Luận văn determinants of access to formal credit by small and medium enterprises in vietnam

Chuyên khảo phân tích Luận văn determinants of access to formal credit by small and medium enterprises in vietnam, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp

• Tác giả: Tran Nguyen Thuy Bao Anh
• Người hướng dẫn: Dr. Pham Khanh Nam
• Trường học: University of Economics
• Chuyên ngành: Development Economics
• Đề tài: Determinants of Access to Formal Credit by Small and Medium Enterprises in Vietnam
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Ho Chi Minh City

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Bố cục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Định nghĩa doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2. Lý thuyết độc quyền
• 2.3. Lý thuyết thông tin bất đối xứng
• 2.4. Rào cản tài chính đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.4.1. Các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế
• 2.4.2. Các nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tổng quan về tài chính của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.3. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tiếp Cận Tín Dụng cho DNNVV tại Việt Nam

Khả năng tiếp cận tín dụng chính thức là yếu tố sống còn cho sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tại Việt Nam. DNNVV đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, tạo công ăn việc làm và thúc đẩy tăng trưởng. Tuy nhiên, nhiều DNNVV gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn từ các ngân hàng và tổ chức tín dụng, hạn chế khả năng mở rộng sản xuất, kinh doanh. Nghiên cứu chỉ ra rằng chỉ khoảng một phần ba DNNVV tiếp cận được vốn ngân hàng, một phần ba gặp trở ngại, và một phần ba hoàn toàn không thể tiếp cận tín dụng. Nguyên nhân chủ yếu là do không đáp ứng đủ điều kiện vay vốn.

1.1. Tầm quan trọng của tín dụng đối với DNNVV

Tiếp cận nguồn vốn giúp DNNVV đầu tư vào công nghệ mới, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc thiếu vốn có thể dẫn đến đình trệ sản xuất, giảm doanh thu và thậm chí phá sản. Các khoản vay từ tổ chức tín dụng tạo điều kiện cho DNNVV tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế chung. Ngoài ra, vốn kinh doanh còn giúp DNNVV đối phó với các biến động thị trường và duy trì hoạt động ổn định. Theo khảo sát, DNNVV gặp khó khăn khi vay vốn do quy mô sản xuất nhỏ, quản lý yếu kém và thiếu tài sản thế chấp.

1.2. Thực trạng tiếp cận tín dụng của DNNVV hiện nay

Mặc dù có nhiều nỗ lực từ phía nhà nước và các ngân hàng, tình hình tiếp cận tín dụng của DNNVV vẫn còn nhiều hạn chế. Lãi suất cao, yêu cầu thế chấp khắt khe và quy trình vay vốn phức tạp là những rào cản lớn đối với DNNVV. Nhiều DNNVV không có đủ tài sản đảm bảo hoặc không đáp ứng được các tiêu chuẩn về báo cáo tài chính do ngân hàng đưa ra. Do đó, họ buộc phải tìm đến các nguồn vốn không chính thức với lãi suất cao hơn và rủi ro lớn hơn. Việc này ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả sử dụng vốn và khả năng phát triển bền vững của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, chỉ có khoảng 20% doanh nghiệp có thể vay vốn do quy mô nhỏ và thiếu minh bạch tài chính.

II. Rào cản và Thách thức Tiếp Cận Tín Dụng Chính Thức cho DNNVV

Mặc dù tín dụng chính thức đóng vai trò quan trọng, DNNVV vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Thông tin bất cân xứng giữa DNNVV và ngân hàng là một vấn đề lớn. DNNVV thường thiếu thông tin về các sản phẩm tín dụng, điều kiện vay vốn và thủ tục cần thiết. Ngược lại, ngân hàng gặp khó khăn trong việc đánh giá khả năng trả nợ của DNNVV do thiếu thông tin tín dụng đầy đủ và chính xác. Điều này dẫn đến việc ngân hàng tăng cường yêu cầu tài sản đảm bảo và áp dụng lãi suất cao hơn để bù đắp rủi ro.

2.1. Thiếu tài sản đảm bảo và các yêu cầu thế chấp khắt khe

Phần lớn DNNVV có quy mô nhỏ, ít tài sản đảm bảo, gây khó khăn trong việc đáp ứng yêu cầu thế chấp của ngân hàng. Các yêu cầu về tài sản đảm bảo thường vượt quá khả năng của DNNVV, đặc biệt là các doanh nghiệp mới thành lập hoặc hoạt động trong các lĩnh vực rủi ro cao. Hơn nữa, thủ tục định giá tài sản đảm bảo phức tạp và tốn kém cũng gây thêm khó khăn cho DNNVV. Theo thống kê, thiếu tài sản đảm bảo là một trong những nguyên nhân chính khiến DNNVV không thể tiếp cận tín dụng từ các ngân hàng.

2.2. Quy trình vay vốn phức tạp và thời gian chờ đợi kéo dài

Quy trình vay vốn tại các ngân hàng thường rườm rà, nhiều thủ tục, gây tốn kém thời gian và chi phí cho DNNVV. Việc chuẩn bị hồ sơ vay vốn phức tạp, đòi hỏi nhiều loại giấy tờ và chứng từ, gây khó khăn cho các doanh nghiệp có năng lực quản lý hạn chế. Thời gian thẩm định và phê duyệt hồ sơ vay vốn kéo dài cũng làm ảnh hưởng đến kế hoạch kinh doanh của DNNVV. Do đó, nhiều DNNVV không đủ kiên nhẫn để theo đuổi quy trình vay vốn và chấp nhận bỏ lỡ cơ hội tiếp cận tín dụng.

III. Các Yếu Tố Nội Tại Ảnh Hưởng Tiếp Cận Tín Dụng của DNNVV

Bên cạnh các yếu tố khách quan, năng lực nội tại của DNNVV cũng đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định khả năng tiếp cận tín dụng. Năng lực quản lý, tình hình báo cáo tài chính minh bạch, và lịch sử hành vi vay vốn tốt đều là những yếu tố được ngân hàng đánh giá cao. DNNVV có năng lực quản lý tốt thường có khả năng lập kế hoạch kinh doanh rõ ràng, quản lý dòng tiền hiệu quả, và kiểm soát rủi ro tốt hơn, từ đó tăng khả năng trả nợ và được ngân hàng tin tưởng.

3.1. Năng lực quản lý và kinh nghiệm của chủ doanh nghiệp

Năng lực quản lý và kinh nghiệm của chủ doanh nghiệp ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động và khả năng trả nợ của DNNVV. Chủ doanh nghiệp có trình độ học vấn cao, kinh nghiệm làm việc trong ngành, và khả năng quản lý tài chính tốt thường có thể điều hành doanh nghiệp hiệu quả hơn và thuyết phục ngân hàng hơn. Việc thiếu năng lực quản lý có thể dẫn đến các quyết định kinh doanh sai lầm, gây thua lỗ và ảnh hưởng đến khả năng trả nợ.

3.2. Minh bạch báo cáo tài chính và lịch sử tín dụng

Tính minh bạch của báo cáo tài chính là yếu tố quan trọng để ngân hàng đánh giá chính xác tình hình tài chính và khả năng trả nợ của DNNVV. DNNVV cần đảm bảo rằng báo cáo tài chính được lập một cách trung thực, đầy đủ và tuân thủ các chuẩn mực kế toán hiện hành. Lịch sử tín dụng tốt cũng là một lợi thế lớn. DNNVV đã từng vay vốn và trả nợ đúng hạn thường được ngân hàng đánh giá cao và dễ dàng tiếp cận tín dụng hơn trong tương lai.

IV. Tác Động của Môi Trường Kinh Doanh Đến Khả Năng Vay Vốn của DNNVV

Môi trường kinh doanh có ảnh hưởng lớn đến khả năng vay vốn của DNNVV. Một môi trường kinh doanh thuận lợi, với các chính sách tín dụng hỗ trợ, thủ tục hành chính đơn giản, và hệ thống pháp luật minh bạch, sẽ tạo điều kiện cho DNNVV phát triển và tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn. Ngược lại, một môi trường kinh doanh khó khăn, với nhiều rào cản, chính sách bất ổn, và tình trạng thông tin bất cân xứng nghiêm trọng, sẽ cản trở khả năng vay vốn của DNNVV.

4.1. Ảnh hưởng của chính sách tín dụng và quy định pháp luật

Chính sách tín dụng của nhà nước và các quy định pháp luật liên quan đến hoạt động tín dụng có tác động trực tiếp đến khả năng vay vốn của DNNVV. Các chính sách hỗ trợ tín dụng như giảm lãi suất, nới lỏng điều kiện vay vốn, và bảo lãnh tín dụng sẽ giúp DNNVV tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn. Ngược lại, các quy định pháp luật phức tạp, thiếu minh bạch, và gây khó khăn cho hoạt động tín dụng sẽ làm giảm khả năng vay vốn của DNNVV.

4.2. Vai trò của các tổ chức hỗ trợ DNNVV trong tiếp cận tín dụng

Các tổ chức hỗ trợ DNNVV, như hiệp hội doanh nghiệp, trung tâm xúc tiến thương mại, và các tổ chức tư vấn tài chính, đóng vai trò quan trọng trong việc giúp DNNVV tiếp cận tín dụng. Các tổ chức này cung cấp thông tin về các chương trình hỗ trợ tín dụng, tư vấn về quy trình vay vốn, và giúp DNNVV chuẩn bị hồ sơ vay vốn. Ngoài ra, các tổ chức này cũng có thể đóng vai trò trung gian, kết nối DNNVV với các ngân hàng và tổ chức tín dụng.

V. Giải Pháp Nâng Cao Khả Năng Tiếp Cận Tín Dụng cho DNNVV

Để nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng cho DNNVV, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa nhà nước, ngân hàng, và chính bản thân DNNVV. Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện chính sách tín dụng, tạo điều kiện thuận lợi cho DNNVV tiếp cận nguồn vốn. Ngân hàng cần đơn giản hóa quy trình vay vốn, giảm yêu cầu tài sản đảm bảo, và phát triển các sản phẩm tín dụng phù hợp với đặc thù của DNNVV. DNNVV cần nâng cao năng lực quản lý, minh bạch hóa báo cáo tài chính, và xây dựng lịch sử tín dụng tốt.

5.1. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ tín dụng và giảm lãi suất

Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện chính sách hỗ trợ tín dụng cho DNNVV, bao gồm việc giảm lãi suất, nới lỏng điều kiện vay vốn, và tăng cường bảo lãnh tín dụng. Cần có các chương trình hỗ trợ đặc biệt cho các DNNVV mới thành lập, hoạt động trong các lĩnh vực ưu tiên, và có tiềm năng phát triển cao. Bên cạnh đó, cần tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động tín dụng để đảm bảo các chính sách hỗ trợ được thực hiện hiệu quả.

5.2. Đơn giản hóa quy trình vay vốn và giảm yêu cầu thế chấp

Ngân hàng cần đơn giản hóa quy trình vay vốn, giảm bớt các thủ tục rườm rà, và rút ngắn thời gian thẩm định hồ sơ. Cần xem xét giảm yêu cầu tài sản đảm bảo hoặc chấp nhận các loại tài sản khác, như tài sản hình thành từ vốn vay, quyền sở hữu trí tuệ, hoặc uy tín của doanh nghiệp. Ngoài ra, cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động tín dụng để nâng cao hiệu quả và giảm chi phí.

VI. Kết Luận Tương Lai Tiếp Cận Tín Dụng của DNNVV tại Việt Nam

Tiếp cận tín dụng vẫn là một thách thức lớn đối với DNNVV tại Việt Nam. Tuy nhiên, với sự nỗ lực từ cả phía nhà nước, ngân hàng và DNNVV, tình hình có thể được cải thiện trong tương lai. Việc hoàn thiện chính sách, đơn giản hóa thủ tục và nâng cao năng lực nội tại của DNNVV sẽ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp này tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

6.1. Tăng trưởng tín dụng và vai trò của công nghệ tài chính

Tăng trưởng tín dụng bền vững là yếu tố quan trọng để đảm bảo nguồn vốn cho DNNVV. Cần có các giải pháp để thúc đẩy tăng trưởng tín dụng một cách an toàn và hiệu quả, đồng thời kiểm soát rủi ro tín dụng. Công nghệ tài chính (Fintech) có tiềm năng lớn trong việc cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng cho DNNVV, đặc biệt là thông qua các nền tảng cho vay ngang hàng (P2P lending) và các ứng dụng đánh giá tín dụng dựa trên dữ liệu lớn.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về tiếp cận tín dụng cho DNNVV

Cần có thêm nhiều nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến tiếp cận tín dụng của DNNVV tại Việt Nam, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và sự phát triển của công nghệ. Các nghiên cứu cần tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các chính sách hỗ trợ tín dụng, xác định các rào cản cụ thể mà DNNVV gặp phải, và đề xuất các giải pháp phù hợp để cải thiện tình hình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) đóng vai trò xương sống trong nền kinh tế Việt Nam, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng GDP và tạo việc làm cho xã hội. Tuy nhiên, rào cản tiếp cận vốn vay ngân hàng luôn là điểm nghẽn nghiêm trọng cản trở năng lực mở rộng sản xuất của khối doanh nghiệp này. Báo cáo khảo sát của Cục Phát triển Doanh nghiệp thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư chỉ ra rằng chỉ có khoảng 33,3% số doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận được nguồn vốn ngân hàng, 33,3% gặp nhiều trở ngại khi nộp hồ sơ và 33,3% hoàn toàn không thể tiếp cận. Đáng chú ý, trong số các doanh nghiệp bị từ chối vay vốn, có tới 80% trường hợp không đáp ứng đủ các điều kiện tín dụng khắt khe. Theo số liệu của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), sự thiếu hụt nguồn vốn là nguyên nhân trực tiếp khiến 38,1% doanh nghiệp phải thu hẹp quy mô hoặc ngừng hoạt động sản xuất kinh doanh.

Mặc dù vốn vay ngân hàng chiếm 41,9% tổng nguồn tài trợ đầu tư của các doanh nghiệp nhỏ và vừa, hơn 50% doanh nghiệp phản ánh mức lãi suất vượt quá khả năng chịu đựng tài chính. Nghịch lý tồn tại khi hệ thống ngân hàng thương mại dư thừa thanh khoản nhưng doanh nghiệp vẫn chịu cảnh "đói vốn". Luận văn tập trung giải quyết bài toán: Các yếu tố nào quyết định xác suất tiếp cận tín dụng chính thức của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam?

Mục tiêu nghiên cứu bao gồm việc xác định mức độ tác động của đặc điểm chủ sở hữu, đặc tính doanh nghiệp và mối quan hệ giữa bên vay với tổ chức tín dụng. Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu khảo sát thực chứng trên phạm vi toàn quốc năm 2009, cung cấp cơ sở định lượng để đề xuất các giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hai trụ cột lý thuyết kinh tế học tài chính then chốt:

1. Lý thuyết bất cân xứng thông tin (Theory of Asymmetric Information): Được phát triển bởi Stiglitz và Weiss (1981), lý thuyết này giải thích hiện tượng phân bổ tín dụng theo hạn ngạch (credit rationing). Sự bất cân xứng thông tin giữa tổ chức tín dụng và người đi vay dẫn đến hai hệ lụy nghiêm trọng: lựa chọn nghịch (adverse selection) trước khi ký hợp đồng và rủi ro đạo đức (moral hazard) sau khi giải ngân. Để phòng ngừa rủi ro, ngân hàng thường đặt ra các yêu cầu ngặt nghèo về tài sản bảo đảm và lịch sử tín dụng thay vì chỉ điều chỉnh lãi suất.
2. Lý thuyết thị trường độc quyền (Theory of Monopoly in Banking): Phân tích của Beck (2008) chỉ ra rằng tại các thị trường tài chính đang phát triển, các ngân hàng có vị thế độc quyền nhóm thường áp đặt mức lãi suất cao cùng điều kiện thế chấp nghiêm ngặt, làm suy giảm phúc lợi và hạn chế cơ hội tiếp cận vốn của các doanh nghiệp quy mô nhỏ.

Khung phân tích của luận văn vận hành dựa trên 4 khái niệm cốt lõi: tín dụng chính thức (formal credit), hạn chế tín dụng (credit constraints), tài sản bảo đảm (collateral) và tín dụng quan hệ (relationship lending). Các yếu tố tác động được chia thành ba nhóm: đặc điểm chủ doanh nghiệp (học vấn, dân tộc), đặc tính doanh nghiệp (quy mô lao động, thiết bị, nợ phải trả, doanh thu) và mối quan hệ ngân hàng (lịch sử vay vốn, nợ quá hạn).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng bộ dữ liệu khảo sát 2.659 doanh nghiệp nhỏ và vừa trong ngành sản xuất tại Việt Nam năm 2009, do Viện Khoa học Lao động và Xã hội (ILSSA - Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội) phối hợp với Đại học Copenhagen thực hiện. Phương pháp chọn mẫu phân tầng đại diện được áp dụng tại các tỉnh, thành phố trọng điểm kinh tế.

Từ tổng thể khảo sát, tác giả sàng lọc và xác định cỡ mẫu nghiên cứu chính thức gồm 1.427 doanh nghiệp có nhu cầu vay vốn thực tế (bao gồm 998 doanh nghiệp đã nộp hồ sơ xin vay và 429 doanh nghiệp có nhu cầu nhưng không nộp đơn do rào cản thủ tục, lãi suất hoặc thiếu tài sản bảo đảm).

Biến phụ thuộc tiếp cận tín dụng mang tính chất nhị phân (nhận giá trị 1 nếu doanh nghiệp được cấp tín dụng chính thức và 0 nếu bị từ chối hoặc bị hạn chế). Do đó, mô hình xác suất Probit được lựa chọn thay thế cho mô hình bình phương bé nhất (OLS) nhằm khắc phục hiện tượng phương sai sai số thay đổi và đảm bảo xác suất dự báo luôn nằm trong khoảng từ 0 đến 1. Nghiên cứu thực hiện kiểm định Wald và kiểm định tỷ số khả năng (Likelihood Ratio test) với giá trị thống kê Chi-squared đạt 3,64 (p-value = 0,3036), xác nhận mô hình 12 biến giải thích đạt độ phù hợp và tối ưu về mặt thống kê.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Mô hình hồi quy Probit trên mẫu 1.427 quan sát mang lại các phát hiện thực nghiệm mang tính định lượng rõ nét:

• Tín dụng quan hệ và lịch sử vay vốn có tác động tích cực vượt trội (p < 0,01): Doanh nghiệp từng có lịch sử vay vốn ngân hàng trong quá khứ có xác suất tiếp cận tín dụng chính thức cao hơn rõ rệt. Biến lịch sử vay vốn (Borrow) đạt mức ý nghĩa thống kê 1%, khẳng định niềm tin tín dụng tích lũy giúp xóa bỏ rào cản thẩm định ban đầu.
• Quy mô nợ hiện hữu phản ánh uy tín tài chính (p < 0,01): Tổng nợ phải trả (Liabilities) có mối tương quan dương mạnh mẽ với xác suất vay vốn ở mức ý nghĩa 1%. Các khoản nợ chính thức hiện có đóng vai trò như một tín hiệu chứng thực năng lực tài chính và uy tín của doanh nghiệp trong mắt các ngân hàng thương mại.
• Giá trị máy móc thiết bị nâng cao tỷ lệ phê duyệt hồ sơ (p < 0,05): Biến giá trị thiết bị (Equipment) tác động dương và đạt mức ý nghĩa 5%. Điều này chứng minh tài sản thiết bị hữu hình phục vụ trực tiếp cho dây chuyền sản xuất được các tổ chức tín dụng đánh giá cao khi thẩm định năng lực hoàn trả và giá trị thanh lý.
• Quy mô lao động gia tăng khả năng nhận vốn (p < 0,10): Số lượng lao động (Employee) có hệ số hồi quy dương với mức ý nghĩa 10%, cho thấy các doanh nghiệp có quy mô nhân sự lớn hơn thường dễ dàng vượt qua các tiêu chuẩn xét duyệt tín dụng.
• Nghịch lý về trình độ học vấn của chủ doanh nghiệp (p < 0,01): Trình độ học vấn của chủ doanh nghiệp (Education) mang dấu âm ở mức ý nghĩa 1%. Trong khi đó, các biến số về dân tộc, tuổi đời doanh nghiệp, hình thức pháp lý, doanh thu và nợ quá hạn không đạt mức ý nghĩa thống kê 10%.

Phân phối xác suất tiếp cận tín dụng chính thức của doanh nghiệp (Mẫu nghiên cứu: 1.427 SMEs)
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| Phân vị 1%: 31,6% | Phân vị 25%: 50,7% | Trung vị (50%): 75,8% | Phân vị 75%: 82,4% |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| Xác suất trung bình toàn mẫu: 68,5% | Độ lệch chuẩn: 0,183 | Hệ số bất đối xứng: -0,131   |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Thảo luận kết quả

Xác suất tiếp cận tín dụng trung bình của các doanh nghiệp có nhu cầu vốn đạt 68,5%, với mức trung vị đạt 75,8%. Kết quả ước lượng hàm mật độ xác suất cho thấy đường phân phối lệch trái (skewness = -0,131; kurtosis = 1,94), phản ánh phần lớn doanh nghiệp đáp ứng được yêu cầu cơ bản sẽ nhận được hạn mức tín dụng nhất định từ các ngân hàng thương mại nhà nước (chiếm hơn 60% tổng nguồn cung tín dụng chính thức).

Tác động tích cực của lịch sử vay mượn và tổng dư nợ hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế của Bebczuk (2004) tại Argentina và Biggs cùng các cộng sự (2001) tại Kenya. Khi doanh nghiệp duy trì quan hệ giao dịch thường xuyên, ngân hàng giảm thiểu đáng kể chi phí thu thập thông tin và hạn chế rủi ro lựa chọn nghịch. Máy móc thiết bị sản xuất trực tiếp tạo ra dòng tiền và là bằng chứng xác thực cho hoạt động vận hành thực tế của doanh nghiệp.

Ngược lại, hệ số âm của biến trình độ học vấn phản ánh đặc thù hồ sơ vay vốn tại Việt Nam: các ngân hàng thương mại tập trung thẩm định phương án kinh doanh khả thi và tài sản thế chấp thay vì bằng cấp của người đại diện pháp luật. Việc doanh thu và tuổi đời doanh nghiệp không có ý nghĩa thống kê khẳng định rằng báo cáo tài chính nội bộ của khối SME chưa tạo dựng được độ tin cậy tuyệt đối, buộc các tổ chức tín dụng phải dựa vào tài sản thế chấp vật chất và quan hệ giao dịch quá khứ làm thước đo quyết định.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu định lượng, bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể được đề xuất nhằm khai thông dòng vốn tín dụng chính thức:

1. Thiết lập mô hình xếp hạng tín dụng linh hoạt dành riêng cho khối SME:

   • Chủ thể thực hiện: Các ngân hàng thương mại và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
   • Hành động: Xây dựng quy trình chấm điểm tín dụng phi truyền thống, giảm tỷ trọng yêu cầu bất động sản, tăng cường chấp nhận bảo đảm bằng dòng tiền tương lai và máy móc thiết bị sản xuất (đạt mức ý nghĩa 5% trong mô hình).
   • Chỉ tiêu mục tiêu: Tăng 20% đến 25% tỷ lệ phê duyệt hồ sơ cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong giai đoạn 2024 - 2026.

2. Hoàn thiện cơ chế hoạt động của Quỹ Bảo lãnh Tín dụng Doanh nghiệp:

   • Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính phối hợp cùng chính quyền các địa phương.
   • Hành động: Đơn giản hóa thủ tục cấp bảo lãnh tín lãnh cho các phương án kinh doanh có hiệu quả nhưng thiếu tài sản bảo đảm là quyền sử dụng đất; mở rộng hạn mức bảo lãnh thế chấp bằng động sản lên 50% đến 70% giá trị định giá.
   • Lộ trình thực hiện: Triển khai hoàn thiện quy chế trong thời gian 12 đến 18 tháng.

3. Chuẩn hóa hệ thống kế toán và xây dựng lịch sử tín dụng doanh nghiệp:

   • Chủ thể thực hiện: Ban lãnh đạo các doanh nghiệp nhỏ và vừa.
   • Hành động: Thực hiện minh bạch hóa báo cáo tài chính theo chuẩn mực kế toán Việt Nam, tách bạch tài chính cá nhân và doanh nghiệp, chủ động thiết lập quan hệ giao dịch liên tục qua tài khoản ngân hàng để tích lũy điểm tín dụng.
   • Chỉ tiêu mục tiêu: Giảm 30% thời gian xử lý và thẩm định hồ sơ vay vốn tại các tổ chức tín dụng.

4. Tăng cường vai trò cầu nối của các Hiệp hội Doanh nghiệp:

   • Chủ thể thực hiện: Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) và các hiệp hội ngành nghề.
   • Hành động: Tổ chức các chương trình tập huấn lập phương án sản xuất kinh doanh, kết nối chuỗi cung ứng nhằm giúp doanh nghiệp tiếp cận các gói tín dụng ưu đãi theo chuỗi giá trị.
   • Chỉ tiêu mục tiêu: Hỗ trợ tối thiểu 40% doanh nghiệp hội viên tiếp cận được nguồn vốn chính thức trong vòng 2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp bằng chứng định lượng từ mẫu khảo sát 1.427 doanh nghiệp để hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật, chính sách bảo lãnh tín dụng và chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế tư nhân.
2. Ban điều hành và chuyên viên tín dụng tại các ngân hàng thương mại: Ứng dụng mô hình phân tích để tái cấu trúc tiêu chí thẩm định tín dụng SME, nhận diện đúng các yếu tố rủi ro và thiết kế các sản phẩm tín dụng thế chấp bằng động sản hoặc tài sản hình thành từ vốn vay.
3. Chủ doanh nghiệp và Giám đốc tài chính (CFO) khối SME: Nắm bắt chính xác các tiêu chí ngân hàng ưu tiên khi xét duyệt hồ sơ, từ đó chủ động xây dựng chiến lược quản trị nợ, minh bạch dòng tiền và tối ưu hóa quan hệ với các tổ chức tài chính.
4. Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu kinh tế: Cung cấp tài liệu tham khảo phương pháp luận chuẩn mực về việc ứng dụng mô hình Probit, kiểm định Wald và kiểm định tỷ số khả năng (Likelihood Ratio) trong phân tích kinh tế lượng tài chính ứng dụng.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao doanh nghiệp có lịch sử vay vốn lại dễ tiếp cận tín dụng chính thức hơn? Theo lý thuyết bất cân xứng thông tin, lịch sử vay vốn (đạt mức ý nghĩa 1%) là bằng chứng xác thực nhất về độ tin cậy và trách nhiệm trả nợ của doanh nghiệp. Ngân hàng đã có sẵn dữ liệu quản lý rủi ro từ các kỳ trước, giúp giảm thiểu đáng kể chi phí thẩm định và loại trừ nguy cơ lựa chọn nghịch.

Yếu tố máy móc thiết bị có ý nghĩa gì đối với quyết định cấp tín dụng? Giá trị thiết bị (đạt mức ý nghĩa 5%) phản ánh năng lực sản xuất thực tế và công nghệ của doanh nghiệp. Khác với tài sản thanh khoản cao, thiết bị gắn liền với quy trình tạo ra doanh thu trực tiếp, cung cấp cho ngân hàng cơ sở bảo đảm thứ cấp đáng tin cậy khi thu hồi nợ.

Vì sao trình độ học vấn của chủ doanh nghiệp lại có hệ số âm trong mô hình Probit? Trong thực tế tại Việt Nam, hồ sơ thẩm định ngân hàng tập trung chủ yếu vào tính khả thi của dòng tiền và tài sản thế chấp (hơn 50% là bất động sản). Bằng cấp học thuật không phản ánh trực tiếp kỹ năng quản trị kinh doanh thực chiến hoặc mức độ cam kết tài chính của chủ cơ sở.

Doanh nghiệp bị hạn chế tín dụng chính thức thường giải quyết nhu cầu vốn như thế nào? Số liệu khảo sát chỉ ra rằng các doanh nghiệp thuộc nhóm bị hạn chế tín dụng có xu hướng tìm đến thị trường tín dụng phi chính thức với tỷ lệ 46,6%. Thị trường này giải ngân nhanh chóng nhưng tiềm ẩn rủi ro rất cao do lãi suất vay vượt xa tỷ suất sinh lời của doanh nghiệp.

Vì sao doanh thu và tuổi đời doanh nghiệp không có ý nghĩa thống kê trong nghiên cứu này? Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam chưa thực hiện kiểm toán độc lập, khiến số liệu doanh thu trên sổ sách kế toán chưa tạo được độ tin cậy tuyệt đối cho phía ngân hàng. Do đó, tổ chức tín dụng ưu tiên dựa vào tài sản thế chấp và lịch sử giao dịch thực tế thay vì tuổi đời hay doanh thu danh nghĩa.

Kết luận

• Đóng góp học thuật và thực tiễn: Luận văn đã mô hình hóa thành công xác suất tiếp cận tín dụng chính thức của 1.427 doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam thông qua mô hình kinh tế lượng Probit với 12 biến giải thích được chuẩn hóa.
• Xác định các yếu tố then chốt: Nghiên cứu khẳng định lịch sử quan hệ tín dụng, tổng dư nợ hiện hữu, giá trị máy móc thiết bị và quy mô lao động là những động lực thúc đẩy khả năng được phê duyệt hồ sơ vay vốn tại các ngân hàng thương mại.
• Chỉ rõ các rào cản cố hữu: Tình trạng bất cân xứng thông tin và yêu cầu khắt khe về tài sản bảo đảm nhà đất đang đẩy gần 40% doanh nghiệp có nhu cầu vốn vào nhóm bị hạn chế tín dụng hoặc phải tìm đến thị trường phi chính thức.
• Kế hoạch hành động tiếp theo: Các cơ quan quản lý cần đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện khung pháp lý về đăng ký giao dịch bảo đảm bằng động sản và số hóa hệ thống chấm điểm tín dụng quốc gia trong giai đoạn tới.
• Thông điệp hành động: Để giải quyết triệt để bài toán khơi thông dòng vốn, cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa cần chủ động nâng cao năng lực quản trị tài chính, trong khi hệ thống ngân hàng cần đổi mới quy trình thẩm định hướng tới giá trị dòng tiền tương lai của phương án kinh doanh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITY OF ECONOMICS INSTITUTE OF SOCIAL STUDIES HO CHI MINH CITY THE HAGUE VIETNAM THE NETHERLANDS VIETNAM - NETHERLANDS PROGRAMME FOR M.A IN DEVELOPMENT ECONOMICS DETERMINANTS OF ACCESS TO FORMAL CREDIT BY SMALL AND MEDIUM ENTERPRISES IN VIETNAM By TRAN NGUYEN THUY BAO ANH MASTER OF ARTS IN DEVELOPMENT ECONOMICS Ho Chi Minh City, April, 2014 UNIVERSITY OF ECONOMICS INSTITUTE OF SOCIAL STUDIES HO CHI MINH CITY THE HAGUE VIETNAM THE NETHERLANDS VIETNAM – NETHERLANDS PROGRAMME FOR M. IN DEVELOPMENT ECONOMICS DETERMINANTS OF ACCESS TO FORMAL CREDIT BY SMALL AND MEDIUM ENTERPRISES IN VIETNAM A thesis submitted in partial fulfillment of the requirements for the degree of Master of Arts in Development Economics By TRAN NGUYEN THUY BAO ANH Academic supervisor Dr. PHAM KHANH NAM Ho Chi Minh City, April, 2014 DECLARATION I declare that: "Determinants of access to formal credit by small and medium enterprises in Vietnam" is my own work; it has not been submitted to any degree at other universities. I confirm that I have made all possible effort and applied all knowledge for finishing this thesis to the best of my ability.

Ho Chi Minh City, April 2014 TRAN NGUYEN THUY BAO ANH i ACKNOWLEDGEMENT This thesis would not have been accomplished without the kind assistance and enthusiastic guidance of several individuals who have in one way or another contributed toward to the formation and fulfillment of this paper. First of all, I would like to express our deepest gratitude to my supervisor Dr. Pham Khanh Nam for invaluable comments, guidance and engagement through the learning process of the thesis. I would like to express my special thanks Dr.

Truong Dang Thuy for his comment and advice about thesis research design. Another special thank goes to Nguyen Quang, from whom I have a lot of things to learn. I am thankful for Phan Thach Truc for all your kind help during my time in class 17. I sincerely would like to thank all my loved classmates in class MDE17 and staff in the VNP office, who always give me their restless assistance when I was in trouble.

Last but not least, I must express my most gratitude to my family members for all the kind understanding and spiritual support. ii ABSTRACT The shortage of capital and difficulties in accessing bank loans were the most challenging issues for SMEs. According to a survey of SMEs Development Department - Ministry of Planning and Investment, only one-third of SMEs can access to bank funds; one-third has obstacles to reach the loans; and one-third cannot access. Among businesses in VN which could not access to bank loans, the 80% does not meet loan conditions The descriptive statistic result shows that State Owned Commercial Bank (SOCB) is the most important formal source for SMEs.

The banks appreciate the Certificate of Land Use Right or housing which can be used as collateral for the most important formal loans. The enterprises which applied for formal loans may be have problems getting loans. The main reasons are difficulties in obtaining clearance from bank authorities and lack of collateral. Enterprises in credit constrained group have the option of accessing to the informal credit market.

The proportion of credit constrained group applied for informal credit is always higher than non- credit constrained. These proportions have tended to increase for both groups. Asymmetric information is the main theory of the research to classify the factors determining access to credit of SMEs into three main groups: (i) a grouped factor representing for Owner’s characteristics comprises education, ethnicity, (ii) a grouped factor representing for firm’s characteristics consists of firm age, firm size, type of firm, (iii) a grouped factor representing for relationship between banks and borrowers includes previously borrowed, overdue debt. Based on the data set of 1427 enterprise from “Characteristics of the Vietnamese business environment: evidence from a SME survey in 2009”, the research has applied probit model to identify determinants of access to formal credit by small and medium-sized enterprises (SMEs) in Vietnam.

The result shows that Education (negative), Employee, Equipment, Liabilities and Borrow (positive) which are significant on probabilities of access to credit. The research finds that 50% of enterprises have probability of access to credit higher than 75. The paper finds that Ethnicity, Year, From, Revenue, Ap, Ar, Overdue debt do not contribute to credit access of SMEs and are not significant at 10% level. iii In conclusion, the formal credit market plays a very important role for capital of SMEs.

However, access to this source is still a challenge for SMEs. The barriers, difficulties in accessing credit from formal sources have forced the SMEs to involve in the informal credit market. iv CONTENT DECLARATION. v LIST OF FIGURES.

vii CHAPTER 1: INTRODUCTION .Organization of the study. 3 CHAPTER 2 LITERATURE REVIEW .1 Theory of monopoly .2 Theory of asymmetric information .3 BARRIERS TO FINANCE FOR SMEs .1 International empirical studies .2 Vietnamese empirical studies. 15 CHAPTER 3: DATA AND RESEARCH METHODOLOGY .1 Background of SME Financing in Vietnam. 28 CHAPTER 4: EMPIRICAL RESULTS.

34 CHAPTER 5: CONCLUSIONS AND POLICY IMPLICATION .3 Limitations and directions for further studies. xi vi LIST OF FIGURES Figure 2.1: Monopoly & competitive markets .2: Access to credit: determinants and channels of influence .1: Capital for investment of SMEs .2: The main purpose of investment of SMEs .3: Problems getting the bank loan of SMEs .4: Why don’t Enterprises apply for loans? (%) .5: Source of formal loan .6: Type of Collateral. 27 vii LIST OF TABLES Table 2.1: Definition for Small and Medium Enterprises in Viet Nam .2 Summary of empirical studies .1 Access to Credit .2: Informal Loans and Credit Constraints (%).1: The reason Why enterprises did not apply for formal loan .2: Access to credit .3: Summary statistics of explanatory variables .6: Detail of Pr(access) .7: Marginal effects at means .8: Average Marginal Effects. 42 viii CHAPTER 1: INTRODUCTION 1.Problem statement The shortage of capital and difficulties in accessing bank loans were the most challenging issues for SMEs.

According to a survey of SMEs Development Department - Ministry of Planning and Investment, only one-third of SMEs can access to bank funds; one- third has obstacles to reach the loans; and one-third can not access. Among businesses in VN which could not access to bank loans, the 80% does not meet loan conditions. For example, in Quang Binh, only about 30% of SMEs access to loans banks and interest rates up to 25%. In the crisis, bank credit for small firms is reduced more than bank credit for the large ones (Gertler and Gilchrist, 1994; Gilchrist and Zakrajsek, 1995).

The main reason is that small firms are more dependent on bank credit as they hardly have access to alternative financing sources, such as financial markets and money markets. Cao Sy Kiem, chairman of the Viet Nam Small and Medium-Sized Enterprises Association, said lack of funds and difficulties in access to capital is the central difficulty of SMEs. Because of small own capital, 90% of SMEs loans for business, of which 70% is bank loans. However, SMEs find difficulty to access loans, due to small scale production, weak business management, lack of collateral, etc.

Survey of Vietnam Chamber of Commerce and Industry (VCCI) indicated that lack of capital is one of the biggest reasons that forced businesses to stop operating in 2013. It is the cause of 38.1 % of business’s narrow. One of the SMEs’ major financing sources for investment is bank loans (41.9%) and more than 50% SMEs have interest rates higher than they can afford. Only about 20 % of businesses were able to access loans in spite of their small production scale and lack of financial transparency.1% SMEs does not apply for bank loan because of inadequate collateral, high interest rate, complexities in application process, etc Paradoxically, the banking system is falling into a "capital inventory".

Concern of banks, in lending process is the risk of bad debt especially in the period in which the bad debt reaches an alarming rate in the whole of banking system. So the difficulties those enterprises face when borrowing form bank are what. There is a 1 lot of researches try to find out the answer to that question. According to theory of asymmetric information between borrowers and banks, the factors determining access to credit of enterprises can be classified into three main groups: (i) a grouped factor representing for Owner’s characteristics (Biggs et al ,2001), (Gartner et al, 2011), (Nguyen & Luu,2013), comprises education, ethnicity.

(ii) a grouped factor representing for Firm’s characteristics (Biggs et al ,2001), (Bebczuk, 2004),(Gartner et al, 2011), (Vo et al, 2011), (Said et al ,2013), (Le,2013) consists of firm age, firm size , type of firm, asset, liabilities… (iii) a grouped factor representing for Relationship between banks and borrowers (Biggs et al ,2001), (Bebczuk, 2004), Vo et al, 2011)includes previously borrowed, overdue debt. However, the previous studies were heterogeneous definitions of the variables. For example, revenue (Gartner et al, 2011) and number of employee (Vo et al, 2011), (Said et al, 2013) were used as representing firm size. Therefore, the impact of factors on credit access is different between studies.

According to above problems, this paper aims to indicate Determinants of access to formal credit by small and medium enterprises (SME) in Vietnam. Based on the data set of 1427 enterprise from “Characteristics of the Vietnamese business environment: evidence from a SME survey in 2009”, the research has applied probit model to identify determinants of access to formal credit by small and medium-sized enterprises (SMEs) in Vietnam.Research objectives General research objective is to examine determinants of access to formal credit by SMEs in Vietnam. Specific objectives are: a. To investigate factors that effect of probabilities of access to formal credit by SMEs in Vietnam.

To recommend policy implications in order to improve SMEs’s access to formal credit 2 1.Research questions The research’s main question is what are relationship between determinants and probability of access to formal credit? 1.Organization of the study The rest of the paper is organized into four chapters. Chapter 2 presents Literature review of SMEs, theoretical review, and empirical studies which were carried out inside and outside of Vietnam. Chapter 3 describes SMEs credit market in Vietnam, data, research methodology and analytical framework. Chapter 4 analyses the empirical results, identifies determinants of SMEs access and gives some quantitative analysis of those factors.

Chapter 5 concludes, suggests some practical policy implications; limitation and direction for further studies are also discussed in this chapter. 3 CHAPTER 2 LITERATURE REVIEW This chapter is to review the theoretical and empirical literature 2.1 SME definition The term "SME" has a wide range of definitions. Most of organizations and countries determine small businesses based on the number of employees, revenue and assets. While World Bank defines SMEs as the companies have not more than 300 employees, $15 million in annual revenue, and $15 million in assets.

European Union defines SMEs as those enterprises with between 10 and 250 employees, and more than 10 million euro turnover or annual balance sheet total. American, meanwhile, described SMEs is a maximum of 100 employees and less than $3 million revenue. Egypt defines small businesses as firms have more than 5 and less than 50 employees. In periods 2001-2009, based on Government Decree 90/2001 ND- CP, SMEs in Vietnam was identified as follows:  The business establishments are independent.

 The registered capital is no more than 10 billion VND.  The average annual number of permanent employees is no more than 300. Today, according to the Decree 56/2009/ND-CP, SMEs is differently categorized based on the total capital (must equal the total assets in balance sheet of enterprises) and The average yearly number of workers. The SME in three major sectors were divided into small and medium enterprises Table 2.