Luận văn thạc sĩ phát triển hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại chi nhánh ngân hàng đầu tư và phát triển đông đô

Luận văn thạc sĩ phân tích phát triển hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại chi nhánh BIDV Đông Đô, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Trường học: Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Đông Đô
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Phát Triển Thanh Toán Không Dùng Tiền Mặt Tại Ngân Hàng BIDV Đông Đô
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ SỰ PHÁT TRIỂN THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT
• 1.1. Tổng quan về thanh toán không dùng tiền mặt
• 1.2. Sự cần thiết khách quan của thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế
• 1.3. Đặc trưng của thanh toán không dùng tiền mặt
• 1.4. Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt
• 1.4.1. Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt đối với nền kinh tế
• 1.4.2. Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt đối với ngân hàng thương mại
• 1.4.3. Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt đối với ngân hàng trung ương
• 1.4.4. Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt đối với cơ quan tài chính
• 1.5. Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt
• 1.5.1. Hình thức thanh toán bằng séc
• 1.5.1.1. Khái niệm
• 1.5.1.2. Phân loại séc
• 2. CHƯƠNG 2: Thực trạng phát triển hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại chi nhánh Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Đông Đô
• 3. CHƯƠNG 3: Giải pháp phát triển hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại BIDV Đông Đô

Tóm tắt

I. Tổng quan về thanh toán không dùng tiền mặt

Thanh toán không dùng tiền mặt (thanh toán không dùng tiền mặt) là một hình thức thanh toán hiện đại, không sử dụng tiền mặt trong giao dịch. Thay vào đó, tiền được chuyển từ tài khoản của người chi trả sang tài khoản của người thụ hưởng thông qua các tổ chức tài chính. Hình thức này đã trở thành một phần quan trọng trong hoạt động ngân hàng, đặc biệt tại Ngân hàng BIDV (ngân hàng BIDV). Sự phát triển của thanh toán không dùng tiền mặt không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro liên quan đến tiền mặt mà còn mang lại nhiều lợi ích như tiết kiệm thời gian, chi phí và tăng cường an toàn trong giao dịch. Theo thống kê, tỷ lệ giao dịch không dùng tiền mặt tại BIDV Đông Đô đã tăng đáng kể trong những năm qua, cho thấy sự chuyển mình mạnh mẽ của ngân hàng trong việc áp dụng công nghệ mới vào hoạt động thanh toán.

1.1 Khái niệm về thanh toán không dùng tiền mặt

Khái niệm về thanh toán không dùng tiền mặt được định nghĩa là việc thực hiện các giao dịch tài chính mà không cần sử dụng tiền mặt. Thay vào đó, các giao dịch này được thực hiện thông qua việc chuyển tiền từ tài khoản này sang tài khoản khác trong hệ thống ngân hàng. Hình thức này không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro trong việc vận chuyển tiền mặt mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý tài chính cá nhân và doanh nghiệp. Theo các chuyên gia, thanh toán không dùng tiền mặt còn giúp tăng cường tính minh bạch trong các giao dịch tài chính, từ đó góp phần vào việc kiểm soát và quản lý tài sản hiệu quả hơn.

II. Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt

Thanh toán không dùng tiền mặt đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế hiện đại. Nó không chỉ giúp tăng cường hiệu quả trong việc lưu thông tiền tệ mà còn tạo điều kiện cho các doanh nghiệp và cá nhân thực hiện giao dịch một cách nhanh chóng và an toàn. Đặc biệt, tại Ngân hàng BIDV Đông Đô, hình thức thanh toán này đã giúp ngân hàng mở rộng đối tượng khách hàng và tăng doanh số giao dịch. Theo một nghiên cứu gần đây, việc áp dụng thanh toán không dùng tiền mặt đã giúp BIDV tiết kiệm chi phí vận hành và nâng cao hiệu quả kinh doanh. Hơn nữa, thanh toán không dùng tiền mặt còn góp phần vào việc giảm thiểu tình trạng tiền mặt lưu thông trong nền kinh tế, từ đó giúp Chính phủ kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế.

2.1 Tác động đến ngân hàng thương mại

Đối với ngân hàng thương mại như BIDV, thanh toán không dùng tiền mặt không chỉ giúp tăng cường khả năng huy động vốn mà còn tạo ra nguồn thu nhập ổn định từ các dịch vụ thanh toán. Ngân hàng có thể thu phí dịch vụ từ các giao dịch thanh toán, từ đó gia tăng lợi nhuận. Hơn nữa, việc áp dụng công nghệ trong thanh toán không dùng tiền mặt giúp ngân hàng nâng cao chất lượng dịch vụ, thu hút khách hàng mới và giữ chân khách hàng cũ. Theo các chuyên gia tài chính, sự phát triển của thanh toán không dùng tiền mặt sẽ là yếu tố quyết định trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng trong tương lai.

III. Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt

Có nhiều hình thức thanh toán không dùng tiền mặt được áp dụng tại Ngân hàng BIDV Đông Đô, bao gồm chuyển khoản ngân hàng, thanh toán qua thẻ tín dụng, và sử dụng ví điện tử. Mỗi hình thức đều có những ưu điểm riêng, phù hợp với nhu cầu của từng đối tượng khách hàng. Chẳng hạn, chuyển khoản ngân hàng là hình thức phổ biến nhất, cho phép khách hàng thực hiện giao dịch nhanh chóng và an toàn. Thanh toán qua thẻ tín dụng mang lại sự tiện lợi cho người tiêu dùng trong việc mua sắm, trong khi ví điện tử đang ngày càng trở nên phổ biến nhờ vào sự phát triển của công nghệ di động. Theo thống kê, tỷ lệ sử dụng các hình thức thanh toán này tại BIDV đã tăng lên đáng kể trong những năm gần đây.

3.1 Hình thức thanh toán bằng thẻ tín dụng

Thanh toán bằng thẻ tín dụng là một trong những hình thức thanh toán không dùng tiền mặt phổ biến nhất hiện nay. Khách hàng có thể sử dụng thẻ tín dụng để thanh toán cho hàng hóa và dịch vụ mà không cần phải mang theo tiền mặt. Hình thức này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn mang lại nhiều ưu đãi cho người tiêu dùng như hoàn tiền, giảm giá. Tại BIDV Đông Đô, ngân hàng đã triển khai nhiều chương trình khuyến mãi hấp dẫn cho khách hàng sử dụng thẻ tín dụng, từ đó khuyến khích người tiêu dùng tham gia vào hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) đã trở thành một phần thiết yếu trong nền kinh tế hiện đại, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội. Tại Việt Nam, tỷ lệ tiền mặt trong tổng phương tiện thanh toán đã giảm từ 23,7% năm 2001 xuống còn 14,6% năm 2008, với tỷ lệ thanh toán không dùng tiền mặt chiếm đến 85% trong quý I/2010, trong đó thanh toán điện tử chiếm trên 60%. Tuy nhiên, hoạt động này vẫn chưa được khai thác và phát triển tối ưu, đặc biệt tại các chi nhánh ngân hàng thương mại như BIDV Đông Đô. Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển hoạt động TTKDTM tại chi nhánh này trong giai đoạn 2007-2009, nhằm nâng cao hiệu quả thanh toán không dùng tiền mặt, góp phần thúc đẩy luân chuyển vốn và phát triển kinh tế địa phương. Nghiên cứu có phạm vi tập trung tại BIDV Đông Đô, một chi nhánh cấp I của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam, đặt tại Hà Nội, với mục tiêu phân tích các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt, đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp phát triển phù hợp, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả hoạt động của chi nhánh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết kinh tế về tiền tệ và thanh toán, trong đó có lý thuyết về vai trò của tiền tệ trong lưu thông và tái sản xuất xã hội, lý thuyết về các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt, và mô hình phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ. Các khái niệm chính bao gồm:

• Thanh toán không dùng tiền mặt: Là hình thức thanh toán không có sự xuất hiện của tiền mặt mà được thực hiện qua việc trích tiền từ tài khoản người chi trả sang tài khoản người thụ hưởng tại ngân hàng.
• Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt: Bao gồm séc, ủy nhiệm chi (UNC), ủy nhiệm thu (UNT), thư tín dụng (TTD), thẻ ngân hàng và thanh toán điện tử liên ngân hàng.
• Vai trò của TTKDTM: Góp phần giảm chi phí lưu thông tiền mặt, tăng tốc độ luân chuyển vốn, nâng cao hiệu quả quản lý tài chính và thúc đẩy phát triển kinh tế.
• Mô hình phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ: Tập trung vào việc đa dạng hóa sản phẩm, ứng dụng công nghệ thông tin và nâng cao chất lượng dịch vụ để thu hút khách hàng sử dụng các hình thức thanh toán hiện đại.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử kết hợp với các phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê và so sánh.

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thu thập từ báo cáo hoạt động kinh doanh của BIDV Đông Đô giai đoạn 2007-2009, các văn bản pháp luật liên quan đến thanh toán không dùng tiền mặt, và các tài liệu chuyên ngành về ngân hàng và thanh toán.
• Phương pháp phân tích: Phân tích định lượng dựa trên số liệu doanh số, số lượng giao dịch, thu nhập từ dịch vụ thanh toán; phân tích định tính về thực trạng, các nhân tố ảnh hưởng và so sánh với các mô hình phát triển thanh toán không dùng tiền mặt ở các nước khác.
• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích dữ liệu trong giai đoạn 2007-2009, đồng thời đánh giá định hướng phát triển trong tương lai gần dựa trên các chính sách và xu hướng hiện hành.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ trọng thanh toán không dùng tiền mặt tại BIDV Đông Đô tăng mạnh: Đến năm 2009, doanh số thanh toán không dùng tiền mặt chiếm trên 80% tổng doanh số thanh toán của chi nhánh, tăng đáng kể so với năm 2007.
2. Số lượng giao dịch TTKDTM tăng liên tục: Năm 2008, số lượng giao dịch TTKDTM tăng 10.058 món so với năm 2007, trong khi số lượng giao dịch tiền mặt giảm 6.094 món. Năm 2009, số lượng giao dịch TTKDTM tiếp tục tăng 9.500 món, cho thấy xu hướng chuyển dịch rõ rệt từ tiền mặt sang thanh toán không dùng tiền mặt.
3. Thu nhập từ dịch vụ thanh toán tăng trưởng ổn định: Thu nhập từ hoạt động thanh toán tại BIDV Đông Đô tăng từ 7,06 tỷ đồng năm 2007 lên 7,4 tỷ đồng năm 2009, chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong tổng thu nhập dịch vụ.
4. Phương thức thanh toán điện tử liên ngân hàng phát triển nhanh nhất: Doanh số thanh toán điện tử liên ngân hàng tăng nhanh, với sự tham gia của 443 đơn vị thuộc 83 ngân hàng thành viên, xử lý lên đến 2 triệu giao dịch/ngày, góp phần nâng cao tốc độ và hiệu quả thanh toán.

Thảo luận kết quả

Sự gia tăng tỷ trọng thanh toán không dùng tiền mặt tại BIDV Đông Đô phản ánh hiệu quả của các chính sách thúc đẩy TTKDTM và sự đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ thanh toán hiện đại. Việc tăng số lượng giao dịch TTKDTM đồng thời giảm giao dịch tiền mặt cho thấy sự chuyển đổi thói quen thanh toán của khách hàng, đặc biệt là các tổ chức kinh tế và cơ quan hành chính sự nghiệp. Thu nhập từ dịch vụ thanh toán tăng trưởng ổn định chứng tỏ hoạt động này không chỉ đáp ứng nhu cầu khách hàng mà còn là nguồn thu quan trọng cho chi nhánh. Phương thức thanh toán điện tử liên ngân hàng phát triển nhanh nhất do tính tiện lợi, an toàn và tốc độ xử lý cao, phù hợp với xu thế hiện đại hóa hệ thống thanh toán quốc gia. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu về phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại các nước phát triển, đồng thời khẳng định vai trò trung tâm của công nghệ thông tin trong nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng. Biểu đồ doanh số thanh toán theo từng phương thức và số lượng giao dịch qua các năm sẽ minh họa rõ nét xu hướng phát triển này.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư công nghệ thanh toán hiện đại: Đẩy mạnh ứng dụng hệ thống thanh toán điện tử, mở rộng mạng lưới ATM, POS và phát triển các kênh thanh toán qua Internet, điện thoại di động nhằm nâng cao tốc độ và tiện ích cho khách hàng. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Ban lãnh đạo BIDV Đông Đô phối hợp với Trung tâm công nghệ thông tin BIDV.
2. Đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt: Phát triển các sản phẩm thẻ đa chức năng, ví điện tử, dịch vụ thanh toán tự động để thu hút khách hàng cá nhân và doanh nghiệp. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Phòng dịch vụ khách hàng và marketing.
3. Tăng cường tuyên truyền, đào tạo nâng cao nhận thức khách hàng: Tổ chức các chương trình truyền thông, đào tạo về lợi ích và cách sử dụng các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt, đặc biệt hướng tới khách hàng cá nhân có thu nhập thấp và thói quen sử dụng tiền mặt. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Phòng quan hệ khách hàng và truyền thông.
4. Hoàn thiện quy trình, thủ tục thanh toán: Rút ngắn thời gian xử lý giao dịch, đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí và tăng tính minh bạch trong thanh toán để nâng cao trải nghiệm khách hàng. Thời gian: 6-12 tháng; Chủ thể: Phòng nghiệp vụ thanh toán và kiểm soát nội bộ.
5. Phát triển hợp tác với các đối tác thương mại, siêu thị, khách sạn: Mở rộng mạng lưới chấp nhận thanh toán không dùng tiền mặt qua POS, thúc đẩy thanh toán qua thẻ và các hình thức điện tử tại các điểm bán lẻ. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Phòng kinh doanh và phát triển đối tác.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng: Để tham khảo các giải pháp phát triển hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt, nâng cao hiệu quả kinh doanh và cải tiến dịch vụ khách hàng.
2. Cơ quan quản lý nhà nước về tài chính, ngân hàng: Hỗ trợ xây dựng chính sách, quy định và giám sát hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt phù hợp với thực tiễn và xu hướng phát triển.
3. Doanh nghiệp và tổ chức kinh tế: Hiểu rõ các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt, lựa chọn phương thức phù hợp để tối ưu hóa quản lý tài chính và giao dịch kinh doanh.
4. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành tài chính ngân hàng: Cung cấp cơ sở lý thuyết, số liệu thực tiễn và phân tích chuyên sâu về hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam, đặc biệt là tại các ngân hàng thương mại.

Câu hỏi thường gặp

1. Thanh toán không dùng tiền mặt là gì?
   Thanh toán không dùng tiền mặt là hình thức thanh toán không sử dụng tiền mặt trực tiếp mà thực hiện qua việc chuyển tiền từ tài khoản người chi trả sang tài khoản người thụ hưởng tại ngân hàng hoặc qua các phương tiện điện tử. Ví dụ như chuyển khoản, sử dụng thẻ ngân hàng, ủy nhiệm chi.

2. Tại sao thanh toán không dùng tiền mặt lại quan trọng đối với ngân hàng?
   TTKDTM giúp ngân hàng giảm chi phí lưu thông tiền mặt, tăng nguồn vốn huy động từ tiền gửi không kỳ hạn, nâng cao hiệu quả quản lý tài chính và tạo nguồn thu từ dịch vụ thanh toán. Đồng thời, nó giúp ngân hàng tăng cường uy tín và mở rộng thị phần.

3. Những hình thức thanh toán không dùng tiền mặt phổ biến hiện nay?
   Các hình thức phổ biến gồm séc, ủy nhiệm chi (UNC), ủy nhiệm thu (UNT), thư tín dụng (TTD), thẻ ngân hàng (ghi nợ, tín dụng, ký quỹ) và thanh toán điện tử liên ngân hàng.

4. Những khó khăn chính trong phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam?
   Khó khăn gồm thói quen sử dụng tiền mặt của người dân, hạn chế về hạ tầng công nghệ, mức thu nhập thấp, tâm lý e ngại thủ tục ngân hàng và sự cạnh tranh gay gắt giữa các ngân hàng.

5. Làm thế nào để thúc đẩy khách hàng cá nhân sử dụng thanh toán không dùng tiền mặt?
   Cần tăng cường tuyên truyền lợi ích, đơn giản hóa thủ tục, phát triển sản phẩm phù hợp với thu nhập và thói quen tiêu dùng, đồng thời mở rộng mạng lưới chấp nhận thanh toán qua thẻ và các kênh điện tử tiện lợi.

Kết luận

• Thanh toán không dùng tiền mặt tại BIDV Đông Đô đã có sự phát triển vượt bậc trong giai đoạn 2007-2009, với tỷ trọng doanh số chiếm trên 80% tổng doanh số thanh toán.
• Số lượng giao dịch và thu nhập từ dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tăng liên tục, phản ánh sự chuyển dịch tích cực từ tiền mặt sang các hình thức thanh toán hiện đại.
• Phương thức thanh toán điện tử liên ngân hàng phát triển nhanh nhất, góp phần nâng cao hiệu quả và tốc độ thanh toán.
• Các giải pháp phát triển TTKDTM cần tập trung vào đầu tư công nghệ, đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao nhận thức khách hàng và hoàn thiện quy trình thanh toán.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở thực tiễn và đề xuất thiết thực cho BIDV Đông Đô và các ngân hàng thương mại khác trong việc phát triển hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững.

Hành động tiếp theo: Các đơn vị liên quan cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật công nghệ và chính sách để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường thanh toán không dùng tiền mặt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu và khâu kết thúc của quá trình tái sản xuất xã hội. Vì vậy khi nền sản xuất hàng hoá phát triển ở trình độ cao, việc trao đổi hàng hoá phong phú, đa dạng với khối lượng lớn, diễn ra một cách thường xuyên, liên tục và trên phạm vi rộng, dung lượng và cơ cấu của thị trường được mở rộng, mọi quan hệ kinh tế trong xã hội đều được tiền tệ hoá thì việc thanh toán bằng tiền mặt đã bộc lộ nhiều hạn chế như: thanh toán và vận chuyển mất nhiều thời gian, không an toàn, bảo quản phức tạp…Chính vì vậy, các hình thức thanh toán luôn phải được đổi mới, hiện đại phù hợp với sự phát triển không ngừng của sản xuất lưu thông hàng hoá. Trên cơ sở những yêu cầu của tiến trình phát triển, của cơ chế thị trường thì hình thức TTKDTM ra đời cùng với sự phát triển của hệ thống NH là một tất yếu khách quan của một xã hội phát triển vì những gì mang lại hiệu quả kinh tế cao thì sẽ được thừa nhận. Với hình thức thanh toán này không những đã khắc phục được những hạn chế của thanh toán bằng tiền mặt mà nó còn có nhiều ưu điểm khác như: nhanh chóng, thuận tiện, an toàn và tiết kiệm.

Trong nền KTTT, TTKDTM đã nhanh chóng trở thành một phần không thể thiếu và là sản phẩm dịch vụ quan trọng của NHTM để cung cấp cho khách hàng là các đơn vị, tổ chức kinh tế, cá nhân trong nền kinh tế. Tạo điều kiện cho các chủ thể mở rộng quan hệ kinh tế trong nước và nước ngoài, nâng cao hiệu quả thanh toán trong nền kinh tế, góp phần tăng tốc độ luân chuyển vốn của xã hội, thúc đẩy quá trình sản xuất lưu thông hàng hoá và tiền tệ. Như vậy, TTKDTM là cách thanh toán không có sự xuất hiện của tiền mặt mà được tiến hành bằng cách trích tiền từ tài khoản của người chi trả để chuyển vào tài khoản của người thụ hưởng mở tại NH, hoặc bằng cách bù trừ lẫn nhau thông qua vai trò trung gian của NH. Đặc trưng của thanh toán không dùng tiền mặt.

Với những ưu thế hơn hẳn so với thanh toán bằng tiền mặt thì TTKDTM có những nét đặc trưng riêng của nó là: - Trong TTKDTM, sự vận động của tiền tệ và hàng hóa luôn có sự tách rời về không gian và thời gian. Việc thanh toán không phải thực hiện bằng cách trao đổi trực tiếp tiền - hàng giữa người mua và người bán mà được thực hiện bằng cách trích chuyển tiền từ tài khoản tiền gửi của người mua sang tài khoản tiền gửi của người bán trước hoặc sau khi hàng hoá được vận chuyển từ người bán tới người mua. - Tiền tệ dùng trong TTKDTM là tiền ghi sổ hay bút tệ. Việc thanh toán được thực hiện bằng cách trích chuyển tiền từ tài khoản của người chi trả sang tài khoản của người thụ hưởng mở tài khoản tại NH hoặc bằng cách bù trừ lẫn nhau.

Số tiền được ghi trên các chứng từ, dựa trên các chứng từ đó NH thực hiện việc thanh toán cho các bên có liên quan. - Trong quá trình TTKDTM, mỗi món thanh toán phải có ít nhất 03 bên tham gia.  Tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán bao gồm các NHTM, các tổ chức tín dụng khác và tổ chức khác khi được NHNN cấp phép.  Người trả tiền (người mua).

 Người thụ hưởng (người bán). Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt. Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt đối với nền kinh tế. - TTKDTM phục vụ cho quá trình tái sản xuất xã hội.

Một chu kỳ sản xuất được biểu hiện theo công thức: T - H - SX - H' - T'(T+t) với T<T'. Qua đó ta thấy thanh toán vừa là khởi đầu một vòng tuần hoàn, vừa kết thúc một chu kỳ sản xuất và lưu thông hàng hoá. Thời gian thực hiện một chu kỳ sản xuất càng ngắn càng có lợi cho nhà sản xuất. Vì vậy, đòi hỏi ở từng khâu phải được tổ chức thực hiện một cách nhanh chóng, đặc biệt là khâu thanh toán.

Do đó, TTKDTM đã đáp ứng được yêu cầu của các chủ thể kinh tế. NH đóng vai trò trung gian thanh toán, trích tài khoản của người mua sang tài khoản của người bán. - TTKDTM góp phần giảm tỷ trọng tiền mặt trong lưu thông, từ đó có thể tiết kiệm được chi phí lưu thông như: in ấn, phát hành, bảo quản, vận chuyển, kiểm đếm…Mặt khác, TTKDTM còn tạo ra sự thông suốt giữa tiền mặt và tiền chuyển khoản. Từ đó, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác kế hoạch hoá và lưu thông tiền tệ.

- TTKDTM tạo điều kiện tập trung nguồn vốn lớn của xã hội vào tín dụng để tái đầu tư cho nền kinh tế, phát huy vai trò điều tiết, kiểm tra của Nhà nước vào hoạt động tài chính ở tầm vĩ mô và vi mô. Qua đó, kiểm soát được lạm phát đồng thời tạo điều kiện nâng cao năng suất lao động. Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt đối với ngân hàng thương mại. Các tổ chức thực hiện hoạt động kinh doanh trong nền KTTT đều quan tâm đến vấn đề thanh toán là: an toàn - tiện lợi - quay vòng vốn nhanh.

Với những yêu cầu đa dạng của các mối quan hệ kinh tế - xã hội, NH có vai trò hết sức quan trọng. NH đã trở thành trung tâm Tiền tệ - Tín dụng - Thanh toán trong nền kinh tế. TTKDTM đã góp phần không nhỏ vào thành công đó của NH. TTKDTM tạo điều kiện cho hoạt động huy động vốn của NH TTKDTM không những làm giảm được chi phí lưu thông mà còn bổ sung nguồn vốn cho NH thông qua hoạt động mở tài khoản thanh toán của các tổ chức và cá nhân.

Khách hàng mở tài khoản này với mong muốn NH đáp ứng kịp thời, chính xác các yêu cầu thanh toán của họ chứ không phải với mục đích kiếm lời. Tuy nhiên, đối với séc bảo chi, TTD thì chủ tài khoản phải ký quỹ một lượng tiền tương ứng với giá trị của nó. Như vậy, NH sẽ luôn có một lượng tiền nhất định tạm thời nhàn rỗi trên các tài khoản này với chi phí thấp. Nếu sử dụng tốt nguồn vốn này thì NH không chỉ kiếm được lợi nhuận, giành thắng lợi trong cạnh tranh mà còn mang lại lợi ích rất lớn cho toàn bộ nền kinh tế quốc dân.

TTKDTM thúc đẩy quá trình cho vay Nhờ có nguồn vốn tiền gửi không kỳ hạn, NH có cơ hội để tăng lợi nhuận cho mình bằng cách cấp tín dụng cho nền kinh tế. NH thu hút được nguồn vốn với chi phí thấp nên trên cơ sở đó hạ lãi suất tiền vay, khuyến khích các doanh nghiệp, cá nhân vay vốn NH để đầu tư, phát triển sản xuất, kinh doanh có lãi. Mặt khác, thông qua TTKDTM, NH có thể đánh giá được tình hình sản xuất kinh doanh, kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp vì thu- chi của họ được thể hiện trên tài khoản, đây là căn cứ để cho vay hoặc thu hồi nợ, hạn chế những hoạt động tiêu cực của khách hàng. Từ đó giúp NH an toàn trong kinh doanh, góp phần hạn chế rủi ro và nâng cao được hiệu quả hoạt động đầu tư tín dụng, thúc đẩy sản xuất kinh doanh.

TTKDTM giúp cho NHTM thực hiện chức năng tạo tiền Trong thực tế nếu thanh toán bằng tiền mặt, thì sau khi lĩnh tiền mặt ra khỏi NH, số tiền đó không còn nằm trong phạm vi kiểm soát của NH. Nhưng nếu TTKDTM thì NH thực hiện trích chuyển tiền từ tài khoản của người phải trả sang tài khoản của người thụ hưởng hoặc bù trừ giữa các tài khoản tiền gửi của các NHTM với nhau. NH sẽ có một lượng vốn tạm thời nhàn rỗi có thể sử dụng để cho vay. Như vậy, thực chất của cơ chế tạo tiền của hệ thống NH là tổ chức thanh toán qua NH và cho vay bằng chuyển khoản.

Vì vậy, khi TTKDTM càng phát triển thì khả năng tạo tiền càng lớn, tạo cho NH lợi nhuận đáng kể. TTKDTM góp phần mở rộng đối tượng thanh toán, tăng doanh số thanh toán TTKDTM tạo điều kiện thanh toán tiền hàng hoá, dịch vụ một cách an toàn, hiệu quả, chính xác, tin cậy và tiết kiệm được thời gian, chi phí. Trên cơ sở đó tạo niềm tin của công chúng vào hoạt động của hệ thống NH, thu hút người dân và doanh nghiệp tham gia thanh toán qua NH. Như vậy, TTKDTM giúp NH thực hiện việc mở rộng đối tượng thanh toán, phạm vi thanh toán (trong và ngoài nước) và tăng doanh số thanh toán, làm tăng lợi nhuận, tăng năng lực cạnh tranh của NH.

TTKDTM thúc đẩy các dịch vụ khác Để nâng cao hoạt động sản xuất kinh doanh, để tối đa hóa lợi nhuận, NH không ngừng cải tiến đưa ra các sản phẩm dịch vụ khác nhau để đáp ứng nhu cầu ngày cao của khách hàng. Các dịch vụ này muốn phát triển được cần có sự hỗ trợ đắc lực của TTKDTM mới thực hiện một cách có hiệu quả nhất vì TTKDTM được tổ chức tốt sẽ tạo điều kiện cho NH thực hiện các dịch vụ trả tiền với khối lượng lớn một cách chính xác và nhanh chóng. Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt đối với ngân hàng trung ương. TTKDTM tăng cường hoạt động lưu thông tiền tệ trong nền kinh tế, tăng cường vòng quay của đồng tiền, khơi thông các nguồn vốn khác nhau, tạo điều kiện quan trọng cho việc kiểm soát khối lượng giao dịch thanh toán của dân cư và của cả nền kinh tế.

Qua đó tạo tiền đề cho việc tính toán lượng tiền cung ứng và điều hành thực thi chính sách tiền tệ có hiệu quả. Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt đối với cơ quan tài chính. Tăng tỷ trọng TTKDTM không chỉ có ý nghĩa tiết kiệm chi phí lưu thông mà còn giúp cho công tác quản lý tài sản của doanh nghiệp được tốt hơn. Nếu các giao dịch thanh toán trong nền kinh tế được thực hiện chủ yếu bằng chuyển khoản (UNC, séc, thẻ…) thì tiền chỉ chuyển từ tài khoản của người này sang tài khoản của người khác, từ tài khoản của doanh nghiệp này sang tài khoản của doanh nghiệp khác, từ NH này sang NH khác nên tiền vẫn nằm trong hệ thống NH.

Do đó, tổn thất tài sản Nhà nước và tổn thất tài sản của người dân sẽ được hạn chế nhiều. Như vậy trên cơ sở tài khoản tiền gửi và các tài khoản thanh toán qua NH đã giúp cho doanh nghiệp và cơ quan quản lý như bộ chủ quản, cơ quan thuế… có điều kiện để kiểm tra, theo dõi doanh thu, chi phí, xác định kết quả kinh doanh chính xác.