Luận án tiến sĩ phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ việt nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế

Luận án tiến sĩ phân tích phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Đinh Công Hiệp
• Người hướng dẫn: PTS. Phí Trọng Thảo
• Trường học: Học viện Tài chính
• Chuyên ngành: Kinh tế Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Phát Triển Thị Trường Bảo Hiểm Phi Nhân Thọ Việt Nam Trong Bối Cảnh Hội Nhập Quốc Tế
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ TRONG NỀN KINH TẾ TRÌNH HỘI NHẬP
• 1.1. Khái quát về thị trường bảo hiểm phi nhân thọ
• 1.1.1. Khái niệm bảo hiểm phi nhân thọ và thị trường bảo hiểm phi nhân thọ
• 1.1.2. Cấu thành của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ
• 1.1.3. Vị trí vai trò của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ trong nền kinh tế hội nhập
• 1.2. Những lý luận cơ bản về hội nhập quốc tế trong phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ
• 1.2.1. Hội nhập kinh tế quốc tế và tác động của hội nhập đối với thị trường bảo hiểm các nước đang phát triển và kém phát triển
• 1.2.2. Quan điểm và nguyên tắc phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ trong quá trình hội nhập
• 1.2.3. Nội dung phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 1.2.4. Tính tất yếu phải phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ trong nền kinh tế hội nhập
• 1.3. Một số vấn đề ảnh hưởng đến sự phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ trong điều kiện hội nhập
• 1.3.1. Những yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến sự phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ trong quá trình hội nhập
• 1.3.2. Những cơ hội và thách thức đối với sự phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ trong quá trình hội nhập
• 1.4. Kinh nghiệm quốc tế về phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ trong quá trình hội nhập
• 1.4.1. Khái quát quá trình hội nhập và phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ một số nước Châu Á - Thái Bình Dương
• 1.4.2. Những kinh nghiệm áp dụng cho Việt Nam về phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ trong quá trình hội nhập
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 2.1. Khái quát quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và hội nhập thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam
• 2.1.1. Khái quát quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam
• 2.1.2. Quá trình hội nhập của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam
• 2.2. Tình hình phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam trong quá trình hội nhập (1994 - 2012)
• 2.2.1. Môi trường pháp lý cho quá trình hội nhập của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam
• 2.2.2. Thực trạng về môi trường cạnh tranh, quy mô kết cấu của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam từ 1994 đến 2012
• 2.2.3. Sự phát triển của các thành viên tham gia thị trường bảo hiểm phi nhân thọ trong quá trình hội nhập
• 2.3. Đánh giá chung về thực trạng phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam trong quá trình hội nhập
• 2.3.1. Những thành tựu đạt được của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam trong quá trình hội nhập
• 2.3.2. Một số tồn tại hạn chế của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam trong quá trình hội nhập
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG HỘI NHẬP QUỐC TẾ TRONG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2020
• 3.1. Những tác động của tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam và xu thế phát triển thị trường bảo hiểm thế giới đến thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam
• 3.1.1. Tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam trong thời gian tới tác động đến sự phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam
• 3.1.2. Xu thế phát triển của thị trường bảo hiểm phi nhân thế giới tác động đến thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam
• 3.2. Quan điểm, mục tiêu và định hướng phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam đến năm 2020
• 3.2.1. Quan điểm phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam đến 2020
• 3.2.2. Mục tiêu phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam đến 2020
• 3.2.3. Định hướng phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam đến 2020
• 3.3. Giải pháp phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam đến năm 2020
• 3.3.1. Nhóm giải pháp về hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao năng lực quản lý nhà nước về kinh doanh bảo hiểm
• 3.3.2. Nhóm giải pháp đổi mới và cải thiện môi trường kinh doanh
• 3.3.3. Nhóm các giải pháp cho các thành viên tham gia thị trường
• 3.4. Kết luận chương 3
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ trong bối cảnh hội nhập quốc tế

Phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ là một yếu tố quan trọng trong nền kinh tế hội nhập. Bảo hiểm phi nhân thọ không chỉ đảm bảo an toàn tài chính mà còn góp phần ổn định xã hội và thúc đẩy quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, thị trường bảo hiểm các nước chịu tác động lẫn nhau, vừa hợp tác vừa cạnh tranh. Việt Nam, với tư cách là một nền kinh tế đang phát triển, cần tận dụng cơ hội từ hội nhập quốc tế để phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ một cách bền vững.

1.1. Khái niệm và vai trò của bảo hiểm phi nhân thọ

Bảo hiểm phi nhân thọ là loại hình bảo hiểm không liên quan đến tuổi thọ con người, bao gồm các sản phẩm như bảo hiểm tài sản, bảo hiểm trách nhiệm dân sự, và bảo hiểm sức khỏe. Thị trường bảo hiểm phi nhân thọ đóng vai trò quan trọng trong việc phân tán rủi ro và tạo ra sự ổn định tài chính. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, bảo hiểm phi nhân thọ còn là công cụ hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc quản lý rủi ro và tăng cường khả năng cạnh tranh.

1.2. Tác động của hội nhập quốc tế đến thị trường bảo hiểm

Hội nhập quốc tế mang lại cả cơ hội và thách thức cho thị trường bảo hiểm phi nhân thọ. Cơ hội bao gồm việc mở rộng thị trường, tiếp cận công nghệ và kinh nghiệm quản lý tiên tiến. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất là sự cạnh tranh gay gắt từ các doanh nghiệp bảo hiểm nước ngoài. Việt Nam cần có chiến lược phát triển phù hợp để tận dụng lợi thế từ hội nhập kinh tế quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh của thị trường bảo hiểm trong nước.

II. Thực trạng phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam

Thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể từ năm 1994 đến 2012. Tuy nhiên, so với tiềm năng và yêu cầu phát triển kinh tế xã hội, thị trường bảo hiểm vẫn còn nhiều hạn chế. Hội nhập kinh tế quốc tế đã tạo ra môi trường cạnh tranh khốc liệt, đòi hỏi các doanh nghiệp bảo hiểm trong nước phải nâng cao năng lực và chất lượng dịch vụ.

2.1. Môi trường pháp lý và cạnh tranh

Môi trường pháp lý cho thị trường bảo hiểm phi nhân thọ đã được cải thiện đáng kể, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động. Tuy nhiên, sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các doanh nghiệp bảo hiểm nước ngoài đặt ra thách thức lớn cho các doanh nghiệp trong nước. Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao năng lực quản lý nhà nước để đảm bảo sự phát triển bền vững của thị trường bảo hiểm.

2.2. Thành tựu và hạn chế

Thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu, bao gồm sự gia tăng về quy mô và số lượng doanh nghiệp tham gia. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế như chất lượng dịch vụ chưa đồng đều, năng lực cạnh tranh thấp, và nhận thức của người dân về bảo hiểm còn hạn chế. Để phát triển bền vững, Việt Nam cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng cường giáo dục nhận thức về bảo hiểm.

III. Định hướng và giải pháp phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam

Để phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế, cần có những định hướng và giải pháp đồng bộ. Các giải pháp bao gồm hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao năng lực quản lý nhà nước, và đổi mới môi trường kinh doanh. Đồng thời, các doanh nghiệp bảo hiểm cần nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng dịch vụ để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

3.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật

Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật là yếu tố then chốt để phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ. Việt Nam cần xây dựng và ban hành các quy định pháp lý phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời tăng cường công tác giám sát và quản lý nhà nước. Điều này sẽ tạo ra môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng, thu hút đầu tư và thúc đẩy sự phát triển của thị trường bảo hiểm.

3.2. Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Các doanh nghiệp bảo hiểm trong nước cần nâng cao năng lực cạnh tranh bằng cách đổi mới công nghệ, cải thiện chất lượng dịch vụ, và đa dạng hóa sản phẩm. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp bảo hiểm nước ngoài để học hỏi kinh nghiệm và nâng cao năng lực quản lý. Điều này sẽ giúp các doanh nghiệp trong nước đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường và cạnh tranh hiệu quả trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Đinh Công Hiệp với đề tài "Phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế" được bảo vệ tại Học viện Tài chính năm 2014, thuộc chuyên ngành Kinh tế Tài chính - Ngân hàng (mã số 62.01), dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Phí Trọng Thảo và TS. Đoàn Minh Phụng.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Bảo hiểm phi nhân thọ là dịch vụ tài chính mang tính toàn cầu. Trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, các rủi ro bảo hiểm không chỉ giới hạn trong phạm vi một quốc gia mà có sự chuyển dịch cùng với dòng vốn, tài sản và con người. Do đó, các doanh nghiệp bảo hiểm phải thực hiện liên kết, đồng bảo hiểm và tái bảo hiểm quốc tế để phân tán rủi ro.

Mặc dù thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam đã hình thành và tăng trưởng từ sau khi mở cửa nền kinh tế, quy mô thị trường nhìn chung vẫn còn nhỏ so với khu vực, chưa tương xứng với tiềm năng kinh tế và chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của tiến trình hội nhập sâu rộng. Trước thời điểm nghiên cứu, các công trình khoa học trong nước thường chỉ xem xét thị trường bảo hiểm nói chung, tiếp cận theo từng lát cắt riêng lẻ của doanh nghiệp bảo hiểm hoặc giới hạn trong phạm vi các cam kết cụ thể như gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Luận án xác định khoảng trống nghiên cứu là sự thiếu vắng một công trình phân tích toàn diện, hệ thống về thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam đặt trọn vẹn trong tổng thể các cam kết hội nhập kinh tế quốc tế đa phương và song phương.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của luận án được xác định theo hai phương diện lý luận và thực tiễn:

1. Về lý luận: Hệ thống hóa và làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về hội nhập kinh tế quốc tế trong phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ; xác định cấu thành, vai trò, nguyên tắc, các nhân tố tác động cùng cơ hội và thách thức của thị trường trong điều kiện hội nhập; làm rõ tác động của hội nhập đối với thị trường bảo hiểm ở các quốc gia đang phát triển và kém phát triển.
2. Về thực tiễn: Khảo sát kinh nghiệm phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ tại một số quốc gia khu vực Châu Á - Thái Bình Dương để rút ra bài học cho Việt Nam; thu thập, tổng hợp và phân tích thực trạng phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam giai đoạn 1994 - 2012 trên đầy đủ các cấu thành (cơ quan quản lý, doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, tổ chức trung gian, khách hàng, sản phẩm, quan hệ cung - cầu, cạnh tranh và hoạt động đầu tư); từ đó đề xuất hệ thống định hướng và giải pháp phát triển thị trường đến năm 2020.

Luận án tập trung giải quyết các câu hỏi nghiên cứu trọng tâm:

1. Hội nhập kinh tế quốc tế tác động như thế nào đến sự phát triển của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ tại các nền kinh tế đang phát triển?
2. Thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam trong giai đoạn 1994 - 2012 đã phát triển ra sao về thể chế pháp lý, quy mô, cơ cấu thành viên, sản phẩm, cạnh tranh, bồi thường, tái bảo hiểm và đầu tư tài chính?
3. Những tồn tại, hạn chế chủ yếu của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam trong tiến trình mở cửa là gì và nguyên nhân do đâu?
4. Cần thực hiện những định hướng và giải pháp cụ thể nào về phía Nhà nước, môi trường kinh doanh và các thành viên thị trường để phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam đến năm 2020?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế; các yếu tố cấu thành thị trường, các nhân tố tác động, cơ hội, thách thức; kinh nghiệm quốc tế; thực trạng phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam và tiềm năng phát triển trong tương lai.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về nội dung: Luận án không nghiên cứu toàn bộ thị trường bảo hiểm nói chung mà giới hạn ở mảng bảo hiểm phi nhân thọ; tập trung vào các vấn đề phát triển gắn liền với tiến trình mở cửa và thực hiện các cam kết hội nhập kinh tế quốc tế.
  • Về không gian: Thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam, đặt trong mối liên hệ với thị trường bảo hiểm khu vực Châu Á - Thái Bình Dương và thế giới.
  • Về thời gian: Dữ liệu thực trạng được thu thập và đánh giá từ năm 1994 đến năm 2012; các giải pháp và định hướng được xây dựng cho giai đoạn đến năm 2020.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong phần tổng quan tình hình nghiên cứu, tác giả điểm lại và phân tích các công trình khoa học tiêu biểu có liên quan trực tiếp đến đề tài:

Tác giả (Năm)	Tên công trình	Đơn vị đào tạo / nghiên cứu	Trọng tâm và giới hạn mà luận án chỉ ra
Lê Tiến Phúc (2006)	Phát triển thị trường bảo hiểm Việt Nam trong điều kiện gia nhập WTO	Học viện Tài chính (Luận văn ThS)	Nghiên cứu thị trường bảo hiểm chung (cả nhân thọ và phi nhân thọ); chỉ giới hạn trong điều kiện gia nhập WTO; chủ yếu đánh giá chung về doanh nghiệp bảo hiểm tại thời điểm trước khi gia nhập WTO, giải pháp chưa đồng bộ.
Lê Đăng Khánh (2007)	Phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ ở Việt Nam	Đại học Quốc gia Hà Nội (Luận văn ThS)	Tập trung vào nâng cao năng lực doanh nghiệp bảo hiểm (sản phẩm, kênh phân phối, cạnh tranh); chưa nghiên cứu toàn diện hệ thống pháp lý, tái bảo hiểm, trung gian bảo hiểm và chưa đặt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.
Nguyễn Thị Quỳnh Nga (2008)	Phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam giai đoạn 2007 - 2015	Đại học Ngoại thương (Luận văn ThS)	Nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận chung về bảo hiểm; tập trung chủ yếu vào hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm và quản lý nhà nước; chưa đánh giá mảng tái bảo hiểm, trung gian và hội nhập quốc tế.
Hoàng Mạnh Cừ (2007)	Các giải pháp tài chính nhằm thúc đẩy phát triển thị trường bảo hiểm ở Việt Nam	Học viện Tài chính (Luận án TS)	Đi sâu vào các giải pháp tài chính cho toàn bộ thị trường bảo hiểm (gồm cả nhân thọ và phi nhân thọ); không nghiên cứu toàn diện các giải pháp phi tài chính và không đặt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.
Trịnh Xuân Dung (2011)	Giải pháp phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ ở Việt Nam	Đại học Kinh tế Quốc dân (Luận án TS)	Đánh giá thực trạng thị trường giai đoạn 2006 - 2010; tập trung vào số lượng doanh nghiệp, doanh thu, bồi thường; chưa phân tích sâu nội dung phát triển trong điều kiện hội nhập, thiếu mảng tái bảo hiểm và môi giới bảo hiểm.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Luận án của Đinh Công Hiệp lựa chọn giải quyết khoảng trống về tính toàn diện và tính hội nhập:

• Nghiên cứu đồng thời cả 4 mảng nghiệp vụ cấu thành hoạt động thị trường: kinh doanh bảo hiểm gốc, tái bảo hiểm, môi giới bảo hiểm và đầu tư nguồn vốn nhàn rỗi trở lại nền kinh tế.
• Khảo sát đầy đủ các chủ thể tham gia: cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp bảo hiểm (trong nước và có vốn đầu tư nước ngoài), doanh nghiệp tái bảo hiểm, doanh nghiệp môi giới và khách hàng.
• Đặt toàn bộ quá trình phát triển của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam trong dòng chảy hội nhập kinh tế quốc tế (từ các hiệp định song phương, khu vực ASEAN đến cam kết WTO).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án xây dựng khung lý luận dựa trên các khái niệm và học thuyết kinh tế:

1. Khái niệm bảo hiểm phi nhân thọ và thị trường bảo hiểm phi nhân thọ:
   • Dẫn chiếu Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000 (Khoản 18, Điều 3) và Giáo trình Bảo hiểm phi nhân thọ - Học viện Tài chính (Đoàn Minh Phụng chủ biên, 2010), xác định bảo hiểm phi nhân thọ bao gồm các nghiệp vụ bảo hiểm thiệt hại (tài sản, trách nhiệm dân sự) và nghiệp vụ bảo hiểm con người không thuộc bảo hiểm nhân thọ (tai nạn, ốm đau, sức khỏe).
   • Tiếp cận khái niệm thị trường bảo hiểm của Nguyễn Văn Định (2003) và đưa ra định nghĩa: Thị trường bảo hiểm phi nhân thọ là nơi diễn ra sự gặp gỡ giữa cung và cầu về các sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ; là sản phẩm dịch vụ vô hình, không định hình, không bảo hộ bản quyền, có chu kỳ kinh doanh đảo ngược (xác định giá trước khi phát sinh chi phí thực tế) và mang tính chất "không mong đợi" về giá trị sử dụng tức thời.
2. Lý luận về hội nhập kinh tế quốc tế:
   • Sử dụng lý thuyết hội nhập kinh tế của Bela Balassa (1961) về sự gắn kết thể chế giữa các nền kinh tế; quan điểm của Nguyễn Quốc Trụ (2011) và Nguyễn Xuân Thắng (2007) về các cấp độ mở cửa đơn phương, song phương, đa phương.
   • Nhận diện 6 cấp độ hội nhập kinh tế: Thỏa thuận thương mại ưu đãi (PTA), Khu vực mậu dịch tự do (FTA), Liên minh thuế quan (CU), Thị trường chung, Liên minh kinh tế và Liên minh toàn diện; cùng 4 phương thức thương mại dịch vụ (cung cấp qua biên giới, tiêu dùng ngoài lãnh thổ, hiện diện thương mại, hiện diện thể nhân).
3. Đo lường mức độ tập trung thị trường:
   • Ứng dụng chỉ số Herfindahl-Hirschman Index (HHI) để đánh giá cấu trúc cạnh tranh và mức độ tập trung thị trường: $$HHI = \sum_{i=1}^n s_i^2$$ (trong đó $s_i$ là tỷ lệ phần trăm thị phần của doanh nghiệp thứ $i$).
   • Phân loại chuẩn quốc tế: $HHI < 1.000$ (thị trường không tập trung), $1.000 \le HHI \le 1.800$ (thị trường tập trung vừa phải), $HHI > 1.800$ (thị trường tập trung cao, có nguy cơ độc quyền nhóm).

Phương pháp nghiên cứu thực tế

Luận án thuộc hướng nghiên cứu kết hợp giữa phân tích định tính thể chế và thống kê mô tả kinh tế:

• Phương pháp luận: Dựa trên chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, nhìn nhận thị trường trong sự vận động, phát triển và tương tác với môi trường kinh tế vĩ mô.
• Phương pháp cụ thể:
  • Phương pháp thống kê, tổng hợp và phân tích: Xử lý chuỗi số liệu thứ cấp về số lượng doanh nghiệp, doanh thu phí, thị phần, tỷ lệ bồi thường, cơ cấu tái bảo hiểm, quy mô vốn đầu tư giai đoạn 1994 - 2012.
  • Phương pháp lịch sử và logic: Phân tích tiến trình mở cửa thị trường bảo hiểm gắn liền với các mốc thời gian hội nhập kinh tế của Việt Nam.
  • Phương pháp so sánh: Đối chiếu mô hình quản lý, mức độ mở cửa và tỷ lệ thị phần doanh nghiệp ngoại tại một số thị trường Châu Á (Ấn Độ, Hàn Quốc, Trung Quốc, Singapore, Thái Lan).
  • Phương pháp hệ thống hóa: Phân loại các yếu tố tác động bên trong, bên ngoài và liên kết các nhóm giải pháp theo cấu trúc chủ thể.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Văn bản quy phạm pháp luật: Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000, Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2010, Nghị định 100/CP (1993) và các thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính.
• Báo cáo số liệu ngành: Cục Quản lý, Giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính), Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam (IAV), Tổng công ty Cổ phần Tái bảo hiểm Quốc gia Việt Nam (VINARE).
• Tài liệu quốc tế: Báo cáo thị trường của Hiệp hội quốc tế các cơ quan quản lý bảo hiểm (IAIS), Diễn đàn quản lý bảo hiểm ASEAN, Tạp chí Sigma (Tập đoàn Tái bảo hiểm Thụy Sĩ - Swiss Re), Asia Insurance Review, Insurance Day.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề cơ bản về phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ trong nền kinh tế hội nhập

Chương 1 xây dựng hệ thống lý luận hoàn chỉnh về thị trường bảo hiểm phi nhân thọ trong bối cảnh toàn cầu hóa:

• Cấu thành thị trường: Phân tích chi tiết 3 thành phần chính gồm Người tổ chức thị trường (Nhà nước kiến tạo khung pháp lý, môi trường kinh tế - xã hội, môi trường kinh tế quốc tế và thực hiện giám sát); Các thành viên tham gia (người mua hiện tại và tiềm năng, người bán gồm các doanh nghiệp bảo hiểm, các tổ chức trung gian gồm đại lý và môi giới); Sản phẩm bảo hiểm (thuộc 3 nhóm: bảo hiểm tài sản, bảo hiểm trách nhiệm và bảo hiểm con người phi nhân thọ).
• Vị trí và vai trò: Thị trường bảo hiểm phi nhân thọ là bộ phận cấu thành của thị trường tài chính, có chức năng chuyển giao - phân tán rủi ro, bảo toàn vốn đầu tư, ổn định chi phí sản xuất kinh doanh cho doanh nghiệp, cung ứng nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế và giảm gánh nặng chi trả cứu trợ từ ngân sách nhà nước.
• Tác động hai mặt của hội nhập:
  • Tích cực: Tiếp nhận vốn, công nghệ quản lý, kỹ thuật định phí; thúc đẩy cải cách thể chế quản lý; nâng cao trình độ nhân lực; mở rộng kênh đồng bảo hiểm và tái bảo hiểm quốc tế.
  • Tiêu cực: Làm tăng tính phụ thuộc vào biến động tài chính toàn cầu; tạo sức ép cạnh tranh gay gắt đối với các doanh nghiệp nội địa non trẻ; nguy cơ chảy máu chất xám và xáo trộn thị trường nếu mở cửa thiếu lộ trình kiểm soát.
• Quan điểm và nguyên tắc phát triển: Phát triển quy mô phải gắn liền với chiều sâu và tính an toàn hệ thống; phát triển bền vững đi đôi với nâng cao năng lực quản lý nhà nước; đa dạng hóa sở hữu nhưng cần giảm dần tỷ lệ vốn chi phối của Nhà nước tại các doanh nghiệp kinh doanh trực tiếp để tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng.
• Các yếu tố ảnh hưởng, cơ hội và thách thức: Hệ thống hóa các yếu tố bên trong (nhận thức, môi trường kinh tế - xã hội, hệ thống pháp luật, tính minh bạch thông tin, tiềm năng thị trường, năng lực nội tại) và các yếu tố bên ngoài (xu hướng thị trường thế giới, luồng vốn đầu tư quốc tế). Phân tích các thách thức về di chuyển lao động ("săn đầu người"), nguy cơ thôn tính - sáp nhập bất lợi và mức độ tập trung thị trường cao qua chỉ số HHI.
• Kinh nghiệm quốc tế: Đánh giá quá trình cải cách tại một số nước Châu Á - Thái Bình Dương:
  • Ấn Độ: Nâng trần sở hữu vốn nước ngoài trong liên doanh từ 25% lên 49% từ năm 2004.
  • Hàn Quốc: Bãi bỏ quy định hạn chế số lượng doanh nghiệp bảo hiểm nước ngoài từ năm 1997; thị phần công ty nước ngoài tăng từ 1,3% (năm 2006) lên 3,2% (năm 2009).
  • Trung Quốc: Dỡ bỏ hạn chế về địa bàn và nghiệp vụ đối với công ty bảo hiểm nước ngoài từ ngày 11/12/2004; đến năm 2009 có 18 công ty bảo hiểm vốn nước ngoài hoạt động với thị phần chiếm hơn 1%.
  • Bài học cho Việt Nam: Cần mở cửa theo lộ trình thận trọng; nâng cao tiêu chuẩn an toàn vốn; duy trì cơ quan quản lý độc lập, chuyên nghiệp và có chính sách phát triển năng lực giữ lại rủi ro nội địa.

Chương 2: Thực trạng phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

Chương 2 phản ánh bức tranh thực tiễn thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam qua giai đoạn 18 năm (1994 - 2012):

• Tiến trình hội nhập và khuôn khổ pháp lý:
  • Từ mốc Nghị định 100/CP (18/12/1993) xóa bỏ cơ chế độc quyền nhà nước, thị trường chuyển sang mô hình kinh doanh đa thành phần.
  • Sự ra đời của Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000 và Luật sửa đổi năm 2010 đã từng bước nội luật hóa các cam kết quốc tế trong Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ (BTA 2001) và cam kết gia nhập WTO (2007), cho phép thành lập doanh nghiệp liên doanh, doanh nghiệp 100% vốn đầu tư nước ngoài và văn phòng đại diện.
• Sự phát triển của các thành viên thị trường:
  • Số lượng doanh nghiệp tăng trưởng nhanh, hình thành 4 khối sở hữu: doanh nghiệp nhà nước (hoặc cổ phần nhà nước chi phối), doanh nghiệp cổ phần tư nhân, doanh nghiệp liên doanh và doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài.
  • Sự hình thành và mở rộng của các công ty môi giới bảo hiểm chuyên nghiệp và tổ chức tái bảo hiểm chuyên nghiệp (VINARE đóng vai trò hạt nhân tiếp nhận và phân tán dịch vụ tái bảo hiểm ra thị trường quốc tế).
• Kết quả kinh doanh và chỉ tiêu tài chính chủ yếu:
  • Doanh thu phí bảo hiểm phi nhân thọ duy trì tốc độ tăng trưởng liên tục; cơ cấu nghiệp vụ tập trung lớn vào bảo hiểm xe cơ giới, bảo hiểm tài sản thiệt hại, bảo hiểm thân tàu và bảo hiểm hàng hóa vận chuyển.
  • Tỷ trọng doanh thu theo khối doanh nghiệp có sự dịch chuyển: khối doanh nghiệp cổ phần trong nước vươn lên mạnh mẽ, trong khi các công ty có vốn đầu tư nước ngoài tăng trưởng ổn định nhưng chiếm thị phần vừa phải.
  • Hoạt động bồi thường bảo hiểm được thực hiện với quy mô hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm, hỗ trợ kịp thời cho các tổ chức và cá nhân khắc phục tổn thất sau thiên tai, tai nạn.
  • Nguồn vốn đầu tư trở lại nền kinh tế của các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ tăng dần qua các năm, danh mục đầu tư chủ yếu gồm tiền gửi ngân hàng, trái phiếu chính phủ, cổ phiếu và bất động sản.
• Đánh giá thành tựu:
  • Hình thành khung pháp lý tương đối hoàn chỉnh; quy mô thị trường mở rộng; năng lực tài chính và năng lực bồi thường của các doanh nghiệp được cải thiện; bước đầu thiết lập quan hệ hợp tác tái bảo hiểm rộng rãi với các tập đoàn tài chính quốc tế.
• Hạn chế và tồn tại:
  • Mức độ tập trung thị trường còn cao (một số ít doanh nghiệp top đầu chi phối phần lớn doanh thu, chỉ số HHI ở mức cao).
  • Tình trạng cạnh tranh không lành mạnh diễn ra phổ biến (hạ phí bảo hiểm tùy tiện dưới mức phí kỹ thuật, tăng chiết khấu và hoa hồng sai quy định để giành hợp đồng).
  • Năng lực định phí (actuarial), quản trị rủi ro và ứng dụng công nghệ thông tin tại các doanh nghiệp trong nước còn hạn chế.
  • Hoạt động đầu tư tài chính còn thiếu đa dạng, phụ thuộc nhiều vào tiền gửi ngắn hạn; chất lượng nguồn nhân lực bảo hiểm chưa đồng đều; năng lực thanh tra, giám sát của cơ quan quản lý nhà nước chưa theo kịp tốc độ phát triển thị trường.

Chương 3: Định hướng và giải pháp tăng cường hội nhập quốc tế trong phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam đến năm 2020

Chương 3 xây dựng hệ thống quan điểm, mục tiêu và 3 nhóm giải pháp phát triển thị trường:

• Bối cảnh và xu thế tác động: Phân tích xu thế tự do hóa thương mại dịch vụ tài chính toàn cầu, quá trình đàm phán các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, sự gia tăng của các thảm họa thiên tai do biến đổi khí hậu và dự báo tăng trưởng GDP Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020 tác động đến nhu cầu bảo hiểm.
• Quan điểm và mục tiêu đến năm 2020:
  • Phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ an toàn, bền vững, minh bạch, phù hợp với các chuẩn mực quốc tế và cam kết hội nhập.
  • Nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nước; nâng tỷ lệ doanh thu phí bảo hiểm phi nhân thọ đóng góp vào GDP; tăng cường quy mô quỹ dự phòng nghiệp vụ và quỹ đầu tư trở lại nền kinh tế.
• Hệ thống 3 nhóm giải pháp cụ thể:

Nhóm giải pháp	Nội dung thực hiện trọng tâm
1. Hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực quản lý nhà nước	- Rà soát, sửa đổi và hoàn thiện Luật Kinh doanh bảo hiểm cùng các văn bản hướng dẫn nhằm đảm bảo tính đồng bộ với thông lệ quốc tế (chuẩn mực IAIS). - Đổi mới mô hình quản lý giám sát từ "giám sát tuân thủ" sang "giám sát trên cơ sở rủi ro". - Chuẩn hóa quy định về biên khả năng thanh toán, trích lập dự phòng nghiệp vụ và an toàn vốn. - Nâng cao hiệu lực công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi cạnh tranh không lành mạnh và gian lận bảo hiểm. - Xây dựng hệ thống công nghệ thông tin quản lý và cơ sở dữ liệu thống kê dùng chung toàn ngành.
2. Đổi mới và cải thiện môi trường kinh doanh	- Thiết lập môi trường cạnh tranh bình đẳng, chống bán phá giá phí bảo hiểm dưới mức phí kỹ thuật. - Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp về bảo hiểm phi nhân thọ. - Phát triển đồng bộ thị trường tài chính, thị trường vốn để đa dạng hóa kênh đầu tư an toàn cho các doanh nghiệp bảo hiểm. - Tăng cường vai trò cầu nối của Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam trong việc liên kết hội đồng, thống nhất biểu phí sàn kỹ thuật và đào tạo nhân lực.
3. Giải pháp đối với các thành viên thị trường	- Đối với doanh nghiệp bảo hiểm: Tăng vốn điều lệ, củng cố năng lực tài chính; tái cơ cấu mô hình quản trị doanh nghiệp; đẩy mạnh nghiên cứu phát triển sản phẩm mới đáp ứng nhu cầu thị trường; chuẩn hóa và đa dạng kênh phân phối (đại lý chuyên nghiệp, kênh liên kết ngân hàng - bancassurance, thương mại điện tử); đầu tư công nghệ thẩm định tổn thất và chi trả bồi thường; thực hiện đào tạo, giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao. - Đối với doanh nghiệp tái bảo hiểm và môi giới: Nâng cao năng lực nhận tái bảo hiểm quốc tế, tối ưu hóa tỷ lệ giữ lại rủi ro trong nước; chuyên nghiệp hóa hoạt động tư vấn môi giới bảo hiểm.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định các đóng góp mới về lý luận và thực tiễn:

1. Đóng góp về mặt lý luận:
   • Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý thuyết về phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế; xác định mối quan hệ tương hỗ giữa mở cửa thị trường và nâng cao năng lực quản trị rủi ro.
   • Làm rõ cấu thành và đặc trưng kinh tế của sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ (sản phẩm vô hình, chu kỳ kinh doanh đảo ngược, hiệu quả xê dịch).
   • Đưa ra khung phân tích toàn diện về các nhân tố tác động bên trong, bên ngoài và vận dụng chỉ số HHI để lượng hóa mức độ tập trung thị trường trong tiến trình tự do hóa dịch vụ tài chính.
   • Khái quát hóa các bài học kinh nghiệm quốc tế từ khu vực Châu Á - Thái Bình Dương về lộ trình mở cửa có kiểm soát và kiểm soát thị phần ngoại.
2. Đóng góp về mặt thực tiễn:
   • Tổng hợp, phân tích toàn diện chuỗi dữ liệu thực tế 18 năm (1994 - 2012) của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam trên đầy đủ các mảng hoạt động: bảo hiểm gốc, tái bảo hiểm, môi giới bảo hiểm và đầu tư tài chính.
   • Nhận diện đúng thực trạng phân hóa thị phần, sự chuyển dịch cơ cấu sở hữu doanh nghiệp và các hạn chế nội tại của thị trường (cạnh tranh giảm phí tiêu cực, thiếu chuyên gia định phí, cơ chế giám sát còn khoảng trống).
   • Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ gồm 3 nhóm (quản lý nhà nước, môi trường kinh doanh và thành viên thị trường) có cơ sở khoa học và tính ứng dụng thực tiễn cho giai đoạn đến năm 2020.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Chuỗi số liệu thực tiễn của luận án dừng lại ở năm 2012 theo thời điểm thực hiện đề tài.
  • Nghiên cứu tập trung vào phân tích định tính thể chế và thống kê mô tả, chưa xây dựng các mô hình kinh tế lượng để lượng hóa mức độ tác động cụ thể của từng cam kết mở cửa đến tỷ suất sinh lời hoặc hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp bảo hiểm.
  • Phạm vi chỉ giới hạn ở bảo hiểm phi nhân thọ, không đi sâu vào mối liên kết chéo giữa bảo hiểm phi nhân thọ và bảo hiểm nhân thọ trong các tập đoàn tài chính đa năng.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Cập nhật số liệu và đánh giá tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới mà Việt Nam ký kết sau năm 2015 (như CPTPP, EVFTA) đối với thị trường bảo hiểm.
  • Nghiên cứu áp dụng các chuẩn mực an toàn vốn mới theo tiêu chuẩn quốc tế (như Khung giám sát Solvency II / RBC - Quản lý vốn trên cơ sở rủi ro) cho các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam.
  • Phân tích ứng dụng công nghệ số và công nghệ bảo hiểm (InsurTech) trong việc tái cấu trúc kênh phân phối và quản lý bồi thường.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn đối với các nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước: Cục Quản lý, Giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính) có thể tham khảo các luận điểm về hoàn thiện thể chế, cơ chế kiểm soát biên khả năng thanh toán, đổi mới phương thức giám sát trên cơ sở rủi ro và quản lý cạnh tranh biểu phí.
• Doanh nghiệp bảo hiểm, tái bảo hiểm và môi giới: Các nhà quản trị doanh nghiệp có thể vận dụng các phân tích về cấu trúc chi phí, định phí kỹ thuật, kiểm soát rủi ro giữ lại trong hoạt động tái bảo hiểm và chiến lược phát triển sản phẩm thích ứng với hội nhập.
• Cơ sở đào tạo và nghiên cứu khoa học: Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Bảo hiểm, Tài chính doanh nghiệp, Tài chính - Ngân hàng tại các trường đại học khối kinh tế có thể sử dụng luận án làm tài liệu tham khảo hệ thống về lý luận thị trường bảo hiểm phi nhân thọ và phương pháp phân tích ngành.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa bảo hiểm phi nhân thọ như thế nào và chỉ ra những đặc điểm kinh tế đặc thù nào của sản phẩm này?

Luận án xác định bảo hiểm phi nhân thọ là hình thức mà bên nhận bảo hiểm cam kết bồi thường hoặc thanh toán tiền cho bên mua bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm gây tổn thất tài chính đối với tài sản, trách nhiệm dân sự hoặc con người (không thuộc bảo hiểm nhân thọ), trên cơ sở thu một khoản phí bảo hiểm xác định.

Sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ có 4 đặc điểm kinh tế đặc thù:

1. Sản phẩm không định hình (vô hình): Là sự cam kết đảm bảo tài chính, người mua không thể cảm nhận bằng giác quan trước khi mua.
2. Hiệu quả xê dịch và là sản phẩm không mong đợi: Người mua không kỳ vọng rủi ro xảy ra để nhận bồi thường và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp phụ thuộc vào xác suất rủi ro trong suốt thời hạn bảo hiểm.
3. Chu kỳ kinh doanh đảo ngược: Doanh nghiệp phải xác định giá bán (phí bảo hiểm) trước khi chi phí bồi thường thực tế phát sinh.
4. Không được bảo hộ bản quyền: Các quy tắc, điều khoản và sản phẩm bảo hiểm dễ bị các đối thủ cạnh tranh sao chép trên thị trường.

2. Vì sao tác giả cho rằng cần giảm dần tỷ lệ vốn chi phối của Nhà nước tại các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ trong quá trình hội nhập?

Theo tác giả, trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, việc Nhà nước nắm giữ vốn chi phối (trên 50%) tại các doanh nghiệp bảo hiểm lớn vô hình trung tạo ra sự bất bình đẳng trong cạnh tranh. Các doanh nghiệp này thường có ưu thế lớn về mạng lưới, cơ sở vật chất và tiếp cận khách hàng khối kinh tế nhà nước, khiến các doanh nghiệp cổ phần tư nhân và doanh nghiệp có vốn nước ngoài phải cạnh tranh trong điều kiện thiếu bình đẳng. Hơn nữa, kinh doanh bảo hiểm là ngành dịch vụ tài chính có điều kiện nhưng không thuộc nhóm lĩnh vực thiết yếu mà Nhà nước bắt buộc phải nắm quyền chi phối. Việc giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước sẽ tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy các doanh nghiệp tự chủ nâng cao năng lực quản trị theo thông lệ quốc tế.

3. Chỉ số Herfindahl-Hirschman Index (HHI) được luận án vận dụng như thế nào trong phân tích cấu trúc thị trường bảo hiểm?

Luận án sử dụng chỉ số $HHI = \sum_{i=1}^n s_i^2$ (với $s_i$ là thị phần doanh thu của từng doanh nghiệp) để đo lường mức độ tập trung kinh tế của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam. Việc vận dụng chỉ số này giúp xác định thị trường đang ở trạng thái cạnh tranh hay có dấu hiệu độc quyền nhóm. Luận án chỉ ra rằng mức độ tập trung thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu vẫn ở mức cao do một số ít doanh nghiệp tốp đầu nắm giữ phần lớn thị phần, từ đó đưa ra cảnh báo về nguy cơ làm sai lệch môi trường cạnh tranh và hạn chế sự phát triển của các doanh nghiệp quy mô nhỏ.

4. Luận án rút ra những bài học kinh nghiệm quốc tế nào từ các nước Châu Á - Thái Bình Dương để áp dụng cho Việt Nam?

Từ việc khảo sát tiến trình mở cửa thị trường bảo hiểm tại Ấn Độ, Hàn Quốc và Trung Quốc, luận án đúc kết các bài học chính:

• Tự do hóa thị trường cần đi kèm với lộ trình mở cửa có kiểm soát để tránh gây sốc cho các doanh nghiệp nội địa non trẻ.
• Nới lỏng dần tỷ lệ góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài (như bài học nâng trần sở hữu của Ấn Độ) để thu hút vốn và công nghệ quản trị.
• Tăng cường năng lực của cơ quan quản lý nhà nước độc lập, chuyển dịch sang cơ chế giám sát trên cơ sở rủi ro để theo kịp sự xuất hiện của các tập đoàn bảo hiểm đa quốc gia.
• Nâng cao năng lực tài chính và chất lượng dịch vụ của doanh nghiệp trong nước để duy trì thị phần một cách bình đẳng khi không còn hàng rào bảo hộ.

5. Ba nhóm giải pháp phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam đến năm 2020 bao gồm những nội dung trọng tâm nào?

Hệ thống giải pháp của luận án được phân định theo 3 nhóm chủ thể:

1. Nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật và quản lý nhà nước: Sửa đổi Luật Kinh doanh bảo hiểm, chuẩn hóa tiêu chuẩn an toàn vốn và dự phòng nghiệp vụ, chuyển đổi sang phương thức quản lý giám sát trên cơ sở rủi ro, minh bạch hóa thông tin và xử lý nghiêm cạnh tranh không lành mạnh.
2. Nhóm giải pháp đổi mới môi trường kinh doanh: Thiết lập kỷ cương biểu phí kỹ thuật, nâng cao nhận thức bảo hiểm trong xã hội, phát triển thị trường tài chính để hỗ trợ danh mục đầu tư và củng cố vai trò điều phối của Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam.
3. Nhóm giải pháp cho các thành viên thị trường: Tăng vốn điều lệ, cơ cấu lại quản trị, đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng kênh bán hàng (Bancassurance, trực tuyến), hiện đại hóa công nghệ thông tin, đào tạo nguồn nhân lực và nâng cao năng lực tiếp nhận tái bảo hiểm quốc tế.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Đinh Công Hiệp đã xây dựng một hệ thống phân tích khoa học và toàn diện về thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Công trình đã làm rõ các cơ sở lý luận về cấu thành thị trường, chu kỳ kinh doanh đảo ngược và tác động hai mặt của quá trình tự do hóa dịch vụ tài chính đối với các nền kinh tế đang phát triển. Dựa trên chuỗi số liệu thực tế giai đoạn 1994 - 2012, tác giả đã đánh giá khách quan các kết quả đạt được, đồng thời chỉ ra những nút thắt về mức độ tập trung thị trường, áp lực cạnh tranh phí và năng lực giám sát. Hệ thống 3 nhóm giải pháp được đề xuất trong luận án mang tính đồng bộ, có giá trị ứng dụng thực tiễn cho công tác quản lý nhà nước và chiến lược kinh doanh của các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề nghiên cứu phát triển TTBH PNT Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế (KTQT). Luận án tiến sĩ “Giải pháp phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ ở Việt Nam” (2011) của tác giả Trịnh Xuân Dung - Đại học kinh tế quốc dân Với những khái quát về nội dung của luận án đã nêu ở phần 2.1, các vấn đề chƣa đƣợc luận án nghiên cứu là: Phạm vi nghiên cứu của luận án là không nghiên cứu TTBH PNT Việt Nam trong điều kiện hội nhập. Phần lý luận của luận án chƣa đề cập đến nội dung phát triển TTBH PNT cũng nhƣ sự cần thiết khách quan phải phát triển TTBH PNT. Phần thực trạng cũng nhƣ giải pháp của luận án chủ yếu tập trung vào các 7 DNBH, chƣa đề cập hoạt động tái BH cũng nhƣ hoạt động môi giới BH đây là hai hoạt động quan trọng không thể thiếu của sự phát triển TTBH PNT.

Những vấn đề luận án sẽ tập trung nghiên cứu giải quyết - Về cơ sở lý luận Trong phần khái quát về TTBH PNT, luận án nghiên cứu cấu thành của TTBH PNT và nhấn mạnh vị trí vài trò của TTBH PNT trong nền kinh tế (KT) hội nhập. Với quan điểm muốn nghiên cứu một vấn đề trong điều kiện hội nhập KTQT cần phải hiểu nó một cách tổng quát, đồng thời phải tổng hợp phân tích cụ thể các vấn đề cơ bản có liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu. Vì vậy luận án sẽ có một phần tổng quan về hội nhập KTQT. Trọng tâm nghiên cứu của luận án là: Quan điểm, nguyên tắc và nội dung, phát triển TTBH PNT trong điều kiện hội nhập, đồng thời luận án cũng sẽ nghiên cứu những tác động của hội nhập KTQT đối với TTBH các nƣớc đang phát triển và kém phát triển.

Tiếp theo đó là tính tất yếu khách quan phải phát triển TTBH PNT trong nền KT hội nhập. Đồng thời xác định một số yếu tố cơ bản ảnh hƣởng đến sự phát triển TTBH PNT và những cơ hội và thách thức của TTBH PNT trong quá trình hội nhập. Những lý luận trên có liên quan trực tiếp và quan hệ biện chứng với sự phát triển TTBH PNT trong nền KT hội nhập. Đó là những cơ sở quan trọng, là tiền đề cho việc nghiên cứu các phần tiếp theo của luận án.

- Về thực tiễn Luận án sẽ tổng hợp, phân tích, đánh giá thực trạng về TTBH PNT Việt Nam trong quá trình hội nhập KTQT. Đồng thời khảo sát quá trình hội nhập và phát triển TTBH PNT của một số nƣớc và rút ra kinh nghiệm áp dụng cho Việt Nam. Đánh giá về TTBH không chỉ đơn thuần là đánh giá các hoạt động kinh doanh của các DNBH PNT mà còn đề cập đến các DN tái BH, hoạt động trung gian BH. Vì đề tài là nghiên cứu trong điều kiện hội nhập nên phần này không chỉ đánh giá các hoạt động của DN ở thị trƣờng trong nƣớc mà còn ở nƣớc ngoài.

Sự tham gia của các DNBH có vốn nƣớc ngoài đã ảnh hƣởng nhƣ thế nào đến sự phát triển của TTBH PNT Việt Nam. Hơn thế nữa luận án còn giành riêng một phần đánh giá, phân tích về hệ thống pháp luật, các chính sách của nhà nƣớc về vấn đề mở cửa hội nhập, các yếu tố khác về môi trƣờng KDBH cũng nhƣ những tác động của nó đến quá trình phát triển và hội nhập của TTBH PNT Việt Nam. 8 Để có những cơ sở thực tiễn xác thực phục vụ cho mục đích nghiên cứu, luận án sẽ không đi liệt kê toàn bộ những kết quả mà TTBH PNT đã đạt đƣợc, mà tập trung phân tích đánh giá những vấn đề có liên quan trực tiếp, hay có ảnh hƣởng đến quá trình hội nhập của TTBH PNT. Đồng thời nghiên cứu, phát hiện những vấn đề mới phát sinh trong quá trình hội nhập.

Tất nhiên, luận án cũng sẽ xem xét, đánh giá đầy đủ các hoạt động của thị trƣờng nhƣ: KDBH, tái BH, trung gian BH và hoạt động đầu tƣ vốn nhàn rỗi vào nền KT. Đồng thời cũng đề cập đến các quan hệ quốc tế trong lĩnh vực BH của Việt Nam, cũng nhƣ đánh giá cả hoạt động của các DNBH có vốn nƣớc ngoài tại Việt Nam. Bên cạnh đó luận án cũng sẽ chỉ ra những tồn tại hạn chế và một số nguyên nhân chính dẫn đến những tồn tại đó của TTBH PNT Việt Nam. - Nghiên cứu, đề xuất một số giải pháp phát triển TTBH phi nhân thọ Việt Nam Từ những cơ sở lý luận và thực tiễn trên, luận án sẽ đƣa ra những định hƣớng, những giải pháp để phát triển TTBH PNT Việt Nam trong thời gian tới.

Để xây dựng và phát triển TTBH PNT Việt Nam một cách toàn diện đồng bộ và bền vững, cần phải có sự tham gia phối hợp chặt chẽ của cả nhà nƣớc, ngành BH và các các thành viên tham gia TTBH PNT. Vì vậy, các giải pháp cũng phải toàn diện, đồng bộ cho tất cả các đối tƣợng trên và cũng cần phải phân định rõ các giải pháp riêng cho từng đối tƣợng đó. Với quan điểm nhƣ vậy, luận án sẽ đƣa ra 3 nhóm giải pháp đó là: (1) Hoàn thiện hệ thống pháp luật và quản lý nhà nƣớc về KDBH; (2) Đổi mới và cải thiện môi trƣờng kinh doanh; (3) Giải pháp cho các thành viên tham gia TTBH PNT. Tóm lại: Luận án sẽ tập trung giải quyết một số vấn đề mà các công trình khác chƣa đề cập đến đó là nghiên cứu toàn diện, đồng bộ TTBH PNT Việt Nam và luôn đặt nó trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế.

9 Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƢỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ TRONG NỀN KINH TẾ TRÌNH HỘI NHẬP 1. KHÁI QUÁT VỀ THỊ TRƢỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ 1. Khái niệm bảo hiểm phi nhân thọ và thị trường bảo hiểm phi nhân thọ a) Khái niệm bảo hiểm phi nhân thọ Hiện nay có rất nhiều khái niệm về BH nói chung, tuy nhiên rất ít tài liệu đƣa ra khái niệm về BH PNT. Sau đây là một số quan niệm về BH PNT: - Theo giáo trình Bảo hiểm phi nhân thọ của Học viện Tài Chính (2010) do TS Đoàn Minh Phụng chủ biên: “Bảo hiểm phi nhân thọ vẫn được sử dụng như một khái niệm tổng hợp ma nghĩa hàm chứa tất cả các nghiệp vụ bảo hiểm thiệt hại (bảo hiểm tài sản, bảo hiểm trách nhiệm) và các nghiệp vụ bảo hiểm con người không thuộc bảo hiểm nhân thọ (bảo hiểm tai nạn, bảo hiểm bệnh tật, ốm đau.

- Tại Khoản 18 - Điều 3 - Chƣơng I - Luật Kinh doanh bảo hiểm (2000) của Việt Nam có giải thích: “Bảo hiểm phi nhân thọ là loại nghiệp vụ bảo hiểm tài sản, trách nhiệm dân sự và các nghiệp vụ bảo hiểm khác không thuộc bảo hiểm nhân thọ”. Qua tìm hiểu nghiên cứu về BH PNT, tác giả đƣa ra khái niệm sau: “BH PNT là một hình thức mà qua đó một bên nhận BH cho các tài sản, trách nhiệm dân sự và các loại BH con người không thuộc BH nhân thọ thông qua việc thu một khoản phí BH và cam kết sẽ thanh toán cho bên mua BH một khoản tiền nếu có sự kiện BH xảy ra gây tổn thất về tài chính cho bên mua BH trong thời hạn bảo hiểm nhất định”. Đối tƣợng của BH PNT bao gồm con ngƣời, các loại tài sản, trách nhiệm phát sinh trong quá trình sống và làm việc, trong khi đó đối tƣợng của BH nhân thọ chỉ là con ngƣời. BH con ngƣời PNT nhằm BH tính mạng sức khỏe cho con ngƣời, trong khi BH nhân thọ còn liên quan đến cả tuổi thọ của con ngƣời.

BH PNT không có tính chất tiết kiệm, còn BH nhân thọ vừa mang tính chất BH lại vừa mang tính chất tiết kiệm (đƣợc hoàn trả lại tiền gốc đã nộp và một số lãi theo cam kết trong hợp đồng BH). b) Khái niệm thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Hiện nay, có một số quan điểm về TTBH. Tuy nhiên chƣa có một khái niệm riêng cho TTBH PNT. Trong giáo trình quản trị KDBH (2003), Đại học Kinh tế quốc dân do TS Nguyễn Văn Định chủ biên có khái niệm: “Theo thuật ngữ bảo hiểm, thị trường bảo hiểm là nơi mua và bán các sản phẩm bảo hiểm.

Sản phẩm bảo hiểm là loại sản phẩm dịch vụ đặc biệt; là loại sản phẩm vô hình không thể cảm nhận được 10 hình dáng, kích thước, màu sắc. Sản phẩm bảo hiểm là sản phẩm không được bảo hộ bản quyền, là sản phẩm mà người mua không mong đợi sự kiện bảo hiểm xảy ra đối với mình để được bồi thường hay trả tiền bảo hiểm (trừ BH hưu trí, BH nhân thọ)”. Qua nghiên cứu về TTBH PNT tác giả đƣa ra khái niệm: Thị trường bảo hiểm phi nhân thọ là nơi mua và bán các sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ. Đó chính là sự gặp gỡ giữa cung và cầu của sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ.

Sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ không tồn tại hữu hình, không có hình dáng, kích thước, trọng lượng do đó nó là loại sản phẩm dịch vụ đặc biệt. Thị trường bảo hiểm phi nhân thọ không nhất thiết phải là một địa điểm cụ thể. TTBH thế giới đƣợc hiểu là hoạt động giao dịch trao đổi các sản phẩm BH, trao đổi thông tin về các dịch vụ BH, tái BH giữa các nƣớc. Có thể phân loại TTBH thế giới theo những tiêu thức khác nhau.

Nếu căn cứ vào chủ thể tham gia giao dịch sẽ có TTBH gốc (ngƣời bán và ngƣời mua) và thị trƣờng tái BH (Các DNBH tái BH với nhau hoặc với DN tái BH). Nếu căn cứ vào không gian địa lý sẽ có TTBH toàn thế giới, TTBH khu vực (vd: Châu Á-Thái Bình Dƣơng, Châu Âu) và TTBH trong các tổ chức, các khối liên minh (ví dụ: EU, ASEAN. Nếu căn cứ vào lĩnh vực kinh doanh có TTBH nhân thọ và TTBH PNT. Nếu căn cứ vào đối tƣợng BH PNT sẽ có TTBH tài sản, TTBH hàng không, TTBH xe cơ giới, TTBH tai nạn và chăm sóc sức khỏe… 1.

Cấu thành của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ a) Người tổ chức thị trường bảo hiểm phi nhân thọ: Nhà nƣớc là ngƣời tổ chức thị trƣờng đồng thời tạo ra hành lang pháp lý môi trƣờng kinh doanh và thực hiện quản lý nhà nƣớc về KDBH, cụ thể: - Nhà nước tạo ra môi trường pháp lý và thực hiện quản lý nhà nước về KDBH: Ban hành hệ thống chính sách pháp luật KDBH. Xây dựng chiến lƣợc và qui hoạch phát triển TTBH. Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật của các tổ chức KDBH.