trí quản lý.
• Phân bổ nơi làm việc: Tối thiểu 80% tổng số người lao động làm việc trực tiếp tại các Phòng giao dịch cấp huyện.
• Trình độ đào tạo: 100% cán bộ làm chuyên môn nghiệp vụ phải có trình độ từ đại học trở lên và được qua các khóa tập huấn kỹ năng đặc thù.

4. Lộ trình phát triển TDCSBV tại NHCSXH được chia thành mấy giai đoạn?

Lộ trình được xây dựng qua 03 giai đoạn:

• Giai đoạn 1 (2023 - 2025) – Đặt nền móng: Hoàn thiện thể chế, tái cơ cấu danh mục chương trình, thí điểm các gói tín dụng môi trường.
• Giai đoạn 2 (2026 - 2028) – Nâng cao quy mô và năng lực: Nâng cao năng lực tài lực, mở rộng cho vay nhóm kinh tế và môi trường.
• Giai đoạn 3 (2029 trở đi) – Đẩy mạnh và hoàn thiện: Hoàn thiện toàn diện mô hình, vận hành ổn định hệ thống tín dụng chính sách bền vững đa mục tiêu.

5. Số liệu thực tế nào trong văn bản chứng minh vai trò giảm nghèo của NHCSXH giai đoạn trước?

Văn bản nêu rõ: NHCSXH đã huy động nguồn vốn đạt hơn 240 nghìn tỷ đồng, dư nợ hơn 220 nghìn tỷ đồng, phục vụ hơn 32 triệu lượt hộ vay vốn, giúp hơn 4,5 triệu hộ vượt qua ngưỡng nghèo và hơn 3,5 triệu lượt HSSV vay vốn học tập. Qua đó đóng góp quan trọng giúp tỷ lệ hộ nghèo cả nước giảm mạnh từ 75% năm 1986 xuống còn 2,75% vào cuối năm 2020.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của NCS Nguyễn Duy Linh đã hệ thống hóa và bổ sung khung lý luận hoàn chỉnh về phát triển tín dụng chính sách bền vững, xác lập mối liên kết hữu cơ giữa công cụ tín dụng chính sách của Nhà nước với ba trụ cột phát triển bền vững kinh tế, xã hội và môi trường. Dựa trên đánh giá thực trạng hoạt động của hệ thống NHCSXH giai đoạn 2018-2022, tác giả đã chỉ ra các điểm nghẽn về cơ cấu chương trình tín dụng và định mức nhân lực, từ đó đề xuất giải pháp tái cơ cấu thành 03 nhóm chương trình tín dụng bền vững. Lộ trình 03 giai đoạn cùng hệ thống kiến nghị đồng bộ gửi các cấp thẩm quyền cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc nhằm nâng cao năng lực NHCSXH đến năm 2030, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu của Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG CHÍNH SÁCH BỀN VỮNG 1. Tín dụng chính sách bền vững 1. Khái niệm tín dụng chính sách bền vững 1. Khái niệm tín dụng chính sách - Trên thế giới, khái niệm TDCS được phân ra làm hai loại hình là tín dụng phát triển và tín dụng vi mô.

Cả hai loại hình này đều là những thành phần của khái niệm rộng hơn là tài chính phát triển và tài chính vi mô: + Tài chính phát triển có thể được định nghĩa một cách rộng rãi là việc sử dụng các nguồn lực của khu vực công để tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư của khu vực tư nhân ở các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình, nơi rủi ro thương mại hoặc chính trị quá cao để thu hút vốn tư nhân thuần túy, và nơi đầu tư dự kiến sẽ có một tác động phát triển tích cực đối với nước sở tại. Các tổ chức tài chính phát triển sử dụng các khoản vay trực tiếp, bảo lãnh khoản vay, đầu tư cổ phần và nhiều sản phẩm khác để hỗ trợ và tạo điều kiện cho các khoản đầu tư này và để giảm thiểu rủi ro chính trị và thương mại. + Tài chính vi mô là một loại dịch vụ ngân hàng được cung cấp cho các cá nhân hoặc nhóm có thu nhập thấp, những người không có khả năng tiếp cận các dịch vụ tài chính. Mục tiêu của tài chính vi mô là hỗ trợ và khuyến khích phát triển kinh tế và tài chính cho những người nghèo, đặc biệt là trong các quốc gia đang phát triển.

Tài chính vi mô thường cung cấp các dịch vụ như viện trợ tài chính nhỏ, vay vốn không thế chấp, tiết kiệm, bảo hiểm và các dịch vụ thanh toán. Điểm đặc biệt của tài chính vi mô là nó tập trung vào việc cung cấp dịch vụ cho những cá nhân hay nhóm nhỏ, thường là người nông dân, lao động tự do, và các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tài chính vi mô đã chứng tỏ vai trò quan trọng trong việc giảm nghèo và thúc đẩy phát triển kinh tế ở nhiều quốc gia. Bằng cách cung cấp tiền vay và các dịch vụ tài chính khác, tài chính vi mô giúp người nghèo có cơ hội mở rộng hoạt động kinh doanh, nâng cao thu nhập và tạo ra việc làm.

Đồng thời, nó cũng thúc đẩy sự tiết kiệm và quản lý tài chính hiệu quả trong cộng đồng. - Tại Việt Nam, TDCS bao gồm tín dụng đầu tư của Nhà nước và TDCS xã hội. Trong đó: 14 + Tín dụng đầu tư của Nhà nước khá tương đồng với khái niệm tài chính phát triển/tín dụng phát triển trên thế giới. Tín dụng đầu tư của Nhà nước là sự hỗ trợ của Nhà nước thông qua các hình thức tín dụng để tài trợ các dự án đầu tư phát triển thuộc các lĩnh vực, ngành nghề, khu vực Nhà nước cần khuyến khích đầu tư.

Hoạt động quản lý vốn tín dụng đầu tư của Nhà nước được thực hiện thông qua hệ thống ngân hàng phát triển và việc tổ chức triển khai công tác tín dụng đầu tư của Nhà nước. Nguồn vốn tín dụng đầu tư là một kênh vốn quan trọng của vốn Nhà nước đáp ứng cho đầu tư phát triển ngoài các kênh vốn khác như vốn ngân sách, vốn trái phiếu chính phủ… + TDCS xã hội cũng có nét tương đồng với khái niệm tài chính vi mô/tín dụng vi mô trên thế giới. TDCS xã hội là việc sử dụng các nguồn lực tài chính do Nhà nước huy động để cho người nghèo và các đối tượng chính sách khác vay ưu đãi phục vụ sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm, cải thiện đời sống; góp phần thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xoá đói giảm nghèo, ổn định xã hội. TDCS có mối liên hệ mật thiết với phát triển sản xuất nhỏ, sản xuất nông nghiệp và giảm tỷ lệ nghèo đói.

Vì đây là một loại tín dụng mang tính chính sách nên Nhà nước có chính sách ưu đãi đối với người vay về cơ chế cho vay, cơ chế xử lý rủi ro, lãi suất cho vay, điều kiện, thủ tục vay vốn. Khái niệm tính bền vững và phát triển bền vững - Mặc dù đôi khi khái niệm “tính bền vững” và khái niệm “PTBV” được coi là tương tự và đồng nghĩa, nhưng thực tế hai khái niệm này có thể phân biệt được. Theo Diesendorf (2000), tính bền vững là mục tiêu hay điểm cuối của một quá trình được gọi là PTBV. Gray (2010) củng cố quan điểm bằng cách lập luận rằng, trong khi “bền vững” đề cập đến một trạng thái, PTBV đề cập đến quá trình đạt được trạng thái này.

Nói theo nghĩa đen, PTBV chỉ đơn giản có nghĩa là “sự phát triển có thể được tiếp tục vô thời hạn hoặc trong một khoảng thời gian nhất định” (Stoddart, 2011). Tuy nhiên, khái niệm PTBV được trích dẫn nhiều nhất là khái niệm đề xuất tại Báo cáo của Ủy ban Brundtland (Schaefer & Crane, 2005): PTBV là sự phát triển đáp ứng nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. - Tại Việt Nam, TS. Phạm Thị Thanh Bình (2016) cho rằng PTBV là quá trình vận hành đồng thời ba bình diện phát triển: kinh tế tăng trưởng bền vững, xã hội thịnh vượng, công bằng, ổn định, văn hoá đa dạng và môi trường được 15 trong lành, tài nguyên được duy trì bền vững.

Vũ Văn Hiền (2014) cũng cho rằng ba trụ cột PTBV được xác định là: bền vững về mặt kinh tế, hay phát triển kinh tế bền vững là phát triển nhanh và an toàn, chất lượng; bền vững về mặt xã hội là công bằng xã hội và phát triển con người; bền vững về sinh thái môi trường là khai thác và sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và cải thiện chất lượng môi trường sống. - Theo quan điểm của Porter và van der Linde (1995), những lựa chọn tốt nhất để PTBV là khi đáp ứng các nhu cầu của xã hội nhưng đồng thời (i) có hiệu quả về mặt môi trường và kinh tế, (ii) có công bằng về mặt kinh tế và xã hội, cũng như (iii) có sức bền về mặt xã hội và môi trường. Điều này dẫn đến mối quan hệ giữa các khía cạnh môi trường, kinh tế và xã hội của PTBV như được trình bày trong Hình 1.1: Mối quan hệ giữa môi trường, kinh tế và xã hội Môi trường •Quản lý nguồn lực •Bảo vệ môi trường •Bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái Luật môi trường Hiệu quả năng lượng Tham gia của cộng đồng Đánh/miễn thuế Báo cáo và công bố Tín chỉ carbon Xã hội Kinh tế •Chất lượng cuộc sống Công bằng thuế •Phát triển thông minh Đạo đức kinh •Giáo dục doanh •Lập kế hoạch dài hạn •Phát triển cộng đồng Thương mại •Tiết kiệm chi phí Quyền lợi •Cơ hội bình đẳng người lao động •Chi cho R&D Chi tiêu chính •Luật pháp và đạo đức phủ •Chi phí sinh hoạt Nguồn: Porter và van der Linde (1995) - Về cơ bản, có thể kết luận dựa trên Hình 1.1, gần như mọi thứ con người làm hoặc dự định làm trên trái đất đều có tác động đến môi trường, kinh tế hoặc xã hội và theo đó tác động đến sự tồn tại lâu dài của loài người. Ví dụ, bao gồm các quyết định về sử dụng đất, quản lý nước mặt, thực hành nông nghiệp, thiết 16 kế và xây dựng hạ tầng nhà cửa, quản lý năng lượng, giáo dục, cơ hội bình đẳng, cũng như xây dựng và thực thi pháp luật (Porter & van der Linde, 1995).

- Khi các khái niệm trong ba lĩnh vực bền vững được áp dụng tốt vào các tình huống thực tế thì sẽ đạt lợi ích cho tất cả vì tài nguyên thiên nhiên được bảo tồn, môi trường được bảo vệ, nền kinh tế phát triển vượt bậc và có khả năng phục hồi, đời sống xã hội tốt đẹp vì có hòa bình và tôn trọng nhân quyền (DESA-UN, 2018). Mối quan hệ giữa tín dụng chính sách và phát triển bền vững - Thứ nhất, PTBV là động lực để phát triển TDCS. Một đất nước đặt mục tiêu PTBV cần phải phân phối nguồn lực một cách hài hòa để đảm bảo sự phát triển cân đối, bền vững trên cả 03 lĩnh vực là kinh tế, xã hội và môi trường. Nếu để quá trình phát triển diễn ra một cách tự nhiên thì xu hướng tất yếu là đất nước sẽ tập trung vào phát triển kinh tế, tạo ra tiền bạc, vật chất vì đó là nhu cầu trước mắt và dễ nhận thấy nhất của con người, nhưng đồng thời cũng sẽ bỏ qua việc duy trì tính bền vững của xã hội và môi trường.

Hậu quả là về lâu dài, mặc dù đất nước có thể giàu có, sung túc nhưng lại cạn kiệt tài nguyên, môi trường sống, hệ sinh thái bị hủy hoại, nhiều vấn đề xã hội phức tạp phát sinh, ảnh hưởng nghiêm trọng tới con người. Vì vậy, nếu một quốc gia đặt mục tiêu PTBV cần có biện pháp thúc đẩy sự phát triển trên cả 03 lĩnh vực về kinh tế, xã hội và môi trường. Bên cạnh việc phân bổ hiệu quả NSNN, việc phát triển TDCS cũng rất cần thiết để khuyến khích, tạo động lực cho các mục tiêu PTBV. - Thứ hai, TDCS là công cụ đòn bẩy hiệu quả cho PTBV.

Việc phân bổ đồng đều nguồn lực là rất quan trọng để PTBV kinh tế, xã hội và môi trường. Tuy nhiên, nguồn vốn tư nhân thường tập trung đầu tư nhiều hơn vào các mô hình sản xuất kinh doanh tạo ra nhiều lợi nhuận, giúp người giàu ngày càng giàu lên thay vì giúp phát triển kinh tế ở cấp độ vi mô như xóa đói, giảm nghèo. Vì vậy, nguồn lực từ TDCS rất quan trọng để khuyến khích phát triển kinh tế ở các cấp độ này, giúp người dân ở mọi tầng lớp trong xã hội đều có được nguồn thu nhập ổn định cho cuộc sống. Ngoài ra, các vấn đề về xã hội và môi trường khác cũng cần có nguồn vốn TDCS để thực hiện do ít thu hút được nguồn vốn tư nhân đầu tư nếu không mang lại lợi nhuận.

Do đó, trong quá trình PTBV thì không thể thiếu một công cụ tài chính hiệu quả như TDCS, đặc biệt là trong bối cảnh nguồn vốn NSNN còn nhiều hạn chế, khó khăn, cần ưu tiêu nhiều vào đầu tư 17 phát triển cơ sở hạ tầng trọng yếu. Hơn nữa, việc sử dụng quá nhiều nguồn lực NSNN cho việc PTBV trong cả 3 lĩnh vực kinh tế, xã hội và môi trường cũng sẽ có nhiều hệ lụy như vấn đề ỷ lại vào NSNN, tính cấp phát của ngân sách nếu không được quản lý hiệu quả thì có thể dẫn đến các vấn đề tiêu cực.