lời mở đầu, kết luận, các phụ lục và tài liệu tham khảo, luận văn có kết cấu gồm 4 chƣơng. Cụ thể: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về phân tích thị trƣờng tiêu thụ Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng thị trƣờng tiêu thụ than tại tỉnh Thanh Hóa Chƣơng 4: Giải pháp, kiến nghị phát triển thị trƣờng tiêu thụ than của công ty Than Thanh Hóa tại tỉnh Thanh Hóa 5 z CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƢỜNG TIÊU THỤ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Qua tham khảo tài liệu của các tác giả trong và ngoài nƣớc, đặc biệt là kết quả nghiên cứu của các công trình nghiên cứu khoa học về phát triển thị trƣờng tiêu thụ sản phẩm, có thể khẳng định rằng, vấn đề phát triển thị trƣờng và các giải pháp phát triển thị trƣờng tiêu thụ đang là một vấn đề rất thời sự, thu hút đƣợc đông đảo giới khoa học quan tâm nghiên cứu. Giải thích cho điều này đó chính là do tác động của hội nhập kinh tế cũng nhƣ việc gia tăng áp lực cạnh tranh đối với mọi thị trƣờng hàng hóa.
Bên cạnh đó, Các kết quả đạt đƣợc của các công trình nghiên cứu đã luôn khẳng định tầm quan trọng của việc nghiên cứu và phát triển thị trƣờng tiêu thụ và sự cần thiết khách quan phải phát triển thị trƣờng nhằm đồng bộ hóa, hoàn thiện hệ thống các loại thị trƣờng trong nền kinh tế thị trƣờng. Trên thế giới, số lƣợng các nghiên cứu bàn về các phát triển thị trƣờng tiêu thụ của một sản phẩm cụ thể còn hạn chế. Hầu hết các nghiên cứu chỉ tập trung phân tích các khía cạnh của thị trƣờng và với cách tiếp cận vĩ mô ví dụ nhƣ các cơ chế thị trƣờng, định hƣớng thị trƣờng, chiến lƣợc phát triển thị trƣờng. của các thị trƣờng lớn nhƣ nông sản, cổ phiếu, lao động… Nghiên cứu của Robert Czajka (2004) là một trong số ít các nghiên cứu về phát triển thị trƣờng của một sản phẩm.
Tác giả đã phân tích về thị trƣờng dệt may y tế toàn cầu. Một trong những kết quả đáng chú ý của nghiên cứu này là đã làm rõ đƣợc xu hƣớng của việc giao thƣơng quốc tế của các mặt hàng dệt may y tế. Bên cạnh đó, tác giả đã tập trung phân tích đƣợc những đặc điểm, đặc thù của thị trƣờng này, đứng trên góc độ của nhà phân tích thị trƣờng. Tuy nhiên, nghiên cứu này lại không đề cập tới những giải pháp có thể đƣợc thực hiện để phát triển thị trƣờng dệt may trên quy mô toàn cầu nhƣ vậy.
Tại Việt Nam, dù nghiên cứu dƣới các góc độ khác nhau, nghiên cứu về các sản phẩm tiêu thụ khác nhau nhƣ phân bón, công nghệ, thiết bị… nhƣng nhìn chung, các công trình khoa học của Đào Thị Thu Hiền và cộng sự (2014) và 6 z Nguyễn Xuân Thƣởng (2006) đã tập trung nghiên cứu làm rõ các vấn đề lý luận về phát triển tiêu thụ sản phẩm, các yếu tố ảnh hƣởng tới tới hoạt động phát triển thị trƣờng cũng nhƣ các chiến lƣợc marketing, các cơ hội và thách thức trong quá trình phát triển thị trƣờng tiêu thụ sản phẩm. Hầu hết các nghiên cứu này đều sử dụng kết hợp giữa các phƣơng pháp nghiên cứu nhƣ khảo sát đối tƣợng khách hàng, nghiên cứu tại bàn và hỏi ý kiến các chuyên gia trong lĩnh vực phát triển thị trƣờng. Nghiên cứu của Trần Văn Minh (2012) đã xác định đƣợc những đặc thù, các điều kiện và nội dung của một thị trƣờng, cụ thể là thị trƣờng công nghệ nói chung ở tỉnh Quảng Ninh, Việt Nam. Mặc dù đây không phải là một nghiên cứu đứng trên góc độ về phát triển thị trƣờng tiêu thụ một sản phẩm cụ thể, nhƣng nghiên cứu này là một điển hình trong việc phân tích về một thị trƣờng, trong đó có yếu tố cung và cầu đƣợc làm rõ chi tiết.
Từ đó, tác giả có cơ sở để đƣa ra mô hình và giải pháp để phát triển thị trƣờng công nghệ ở tỉnh Quảng Ninh, trong điều kiện toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Bùi Hữu Đức (2006) trong nghiên cứu về thị trƣờng nông sản nƣớc ta trong điều kiện gia nhập tổ chức thƣơng mại thế giới đã đề cập tới những cơ hội và thách thức chủ yếu đối với việc phát triển thị trƣờng nông sản Việt Nam. Nghiên cứu này đã góp phần nâng cao nhận thức và đƣa ra những giải pháp, kiến nghị để có những ứng phó kịp thời, tận dụng thời cơ, vƣợt qua thách thức, bảo tồn tính hiệu quả của quá trình phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn tại Việt Nam. Những kết quả đạt đƣợc của các công trình nghiên cứu trên đƣợc ghi nhận và trở thành một nguồn tài liệu tham khảo, làm cơ sở lý luận và thực tiễn cho nghiên cứu này.
Mặc dù vấn đề phát triển thị trƣờng tiêu thụ đã đƣợc không ít tác giả đề cập nhƣng các phƣơng thức để phát triển thị trƣờng tiêu thụ sản phẩm, đặc biệt là sản phẩm than vẫn còn là một vấn đề đƣợc bỏ ngỏ. Đặc biệt, trong bối cảnh biến chuyển nhanh chóng không ngừng của thị trƣờng sản phẩm trong nƣớc, quốc tế sẽ vẫn còn nhiều khoảng trống khoa học cần tiếp tục đƣợc nghiên cứu bổ sung về phát triển thị trƣờng tiêu thụ cho sản phẩm mang tính đặc thù này. Đặc biệt, cho đến nay, chƣa có bất kỳ một công trình khoa học nào tập trung nghiên cứu làm rõ các 7 z phƣơng thức phát triển thị trƣờng than trên phạm vi một tỉnh cụ thể là tỉnh Thanh Hóa, và đƣa ra các quan điểm định hƣớng cùng các giải pháp nhằm đẩy mạnh phát triển thị trƣờng tiêu thụ than của một doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh này. Đây chính là mục tiêu và nội dung mà nghiên cứu tập trung nghiên cứu.2 Khái niệm và vai trò phát triển thị trƣờng tiêu thụ 1.1 Khái niệm thị trường và phát triển thị trường Khái niệm thị trƣờng ra đời gắn với nền sản xuất hàng hoá, nó là môi trƣờng để tiến hành các hoạt động giao dịch giữa ngƣời mua và ngƣời bán.
Mc Carthy (1960) đã định nghĩa “Thị trƣờng bao gồm các nhóm khách hàng tiềm năng với những nhu cầu tƣơng tự (giống nhau) và những ngƣời bán đƣa ra các sản phẩm khác nhau với các cách thức khác nhau để thoả mãn nhu cầu đó”. Gắn liền với khái niệm về thị trƣờng, khái niệm về marketing mix (4Ps) đƣợc đƣa ra bởi McCarthy (1964) và Culliton’s (1948) nhƣ một mô hình cơ bản và đây đƣợc coi là công cụ quản lý thị trƣờng phổ biến khi nghiên cứu về thị trƣờng (Chai Lee Goi, 2009). Trong phạm vi nghiên cứu này, tác giả tập trung tìm hiểu về thị trƣờng tiêu thụ hay thị trƣờng đầu ra. Ở đó, thị trƣờng đầu ra có ý nghĩa vô cùng quan trọng, quyết định mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và quyết định sự thành bại của doanh nghiệp.
Đối với mỗi loại hàng hoá đều có một lƣợng nhu cầu nhất định. Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng chiếm đƣợc toàn bộ nhu cầu đó mà chỉ chiếm đƣợc một phần nhất định gọi là thị phần của doanh nghiệp và thị phần này cũng luôn luôn biến đổi. Thị phần có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với một doanh nghiệp bởi nó chính là một trong những yếu tố quyết định khả năng sinh lời hay lợi nhuận của doanh nghiệp (Robert D. Buzzell và cộng sự, 1975).
Chính vì vậy, doanh nghiệp luôn luôn nỗ lực để tăng khả năng tiêu thụ đƣợc sản phẩm, tức là chiếm đƣợc nhiều thị phần hơn. Quá trình này đƣợc gọi là phát triển thị trƣờng. Hay nói cách khác, phát triển thị trƣờng là tổng hợp các cách thức biện pháp của doanh nghiệp để đƣa khối lƣợng sản phẩm tiêu thụ trên thị trƣờng đạt mức tối đa, giúp doanh nghiệp khai thác triệt để thị trƣờng tiềm năng của doanh nghiệp. Nhƣ vậy, 8 z phát triển thị trƣờng không những duy trì đƣợc số lƣợng khách hàng và sản lƣợng hàng hoá bán ra hiện tại mà còn đem đến cho doanh nghiệp cơ hội chiếm lĩnh một phần thị trƣờng mà các đối thủ cạnh tranh đang nắm giữ và thậm chí huy động một phần thị trƣờng không tiêu dùng (những đối tƣợng khách hàng ban đầu không có nhu cầu tiêu dùng sản phẩm của doanh nghiệp.
Bàn về các phƣơng thức phát triển thị trƣờng, Erik Jan Hultink và cộng sự (1997) cho rằng, việc đƣa một sản phẩm mới tiêu thụ ở thị trƣờng hiện tại cũng là một chiến lƣợc phát triển thị trƣờng tiêu thụ điển hình. Tác giả cũng chỉ ra rằng, các quyết định liên quan tới chính sách phân phối, chính sách giá và sản phẩm trong quá trình đƣa sản phẩm mới vào thị trƣờng đóng vai trò ảnh hƣởng quan trọng tới sự thành công của chiến lƣợc. Bên cạnh đó, các chiến lƣợc phát triển thị trƣờng khác thƣờng đƣợc sử dụng đó là: thâm nhập vào các thị trƣờng mới để bán các hàng hóa sản phẩm hiện tại của doanh nghiệp, tăng trƣởng hàng hóa sản phẩm dịch vụ hiện tại trên các thị trƣờng hiện tại… Các phƣơng thức phát triển thị trƣờng đều đƣợc xây dựng dựa trên những nguyên tắc căn bản nhƣ sau. Đầu tiên, các hoạt động phát triển thị trƣờng đều cần xây dựng dựa trên cơ sở quá trình nghiên cứu thị trƣờng bởi quá trình cung cấp cho doanh nghiệp đầy đủ dữ liệu thông tin về thị trƣờng, từ đó có cơ sở đi đƣa ra các biện pháp phát triển thị trƣờng phù hợp.
Bên cạnh đó, trong quá trình xây dựng triển khai kế hoạch phát triển thị trƣờng, doanh nghiệp cũng cần đảm bảo nguyên tắc phù hợp với điều kiện hiện tại của doanh nghiệp về nguồn lực. Ở đó, doanh nghiệp cần xây dựng chính sách giá cả, sản phẩm, phân phối, xúc tiến hợp lý với từng thời điểm, từng khu vực và cũng nhƣ từng mục tiêu để đáp ứng mọi nhu cầu của khách hàng một cách tốt nhất với chi phí tối thiểu. Đặc biệt, các doanh nghiệp không thể phớt lờ tầm quan trọng của hoạt động xây dựng và phát triển thƣơng hiệu, đặc biệt là trong môi trƣờng thị trƣờng cạnh tranh ngày càng tăng.2 Vai trò của phát triển thị trường Thị trƣờng tiêu thụ quyết định sự tồn tại và phát triển của mọi doanh nghiệp và các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh than cũng không nằm ngoài quy luật 9 z này. Thực tế những năm gần đây đã minh họa cho áp lực cạnh tranh bắt đầu có xu hƣớng tăng cao trong ngành công nghiệp sản xuất và kinh doanh than.
Số lƣợng các nhà cung cấp than trong nƣớc và nƣớc ngoài kể tử năm 2014 đã tăng lên đáng kể.