Khóa luận tốt nghiệp ngân hàng phát triển sản phẩm upas trong thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại cổ phẩn đầu tư và phát triển việt nam chi nhánh quang trung thực trạng và giải pháp

Khóa luận phân tích thực trạng và giải pháp phát triển sản phẩm upas trong thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại cổ phần đầu tư và phát triển Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Phương Anh
• Người hướng dẫn: ThS. Đinh Đức Thịnh
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Phát Triển Sản Phẩm UPAS Trong Thanh Toán Quốc Tế Tại Ngân Hàng Đầu Tư Và Phát Triển Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM UPAS TRONG THANH TOÁN QUỐC TẾ
• 1.1. Hoạt động thanh toán quốc tế của ngân hàng thương mại
• 1.2. Khái niệm về hoạt động thanh toán quốc tế của các ngân hàng thương mại
• 1.3. Vai trò của hoạt động thanh toán quốc tế
• 1.4. Tổng quan về sản phẩm UPAS
• 1.5. Khái niệm và đặc điểm của sản phẩm UPAS
• 1.6. Các sản phẩm UPAS của ngân hàng thương mại
• 1.7. Điều kiện để triển khai sản phẩm UPAS tại ngân hàng thương mại
• 1.8. Phát triển sản phẩm UPAS trong thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại
• 1.9. Khái niệm về phát triển sản phẩm UPAS trong thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại
• 1.10. Các chỉ tiêu đánh giá sự phát triển sản phẩm UPAS trong thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại
• 1.11. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc phát triển sản phẩm UPAS của ngân hàng thương mại
• 1.12. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ VÀ PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM UPAS TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM CHI NHÁNH QUANG TRUNG
• 2.1. Khái quát về môi trường kinh tế xã hội và hoạt động kinh doanh của NHTMCP&ĐTPTVN chi nhánh Quang Trung
• 2.2. Khái quát môi trường hoạt động kinh doanh của NHTMCP ĐT&PTVN chi nhánh Quang Trung
• 2.3. Quá trình hình thành và phát triển của NHTMCP&ĐTPTVN chi nhánh Quang Trung
• 2.4. Thực trạng hoạt động thanh toán quốc tế tại NHTMCP ĐT&PTVN chi nhánh Quang Trung
• 2.5. Phương thức chuyển tiền
• 2.6. Phương thức nhờ thu
• 2.7. Phương thức tín dụng chứng từ
• 2.8. Thực trạng áp dụng sản phẩm UPAS trong thanh toán quốc tế tại NHTMCP ĐT&PTVN chi nhánh Quang Trung
• 2.9. Cơ sở pháp lý của việc phát triển sản phẩm UPAS trong thanh toán quốc tế tại NHTMCP ĐT&PTVN chi nhánh Quang Trung
• 2.10. Thực trạng phát triển sản phẩm UPAS trong thanh toán quốc tế tại Ngân hàng TMCP ĐT&PTVN chi nhánh Quang Trung
• 2.11. Đánh giá chung về tình hình phát triển sản phẩm UPAS trong thanh toán quốc tế tại ngân hàng TMCP ĐT&PTVN chi nhánh Quang Trung
• 2.12. Những kết quả đạt được
• 2.13. Những hạn chế, tồn tại
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP MỞ RỘNG VÀ PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM UPAS TRONG THANH TOÁN QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM CHI NHÁNH QUANG TRUNG
• 3.1. Định hướng hoạt động kinh doanh nói chung và hoạt động thanh toán quốc tế đối với NHTMCP ĐT&PTVN chi nhánh Quang Trung
• 3.2. Định hướng phát triển chung của chi nhánh. Định hướng và phát triển hoạt động thanh toán quốc tế của NHTMCP ĐT&PTVN chi nhánh Quang Trung
• 3.3. Phân tích mô hình SWOT làm cơ sở để xuất giải pháp phát triển sản phẩm UPAS
• 3.4. Giải pháp phát triển sản phẩm UPAS trong thanh toán quốc tế tại NHTMCP ĐT&PTVN chi nhánh Quang Trung
• 3.5. Giải pháp phát triển về sản phẩm tại chi nhánh
• 3.6. Kiến nghị với ngân hàng nhà nước
• 3.7. Kiến nghị với ngân hàng BIDV
• 3.8. Kiến nghị với khách hàng
• 3.9. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TRÍCH DẪN TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển sản phẩm UPAS trong thanh toán quốc tế

Sản phẩm UPAS (Usance Payable At Sight) đã trở thành một công cụ quan trọng trong hoạt động thanh toán quốc tế tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV). Sản phẩm này không chỉ giúp doanh nghiệp nhập khẩu cải thiện dòng tiền mà còn mang lại lợi ích cho ngân hàng trong việc tăng cường dịch vụ tài chính. Việc phát triển sản phẩm UPAS cần được xem xét từ nhiều khía cạnh khác nhau để tối ưu hóa hiệu quả sử dụng.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của sản phẩm UPAS

Sản phẩm UPAS là một hình thức thanh toán cho phép doanh nghiệp nhập khẩu nhận hàng và thanh toán sau một khoảng thời gian nhất định. Đặc điểm nổi bật của sản phẩm này là khả năng giúp doanh nghiệp duy trì dòng tiền ổn định trong khi vẫn đảm bảo thanh toán cho nhà xuất khẩu.

1.2. Vai trò của sản phẩm UPAS trong thanh toán quốc tế

Sản phẩm UPAS đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro cho cả nhà xuất khẩu và nhập khẩu. Nó giúp nhà xuất khẩu nhận tiền ngay khi giao hàng, trong khi nhà nhập khẩu có thể kéo dài thời gian thanh toán mà không phải chịu thêm chi phí lớn.

II. Thách thức trong việc phát triển sản phẩm UPAS tại BIDV

Mặc dù sản phẩm UPAS mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc triển khai tại BIDV vẫn gặp phải một số thách thức. Khách hàng thường ngần ngại trong việc thay đổi phương thức thanh toán, và quy trình thực hiện sản phẩm còn nhiều khâu chưa rõ ràng. Những vấn đề này cần được giải quyết để tối ưu hóa hiệu quả của sản phẩm.

2.1. Khó khăn trong việc tiếp cận sản phẩm UPAS

Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa hiểu rõ về sản phẩm UPAS, dẫn đến việc họ không dám áp dụng. Sự thiếu thông tin và kiến thức về sản phẩm này là một trong những rào cản lớn nhất.

2.2. Quy trình thực hiện sản phẩm chưa thông suốt

Quy trình thực hiện sản phẩm UPAS tại BIDV còn nhiều khâu phức tạp và chưa được tối ưu hóa. Điều này gây khó khăn cho cán bộ ngân hàng trong việc hướng dẫn khách hàng và thực hiện giao dịch.

III. Phương pháp phát triển sản phẩm UPAS hiệu quả

Để phát triển sản phẩm UPAS, ngân hàng cần áp dụng một số phương pháp hiệu quả nhằm nâng cao nhận thức và sự tin tưởng của khách hàng. Việc cải tiến quy trình và tăng cường đào tạo cho nhân viên cũng là những yếu tố quan trọng.

3.1. Tăng cường đào tạo cho nhân viên ngân hàng

Đào tạo nhân viên về sản phẩm UPAS sẽ giúp họ tự tin hơn trong việc tư vấn cho khách hàng. Nhân viên cần nắm rõ các lợi ích và quy trình thực hiện để có thể giải đáp thắc mắc một cách hiệu quả.

3.2. Cải tiến quy trình thực hiện sản phẩm

Cần đơn giản hóa quy trình thực hiện sản phẩm UPAS để giảm thiểu thời gian và công sức cho cả ngân hàng và khách hàng. Việc này sẽ giúp tăng cường sự hài lòng của khách hàng và khuyến khích họ sử dụng sản phẩm.

IV. Ứng dụng thực tiễn của sản phẩm UPAS tại BIDV

Sản phẩm UPAS đã được áp dụng tại BIDV và mang lại nhiều kết quả tích cực. Doanh số giao dịch tăng lên, và nhiều doanh nghiệp đã nhận thấy lợi ích từ việc sử dụng sản phẩm này. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để cải thiện hơn nữa.

4.1. Kết quả đạt được từ việc áp dụng sản phẩm UPAS

Việc áp dụng sản phẩm UPAS đã giúp BIDV tăng doanh thu từ dịch vụ thanh toán quốc tế. Nhiều doanh nghiệp đã chuyển sang sử dụng sản phẩm này, góp phần nâng cao uy tín của ngân hàng.

4.2. Những hạn chế còn tồn tại

Mặc dù có nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn còn một số hạn chế trong việc áp dụng sản phẩm UPAS. Doanh số chưa đạt được như kỳ vọng, và một số khách hàng vẫn chưa hoàn toàn tin tưởng vào sản phẩm.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của sản phẩm UPAS

Sản phẩm UPAS có tiềm năng lớn trong việc phát triển thanh toán quốc tế tại BIDV. Với những giải pháp đã đề xuất, ngân hàng có thể nâng cao hiệu quả sử dụng sản phẩm này trong tương lai. Việc tiếp tục nghiên cứu và cải tiến sẽ giúp sản phẩm UPAS trở thành một công cụ quan trọng trong hoạt động thanh toán quốc tế.

5.1. Triển vọng phát triển sản phẩm UPAS

Với xu hướng toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế, sản phẩm UPAS sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Ngân hàng cần nắm bắt cơ hội này để phát triển sản phẩm một cách hiệu quả.

5.2. Đề xuất các giải pháp cải tiến

Cần có các giải pháp cụ thể để cải tiến sản phẩm UPAS, từ việc nâng cao chất lượng dịch vụ đến việc tăng cường truyền thông để khách hàng hiểu rõ hơn về sản phẩm.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hoạt động thương mại quốc tế, thời hạn thanh toán luôn là vấn đề mâu thuẫn về mặt lợi ích giữa các bên tham gia giao dịch. Doanh nghiệp nhập khẩu thường có nhu cầu kéo dài kỳ hạn tín dụng nhằm tối ưu hóa dòng tiền, nâng cao tính thanh khoản và cải thiện cán cân tài chính. Ngược lại, doanh nghiệp xuất khẩu lại mong muốn rút ngắn thời hạn thanh toán để nhanh chóng thu hồi vốn, hạn chế tình trạng đọng vốn và giảm thiểu rủi ro tín dụng thương mại.

Sản phẩm UPAS (Usance Payable At Sight - thanh toán trả chậm với điều khoản trả ngay) ra đời nhằm giải quyết mâu thuẫn này dựa trên cơ chế tài trợ của các ngân hàng đại lý nước ngoài. Thông qua UPAS, nhà xuất khẩu nhận được tiền thanh toán ngay khi xuất trình bộ chứng từ hợp lệ, trong khi nhà nhập khẩu được hưởng thời hạn trả chậm lên tới 360 ngày với mức phí hợp lý mà không làm gia tăng dư nợ vay ngoại tệ trực tiếp tại ngân hàng phục vụ mình. Đối với ngân hàng thương mại, UPAS giúp đa dạng hóa danh mục tài trợ thương mại, gia tăng nguồn thu từ phí dịch vụ tương đương thu nhập từ cho vay ngoại tệ, thúc đẩy hoạt động kinh doanh ngoại hối và mở rộng mạng lưới đại lý quốc tế.

Tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) – Chi nhánh Quang Trung, dù là đơn vị có quy mô hoạt động lớn và tiềm năng khách hàng doanh nghiệp dồi dào, việc triển khai sản phẩm UPAS vẫn còn gặp nhiều hạn chế. Doanh số thực hiện sản phẩm này thấp hơn đáng kể so với các phương thức thanh toán và tài trợ truyền thống; khách hàng còn tâm lý e dè, ngại tiếp cận sản phẩm mới; quy trình tác nghiệp nội bộ ở một số khâu chưa thực sự thông suốt.

Mục tiêu nghiên cứu: Khóa luận tập trung nghiên cứu lý luận chung, phân tích và đánh giá thực trạng hoạt động thanh toán quốc tế cũng như việc phát triển sản phẩm UPAS tại BIDV Chi nhánh Quang Trung; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị nhằm mở rộng và nâng cao hiệu quả triển khai sản phẩm này.

Câu hỏi và nhiệm vụ nghiên cứu: Khóa luận đặt ra 4 câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

1. Việc hình thành và phát triển sản phẩm UPAS tại ngân hàng diễn ra như thế nào?
2. Lợi ích và rủi ro đối với các bên tham gia khi thực hiện thanh toán bằng sản phẩm UPAS là gì?
3. Những khó khăn, vướng mắc mà ngân hàng gặp phải trong quá trình phát triển sản phẩm UPAS?
4. Các giải pháp và kiến nghị nào cần thực hiện để phát triển và nâng cao hiệu quả sử dụng sản phẩm UPAS tại chi nhánh?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận và thực trạng phát triển sản phẩm UPAS trong thanh toán quốc tế tại BIDV Chi nhánh Quang Trung.
• Phạm vi không gian: Hoạt động thanh toán quốc tế và sản phẩm UPAS tại BIDV Chi nhánh Quang Trung (địa chỉ: số 53 Quang Trung, quận Hoàn Kiếm, TP. Hà Nội).
• Phạm vi thời gian: Số liệu chuỗi thời gian giai đoạn 2014 – 2018 và định hướng năm 2019.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm

Sản phẩm UPAS được xác định là sản phẩm tài trợ thương mại hình thành trên nền tảng các phương thức thanh toán truyền thống (nhờ thu và tín dụng chứng từ). Trong đó, ngân hàng đại lý nước ngoài đóng vai trò cung ứng vốn trả ngay hoặc ứng trước cho bên thụ hưởng, còn bên nhập khẩu thực hiện nghĩa vụ thanh toán khi đến hạn.

Khóa luận phân loại và mô tả chi tiết 3 dạng thức sản phẩm UPAS:

1. UPAS L/C (Usance Payable At Sight Letter of Credit): Nghiệp vụ tín dụng chứng từ nhập khẩu quy định kỳ hạn thanh toán trả chậm, nhưng cho phép ngân hàng đại lý thanh toán ngay cho người thụ hưởng trên cơ sở chấp thuận cung cấp dịch vụ trước khi mở L/C.
2. UPAS L/C trả chậm: Nghiệp vụ tài trợ thư tín dụng nhập khẩu quy định kỳ hạn thanh toán trả chậm là $Y$ ngày, dài hơn thời hạn trả chậm thỏa thuận trong hợp đồng ngoại thương là $X$ ngày ($X < Y$). Ngân hàng đại lý thanh toán cho người xuất khẩu vào ngày thứ $X$, và nhà nhập khẩu hoàn trả cho ngân hàng phát hành vào ngày thứ $Y$.
3. UPAS D/A (Usance Payable At Sight Documents Against Acceptance): Nghiệp vụ nhờ thu trả chậm cho phép ngân hàng đại lý thanh toán ngay cho ngân hàng nhờ thu (phục vụ nhà xuất khẩu) trên cơ sở chấp thuận cung ứng dịch vụ của ngân hàng đại lý khi nhà nhập khẩu chấp nhận hối phiếu và bộ chứng từ.

Công thức tính phí dịch vụ UPAS được xác định như sau: $$\text{Phí dịch vụ UPAS} = \text{Tỷ lệ phí dịch vụ UPAS (%/năm)} \times \text{Trị giá bộ chứng từ} \times \text{Số ngày trả chậm}$$

Trong đó, tỷ lệ phí dịch vụ UPAS bao gồm tỷ lệ phí của ngân hàng đại lý cộng với tỷ lệ phí của ngân hàng phát hành (tối đa bằng lãi suất cho vay cùng loại ngoại tệ và cùng kỳ hạn).

Cơ sở pháp lý và tập quán quốc tế điều chỉnh giao dịch UPAS:

• Luật và công ước quốc tế: Công ước Liên Hợp Quốc về Hợp đồng Mua bán Hàng hóa Quốc tế (Công ước Viên 1980 - CISG); Công ước Geneva 1930 về luật thống nhất hối phiếu (ULB 1930); Công ước Geneva 1931 về Séc quốc tế; các điều ước quốc tế đa phương và song phương.
• Nguồn luật quốc gia: Bộ luật Dân sự, Luật Thương mại, Pháp lệnh Ngoại hối và các văn bản hướng dẫn quản lý ngoại hối của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
• Thông lệ và tập quán quốc tế: Quy tắc và Thực hành Thống nhất về Tín dụng Chứng từ (UCP); Tập quán Ngân hàng Tiêu chuẩn Quốc tế về kiểm tra chứng từ (ISBP); Quy tắc Thống nhất về Nhờ thu (URC); Các điều kiện thương mại quốc tế (Incoterms).

Hệ thống chỉ tiêu đánh giá sự phát triển sản phẩm UPAS:

• Chỉ tiêu định tính: Uy tín của ngân hàng thương mại; tính chính xác trong khâu xử lý và luân chuyển chứng từ; tính đa dạng của sản phẩm; tính thuận tiện cho khách hàng; khả năng hỗ trợ phát triển các dịch vụ liên kết (CNTT, quản trị rủi ro, kinh doanh ngoại tệ, marketing).
• Chỉ tiêu định lượng: Doanh số UPAS; số lượng khách hàng và số lượng giao dịch; danh mục loại hình UPAS triển khai; mức phí dịch vụ; thời gian xử lý giao dịch; khả năng kiểm soát rủi ro (tín dụng, tỷ giá, biến động lãi suất Libor); tỷ lệ chi nhánh phát sinh giao dịch trong toàn hệ thống.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

• Phương pháp định tính: Sử dụng phiếu khảo sát khách hàng sử dụng sản phẩm UPAS tại chi nhánh để đo lường mức độ tiếp cận; áp dụng mô hình phân tích ma trận SWOT (Điểm mạnh - Điểm yếu - Cơ hội - Thách thức) để đánh giá vị thế cạnh tranh của sản phẩm.
• Phương pháp thống kê, so sánh và xử lý số liệu: Thu thập, phân loại và phân tích số liệu tài chính chuỗi thời gian (2014 – 2018), tính toán tỷ trọng, tốc độ tăng trưởng liên định và định gốc qua các năm đối với từng mảng nghiệp vụ (huy động vốn, dư nợ tín dụng, thu phí dịch vụ, doanh số thanh toán).
• Phương pháp quan sát thực tế: Trực tiếp ghi nhận và phân tích các bước tác nghiệp quy trình thanh toán quốc tế và tài trợ thương mại trong thời gian thực tập tại Phòng Thanh toán quốc tế BIDV Chi nhánh Quang Trung.
• Nguồn dữ liệu: Báo cáo tổng kết hoạt động kinh doanh thường niên, báo cáo nghiệp vụ thanh toán quốc tế và báo cáo tài chính nội bộ giai đoạn 2014 – 2018 của BIDV Chi nhánh Quang Trung; các văn bản quy định nghiệp vụ của BIDV và các tài liệu nghiên cứu liên quan.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý thuyết về phát triển sản phẩm UPAS trong thanh toán quốc tế

Chương 1 hệ thống hóa khung lý luận về thanh toán quốc tế và sản phẩm UPAS tại các ngân hàng thương mại. Tác giả phân tích rõ vai trò của thanh toán quốc tế đối với nền kinh tế đối ngoại, đối với ngân hàng thương mại (tăng thu dịch vụ, cải thiện thanh khoản ngoại tệ, mở rộng mạng lưới quan hệ quốc tế) và đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu (giảm thiểu rủi ro, tối ưu hóa vòng quay vốn).

Nội dung chương đi sâu luận giải các đặc tính nghiệp vụ của 3 loại sản phẩm: UPAS L/C, UPAS L/C trả chậm và UPAS D/A. Đối với mỗi sản phẩm, tác giả làm rõ quyền lợi và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia (nhà nhập khẩu, nhà xuất khẩu, ngân hàng phát hành/ngân hàng thu hộ, ngân hàng đại lý tài trợ, ngân hàng thông báo/ngân hàng thương lượng), cấu trúc biểu phí và quy trình luân chuyển chứng từ qua hệ thống SWIFT (điện MT700, MT499...).

Chương 1 cũng phân tích các rủi ro trọng yếu mà ngân hàng phải đối mặt khi cung cấp sản phẩm UPAS:

• Rủi ro tín dụng: Phát sinh khi bên nhập khẩu cố tình trì hoãn nghĩa vụ thanh toán vào ngày đáo hạn hoặc bị phá sản/mất khả năng thanh toán, khiến ngân hàng phát hành chịu áp lực tài chính đối ứng từ ngân hàng đại lý.
• Rủi ro tỷ giá: Xảy ra khi tỷ giá hối đoái biến động mạnh tại thời điểm đáo hạn so với thời điểm phát hành, làm giá trị tài sản bảo đảm/ký quỹ ban đầu không đủ bù đắp nghĩa vụ thanh toán ngoại tệ.
• Rủi ro lãi suất: Xuất phát từ việc chi phí trả cho ngân hàng đại lý biến động theo lãi suất Libor cộng biên độ (margin), trong khi mức phí thu từ khách hàng thường cố định theo hợp đồng.

Bên cạnh đó, chương tổng hợp các nhóm nhân tố tác động đến sự phát triển của sản phẩm, chia thành nhân tố khách quan (môi trường kinh tế vĩ mô, chính sách quản lý ngoại hối của NHNN, tỷ giá, rủi ro ngoại thương) và nhân tố chủ quan (mô hình tổ chức tập trung/phân tán, quy trình tác nghiệp, tiềm lực tài chính, hạ tầng công nghệ thông tin, trình độ nhân lực, uy tín và mạng lưới ngân hàng đại lý quốc tế).

Chương 2: Thực trạng hoạt động thanh toán quốc tế và phát triển sản phẩm UPAS tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam chi nhánh Quang Trung

Chương 2 trình bày tổng quan về Chi nhánh BIDV Quang Trung (thành lập tháng 04/2005 trên cơ sở nâng cấp từ Phòng Giao dịch Quang Trung thuộc Sở Giao dịch 1; quy mô ban đầu gồm 1.300 tỷ đồng vốn huy động và 72 cán bộ; đến năm 2018 quy mô nhân sự đạt 300 người). Tác giả phân tích môi trường kinh doanh tại địa bàn Hà Nội với lợi thế tập trung nhiều doanh nghiệp lớn, nhưng cũng chịu áp lực cạnh tranh gay gắt từ mạng lưới các tổ chức tín dụng lân cận.

Kết quả hoạt động kinh doanh tổng hợp giai đoạn 2014 – 2018 tại BIDV Quang Trung:

Chỉ tiêu	2014	2015	2016	2017	2018
Tổng nguồn vốn huy động (tỷ đồng)	10.873	12.885	13.584	15.669	17.087
Tốc độ tăng trưởng huy động	-	+18,50%	+5,40%	+15,50%	+9,05%
Tổng dư nợ tín dụng (tỷ đồng)	7.806	9.433	9.898	11.160	12.258
Tốc độ tăng trưởng tín dụng	-	+20,00%	+5,00%	+13,00%	+9,84%
Thu dịch vụ ròng (triệu đồng)	57.328	60.643	64.888	57.699	-
Tốc độ tăng trưởng thu dịch vụ	-	+6,00%	+7,00%	+13,00%*	-

*Ghi chú: Theo số liệu bảng 1 của khóa luận, năm 2017 mức tăng thu dịch vụ thuần ghi nhận đạt 13% trong cơ cấu so sánh tương ứng.

Phân tích kết quả kinh doanh cho thấy:

• Huy động vốn: Duy trì tăng trưởng ổn định từ 10.873 tỷ đồng (2014) lên 17.087 tỷ đồng (2018). Tốc độ tăng trưởng năm 2016 chững lại (+5,40%, tăng 699 tỷ đồng) do tác động của thiên tai và bối cảnh kinh tế trong nước, sau đó phục hồi mạnh vào năm 2017 (+15,50%) trước khi đạt mức tăng 9,05% năm 2018.
• Tín dụng: Dư nợ tăng liên tục từ 7.806 tỷ đồng lên 12.258 tỷ đồng. Năm 2018 ghi nhận tỷ trọng dư nợ nhóm khách hàng bán lẻ và doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) chiếm 29% tổng dư nợ toàn chi nhánh.
• Thu dịch vụ: Cơ cấu thu dịch vụ ròng có sự đóng góp lớn từ phí phát hành thẻ (tăng 61% trong năm 2015), phí ngân quỹ, dịch vụ kiều hối (tăng 59% năm 2016) và phí thanh toán xuất nhập khẩu.

Thực trạng triển khai các phương thức thanh toán quốc tế và sản phẩm UPAS:

• Các phương thức truyền thống như chuyển tiền (T/T), nhờ thu (D/P, D/A) và tín dụng chứng từ (L/C thông thường) vẫn chiếm tỷ trọng chủ đạo trong doanh số thanh toán quốc tế tại chi nhánh.
• Đối với sản phẩm UPAS: Chi nhánh đã áp dụng cơ chế triển khai UPAS L/C và bước đầu giới thiệu UPAS D/A. Tuy nhiên, số lượng giao dịch và số khách hàng tiếp cận còn thấp.
• Kết quả đạt được: Chi nhánh đã thiết lập được quy trình kết nối với Hội sở chính để liên hệ với các ngân hàng đại lý quốc tế, giải quyết nhu cầu thanh toán trả ngay cho một số doanh nghiệp nhập khẩu lớn mà không làm tăng trần dư nợ cho vay ngoại tệ.
• Tồn tại, hạn chế: Doanh số UPAS chưa tương xứng với tiềm năng xuất nhập khẩu trên địa bàn; sản phẩm UPAS D/A hầu như chưa phát sinh nhiều giao dịch thực tế; quy trình tiếp nhận và thẩm định hạn mức UPAS tại chi nhánh qua nhiều bước trung gian dẫn đến thời gian xử lý còn kéo dài; công tác tiếp thị, quảng bá sản phẩm mới chưa được thực hiện bài bản đến khối khách hàng SME.

Chương 3: Giải pháp mở rộng và phát triển sản phẩm UPAS trong thanh toán quốc tế tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam chi nhánh Quang Trung

Trên cơ sở phân tích ma trận SWOT và định hướng phát triển mảng thanh toán quốc tế của BIDV, chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị cụ thể:

1. Nhóm giải pháp phát triển sản phẩm tại chi nhánh:

• Hoàn thiện và chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ: Rút ngắn thời gian thẩm định hồ sơ, luân chuyển chứng từ giữa chi nhánh và Trung tâm Thanh toán quốc tế tại Hội sở; phân định rõ trách nhiệm của cán bộ quan hệ khách hàng và cán bộ tác nghiệp thanh toán.
• Chính sách khách hàng và biểu phí linh hoạt: Xây dựng chính sách lãi suất và phí UPAS theo phân loại nhóm khách hàng mục tiêu; ưu đãi mức phí dịch vụ UPAS đối với các doanh nghiệp nhập khẩu mặt hàng ưu tiên (theo danh mục ưu đãi tại phụ lục của chi nhánh) nhằm tăng sức cạnh tranh với các NHTM khác.
• Tăng cường hoạt động tiếp thị và tư vấn: Đẩy mạnh quảng bá tiện ích của UPAS L/C và UPAS D/A đến tệp khách hàng xuất nhập khẩu hiện hữu và khách hàng mới; tổ chức các buổi tư vấn trực tiếp về giải pháp dòng tiền thông qua UPAS cho doanh nghiệp SME.
• Nâng cao năng lực cán bộ và hiện đại hóa công nghệ: Tổ chức đào tạo chuyên sâu về tập quán quốc tế (UCP, ISBP, URC) và kỹ năng xử lý tranh chấp chứng từ cho nhân viên; nâng cấp hệ thống phần mềm giao dịch trực tuyến nhằm hỗ trợ theo dõi biến động tỷ giá và hạn mức UPAS tức thời.
• Kiểm soát rủi ro nghiệp vụ: Thiết lập cơ chế giám sát rủi ro tỷ giá và lãi suất Libor, chủ động tư vấn khách hàng kết hợp các công cụ phái sinh tiền tệ (hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng hoán đổi) khi thực hiện giao dịch UPAS có kỳ hạn dài.

2. Nhóm kiến nghị đối với các cơ quan và đơn vị liên quan:

• Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước: Tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý về quản lý ngoại hối và các sản phẩm phái sinh tài trợ thương mại; duy trì sự ổn định của thị trường tiền tệ và tỷ giá nhằm giảm thiểu rủi ro hệ thống cho các NHTM.
• Kiến nghị với Ngân hàng BIDV (Hội sở chính): Mở rộng mạng lưới thỏa thuận hạn mức UPAS với các ngân hàng đại lý uy tín trên thế giới; phân cấp ủy quyền xử lý hạn mức linh hoạt hơn cho các chi nhánh lớn; nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ kết nối tự động điện SWIFT.
• Kiến nghị với khách hàng doanh nghiệp: Chủ động hoàn thiện năng lực quản trị tài chính, minh bạch hóa báo cáo tài chính để đáp ứng điều kiện cấp hạn mức tài trợ; nâng cao hiểu biết về thông lệ quốc tế và phối hợp chặt chẽ với ngân hàng trong khâu lập và kiểm tra chứng từ thương mại.

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa cơ sở lý luận chuyên sâu: Khóa luận làm rõ bản chất kinh tế, quy trình luân chuyển chứng từ 10 bước qua hệ thống SWIFT, cấu trúc phí và cơ chế chia sẻ lợi ích - rủi ro của cả 3 dạng thức sản phẩm tài trợ: UPAS L/C, UPAS L/C trả chậm và UPAS D/A.
• Phân tích thực chứng toàn diện tại chi nhánh: Cung cấp bức tranh chi tiết về tình hình tài chính của BIDV Chi nhánh Quang Trung giai đoạn 2014 – 2018 (nguồn vốn huy động đạt 17.087 tỷ đồng năm 2018; dư nợ tín dụng đạt 12.258 tỷ đồng, trong đó mảng bán lẻ và SME chiếm 29%).
• Chỉ ra khoảng trống phát triển của sản phẩm UPAS: Khóa luận chứng minh rằng mặc dù chi nhánh có tiềm lực tài chính và nền khách hàng lớn, sản phẩm UPAS vẫn chưa phát triển tương xứng do các rào cản về thói quen thanh toán truyền thống của doanh nghiệp, quy trình tác nghiệp nội bộ và công tác tiếp thị.
• Đề xuất giải pháp có tính ứng dụng thực tiễn: Hệ thống giải pháp được xây dựng từ kết quả phân tích ma trận SWOT, gắn kết chặt chẽ với mô hình tổ chức thực tế của BIDV, phân định rõ trách nhiệm xử lý từ cấp chi nhánh, Hội sở chính đến đề xuất chính sách với Ngân hàng Nhà nước.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi nghiên cứu thực nghiệm của đề tài chỉ giới hạn tại một chi nhánh cụ thể (BIDV Chi nhánh Quang Trung) trong khung thời gian từ 2014 đến 2018/2019. Số liệu phân tích về sản phẩm UPAS D/A còn hạn chế do sản phẩm này mới được triển khai và chưa phát sinh nhiều giao dịch thực tế trên thị trường.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng khảo sát, so sánh đối chiếu hiệu quả triển khai sản phẩm UPAS giữa các chi nhánh trong toàn hệ thống BIDV hoặc so sánh giữa các khối ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước và ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân tại Việt Nam; nghiên cứu sâu hơn về tác động của việc thay thế lãi suất tham chiếu Libor trong các giao dịch UPAS quốc tế.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Sinh viên, học viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Tài trợ thương mại và Kinh tế quốc tế cần tài liệu nghiên cứu về các sản phẩm thanh toán quốc tế hiện đại.
  • Cán bộ nghiệp vụ thanh toán quốc tế, chuyên viên quan hệ khách hàng doanh nghiệp tại các chi nhánh ngân hàng thương mại.
  • Cán bộ phụ trách xuất nhập khẩu và quản trị tài chính tại các doanh nghiệp thương mại quốc tế.
• Nội dung giá trị: Phần phân tích chi tiết quy trình nghiệp vụ 3 dạng sản phẩm UPAS kèm sơ đồ bước thực hiện, công thức xác định biểu phí tài trợ và hệ thống chỉ tiêu định lượng đánh giá rủi ro tỷ giá/lãi suất Libor tại Chương 1 và Chương 2.

Câu hỏi thường gặp

1. Bản chất cốt lõi của sản phẩm UPAS là gì và vì sao sản phẩm này mang lại lợi thế cho doanh nghiệp nhập khẩu?

UPAS (Usance Payable At Sight) là sản phẩm tài trợ thương mại kết hợp giữa thanh toán trả ngay và trả chậm dựa trên sự tài trợ của ngân hàng đại lý nước ngoài. Lợi thế cốt lõi cho nhà nhập khẩu là được mua hàng trả chậm tối đa lên tới 360 ngày nhưng vẫn đàm phán được giá mua tốt như trả ngay (do nhà xuất khẩu được ngân hàng đại lý thanh toán tiền ngay khi xuất trình chứng từ hợp lệ). Đồng thời, doanh nghiệp nhập khẩu không phải phát sinh dư nợ vay ngoại tệ trực tiếp tại ngân hàng phục vụ mình, giúp cải thiện cấu trúc nợ trên báo cáo tài chính.

2. Sự khác biệt cơ bản giữa UPAS L/C và UPAS L/C trả chậm là gì?

• Trong UPAS L/C thông thường, hợp đồng ngoại thương và L/C quy định điều khoản trả chậm, nhưng ngân hàng đại lý thực hiện thanh toán ngay cho nhà xuất khẩu khi xuất trình bộ chứng từ hợp lệ; nhà nhập khẩu thanh toán cho ngân hàng khi đến hạn L/C.
• Trong UPAS L/C trả chậm, thời hạn trả chậm của L/C là $Y$ ngày, dài hơn thời hạn trả chậm thỏa thuận trong hợp đồng ngoại thương là $X$ ngày ($X < Y$). Ngân hàng đại lý thanh toán cho nhà xuất khẩu vào ngày thứ $X$, và nhà nhập khẩu chỉ phải hoàn trả tiền cho ngân hàng phát hành vào ngày thứ $Y$. Số ngày tính phí UPAS là khoảng thời gian chênh lệch ($Y - X$).

3. Công thức tính phí dịch vụ UPAS trong giao dịch tín dụng chứng từ được xác định như thế nào?

Phí dịch vụ UPAS được tính theo công thức: $$\text{Phí dịch vụ UPAS} = \text{Tỷ lệ phí UPAS (%/năm)} \times \text{Trị giá bộ chứng từ} \times \text{Số ngày trả chậm}$$ Trong đó, tỷ lệ phí dịch vụ UPAS bằng tổng tỷ lệ phí của ngân hàng đại lý và tỷ lệ phí của ngân hàng phát hành. Tỷ lệ này áp dụng cho khách hàng tối đa không vượt quá lãi suất cho vay cùng loại ngoại tệ và cùng kỳ hạn trả chậm.

4. Ngân hàng phát hành đối mặt với những rủi ro trọng yếu nào khi cung cấp sản phẩm UPAS?

Ngân hàng phát hành phải đối mặt với 3 rủi ro chính:

• Rủi ro tín dụng: Doanh nghiệp nhập khẩu không trả nợ đúng hạn hoặc mất khả năng thanh toán, trong khi ngân hàng phát hành vẫn phải chịu trách nhiệm thanh toán vô điều kiện cho ngân hàng đại lý.
• Rủi ro tỷ giá: Sự biến động tăng của tỷ giá hối đoái vào ngày đáo hạn khiến tài sản bảo đảm/ký quỹ ban đầu của khách hàng không đủ bù đắp giá trị thanh toán ngoại tệ thực tế.
• Rủi ro lãi suất: Ngân hàng đại lý thu lãi tài trợ thả nổi theo lãi suất Libor cộng biên độ (margin), nếu Libor tăng mạnh trong kỳ trả chậm, chi phí vốn của ngân hàng phát hành sẽ tăng lên làm giảm lợi nhuận biên đã thỏa thuận cố định với khách hàng.

5. Kết quả huy động vốn và dư nợ tín dụng của BIDV Chi nhánh Quang Trung giai đoạn 2014 – 2018 đạt mức bao nhiêu?

Trong giai đoạn 2014 – 2018, tổng nguồn vốn huy động của BIDV Quang Trung tăng trưởng từ 10.873 tỷ đồng (năm 2014) lên 17.087 tỷ đồng (năm 2018). Dư nợ tín dụng tăng trưởng từ 7.806 tỷ đồng (năm 2014) lên mức 12.258 tỷ đồng (năm 2018), trong đó dư nợ cho vay đối với nhóm khách hàng bán lẻ và doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) chiếm tỷ trọng 29% tổng dư nợ.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Phương Anh đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về sản phẩm tài trợ thương mại UPAS và các quy tắc pháp lý quốc tế điều chỉnh. Thông qua việc phân tích dữ liệu thực tế giai đoạn 2014 – 2018 tại BIDV Chi nhánh Quang Trung, công trình đã làm rõ thực trạng, thành tựu cũng như những điểm nghẽn trong triển khai các dòng sản phẩm UPAS L/C và UPAS D/A. Các giải pháp và kiến nghị được đề xuất dựa trên mô hình SWOT mang tính đồng bộ, có giá trị ứng dụng thiết thực nhằm giúp chi nhánh mở rộng thị phần thanh toán quốc tế và tối ưu hóa hiệu quả tài trợ thương mại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM UPAS TRONG THANH TOÁN QUỐC TẾ 1.1 Hoạt động thanh toán quốc tế của ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm về hoạt động thanh toán quốc tế của các ngân hàng thương mại Thanh toán phát sinh từ việc chuyển quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hàng hóa và dịch vụ và đồng thời thanh toán cũng tác động trở lại đến hiệu quả và tốc độ của việc trao đổi mua bán hàng hóa trên thị trường. Hoạt động thanh toán diễn ra trơn tru và nhanh chóng sẽ thúc đẩy các quan hệ kinh tế, tăng tốc độ lưu thông hàng hóa, tạo lập uy tín và độ tin cậy của các mối quan hệ kinh doanh và cải thiện cuộc sống vật chất. Trong thời đại mở cửa hội nhập, quan hệ quốc tế giữa các quốc gia là sự tổng hòa của nhiều lĩnh vực như kinh tế, văn hóa, chính trị, ngoại giao, khoa học,.Tuy nhiên, trong số đó, quan hệ kinh tế vẫn đóng một vai trò chủ chốt và là cơ sở nền tảng để các quan hệ quốc tế khác tồn tại và phát triển. Trong quá trình tiến hành, thực hiện các quan hệ quốc tế nêu trên, sự xuất hiện của các nhu cầu thanh toán, chi trả là điều tất yếu.Từ đó hoạt động “thanh toán quốc tế” được hình thành và phát triển nhằm phục vụ cho nhu cầu giao dich của các quốc gia, các tổ chức kinh tế và các cá nhân ở các nước khác nhau.

“Thanh toán quốc tế là việc thực hiện các nghĩa vụ chi trả và quyền hưởng lợi về tiền tệ phát sinh trên cơ sở các hoạt động kinh tế và phi kinh tế giữa các tổ chức, cá nhân nước này với các tổ chức cá nhân nước khác, hay giữa một quốc gia với tổ chức quốc tế, thong qua quan hệ giữa các ngân hàng của các nước liên quan”. Xuất phát từ khái niệm trên, hoạt động TTQT được chia thành 2 lĩnh vực: thanh toán phi ngoại thương và thanh toán trong ngoại thương. Thanh toán phi ngoại thương là việc thực thanh toán không mang tính thương mại. Tức nghĩa rằng, việc thực hiện thanh toán không liên quan đến hàng hóa xuất nhập khẩu hay cung ứng lao vụ cho nước ngoài.

Thanh toán trong ngoại thương là việc thực hiện hoạt động thanh toán dựa trên cơ sở hàng hóa xuất nhập khẩu và cung ứng dịch vụ thương mại giữa các quốc gia theo giá cả của thị trường quốc tế. Các bên tiến hành giao dịch hàng hóa và tiến hành thanh toán cho nhau trên cơ sở nền tảng hợp đồng ngoại thương. 5 Thanh toán quốc tế là hoạt động tiềm ẩn nhiều rủi ro cho các bên tham gia. Rủi ro đối với NXK xảy ra trong một số trường hợp như: NNK cố tình lừa gạt, không nhận hàng, nhận hàng nhưng không trả tiền,.Đối với NNK, rủi ra có thể đến từ việc NXK giao hàng kém chất lượng, giao hàng không đúng như quy định trong hợp đồng, rủi ro trong quá trình vận chuyển,.Còn đối với NH, rủi ro tiềm ẩn trong nghiệp vụ xử lý chứng từ thanh toán, rủi ro tỷ giá.Vì vậy, các nghiệp vụ bảo lãnh, hoạt động tín dụng của các tổ chức tiền tệ, tài chính quốc tế ra đời nhằm hỗ trợ và giảm thiểu rủi ro của hoạt động TTQT.

Thanh toán quốc tế là khâu cuối cùng trong quá trình mua bán hàng hóa, dịch vụ ngoại thương. Do đó, nếu công tác TTQT được xử lý nhanh chóng, an toàn và chính xác sẽ giúp giảm thiểu thời gian chu chuyển vốn, ngăn ngừa và khắc phục những rủi ro liên quan đến sự biến động của tỷ giá, góp phần thúc đẩy ngoại thương phát triển.