CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỊ TRƯỜNG VÀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG VẬN TẢI HÀNH KHÁCH NỘI ĐỊA CỦA HÃNG HÀNG KHÔNG 1. Khái quát về thị trường vận tải hành khách nội địa bằng đường hàng không 1. Khái niệm thị trường và các yếu tố cấu thành thị trường a. Khái niệm thị trường - “Thị trường” là một khái niệm cơ bản của kinh tế học và được nhiều nhà kinh tế học định nghĩa.
Trong từng thời kỳ khác nhau thì khái niệm về “thị trường” cũng khác nhau. + Trong thời kỳ kế hoạch hoá tập trung, thị trường được hiểu là một cơ chế độc lập, tự hoạt động, tự điều tiết. + Hiện nay, thị trường được hiểu là các hiện tượng kinh tế được phản ánh thông qua trao đổi và lưu thông hàng hoá cùng với các quan hệ kinh tế giữa người và người trong quá trình trao đổi, mua bán hàng hoá và các dịch vụ. Thị trường là tổng thể những thoả thuận, cho phép những người bán và người mua trao đổi hàng hoá và dịch vụ.
Người bán và người mua có thể không trực tiếp trao đổi, mà có thể qua các phương tiện khác để thiết lập nên thị trường. + Hiểu rộng hơn nữa, thị trường được coi là biểu hiện thu gọn của quá trình mà thông qua đó các quyết định của các gia đình về tiêu dùng mặt hàng nào, các quyết định của các Công ty về sản xuất cái gì?, sản xuất cho ai? Sản xuất như thế nào? các quyết định của người công nhân về làm việc bao lâu? cho ai? đều được dung hoà bằng sự điều chỉnh giá cả, quan niệm này cho thấy mọi quan hệ trong kinh tế đã được tiền tệ hoá. 1 Tóm lại, thị trường được hiểu là nơi thực hiện các quan hệ mua bán hàng hóa, dịch vụ giữa vô số những người bán và người mua có quan hệ cạnh tranh với nhau, bất kể là ở địa điểm nào, thời gian nào. Thị trường có nhiều loại: thị trường hàng hóa - dịch vụ, thị trường lao động, thị trường tiền tệ, thị trường khoa học – công nghệ … b.
Các yếu tố cấu thành thị trường (hàng hóa – dịch vụ) - Cung hàng hoá: Là toàn bộ khối lượng hàng hoá đang có hoặc sẽ được đưa ra bán trên thị trường trong một khoảng thời gian nhất định và mức giá đã biết trước. Quy mô cung phụ thuộc vào các yêu tố như số lượng, chất lượng các yếu tố sản xuất, chi phí sản xuất. trong đó, giá cả có ý nghĩa vô cùng quan trọng. - Cầu hàng hóa: là tập hợp những nhu cầu, mong muốn của khách hàng về hàng hoá đó mà các nhu cầu đó đều có khả năng và sẵn sàng trả tiền để thoả mãn.
Cầu về hàng hoá trên thị trường rất lớn và có thể được phân chia thành các loại sau: Cầu của nhà sản xuất, cầu của các nhà kinh doanh thương mại và cầu của người tiêu dùng cuối cùng. Khoa học kỹ thuật không ngừng phát triển, rất nhiều sản phẩm có khả năng thay thế nhau ra đời, điều này có ảnh hưởng trực tiếp đến vòng đời sản phẩm và nhu cầu về mặt hàng mà doanh nghiệp đang kinh doanh. Ngoài ra nhu cầu về một loại sản phẩm trên các thị trường khác nhau cũng rất khác nhau do ảnh hưởng của các yêú tố văn hoá, xã hội, điều kiện tự nhiên, trình độ phát triển,. ở mỗi quốc gia là khác nhau.
- Quan hệ cung- cầu và giá cả thị trường: + Cung và cầu có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động qua lại lẫn nhau trên thị trường. Cầu xác định khối lượng, cơ cấu của cung về hàng hoá: hàng hoá nào có cầu thì mới được cung ứng sản xuất; hàng hoá nào tiêu thụ 2 được nhiều (cầu lớn) thì sẽ được cung ứng nhiều và ngược lại. Đối với cung thì cung cũng tác động, kích thích cầu: những hàng hoá được sản xuất phù hợp với nhu cầu, thị hiếu tiêu dùng sẽ được ưa thích, bán chạy hơn, làm cho cầu của chúng tăng lên. + Không chỉ ảnh hưởng lẫn nhau, cung - cầu còn ảnh hưởng tới giá cả.
Khi cung bằng cầu thì giá cả bằng giá trị. Khi cung lớn hơn cầu thì giá cả nhỏ hơn giá trị. Còn khi cung nhỏ hơn cầu thì giá cả cao hơn giá trị. Giá cả cũng tác động lại tới cung và cầu, điều tiết làm cung, cầu trở về xu hướng cân bằng với nhau.
Ví dụ như khi cung cao hơn cầu, giá cả giảm, cầu tăng lên còn cung lại giảm dần dẫn đến cung cầu trở lại xu thế cân bằng. - Cạnh tranh: Sự ganh đua về kinh tế giữa những chủ thể trong nền sản xuất hàng hóa nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất, tiêu thụ hoặc tiêu dùng hàng hóa để từ đó thu được nhiều lợi ích nhất cho mình. Cạnh tranh có thể xảy ra giữa người sản xuất với người tiêu dùng (Người sản xuất muốn bán đắt, người tiêu dùng muốn mua rẻ); giữa người tiêu dùng với nhau để mua được hàng rẻ hơn, tốt hơn; giữa những người sản xuất để có những điều kiện tốt hơn trong sản xuất và tiêu thụ. Cạnh tranh được xem xét dưới nhiều khía cạnh: Cạnh tranh tự do, cạnh tranh thuần tuý, cạnh tranh hoàn hảo, cạnh tranh mang tính độc quyền, cạnh tranh lành mạnh và cạnh tranh không lành mạnh.
Đặc điểm thị trường vận tải hành khách bằng đường hàng không - Ngành hàng không thực sự là một ngành dịch vụ lớn. Ngành dịch vụ này bao gồm trong đó nhiều dịch vụ riêng lẻ (dịch vụ bán vé đặt chỗ, dịch vụ vận chuyển …) được bố trí sắp xếp chặt chẽ, tạo thành một sản phẩm dịch vụ tổng hợp, trọn gói cho khách hàng. Ngành vận tải hàng không gồm vận tải hành khách và vận tải hành hóa, trong đó doanh thu chủ yếu đến từ ngành vận tải hành khách. Giống như sản phẩm dịch vụ khác, sản phẩm của ngành 3 hàng không là không thể dự trữ được , hành khách muốn sử dụng dịch vụ hàng không thì phải trả giá - So với những ngành vận tải khác, vận tải hành khách bằng đường hàng không chịu rất nhiều ảnh hưởng từ các yếu tố bên ngoài.
Các yếu tố bên ngoài có thể kể đến như: biến động chính trị, thời tiết, thiên tai, an ninh hay các biến động về kinh tế như giá nguyên liệu tăng, lạm phát, ảnh hưởng suy thoái hay phát triển nóng, thậm chí đến các sự kiện văn hóa, thể thao, du lịch. Một sự biến động nhỏ từ các yếu tố này có thể ảnh hưởng rất lớn đến vận tải hành khách bằng đường hàng không. - Tốc độ di chuyển cao, thời gian vận chuyển rất ngắn. Từ khi máy bay ra đời, con người đã có được sự đột phá về tốc độ di chuyển.
Máy bay được trang bị hai loại động cơ chính là cánh quạt và phản lực. Với máy bay trang bị động có cánh quạt, tốc độ đạt khoảng 350-400 km/h, còn với máy bay trang bị động cơ phản lực, tốc độ đạt gần tốc độ âm thanh Mach 1 (khoảng 800-850 km/h. Gấp 27 lần so với đường biển, 10 lần so với ô tô và 8 lần so với tàu hoả Với sự ra đời của máy bay, thời gian vận chuyển hành khách được rút ngắn rất nhiều so với các loại phương tiện khác. Trong 1 ngày, 1 người có thể dùng 3 bữa ăn tại 3 châu lục khác nhau.
Sự tiện lợi vượt trội như vậy là yếu tố cạnh tranh hàng đầu của vận tải hành khách hàng không. - Giá cước dịch vụ hàng không cao hơn so với các loại hình vận tải khác như tàu hỏa, ô tô. Lý do chính có thể kể đến như các yếu tố đầu vào của ngành đều mang chi phí cao: Máy bay, trang thiết bị, thuê sân bãi, chi phí đào tạo, chi phí lương, chi phí bảo dưỡng… Khả năng nội địa hóa thấp, quốc tế hóa cao nên khả năng giảm giá thấp. Biến động của giá nhiên liệu trên thế giới ngày càng có xu hướng tăng, mặt khác nhiên liệu lại chiếm chủ yếu trong chi phí khai thác của các hãng hàng không.
- Vận tải hàng không có độ an toàn rất cao so với các loại hình vận tải khác. Độ an toàn này thể hiện ở chỗ: Công nghệ hàng không luôn đòi hỏi 4 trình độ kỹ thuật cao và độ chính xác tuyệt đối, các tuyến đường riêng biệt và các quy tắc an toàn an ninh được thống nhất ở mức độ rất cao trên phạm vi toàn thế giới, các hệ thống trang thiết bị hiện đại. Các phát minh, công nghệ tiên tiến từ hình dáng máy bay, vật liệu thân vỏ máy bay đến động cơ, hệ thống điều khiển điện tử đều giúp máy bay đạt được điều kiện tốt nhất: Loại bỏ các ảnh hưởng bất lợi của thời tiết, khả năng tiết kiệm nhiên liệu, khả năng chuyên chở, khả năng mang tới các dịch vụ tốt hơn… - Đòi hỏi đầu tư lớn về cơ sở vật chất kỹ thuật, con người và kinh nghiệm. Vấn đề này nói lên rằng phải có tiềm lực về vốn và con người phải đủ mạnh mới có thể gia nhập thị trường để kinh doanh vận tải hành khách bằng đường hàng không.
Tiềm lực về vốn nhằm đầu tư cơ sở hạ tầng kỹ thuật, con người, tích lũy kiến thức và kinh nghiệm cho đội ngũ kỹ thuật viên, người lái và nhân viên phục vụ…Do vậy, thị trường này giống như là thị trường độc quyền, rất khó để gia nhập và một khi đã gia nhập thì cũng không dễ dàng để rút lui khỏi ngành. Vai trò thị trường vận tải hành khách nội địa bằng đường hàng không - Trong bối cảnh toàn cầu hóa, ngành hàng không có vai trò rất quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội của một vùng, một quốc gia. Sự phát triển của ngành hàng không kéo theo sự phát triển của nhiều lĩnh vực kinh tế khác. Ngành vận tải hàng không nói chung là phương tiện vận tải duy nhất có khả năng nối kết nhiều vùng trong một quốc gia và nhiều quốc gia trên toàn cầu mà các phương tiện vận tải khác không làm được.
Mở đường hàng không cũng có nghĩa là mở rộng hợp tác về kinh tế, quan hệ chính trị và giao lưu văn hoá xã hội. Hay nói cách khác, vận tải hàng không là một điển hình về mối quan hệ kinh tế quốc tế, và là ngành có vai trò quan trọng trong quá trình hội nhập mà các phương tiện vận tải khác không thay thế, so sánh được. 5 - Đối với những nước phát triển và những nước đang phát triển, ngành vận tải hàng không có vai trò hết sức quan trọng.