Luận văn thạc sĩ về phát triển sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu tại xã Vinh Quang, huyện ...

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển sinh kế bền vững tại xã Vinh Quang, huyện Tiên Lãng, Hải Phòng, ứng phó với biến đổi khí hậu.

• Tác giả: Lê Thị Hồng Nhung
• Người hướng dẫn: Gs. Tskh Trương Quang Học
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Biến Đổi Khí Hậu
• Đề tài: Phát triển sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu dựa vào hệ sinh thái tại xã Vinh Quang, huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU. MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.2. Khung phân tích vấn đề nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CÁCH TIẾP CẬN, PHƯƠNG PHÁP, KHU VỰC NGHIÊN CỨU VÀ SỐ LIỆU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển sinh kế bền vững tại xã Vinh Quang

Xã Vinh Quang, huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng, là một trong những địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề từ biến đổi khí hậu. Việc phát triển sinh kế bền vững tại đây không chỉ giúp cải thiện đời sống người dân mà còn bảo vệ môi trường. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sinh kế và đề xuất các giải pháp phù hợp.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và xã hội của xã Vinh Quang

Xã Vinh Quang có địa hình đa dạng với hệ sinh thái phong phú. Nơi đây có nhiều nguồn tài nguyên thiên nhiên, nhưng cũng phải đối mặt với các thách thức từ biến đổi khí hậu như nước biển dâng và thiên tai. Đặc điểm xã hội của người dân cũng ảnh hưởng đến khả năng thích ứng với các biến đổi này.

1.2. Tình hình sinh kế hiện tại của người dân

Sinh kế của người dân Vinh Quang chủ yếu dựa vào nông nghiệp và thủy sản. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu đã làm giảm năng suất và thu nhập của họ. Việc tìm kiếm các giải pháp phát triển sinh kế bền vững là rất cần thiết để đảm bảo cuộc sống cho người dân.

II. Thách thức trong phát triển sinh kế bền vững tại Vinh Quang

Các thách thức lớn nhất đối với phát triển sinh kế bền vững tại xã Vinh Quang bao gồm sự gia tăng tần suất và cường độ của thiên tai, sự xâm nhập mặn và sự suy giảm nguồn tài nguyên thiên nhiên. Những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp mà còn đến đời sống của người dân.

2.1. Tác động của thiên tai đến sinh kế

Thiên tai như bão, lũ lụt đã gây thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp và thủy sản. Người dân phải đối mặt với tình trạng mất mùa, giảm thu nhập, và khó khăn trong việc phục hồi sau thiên tai.

2.2. Suy giảm tài nguyên thiên nhiên

Sự suy giảm tài nguyên như đất canh tác và nguồn nước sạch do biến đổi khí hậu đã làm giảm khả năng sản xuất của người dân. Việc quản lý tài nguyên một cách bền vững là cần thiết để đảm bảo sinh kế lâu dài.

III. Phương pháp phát triển sinh kế bền vững tại Vinh Quang

Để phát triển sinh kế bền vững, cần áp dụng các phương pháp tiếp cận dựa trên hệ sinh thái. Các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện sinh kế mà còn bảo vệ môi trường tự nhiên. Việc lồng ghép các giải pháp này vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội là rất quan trọng.

3.1. Tiếp cận dựa vào cộng đồng

Tiếp cận dựa vào cộng đồng giúp người dân tham gia vào quá trình ra quyết định và thực hiện các giải pháp phát triển. Điều này không chỉ nâng cao nhận thức mà còn tạo ra sự đồng thuận trong cộng đồng.

3.2. Quản lý tài nguyên bền vững

Quản lý tài nguyên bền vững bao gồm việc bảo vệ và phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên. Điều này giúp duy trì nguồn tài nguyên cho các thế hệ tương lai và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Vinh Quang

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp phát triển sinh kế bền vững có thể mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng. Các mô hình sinh kế mới đã được thử nghiệm và cho thấy hiệu quả tích cực trong việc cải thiện đời sống người dân.

4.1. Mô hình nông nghiệp bền vững

Mô hình nông nghiệp bền vững đã được triển khai tại Vinh Quang, giúp tăng năng suất và thu nhập cho người dân. Việc áp dụng các kỹ thuật canh tác mới đã giúp giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu.

4.2. Kết quả từ các dự án hỗ trợ sinh kế

Các dự án hỗ trợ sinh kế đã giúp người dân tiếp cận với các nguồn vốn và kỹ thuật mới. Kết quả cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong đời sống và khả năng chống chịu với thiên tai.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho phát triển sinh kế bền vững

Phát triển sinh kế bền vững tại xã Vinh Quang là một quá trình cần sự tham gia của tất cả các bên liên quan. Cần có các chính sách hỗ trợ và đầu tư vào các giải pháp bền vững để đảm bảo sinh kế cho người dân trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

5.1. Đề xuất chính sách hỗ trợ

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương và trung ương để phát triển sinh kế bền vững. Các chính sách này nên tập trung vào việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và hỗ trợ người dân trong việc thích ứng với biến đổi khí hậu.

5.2. Tương lai của sinh kế bền vững tại Vinh Quang

Tương lai của sinh kế bền vững tại Vinh Quang phụ thuộc vào khả năng thích ứng của cộng đồng với biến đổi khí hậu. Việc nâng cao nhận thức và năng lực cho người dân là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA CÁC KHOA HỌC LIÊN NGÀNH LÊ THỊ HỒNG NHUNG PHÁT TRIỂN SINH KẾ THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU DỰA VÀO HỆ SINH THÁI TẠI XÃ VINH QUANG, HUYỆN TIÊN LÃNG, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG HÀ NỘI - 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA CÁC KHOA HỌC LIÊN NGÀNH LÊ THỊ HỒNG NHUNG PHÁT TRIỂN SINH KẾ THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU DỰA VÀO HỆ SINH THÁI TẠI XÃ VINH QUANG, HUYỆN TIÊN LÃNG, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG LUẬN VĂN THẠC SĨ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Chuyên ngành: BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Mã số: 8900201.01QTD Người hướng dẫn khoa học: GS. TSKH Trƣơng Quang Học HÀ NỘI - 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, luận văn này là công trình nghiên cứu do cá nhân tôi thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn khoa học của GS.TSKH Trƣơng Quang Học, không sao chép các công trình nghiên cứu của ngƣời khác. Số liệu và kết quả của luận văn chƣa từng đƣợc công bố ở bất kì một công trình khoa học nào khác. Các thông tin thứ cấp sử dụng trong luận văn là có nguồn gốc rõ ràng, đƣợc trích dẫn đầy đủ, trung thực và đúng qui cách. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính xác thực và nguyên bản của luận văn. Tác giả Lê Thị Hồng Nhung i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trƣớc hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới ngƣời hƣớng dẫn khoa học, GS.Trƣơng Quang Học đã nhiệt tình hƣớng dẫn, góp ý, chỉnh sửa và động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn. Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo, cán bộ Khoa Các Khoa Học Liên Ngành - Đại học Quốc Gia Hà Nội đã giảng dạy, truyền đạt kiến thức, tạo điều kiện và hƣớng dẫn hoàn thành chƣơng trình học tập và thực hiện luận văn. Tôi xin chân thành cám ơn cô Hoàng Thị Ngọc Hà - Nghiên cứu sinh của GS.Trƣơng Quang Học đã giúp đỡ tôi trong quá trình hoàn thiện bản luận văn này. Tôi cũng xin cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của các cán bộ và ngƣời dân xã Vinh Quang, huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng - những ngƣời đã cung cấp thông tin giúp tôi hoàn thiện luận văn này. Xin trân trọng cảm ơn Hội đồng xét duyệt Học bổng Quỹ Môi trƣờng Thiên nhiên NAGAO (NAGAO Natural Environmental Foundation - NEF) đã duyệt cấp học bổng năm học 2017 - 2018 hỗ trợ tôi thực hiện nội dung nghiên cứu này. Cuối cùng, tôi xin trân trọng cảm ơn ơn tới gia đình, bạn bè và những ngƣời luôn động viên, khích lệ tôi trong quá trình thực hiện luận văn. N i ng yth ng năm 2019 Tác giả Lê Thị Hồng Nhung ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] M CL C Trang LỜI CAM ĐOAN . iii DANH M C CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH M C BẢNG .vii DANH M C H NH .vii MỞ ĐẦU . CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU . Một số khái niệm . Khung phân tích vấn đề nghiên cứu . Tổng quan tài liệu nghiên cứu .Nghiên cứu trên thế giới.Nghiên cứu trong nƣớc.Nghiên cứu tại huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng . CÁCH TIẾP CẬN, PHƢƠNG PHÁP, KHU VỰC NGHI N CỨU VÀ SỐ LIỆU . Cách tiếp cận .Cách tiếp cận dựa trên hệ sinh thái . Tiếp cận liên ngành . Cách tiếp cận dựa vào cộng đồng . Cách tiếp cận khung sinh kế bền vững của DFID. Phƣơng pháp nghiên cứu. Phƣơng pháp hồi cứu số liệu . Phƣơng pháp điều tra, khảo sát thực địa khu vực . 23 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phƣơng pháp phỏng vấn . Phƣơng pháp tham vấn chuyên gia . Phƣơng pháp xử lý số liệu . Phƣơng pháp bản đồ - biểu đồ . Nguồn số liệu . Đặc trƣng khu vực nghiên cứu . Đặc trƣng về tự nhiên . Đặc trƣng về kinh tế-xã hội . Định hƣớng/ quy hoạch phát triển Kinh Tế - Xã Hội đến năm 2020 . KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN . Diễn biến của các yếu tố khí hậu ở xã Vinh Quang, huyện Tiên Lãng .Trong quá khứ . Xu hƣớng các yếu tố khí hậu theo Kịch bản .Tình hình thiên tai tại địa phƣơng và đặc điểm các nhóm hộ điều tra .Tình hình, đặc điểm của nhóm hộ điều tra tại xã Vinh Quang . Diễn biến thiên tai tại địa phƣơng những năm gần đây . Phân vùng sinh thái - xã hội . Biến động hệ sinh thái xã Vinh Quang .Tác động của biến đổi khí hậu theo các phân vùng sinh thái - xã hội . Tác động của biến đổi khí hậu đến các hoạt động sinh kế chính của cộng đồng57 3. Hiện trạng sinh kế chính của các hộ .Tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất trồng trọt .Tác động của biến đổi khí hậu đến chăn nuôi . Biến đổi khí hậu tác động đến nguồn nƣớc và lĩnh vực khác . Đánh giá các nguồn vốn cho phát triển sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu 70 3. Nguồn vốn con ngƣời . Nguồn vốn vật chất . Nguồn vốn tài chính . Nguồn vốn tự nhiên . Nguồn vốn xã hội . 78 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đề xuất các giải pháp cho phát triển sinh kế thích ứng dựa vào hệ sinh thái với biến đổi khí hậu tại xã Vinh Quang .Nguyên tắc đề xuất .Nhóm giải pháp tổng hợp . Giải pháp cụ thể và lựa chọn ƣu tiên . Lồng ghép các giải pháp phát triển sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu vào kế hoạch phát triển Kinh Tế - Xã Hội . 89 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ . 90 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 92 PH L C v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH M C CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nguyên nghĩa BĐKH Biến đổi khí hậu DFID Cơ quan Phát triển quốc tế Vƣơng quốc Anh CBD Công ƣớc về đa dạng sinh học SKBV Sinh kế bền vững TDBTT Tính dễ bị tổn thƣơng TTX Tăng trƣởng xanh PTBV Phát triển bền vững RNM Rừng ngập mặn HST Hệ sinh thái CBA Tiếp cận dựa vào cộng đồng Hội nghị cấp cao Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu COP (Conferences of the Parties) ĐDSH Đa dạng sinh học Ủy ban Liên chính phủ về biến đổi khí hậu IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) IUCN Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế KNK Khí nhà kính KT-XH Kinh tế - xã hội NBD Nƣớc biển dâng NN&PTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Đánh giá nông thôn có sự tham gia (Participatory Rural PRA Assessment) PTBV Phát triển bền vững TP Thành phố Hệ thống thâm canh lúa cải tiến SRI (System of Rice Intensification) TN&MT Tài nguyên và Môi trƣờng UNDP Chƣơng trình Phát triển Liên hợp quốc UNFCCC Công ƣớc khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu WB Ngân hàng Thế giới WMO Tổ chức Khí tƣợng Thế giới vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH M C BẢNG Bảng 3. Thiên tai chính tại xã Vinh Quang. Biến đổi của nhiệt độ trung bình năm (ºC) so với thời kỳ cơ sở tại Hải Phòng . Biến đổi của lƣợng mƣa năm (%) so với thời kỳ cơ sở tại Hải Phòng . Nguy cơ ngập đối với thành phố Hải Phòng theo kịch bản RCP 4. Đặc điểm các hộ gia đình tham gia điều tra xã Vinh Quang . Đánh giá của ngƣời dân về tần suất xuất hiện của thiên tai so với năm 2010…………………………………………………………………………. Các loại thiên tai tại địa phƣơng. Mức độ tác động của thiên tai - BĐKH đến các phân vùng sinh thái - xã hội của xã Vinh Quang . Tỷ lệ loại hình sinh kế trong các hộ gia đình. Đánh giá về mức độ ảnh hƣởng của BĐKH đến đời sống, KT-XH của ngƣời dân xã Vinh Quang . Đánh giá của ngƣời dân về ảnh hƣởng của BĐKH đối với nuôi trồng thủy hải sản của hộ gia đình xã Vinh Quang . Đánh giá của ngƣời dân về ảnh hƣởng của các thiên tai cực đoan - BĐKH đối với sản xuất nông nghiệp của hộ gia đình . Đánh giá của ngƣời dân về ảnh hƣởng của thiên tai đối với chăn nuôi của hộ gia đình xã Vinh Quang . Tổng hợp các đối tƣợng dễ bị tổn thƣơng ở xã Vinh Quang do tác động của BĐKH . Kết quả thảo luận với các bên liên quan về các lợi ích của RNM theo nhóm hƣởng lợi . 76 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH M C H NH Hình 1. Khung phân tích vấn đề. Khung sinh kế bền vững của DFID, 2007………………………………21 Hình 2. Bản đồ hiện trạng sử dụng đất xã Vinh Quang năm 2014 . Cơ cấu ngành nghề và giá trị sản xuất xã Vinh Quang năm 2017 . Xu thế biến đổi nhiệt độ khu vực Hải Phòng giai đoạn 1984 – 2017…. Xu thế lƣợng mƣa trung bình năm . Xu thế lƣợng mƣa mùa mƣa . Xu thế lƣợng mƣa mùa khô. Xu thế mực nƣớc biển . Thống kê các cơn bão ảnh hƣởng đến xã Vinh Quang . Kịch bản biến đổi lƣợng mƣa năm cho khu vực ĐB Bắc Bộ . Kịch bản biến đổi lƣợng mƣa năm cho khu vực ĐB Bắc Bộ . Bản đồ nguy cơ ngập khu vực Hải Phòng ứng với mực NBD 1 m . Thảo luận với cộng đồng và cán bộ địa phƣơng về thiên tai, BĐKH tại khu vực xã Vinh Quang . Một số công cụ đánh giá nhanh nông thôn đã áp dụng trong đánh giá tại thực địa . Các phân vùng sinh thái xã Vinh Quang năm 1989 . Các phân vùng sinh thái xã Vinh Quang năm 2017 . Bản đồ phân vùng tác động của bão và NBD đến xã Vinh Quang . Bản đồ phân vùng tác động của mƣa lớn và ngập lụt đến xã Vinh Quang . Hệ sinh thái rừng ngập mặn xã vinh Quang . Các hình thức nuôi trồng thuỷ sản hiện có tại xã Vinh Quang . Khai thác và nuôi trồng thuỷ sản quảng canh tại xã Vinh Quang. Các hình thức trồng trọt và chăn nuôi hiện có tại xã Vinh Quang . Đánh giá về vốn cho phát triển sinh kế thích ứng BĐKH của các hộ gia đình tại xã Vinh Quang . Sinh kế thích ứng với BĐKH theo tiếp cận EbA . 88 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Việt Nam là một trong số các nƣớc chịu tác động nặng nề nhất của BĐKH, đặc biệt là các lĩnh vực tài nguyên nƣớc, nông nghiệp và các khu vực nhƣ vùng đồng bằng, ven biển (WB, 2007).