CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THƯƠNG HIỆU VÀ PHÁT TRIỂN THƯƠNG HIỆU 1.NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THƯƠNG HIỆU 1. Khái niệm và vai trò của thương hiệu a. Khái niệm thương hiệu Thương hiệu hiện đang được các doanh nghiệp quan tâm, chú ý và bàn đến nhiều, ngay cả đó là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Người ta nói đến thương hiệu như là một yếu tố sống còn đối với doanh nghiệp, đặc biệt trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực ngày càng sâu rộng.
Thương hiệu được coi là một tài sản vô hình, rất có giá của doanh nghiệp. Thương hiệu là dấu hiệu để người tiêu dùng lựa chọn hàng hoá và dịch vụ của doanh nghiệp trong muôn vàn các hàng hoá cùng loại khác. Thương hiệu còn góp phần duy trì và mở rộng thị trường cho doanh nghiệp, nâng cao văn minh thương mại và chống cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp. Trong điều kiện cạnh tranh gay gắt như hiện nay, nhất là khi có nhiều hàng hoá của nước ngoài thâm nhập vào thị trường Việt Nam thì các doanh nghiệp Việt Nam phải tạo cho mình và hàng hoá của mình những thương hiệu là điều hết sức cần thiết.
Tuy nhiên, hiện tại ở Việt Nam vẫn chưa có một khái niệm, một định nghĩa rõ ràng và mang tính pháp lý về thương hiệu. Vậy thương hiệu là gì? Hiện tại có rất nhiều quan niệm khác nhau về "Thương hiệu", có thể lược qua một số quan niệm sau đây: Theo Hiệp Hội Marketing Hoa Kỳ: “Thương hiệu là một cái tên, từ ngữ, ký hiệu, biểu tượng, kiểu dáng hay một sự phối hợp của các yếu tố trên nhằm xác định và phân biệt hàng hóa, sản phẩm hay dịch vụ của một nhà sản xuất và phân biệt với các thương hiệu khác của đối thủ cạnh tranh” [1, tr.17] Luan van 9 Theo David Aaker:“ Thương hiệu là hình ảnh có tính chất văn hóa, lý tính, cảm xúc, trực quan và độc quyền mà bạn liên tưởng đến khi nhắc đến một sản phẩm hay một ” )[5, t.r7] Theo Ambler & Styles đã định nghĩa: “Thương hiệu là một tập các thuộc tính cung cấp cho khách hàng mục tiêu các giá trị mà họ đòi hỏi”. Thương hiệu theo quan điểm này cho rằng, sản phẩm chỉ là một thành phần của thương hiệu, chủ yếu cung cấp lợi ích chức năng cho khách hàng. Như vậy các thành phần marketing hỗn hợp (sản phẩm, giá cả, phân phối và chiêu thị) cũng chỉ là các thành phần của một thương hiệu)[5,,tr7] Ở Việt Nam, khái niệm thương hiệu thường được hiểu đồng nghĩa với nhãn hiệu hàng hóa.
Theo Luật Sở hữu trí tuệ số 50/2005/QH11 của Việt Nam, “Nhãn hiệu được bảo hộ nếu đáp ứng các điều kiện sau đây: 1. là dấu hiệu nhìn thấy được dưới dạng chữ cái, từ ngữ, hình vẽ, kể cả hình ba chiều hoặc sự kết hợp các yếu tố đó, được thể hiện bằng một hoặc nhiều màu sắc; 2. Có khả năng phân biệt hàng hóa, dịch vụ của chủ sở hữu nhãn hiệu với hàng hóa, dịch vụ của chủ thể khác”[6]. Theo Hiệp Định Thương Mại Việt – Mỹ:“ Nhãn hiệu hàng hóa là những dấu hiệu của một doanh nghiệp (hoặc tập thể các doanh nghiệp) dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ cùng loại của các doanh nghiệp khác”.
Một thương hiệu được cấu tạo bởi 2 thành phần: - Phần phát âm được: là những yếu tố có thể đọc được, tác động vào thính giác của người người nghe như tên , tên sản phẩm, câu khẩu hiệu, đoạn nhạc hát đặc trưng và các yếu tố phát âm khác - Không phát âm được: là những yếu tố không đọc được mà chỉ cảm nhận được bằng thị giác như hình vẽ, biểu tượng, màu sắc, kiểu dáng thiết kế, bao bì và các yếu tố nhận biết khác. Luan van 10 Hiện nay, có nhiều quan điểm về thương hiệu và nhãn hiệu vẫn còn có sự khác nhau giữa các nhà nghiên cứu, chưa có sự khác nhau rõ ràng giữa nhãn hiệu và thương hiệu. Theo tác giả khái nhiệm về thương hiệu nên được hiểu rộng hơn, thương hiệu bao gồm tất cả những gì mà khách hàng và cộng đồng thật sự cảm nhận về doanh nghiệp, sản phẩm, dịch vụ được cung ứng bởi doanh nghiệp. Yếu tố quan trọng ẩn đằng sau và làm cho những cái tên, cái biểu trưng của hàng hóa, doanh nghiệp đi vào tâm trí khách hàng chính là chất lượng hàng hóa, dịch vụ; cách ứng xử của doanh nghiệp đối với khách hàng và với xã hội; những hiệu quả đích thực cho người tiêu dùng do những hàng hóa, dịch vụ đó mang lại; Còn nhãn hiệu chỉ là những gì mà doanh nghiệp muốn truyền đạt đến đối tác của mình, nhãn hiệu là những gì đập vào mắt, vào giác quan và là thông điệp phát ra từ phía doanh nghiệp.
Thương hiệu Sản phẩm Sản Nhãn phẩm hiệu Sản phẩm là một thành Nhãn hiệu là một thành phần của thương hiệu phần của sản phẩm Hình 1.1: Mô hình thể hiện 2 quan điểm khác nhau về thương hiệu và nhãn hiệu[5,tr8] b. Vai trò của thương hiệu * Đối với Doanh nghiệp - Về cơ bản,thương hiệu đáp ứng mục đích nhận diện, để đơn giản hóa việc xử lý sản phẩm hoặc truy tìm nguồn gốc sản phẩm cho Doanh nghiệp. - Thương hiệu cho phép doanh nghiệp bảo vệ hợp pháp những đặc điểm và/hoặc hình thức đặc trưng, riêng có của sản phẩm. Luan van 11 - Thương hiệu cũng là một sự khẳng định cấp sản phẩm của doanh nghiệp.
Hệ thống các thương hiệu sẽ cho phép các doanh nghiệp tấn công vào từng phân khúc khách hàng khác nhau. Hơn nữa, nó tạo nên một rào cản, gây khó khăn cho các khác khi muốn xâm nhập thị trường.Về khía cạnh này, thương hiệu có thể được coi như là một cách thức hữu hiệu để đảm bảo lợi thế cạnh tranh. - Thương hiệu là một tài sản vô giá của doanh nghiệp, nó là tài sản vô hình mà doanh nghiệp đã xây dựng trong nhiều năm bằng uy tín của doanh nghiệp đối với khách hàng - Thương hiệu tốt sẽ giúp doanh nghiệp bán sản phẩm với giá cao hơn làm khách hàng tự hào hơn (khi sử dụng hàng có thương hiệu nổi tiếng tức hàng hiệu). Đây là cơ sở cho việc đảm bảo nguồn thu và lợi nhuận cho một doanh nghiệp - Thương hiệu xác lập được sự nhận diện, khuấy động cảm giác của khách hàng.
Thương hiệu của doanh nghiệp luôn luôn tồn tại trong tâm tư khách hàng. Như vậy, Thương hiệu được coi như tài sản quý giá cho doanh nghiệp. Thương hiệu mang đến linh hồn và sức sống cho sản phẩm. Suy rộng ra, thương hiệu càng nổi tiếng thì sản phẩm của doanh nghiệp sẽ càng có khả năng tiêu thụ mạnh hơn.
Bởi lẽ một khi thương hiệu đã mạnh thì tên gọi, biểu tượng, màu sắc đặc trưng của thương hiệu sẽ hỗ trợ sản phẩm dễ dàng đi vào tâm trí khách hàng, do đó sản phẩm được tiêu thụ nhiều hơn là điều tất yếu. * Đối với người tiêu dùng - Trong việc xây dựng thương hiệu có thể khẳng định một điều rằng người tiêu dùng là người được hưởng lợi, vì trong vấn đề xây dựng thương hiệu thì nhu cầu và lợi ích của khách hàng là yếu tố được xem xét hàng đầu. - Không có thương hiệu, việc lựa chọn sản phẩm đối với người tiêu dung gặp rất nhiều khó khăn. Khi đã có thương hiệu là đã đảm bảo xuất xứ sản phẩm của doanh nghiệp, người tiêu dùng có thể tin tưởng tuyệt đối trong Luan van 12 việc lựa chọn mua hàng của mình, họ cảm thấy yên tâm hơn và tránh được rủi ro không đáng có.
- Một lợi ích nữa đối với người tiêu dùng khi doanh nghiệp tiến hành xây dựng thương hiệu đó là tiết kiệm thời gian chọn lựa. Để mua sản phẩm người tiêu dùng luôn phải cân nhắc mua sản phẩm nào tốt nhất, đẹp nhất. Mặt khác, sản phẩm đòi hỏi phải đúng chất lượng, xứng đáng với đồng tiền bỏ ra. - Một lợi ích khác có thể kể đến, đó là: người tiêu dùng sẽ giảm chi phí nghiên cứu thông tin thị trường, khẳng định giá trị bản thân, giảm rủi ro trong tiêu thụ.
Như vậy, thương hiệu có một ý nghĩa đặc biệt là có thể làm thay đổi nhận thức và kinh nghiệm của người tiêu dùng về các sản phẩm. Sản phẩm giống hệt nhau có thể được người tiêu dùng đánh giá khác nhau tùy thuộc vào sự khác biệt và uy tín của thương hiệu hoặc các thuộc tính của sản phẩm. Các yếu tố của thương hiệu Các yếu tố của thương hiệu được sử dụng nhằm mục đích nhận diện và tạo nên sự khác biệt giữa các thương hiệu. Có nhiều yếu tố cấu thành nên thương hiệu nhưng thường bao gồm các yếu tố sau: - Tên thương hiệu Là tên gọi của tổ chức, sản phẩm hay dịch vụ trong hoạt động kinh doanh để phân biệt chủ thể kinh doanh mang tên gọi đó với chủ thể kinh doanh khác.
- Biểu tượng (logo) Là biểu tượng sản phẩm, dịch vụ, doanh nghiệp qua hình vẽ, hoa văn, kiểu chữ hoặc một dấu hiệu đặc biệt nào đó để xây dựng sự nhận biết. Logo là hình ảnh dễ thấy nhất và thường được dùng để gắn lên các sản phẩm, bao bì, bảng hiệu,…Logo là một tài sản rất quan trọng của doanh nghiệp, nó đại diện cho một thương hiệu. Luan van 13 - Khẩu hiệu (slogan) Là một từ, cụm từ, một câu phản ảnh đặc trưng của thương hiệu có khả năng in sâu vào trí nhớ của người tiêu dùng. Ngoài ra còn có các yếu tố khác như: âm nhạc, bao bì, nhân vật.
Việc sử dụng các yếu tố thương hiệu của doanh nghiệp đa dạng tùy thuộc vào chiến lược và giai đoạn phát triển thương hiệu. Tên thương hiệu Là tên gọi của tổ chức, sản phẩm hay dịch vụ trong hoạt động kinh doanh để phân biệt chủ thể kinh doanh mang tên gọi đó với chủ thể kinh doanh khác. Biểu tượng (Logo) Là biểu tượng sản phẩm, dịch vụ, doanh nghiệp qua hình vẽ, hoa văn, kiểu chữ hoặc một dấu hiệu đặc biệt nào đó để xây dựng sự nhận biết. Logo là hình ảnh dễ thấy nhất và thường được dùng để gắn lên các sản phẩm, bao bì, bảng hiệu,…Logo là một tài sản rất quan trọng của doanh nghiệp, nó đại diện cho một thương hiệu.
Khẩu hiệu (Sologan) Là một từ, cụm từ, một câu phản ảnh đặc trưng của thương hiệu có khả năng in sâu vào trí nhớ của người tiêu dùng. Ngoài ra còn có các yếu tố khác như: âm nhạc, bao bì, nhân vật. Việc sử dụng các yếu tố thương hiệu của doanh nghiệp đa dạng tùy thuộc vào chiến lược và giai đoạn phát triển thương hiệu.