CHƯƠNG 1. ĐẶC ĐIỂM BỐI CẢNH MỚI HIỆN NAY CÓ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ THƯƠNG MẠI ĐẦU TƯ VIỆT NAM - LIÊN BANG NGA 1. Bối cảnh quốc tế tác động đến quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga Nền kinh tếatoàn cầu đang dần thoát khỏi những ảnh hưởng nặng nề của cuộc khủng hoảngakinh tế tồi tệ nhất kể từ sau thế chiến thứ II (khủng hoảng kinh tế 2008). Tốc độatăng trưởng kinh tế toàn cầu hiện nay đạt mức trung bình3% /năm1 do thực trạng hoạtađộng kinh tế yếu kém, mà nguyên nhân chủ yếu là do hoạt động đầu tư và thươngamại sụt giảm, giá hàng hóa đi xuống.
Một trong những lý do có khả năng tácađộng lớn nhất đến sự ổn địnhacủa kinh tế toànacầu là các rủi ro địa chính trị và an ninh. Trong nhữnganăm gần đây, những tranh chấp liên quan đến chủ quyềnabiển đảo ở Châu Á - Thái Bình Dương đang diễn ra căng thẳng, sự bành trướng của nhóm Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưngagây ảnh hưởng nghiêm trọng tới an ninh thế giới và khủng hoảng tại Ukraine ngày một leo thang khiến quan hệ giữa Nga và phươngaTây rơi xuống mức tồiatệ nhất kể từ sau Chiến tranh lạnh. Hiện tại, các biện pháp trừng phạt của phương Tây đang gâyatổn thất nặng nề cho nền kinh tế Liên bang Nga. Mặt khác, điều này cũngakhiến nhiều tập đoàn kinh tế lớn trên thế giới có nhữngaràng buộc về lợi ích với Liên bang Nga bị ảnh hưởng mạnh.
Những thuận lợi và khó khăn của bối cảnh chung trên thế giới hiện nay có những tác động mạnh mẽ Việt Nam và Liên bang Nga, đặc biệt là mối quan hệ thương mại đầu tư giữa hai quốc gia. Những thuận lợi Thứ nhất, nền kinh tế thế giới đang dần phục hồi saugcuộc đại khủng hoảng 2008.Dự báo kinh tế thế giới sẽ tăng trưởng 3,8% năm 20152 và trên 4%3 trong giai đoạn 2016-2018. Nền kinh tếaMỹ hồi phục đã kéo lại phần nào tình trạngatrì trệ ở 1 Theo số liệu của IMF http://www.org/external/data.htm 2 Theo IMF 3 http://www.org/external/data.htm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Liên minh châu Âu (EU), sự giảm tốc ở Trung Quốc và suyathoái ở Nhật Bản.1: Dự báo GDP thế giới năm 2015 Đơn vị: % Nguồn: EIU (Economist Intelligence Unit) Dễ dàng nhận thấy, Việt Nam cùngacác nước trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương vẫngnằm trong khu vực tăng trưởng nhanh trên thế giới.Kinh tế Việt Nam đãatrải qua năm 2014 với mộtasố thành tựu như tăng trưởng GDP vượt mục tiêu và caoanhất trong 3 năm gần đây, lạm phát thấp, cán cân thương mại thặng dư, sản xuấtacông nghiệp tăng trưởng… Thứ hai, khu vực Đông Á – Thái Bình Dương đangavươn lên và trở thành điểm sáng khi đóng góp tới 40%4 tăng trưởng GDP thế giới.Một số nền kinh tế châu Á, như Nhật Bản, Singapore hay Hong Kong (Trung Quốc) cũng thoát khỏi suy thoáianhanh chóng, hầu hết vàoanửa cuối năm 2009.Bên cạnh đó, những quốc gia trong nhóm nền kinh tế mới nổi (BRICS), như Ấn Độ hay Trung Quốc chỉ bị giảm 4 http://www.org/en/region/eap/publication/east-asia-pacific-economic-update LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 nhẹatăng trưởng GDP trong hai năm 2008 và 2009, nhưng vẫn ởamức cao so với toàn cầu. Sự vươn lên mạnh mẽacủa các nền kinh tếmới có tác động tích cực đến bối cảnh kinh tế thếegiới nói chung và hoạt động thươngamại đầu tư nói riêng.
Các con số thốngakê cho thấy, chỉ trong 10 năm (2000 - 2010), số lượng FTA song phương và khuavực được ký kết ở châu Á - Thái Bình Dương đã tăng gấp 205 lần, từ 3 lên 61 và hiện vẫnacòn khoảng 80 hiệp định khác đang được đàm phán. Bên cạnh đó, hàng loạt cácsáng kiến liên kết kinh tế mới đã và đang được thúc đẩy, hình thành, nổi bật là Hiệp định Đối tác chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP), Khuôn khổ hợp tác kinh tế toàn diện ASEAN (RCEP), FTA Đông Bắc Á, sáng kiến Hợp tác kinh tế mở rộng ASEAN - Hoa Kỳ (E3) và các mục tiêu dài hạn như hìnhathành Khu vực mậu dịch tự do châu Á - Thái Bình Dương (FTAAP). Những chuyển biếngnhanh chóng và sâu sắc nàyatác động không nhỏ đến chủ trương, chính sáchavà các bước tham gia liên kết kinhatế quốc tế của các nước trong khu vực, trong đó có Việt Nam. Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam đã có nhữngachuyển biến về chất, đưa các mối quan hệ kinh tế vào chiều sâu, tăng cườngalợi ích đan xen và chuẩn bị các điều kiện để hội nhập ở cấp độ cao hơn.Việt Nam đã đạt được những lợi ích cụ thể khi tham gia vào cácaliên kết, ngoài APEC thì ASEAN+3 đang chịu ảnhahưởng của Trung Quốc và Mỹ gây ảnh hưởng bởi TPP và giao thoa giữa các khối này gồm 4 nước: Singapore, Việt Nam, Malaysia và Brunei.
Thứ ba,Việt Nam và Liên bang Nga đều là thànhaviên của WTO. Điều này tạo thuậnalợi lớn cho quan hệ thương mại đầu tư giữa hai quốc gia. Hơn nữa, hàng hóa của hai bên không mangatính cạnh tranh mà là bổ sung cho nhau. Việt Nam nhậpakhẩu từ Nga khoảng 73 mặt hàng với mức thuế suấtathuế nhập khẩu bình quân 25,7%, chủ yếu là kim loại, sản phẩm dầuamỏ, phân bón, hóa chất, thiệt bị điện.
Còn LBN nhập khẩu từ Việt Nam khoảng 786 mặt hàng với mức thuế suất thuế nhập khẩu bình quân 12,8%7. Nhóm hàng tập trunganhất là nông sản, cao su, chè, cà phê, hàng thủacông mỹ nghệ, mây tre đan, hàng may mặc, giày dép, điện 5 https://www.org/english/tratop_e/region_e/region_e.htm 6 Hải quan Việt Nam, 2014 7 http://www.vn/Lists/ThongKeHaiQuan/PhanTichThongKe.aspx LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 thoại di động. Sự cạnh tranh, nếu có, chỉ xảyara đối với hàng cùng chủng loại của những nướcakhác đang có mặt trên thị trường củaamỗi bên. Do cùng là thànhaviên của WTO, cả hai quốc gia đều phải giảm thuế theoalộ trình và như vậy sẽ tạo điều kiện để hàng hóa của mỗi nước tiếp cận thị trường của nhau nhiều hơn (hàng xuất khẩu của Việt Nam vào LBN phải chịu mức thuế nhập khẩuathấp hơn từ 30% đến 50% so với mức ban hiện hành).Hiệp định TFA của WTO với nộiadung bao trùm các vấn đề vềahải quan nhằm thúcađẩy và tạo thuận lợiacho hoạt động vận chuyển, thôngaquan, giải phóng hàng hóa xuất nhập khẩu, quá cảnh tại các cửa khẩu cũng như các biện pháp hợp tác giữa hải quan các nước và hỗ trợ kỹ thuật thựcahiện.
Hiệp định này hứaahẹn tạo ra một động lực mới thúc đẩy hoạtađộng thương mại hàngahóa quốc tế và mang lại lợi ích chung cho tất cả các quốc giaathành viên WTO nói chung và cho quan hệ thương mại đầu tư Việt Nam – Liên bang Nga nói riêng. Nhìn chung, trong bốicảnh quốc tế hiện nay, các nướcdù lớn hay nhỏ đều rấtmong muốn mở rộng quan hệ quốc tế trên cơasở tôn trọng độc lập chủ quyền và toàn vẹnlãnh thổ, khôngacan thiệp vàocông việc nội bộ lẫn nhau. Những khó khăn Ngoài nhữngmặt thuận lợi nêu trên, bối cảnh quốc tế hiện nay cũng tạo ra một số khó khăn, thử thách mà Việt Nam và Liên bang Nga cầnatừng bước vượt qua. Thứ nhất, mặc dù có dấu hiệu phục hồi nhưng kinh tế thế giới vẫn còn nhiều bấtổn.
Tốc độ tăng trưởng toànacầu ở mức 3,4% trong năm 2014 vừa qua là phù hợp với mức trungabình trong ba thập kỷ gần đây nhưng không đủ để bù đắp những hậu quả do cuộc suy thoái kinh tế 2007-2009 gây ra ví dụ như tỷ lệ thất nghiệp ở giới trẻ vẫn cao ở mức trung bình cao. Nhằmamục đích đối phó với khủng hoảng, chính phủ các nước đã đưaara nhiều chính sách kích thích kinh tế trị giá hàng trăm tỷ USD và rót hàng nghìn tỷ USD vào hệ thống ngânahàng để giúp khôi phục các luồngatín dụng, trong khi các ngân hàng trung ương giảm lãi suất xuống mức thấp kỷ lục (gần 0%8) ở Mỹ và Nhật Bản. Các biện pháp can thiệp này hiện chỉ giúp kìm hãm tốc độ laoadốc của kinh tế. Các nền kinh tếalớn phục hồi chậm chạp vì các 8 Bank of America https://www.com/deposits/bank-account-interest-rates.go LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 ngân hàng tỏ raamiễn cưỡng trong việc cho vay và dựabáo tỷ lệ thất nghiệp vẫn cao ở Mỹ, châu Âu và Nhật Bản.
Trong xuathế vận động hiện nay, thị trường tàiachính, ngânhàng, ngành công nghiệp và toàn bộ nền kinh tế liênathông với nhau. Vấn đề phát sinh ở một lĩnh vực, nếu không đượcagiải quyết triệt để, sẽ lan sang lĩnh vực khác. Theo dự báo nền kinh tế toàn cầu sẽaphải trải qua tình trạng tăngatrưởng thấp trong dài hạn với nhiều thách thức đangngày càng gia tăng. Kể từ cuộc khủng hoảngtài chính vừa qua, hệ thống ngân hàngatrên thế giới đã dần ổn định song những rủi ro lại dịch chuyển từ các ngân hàng sang các tổachức phi ngân hàng, từ các nền kinh tế phát triển sangcác thị trường mới nổi.
Cụ thể, đồng Đô-la tăng giá lại làmsuy yếu các đồng tiền chủ chốt khác, khiến các thị trường mới nổi phải gánh mộtkhoản nợ lớn bằng đồng Đô- la. Ngoài ra, lãiasuấtathấp cũng cũng làm gia tăng những rủi ro đối với các nhà đầu tư. Vì vậy, nhiều thách thứcvẫn còn tồn tại khi kinh tế toàn cầu diễn biếnphức tạp, ảnh hưởng đến quốc gia vốncó độ mở lớn, chú trọng xuất khẩu như Việt Nam. Thứ hai, việc giádầu lao dốc liên tụcđã và dự kiến sẽ tiếp tục tác động tiêu cực tới triểnavọng kinh tế thế giới trong năm 2015.
Giá dầuthô hiện đã giảm hơn 50%9 so với 2014, doanhu cầu tiêu thụatoàn cầu yếu trong bối cảnh nguồn cung đang có xu hướng gia tăng.Theo công ty nghiên cứu thịatrường IHS, sự giảm tốc của kinh tế TrungaQuốc có thể góp phần dẫnatới khả năng giá dầu tiếp tục giảm trong tương lai. Trong khiđó, thị trường dầuamỏ toàn cầu cũng sẽ chịu tác động từ việc Mỹ đangavươn lên thành quốc gia sản xuất dầuhàng đầu thế giới với sản lượngdầu khí đá phiến tăngamạnh, bên cạnh đó, các nhà tài phiệtdầu mỏ A-rập Xê- út thể hiện quyếttâm khôngacắt giảm sản lượng. Dầu thô là mộtaloại hàng hóa chịu tác động từ những diễn biến của nền kinh tế về bên cung, đó là chi phí khaiathác, mức độ sẵn có của tài nguyên, và về bên cầu, chủ yếu là hoạt động sản xuất của các nền kinh tế và quá trình vận tải. Vì vậy, dầu thô là một sảnaphẩm có giá trị cao có tác động trựcatiếp hoặc gián tiếp tới quá trình sản xuất của tất cả sản phẩmahoặc dịch vụ của nềnakinh tế thế giới.
Đây cũng là một nhânatố tài chính quantrọng và còn làamột mặt hàng đầu cơ chiến lược.net/ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Liên bang Nga là quốc giađang phải gánh chịu thiệt hại nặng nề nhấtvì hơn 50%10 ngân sách nước này phụ thuộcavào nguồn thu từ xuấtakhẩu dầu khí vàadầu khíachiếm tới 2/3 kim ngạch xuấtakhẩu. Nếu giáadầu giảm 1 USD/thùng thì ngân sách của Ngaasẽ bị thiệt hại 2 tỷ USD mỗianăm.