Mở đầu Phần 2. Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển sản xuất dưa chuột bao tử Phần 3. Phương pháp nghiên cứu Phần 4. Kết quả nghiên cứu Phần 5.
Kết luận và kiến nghị. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT DƯA CHUỘT BAO TỬ 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT DƯA CHUỘT BAO TỬ 2.
Một số quan điểm và khái niệm liên quan đến đề tài 2.1 Các quan điểm về phát triển Có nhiều định nghĩa khác nhau về phát triển, mỗi định nghĩa phản ánh một cách nhìn nhận và đánh giá khác nhau. Theo Ngân hàng thế giới (1991): Phát triển trước hết là sự tăng trưởng về kinh tế, nó còn bao gồm thuộc tính quan trọng và liên quan khác, đặc biệt là sự bình đẳng về cơ hội, sự tự do về chính trị và các quyền tự do của con người. Theo tác giả Raman Weitz “ Phát triển là quá trình thay đổi liên tục làm tăng mức sống của con người và phân phối công bằng những thánh quả tăng trưởng trong xã hội”(Raman Weitz (1995). Theo Torado and Smith (2003): Phát triển được hiểu là một quá trình nhiều mặt liên quan đến những thay đổi cơ bản trong kết cấu xã hội, những quan điểm phổ thông thể chế quốc gia cùng với sự tăng trưởng kinh tế nhanh, giảm bất công và giảm nghèo đói.
Phát triển về bản chất phải thay đổi về đồng bộ, trong đó xã hội đảm bảo những những nhu cầu cơ bản, những mong muốn của cá nhân, các nhóm dân cư trong xã hội đó, chuyển từ trạng thái mà người dân phải đối mặt với sự thiếu thốn, không thỏa mãn sang trạng thái mà dân được hưởng cuộc sống vật chất cũng như tinh thần tốt hơn (Phạm Ngọc Linh và Nguyễn Thị Kim Dung, 2011). Theo Dương Văn Hiểu và cs. (2010): Phát triển bao hàm nghĩa rộng hơn tăng trưởng, gồm nhiều khía cạnh khác nhau. Phát triển bao hàm cả sự tăng trưởng cộng thêm các thay đổi cơ bản trong cơ cấu của nền kinh tế.Tuy có nhiều quan niệm khác nhau về phát triển nhưng các ý kiến đều cho rằng phát triển là sự tăng thêm về quy mô số lượng cũng như sự thay đổi cấu trúc theo chiều hướng nâng cao chất lượng của sản phẩm để đạt đến đích cuối cùng đó là tăng hiệu quả.
Phát triển nông nghiệp bền vững cũng được định hướng làm cơ sở nghiên cứu. Phát triển nông nghiệp bền vững cũng có nhiều cách hiểu khác nhau. Theo tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) năm 1992 quan niệm rằng “ Phát triển nông nghiệp bền vững là sự quản lý và bảo tồn 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sự thay đổi về tổ chức và kỹ thuật nhằm đảm bảo thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng của con người cho cả hiện tại và mai sau. Sự phát triển của nền nông nghiệp sẽ đảm bảo không tổn hại đến môi trường, không giảm cấp tài nguyên, phù hợp về kỹ thuật và công nghệ, có hiệu quả về kinh tế và được chấp nhận về phương diện xã hội.
(dẫn theo Phạm Vân Đình và cs. Bên cạnh đó, Rechard (1990) cho rằng nền nông nghiệp bền vững là một nền nông nghiệp trong đó các hoạt động của tổ chức kinh tế từ việc lập kế hoạch, thực hiện và quản lý các quá trình sản xuất và kinh doanh nông nghiệp đều hướng đến bảo vệ, phát huy lợi ích của con người và xã hội trên cơ sở duy trì và phát triển nguồn lực, tối thiểu hóa lãng phí để sản xuất một cách hiệu quả các sản phẩm nông nghiệp và hạn chế các tác hại của môi trường, trong khi duy trì và không ngừng nâng cao thu nhập cho dân cư nông nghiệp. Theo Ủy ban kỹ thuật của FAO (1992), nền nông nghiệp bền vững bao gồm việc quản lý có hiệu quả các nguồn lực để đảm bảo thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng của con người mà vẫn duy trì hay tăng thêm chất lượng của môi trường và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên. Phát triển bền vững là một loại phát triển lành mạnh vừa đáp ứng được nhu cầu hiện tại, vừa không xâm hại đến lợi ích tương lai (Peter, 2008).
Như vậy trên quan điểm phát triển, sự phát triển nông nghiệp bền vững vừa đảm bảo thỏa mãn nhu cầu hiện tại ngày càng tăng về sản phẩm nông nghiệp vừa không giảm khả năng đáp ứng những nhu cầu của nhân loại trong tương lai, mặt khác phát triển nông nghiệp bền vững vừa theo hướng đạt năng suất cao hơn, hiệu quả kinh tế và coi trọng các vấn đề xã hội đồng thời vừa bảo vệ và giữ gìn tài nguyên thiên nhiên đảm bảo sự cân bằng có lợi về môi trường. Khái niệm về phát triển sản xuất Sản xuất là hoạt động có ý thức của con người nhằm tạo ra của cải vật chất cho xã hội bằng cách sử dụng những tư liệu lao động để tác động vào đối tượng lao động. Hay sản xuất chính là quá trình phối hợp và điều hòa các yếu tố đầu vào (tài nguyên hoặc các yếu tố sản xuất) để tạo ra sản phẩm hàng hóa dịch vụ (đầu ra). Trong sản xuất con người đấu tranh với thiên nhiên làm thay đổi những vật chất sẵn có nhằm tạo ra lương thực, thực phẩm, quần áo, nhà ở và những của cải phục vụ cho cuộc sống.
Sản xuất là điều kiện tồn tại của mỗi xã hội, việc khai thác và tận dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên phục vụ vào trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Phát triển sản xuất là quá trình vận động của đối tượng sản xuất tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn, nó cũng bao hàm việc phát triển về tất cả quá trình sản xuất để tạo ra sản phẩm, hàng hóa dịch vụ. Cả hai quá trình này đều nhằm mục đích phục vụ cho đời sống con người (Đào Thế Tuấn, 1984). Phát triển sản xuất được nhìn nhận dưới 2 góc độ: Thứ nhất đây là quá trình tăng quy mô về số lượng sản phẩm, hoàn hóa, dịch vụ, thứ 2 là quá trình nâng cao chất lượng, sản phẩm, hàng hóa.
Cả 2 quá trình này đều nhằm mục đích phục vụ cho đời sống con người (Đào Thế Tuấn, 1984). Phát triển sản xuất là yêu cầu tất yếu trong quá trình tồn tại và phát triển của mỗi quốc gia trên thế giới. Phát triển sản xuất có vai trò quan trọng hơn nữa khi nhu cầu về các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ. ngày càng được nâng cao, đặc biệt hiện nay với xu thế tăng mạnh về nhu cầu về chất lượng sản phẩm trong khi các yếu tố đầu vào luôn khan hiếm (chương trình nghị sự của Việt Nam 2004).
Dựa trên cơ sở lý luận về sự phát triển kinh tế, chúng ta có thể quan niệm phát triển sản xuất là một quá trình lớn lên (hay tăng tiến) về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định. Trong đó bao gồm cả sự tăng thêm về quy mô sản lượng (tăng trưởng) và sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế - xã hội (Nguyễn Thị Vân Anh, 2013). Vậy phát triển sản xuất là quá trình nâng cao khả năng hoạt động của con người vào các đối tượng sản xuất, thông qua các hoạt động nhằm tăng quy mô về số lượng đảm bảo chất lượng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ phục vụ đời sống ngày càng cao của con người. Khái niệm cây dưa bao tử Cây dưa chuột (Cucumis sativus L.) thuộc họ bầu bí và là một loại rau truyền thống.
Cây dưa chuột được các nhà khoa học xác nhận có nguồn ngốc ở Việt Nam, tồn tại ở nước ta hàng nghìn năm nay. Trong quá trình giao lưu buôn bán nó được trồng phổ biến sang Trung Quốc và từ đây chúng được phát triển sang Nhật Bản và châu Âu hình thành dưa chuột quả dài, gai trắng màu xanh đậm. Nhóm thứ hai mang đặc trưng của vùng nguyên sản được phát triển sang lục địa Ấn Độ hơn 2000 năm trước. Hiện nay dưa chuột được trồng khắp nơi, từ xích đạo tới 630 vĩ Bắc (Nguyễn Thực Huy, 2009).
Dưa chuột bao tử là loại rau ăn quả, cây rau, nó được trồng nhiều ở các nước trên thế giới và trở thành loại thực phẩm thông dụng của nhiều nước. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Những thập kỷ cuối của thế kỷ XX dưa chuột bao tử là cây chiếm vị trí quan trọng trong sản xuất rau trên thế giới. Theo số liệu thống kê của Tổng cục Hải Quan (2014) Những nước đang dẫn đầu về diện tích gieo trồng và năng xuất dưa chuột bao tử là Trung Quốc, Nhật Bản, Mỹ, Hà Lan, Ai Cập,. Dưa chuột bao tử là một trong những loại dưa chuột nói chung.
Dưa chuột được dùng trong bữa ăn dưới dạng quả tươi, salat, trộn, sào, cắt lát. Còn dưa chuột bao tử không chỉ là có những công dụng như dưa chuột bình thường mà nó được sản xuất chủ yếu để xuất khẩu mang lại giá trị kinh tế lớn. Giống dưa chuột bao tử có rất nhiều loại khác nhau, nhưng mấy năm trở lại đây giống dưa chuột được sử dụng nhiều nhất là giống dưa Mimoza. Đây là loại cây sinh trưởng khỏe, phát triển nhanh, khả năng chống chịu bênh, đặc biệt là bệnh sương mai, đốm vàng trên lá tốt hơn nhiều giống dưa chuột bao tử cùng loại.
Ưu điểm nổi bật của giống Mimoza là quả đồng đều và kích cỡ cho từng lứa nên dễ thu hái đạt chất lượng cao. Quả dưa màu xanh, thuôn đều nên ít bị thải loại, không biến màu sau vài ngày thu hoạch như giống Marinda trước đây; vỏ dầy, đặc ruột, nhiều gai vẫn giữ được sau khi rửa, ăn giòn. Quả của Mimoza dễ chế biến, mẫu mã đẹp, chất lượng sản phẩm sau chế biến cao, giòn giữ được hương vị đặc trưng, thích hợp cho cả dưa dầm dấm đóng lọ và dưa muối. Giống đã được nông dân và nhiều nhà máy chế biến chấp nhận gieo trồng.
Dưa chuột bao tử là cây rau ngắn ngày, một năm có thể trồng 2-3 vụ. Đây là cây trồng cung cấp nguyên liệu cho chế biến dưa muối đóng lọ xuất khẩu mang lại HQKT cho cả người sản xuất và người chế biến (Nguyễn Thực Huy, 2009). Dưa chuột bao tử là một loại cây sinh trưởng khỏe, phát triển nhanh, khả năng chống chịu bệnh khá tốt, sức cây bền. Tính từ lúc trồng, đến ngày thứ 30 là cây đã cho thu hoạch, thời gian cho thu hoạch từ 60-80 ngày.