CHƯƠNG 1 NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT 1.Khái quát về thanh toán tiền tệ trong nền kinh tế: 1.Sự cần thiết và vai trò của thanh toán tiền tệ trong nền kinh tế: Để hiểu được tác dụng của tiền đối với nền kinh tế, chúng ta phải hiểu một cách chính xác tiền là gì ? Chúng ta phải xem xét các chức năng của tiền tệ và xem vì sao và bằng cách nào chúng thúc đẩy tính hiệu quả của nền kinh tế qua việc xem xét dạng của nó đã tiến triển như thế nào qua thời gian… Từ tiền được dùng một cách tự nhiên trong các cuộc nói chuyện hàng ngày, nó có thể có nhiều nghĩa, nhưng đối với các nhà kinh tế nó có một nghĩa riêng. Các nhà kinh tế định nghĩa tiền là bất cứ cái gì Sinh viên : Bùi Hoàng Phương Lớp : Tài chính - Doanh nghiệp 46Q Luan van Trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân Giáo viên hướng dẫn : Th.s Lê Thu Thuỷ được chấp nhận chung trong việc thanh toán hàng hoá hoặc dịch vụ hoặc trong việc hoàn trả các món nợ. Trong cuộc sống hàng ngày đồng tiền là tiền giấy hay tiền kim loại và hầu hết chúng nói về “tiền” tức là họ đang nói về tiền mặt. Định nghĩa về tiền đơn thuần là tiền mặt ( Tiền giấy hay tiền kim loại ) thì quá hẹp với các nhà kinh tế.
Do séc cũng được chấp nhận như tiền trả khi mua, nên các món gửi ở dạng tài khoản séc cũng được coi là tiền, ngoài ra chúng ta còn có những khoản khác như séc du lịch hay tiền gửi tiết kiệm đôi khi có thể dùng để trả cho hàng hoá, dịch vụ hoặc có thể có tác dụng hữu hiệu như tiền nếu chúng có thể chuyển đổi một cách nhanh chóng và dễ dàng thành tiền mặt hoặc thành món gửi ở dạng tài khoản séc. * Các chức năng của tiền: Dù tiền là vỏ sò, đá, vàng hay giấy…trong nền kinh tế nó có chức năng sau: - Phương tiện trao đổi : Chức năng quan trọng nhất làm cho tiền tệ khác với những tài sản khác là vai trò làm phương tiện trao đổi. Tiền tệ là một trong những phát minh quan trọng nhất trong lịch sử loài người vì nó cho phép xã Sinh viên : Bùi Hoàng Phương Lớp : Tài chính - Doanh nghiệp 46Q Luan van Trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân Giáo viên hướng dẫn : Th.s Lê Thu Thuỷ hội vượt qua phương thức trao đổi cồng kềnh quen biết ở chế độ đổi khác. Trong hầu hết các giao dịch trong nền kinh tế của chúng ta, tiền trong dạng tiền mặt hay tiền séc, thẻ thanh toán…là một phương tiện trao đổi có nghĩa là nó được dùng để thanh toán, lấy hàng hoá hoặc dịch vụ.
Việc dùng tiền làm một phương tiện trao đổi giúp đẩy mạnh hiệu quả của nền kinh tế qua việc loại bỏ được nhiều thời gian dành cho việc trao đổi hàng hoá hay dịch vụ. Để nhận thức được vấn đề này, chúng ta hãy nhìn vào một nền kinh tế trao đổi tức là một nền kinh tế không có tiền trong đó hàng hoá hay dịch vụ được đổi trực tiếp lấy hàng hoá hay dịch vụ khác. Thời gian tiêu hao khi gắng sức để trao đổi hàng hoá hay dịch vụ được gọi là một chi phí giao dịch. Trong một nền kinh tế trao đổi, các chi phí giao dịch là cao bởi vì người ta phải thoả mãn 2 ý muốn trùng khớp đó là họ phải tìm ai đó có hàng hoá hay dịch vụ mà họ muốn và người đó cũng muốn hàng hoá hay dịch vụ mà họ chào mời.
Chúng ta thấy tiền thúc đẩy hiệu quả kinh tế qua việc loại bỏ được nhiều thời gian chi phí khi trao đổi hàng hoá và dịch vụ. Nó cũng thúc đẩy hiệu quả kinh tế qua việc cho phép người ta chuyên làm cái công việc mà người ta làm tốt nhất. Bởi vậy chúng ta thấy tiền là một yếu tố cơ bản trong nền kinh tế sản xuất hàng hoá. Nó tác dụng như một thứ dầu mỡ bôi trơn cho phép nền kinh tế chạy trơn tru hơn nhờ Sinh viên : Bùi Hoàng Phương Lớp : Tài chính - Doanh nghiệp 46Q Luan van Trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân Giáo viên hướng dẫn : Th.s Lê Thu Thuỷ giảm thiểu chi phí giao dịch, từ đó khuyến khích chuyên môn hoá và phân công lao động.
Để một hàng hoá hoạt động một cách hữu hiệu như tiền thì phải đạt được một số chuẩn mực: Nó phải tạo ra hàng loạt một cách dễ dàng, làm dễ dàng cho việc xác định giá trị của nó. Nó phải được chấp nhận một cách rộng rãi. Nó phải, có thể chia nhỏ được để dễ dàng trao đổi. Nó phải dễ chuyên chở Nó phải không bị hư hỏng một cách nhanh chóng - Thước đo giá trị (Đơn vị đánh giá): Chức năng thứ 2 của tiền là làm đơn vị đánh giá nghĩa là nó được dùng để đo giá trị trong nền kinh tế.
Chúng ta đo các giá trị của hàng hoá và dịch vụ bằng tiền. Chức năng này rất quan trọng trong nền kinh tế sản xuất hàng hoá và chỉ có ở nền kinh tế sản xuất hàng hoá thì tiền tệ mới có chức năng này. Chúng ta thử nhìn lại nền kinh tế trao đổi khi hàng hoá chưa phát triển. Ví dụ nền kinh tế này chỉ có 3 mặt hàng thì chúng ta phải cần có 3 giá để chúng ta biết phải làm thế nào để trao đổi thứ này với thứ khác, nếu có 10 mặt hàng thì ta phải cần bao nhiêu giá? phải cần 45 giá để trao đổi một thứ hàng hoá này với một thứ hàng khác và nếu có 100 mặt hàng thì ta cần tới 4950 giá ( Công thức để tính Sinh viên : Bùi Hoàng Phương Lớp : Tài chính - Doanh nghiệp 46Q Luan van Trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân Giáo viên hướng dẫn : Th.s Lê Thu Thuỷ số giá chúng ta cần khi có N mặt hàng là N(N-1)/2 ) và cứ thế tăng lên nếu không có vật trung gian là tiền tệ để định giá bằng đơn vị tiền cho tất cả các mặt hàng.
Chúng ta có thể nhận thấy rằng việc dùng tiền làm một đơn vị đánh giá giảm được chi phí thời gian để giao dịch trong một nền kinh tế nhờ giảm số giá cần phải xem xét. Cái lợi của chức năng này của tiền tăng lên khi nền kinh tế hàng hoá phát triển phức tạp hơn. - Nơi chứa giá trị ( Nơi chứa sức mua hàng hoá qua từng thời gian ): Tiền cũng có tác dụng như một nơi chưa giá trị nghĩa là một nơi chứa sức mua hàng hoá qua thời gian. Một nơi chứa giá trị được dùng để tách thời gian từ lúc mà người ta nhận được thu nhập tới lúc người ta sử dụng nó.
Chức năng này của tiền là hữu ích vì phần lớn chúng ta đều không muốn sử dụng ngay thu nhập của mình khi nhận được nó, mà muốn đợi đến khi chúng ta có thời gian và có ý mua sắm. Tiền không phải duy nhất là nơi chứa đựng giá trị vì một tài sản bất kỳ như tiền mặt, cổ phiếu, đất đai, nhà cửa, tác phẩm nghệ thuật hoặc châu báu, đều là một phương tiện chứa của cải. Nhiều trong số những loại tài sản này có lợi hơn so với tiền xét về mặt chứa giá trị, chúng thường đem lại cho chủ nhân một khoản lợi tức cao hơn tiền mang lại, ví dụ như buôn bán cổ phiếu, trái phiếu, kinh doanh bất động sản…Thế thì tại sao mọi người giữ tiền làm gì khi mà những tài sản này là nơi chứa đựng giá trị đáng ưa chuộng hơn so với tiền. Sinh viên : Bùi Hoàng Phương Lớp : Tài chính - Doanh nghiệp 46Q Luan van Trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân Giáo viên hướng dẫn : Th.s Lê Thu Thuỷ Chúng ta có thể giải thích vấn đề này liên quan đến một khái niệm kinh tế quan trọng được gọi là tính lỏng ( liquidity - khả năng dễ chuyển thành tiền mặt ) có nghĩa là có sự tương đối dễ dàng và nhanh chóng, nhờ đó một tài sản có thể chuyển đổi thành một phương tiện trao đổi.
Tiền là tài sản có tính chất lỏng nhất bởi bản thân nó là phương tiện trao đổi tức là nó không giống những tài sản khác, nó không cần được chuyển thành thứ gì khác với mục đích để mua hàng hoá. Những tài sản khác đòi hỏi chi phí giao dịch khi cần chuyển sang tiền ví dụ : khi bạn bán nhà của bạn, bạn cần phải quảng cáo hoặc trả tiền cho người môi giới một khoản tiền nào đó (ở Việt Nam hiện nay là từ 2% đến 5% ). Do tiền là tài sản có tính chất lỏng nhất nên đây là câu trả lời cho câu hỏi tại sao người ta có ý định giữ nó ngay cả nếu nó không phải là nơi chứa giá trị một cách hấp dẫn nhất. Tiền là nơi chứa giá trị tốt đến mức nào tuỳ thuộc vào mức giá cả do giá trị của nó được ấn định theo mức giá cả.
Nếu các giá đều tăng gấp 2 chẳng hạn nghĩa là giá trị của tiền đã sụt một nửa và ngược lại.Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế : Qua nghiên cứu sự tiến triển của hệ thống thanh toán chúng ta có thể thấy sự cần thiết khách quan và rất quan trọng của thanh toán không dùng tiền mặt đối với nền kinh tế sản xuất hàng hoá nhất là trong giai đoạn phát triển có nhiều mối quan hệ đa chiều rất phức tạp đó là: Sinh viên : Bùi Hoàng Phương Lớp : Tài chính - Doanh nghiệp 46Q Luan van Trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân Giáo viên hướng dẫn : Th.s Lê Thu Thuỷ - Tổ chức tốt công tác thanh toán không dùng tiền mặt sẽ góp phần đẩy nhanh tốc độ thanh toán và tốc độ chu chuyển vốn của nền kinh tế. - Thúc đẩy sản xuất và lưu thông hàng hoá phát triển. - Thanh toán không dùng tiền mặt góp phần làm giảm khối lượng tiền trong lưu thông, kìm hãm và đẩy lùi lạm phát. - Thanh toán không dùng tiền mặt sẽ làm giảm thiểu tới mức tối đa các chi phí giao dịch trong xã hội.
- Thanh toán không dùng tiền mặt tạo điều kiện cho Ngân hàng tập trung tăng cường nguồn vốn để đầu tư đúng chỗ có hiệu quả cho sự phát triển kinh tế.
