Chương 1 QUÁ TRÌNH LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH HẢI DƯƠNG TRONG NHỮNG 1997 - 2000 1. Tình hình kinh tế nông nghiệp Hải Dương trước năm 1997 1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Hải Dương * Điều kiện tự nhiên Về vị trí địa lý: Hải Dương là tỉnh nằm giữa Đồng bằng Bắc Bộ, trong vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc. Từ ngàn xưa nơi đây đã là lá chắn cửa ngõ phía Đông của kinh thành Thăng Long.
Trải qua bao biến thiên của lịch sử, đất và người Hải Dương luôn kiên cường trong đấu tranh, cần cù và sáng tạo trong lao động, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước Việt Nam. Hải Dương tiếp giáp với 6 tỉnh: phía Bắc giáp các tỉnh Bắc Ninh, Bắc Giang và Quảng Ninh; phía Tây giáp tỉnh Hưng Yên; phía Nam giáp tỉnh Thái Bình; phía Đông giáp thành phố Hải Phòng. Trên địa bàn, nhiều trục giao thông quốc gia quan trọng chạy qua với chất lượng tốt như: đường 5, đường 18, đường 183,… thuận lợi cho việc giao lưu, trao đổi với bên ngoài. Hải Dương nằm giữa khu vực tam giác kinh tế Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh và là điểm trung chuyển giữa thành phố Cảng Hải Phòng và Thủ đô Hà Nội, cách Hải Phòng 45 km về phía đông và cách Hà Nội 57 km về phía tây.
Phía bắc của tỉnh có hơn 20 km quốc lộ 18 chạy qua, nối sân bay quốc tế Nội Bài với cảng Cái Lân (Quảng Ninh); đường sắt Hà Nội – Hải Phòng, Kép – Bãi Cháy đi qua Hải Dương, tạo điều kiện giao lưu hàng hóa từ vùng Bắc Bộ ra biển và giao lưu với các nước trong khu vực và trên thế giới. Về điều kiện địa hình: 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Do cấu trúc địa hình nghiêng và thấp dần từ tây sang đông nam. Toàn tỉnh Hải Dương được chia ra làm hai vùng chính: Vùng đồng bằng chiếm khoảng 89% diện tích đất tự nhiên do sự bồi đắp phù sa của hệ thống sông Hồng và sông Thái Bình, có độ cao trung bình 3 - 4 m, đất đai bằng phẳng, màu mỡ phù hợp với việc trồng cây lương thực, cây thực phẩm và cây công nghiệp ngắn ngày. Vùng đồi núi chiếm khoảng 11% diện tích đất tự nhiên gồm 13 xã thuộc huyện Chí Linh và 18 xã của huyện Kinh Môn, chủ yếu là đồi núi thấp, phù hợp xây dựng các cơ sở công nghiệp, du lịch, trồng cây ăn quả, cây lấy gỗ và cây công nghiệp.
Với địa hình này, Hải Dương có khả năng phát triển mạnh và đa dạng các ngành sản xuất, nhất là sản phẩm nông, lâm nghiệp. Về tài nguyên thiên nhiên: Khí hậu: Tỉnh nằm trong vùng khí hậu mang tính chất nhiệt đới gió mùa, chịu ảnh hưởng mạnh của gió mùa đông bắc (từ tháng 10 đến tháng 3, 4 năm sau) và gió nồm đông nam (tháng 5 đến tháng 9). Thời kỳ chuyển tiếp giữa hai mùa (tháng 5, tháng 6) thường xuất hiện 1 đến 2 đợt gió Lào nóng, khô. Khí hậu Hải Dương khá ẩm, trị số ẩm tương đối trung bình hàng năm giao động từ 80 – 90%.
Lượng mưa bình quân hàng năm từ 1.700 mm, mưa nhiều tập trung vào các tháng 6, 7, 8. Nhiệt độ bình quân năm là 23,3 oC, tổng bức xạ khoảng 100 kcal/cm2/năm, số giờ nắng trung bình 1. Nhìn chung, điều kiện khí hậu của tỉnh thuận lợi cho sự phát triển hệ sinh thái động thực vật cũng như các hoạt động sản xuất, dịch vụ và du lịch. Đặc biệt, vụ đông thích hợp trồng một số loại cây rau màu thực phẩm vụ đông, phục vụ nguyên liệu cho công nghiệp chế biến rau xuất khẩu.
Đồng thời với nhiệt độ thay đổi trong năm, độ ẩm lớn, cũng là điều kiện để 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phát sinh các loại dịch bệnh, sâu bệnh gây hại cho cây trồng, vật nuôi, ảnh hưởng tới sức khỏe con người. Tài nguyên đất: Năm 2009, diện tích tự nhiên của tỉnh là 165.400 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 54,3%; đất lâm nghiệp chiếm 5,3%; đất chuyên dùng chiếm 17%, đất ở chiếm 8,4%. Theo các tài liệu thổ nhưỡng hiện có, đất Hải Dương gồm 2 nhóm chính: Nhóm đất đồng bằng có diện tích khoảng 147.900 ha chiếm 89% diện tích đất tự nhiên trong tỉnh, chủ yếu là phù sa sông Thái Bình có xen kẽ phần nhỏ phù sa sông Hồng, thuận tiện cho việc thâm canh và sản xuất nhiều loại cây trồng cho năng suất cao. Trên một số diện tích đất canh tác thuộc các huyện Tứ Kỳ, Gia Lộc, Nam Sách, Kinh Môn, Kim Thành,… đã trồng luân canh được 3 – 4 vụ trong một năm, do vậy nâng hệ số quay vòng đất của tỉnh từ 2 đến 4 lần hiện nay lên 2,7 – 2,8 lần trong các năm tới là hướng khai thác có hiệu quả nguồn đất đang sử dụng.
Nhóm đất đồi núi có diện tích 18.320 ha chiếm khoảng 11% diện tích tự nhiên trong tỉnh, phân bố ở phía đông bắc tỉnh, thuộc hai huyện Chí Linh và Kinh Môn. Nhóm đất này nghèo dinh dưỡng, tầng mặt mỏng, nghèo mùn, độ phì thấp, chủ yếu phù hợp trồng các loại cây lấy gỗ, cây ăn quả như: vải thiều, dứa; cây công nghiệp như lạc, chè,. Tài nguyên nước: Hệ thống sông ngòi của Hải Dương khá dày đặc, bao gồm hệ thống sông Thái Bình, sông Luộc, các sông trục Bắc Hưng Hải và An Kim Hải, có khả năng bồi đắp phù sa đồng ruộng, cung cấp nguồn nước cho nhu cầu sản xuất của các ngành, đồng thời cũng là những tuyến giao thông thủy, tạo điều kiện cho việc giao lưu hàng hóa trong tỉnh, cũng như giữa Hải Dương với các tỉnh khác trong vùng. Tuy nhiên, sông ngòi thường gây nên úng lụt, rất khó khăn trong việc phòng chống lụt và ảnh hưởng không nhỏ đến sản xuất, đời sống dân sinh.
11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cùng với nguồn nước mặt khá phong phú, trữ lượng nước ngầm của Hải Dương cũng khá dồi dào. Lượng nước ngầm tại các giếng khoan có thể khai thác từ 30 – 50 m3/ngày đêm. Nguồn nước ngầm nằm chủ yếu trong tầng chứa nước lỗ hổng Plutôxen, hàm lượng Cl dưới 200 mg/lít. Tầng khai thác phổ biến ở độ sâu trung bình từ 40 – 120 m.
Ngoài ra, trên địa bàn tỉnh cũng đã phát hiện một số tầng nước ngầm có độ sâu từ 250 – 350 m, nhiều nơi có chất lượng nước tốt, trữ lượng lớn, là tiềm năng cung cấp nước ổn định phục vụ sản xuất và sinh hoạt của nhân dân. Tài nguyên khoáng sản: Hải Dương có tiềm năng về khoáng sản phi kim loại, gồm các loại đá vôi, đất sét, cao lanh, than đá, than bùn, bô xít thủy ngân, cung cấp cho nhu cầu sản xuất vật liệu xây dựng, gốm sứ, xi măng, gạch chịu lửa và hóa chất, chủ yếu phân bố ở khu vực đông bắc thuộc hai huyện Chí Linh và Kinh Môn. Đất đá vôi có trữ lượng 200 triệu tấn, có thể sản xuất 4 – 5 triệu tấn xi măng/năm. Cao lanh có trữ lượng 40 vạn tấn, đất sét 8 triệu tấn, quặng bô xít Lỗ Sơn trữ lượng 151 ngàn tấn cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp đá mài.
Hiện đã xác định được quặng thủy ngân Trại Gạo (Chí Linh) hàm lượng 10 – 30 gram/tấn, trữ lượng 110 tấn, vào loại mỏ trung bình của thế giới. Ngoài ra ở nhiều lòng sông trong tỉnh còn có khối lượng cát lớn, đang được khai thác cho nhu cầu xây dựng và san lấp. Có thể nói Hải Dương là một tỉnh đồng bằng có điều kiện tự nhiên khá điển hình và thuận lợi cho việc phát triển các ngành kinh tế nhất là đa dạng các mô hình sản xuất trong nông nghiệp. Đảng bộ và các cấp lãnh đạo trong tỉnh cần có những chủ trương, chính sách và có những biện pháp cụ thể hữu hiệu để khai thác tốt các điều kiện tự nhiên đi vào phục vụ đời sống sản xuất và sinh hoạt của nhân dân.
* Điều kiện kinh tế - xã hội: 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hải Dương là một vùng đất văn hiến, giàu truyền thống anh hùng, yêu nước và cách mạng. Từ khi có Đảng lãnh đạo, Đảng bộ và nhân dân trong tỉnh đã lập được nhiều chiến công xuất sắc trong các cuộc kháng chiến cũng như trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Bước vào thời kỳ đổi mới, nhân dân Hải Dương dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh đã kết hợp lao động, sản xuất và trưởng thành đạt được nhiều thành tựu lớn lao, đưa Hải Dương tiến nhanh, tiến kịp với bối cảnh đi lên của cả nước. Về truyền thống lịch sử: Không chỉ nổi danh với “Lò tiến sĩ xứ Đông”, Hải Dương còn là mảnh đất quật cường, giàu truyền thống chống giặc ngoại xâm, có thời là một trong “tứ trấn” bảo vệ kinh thành Thăng Long, Hải Dương đã trải qua mọi biến động của lịch sử đất nước.
Lịch sử của tỉnh cũng là lịch sử của những chiến công hào hùng. Năm 905, Khúc Thừa Dụ, người làng Cúc Bồ (Ninh Giang) đã lãnh đạo nhân dân lật đổ chính quyền cai trị của phong kiến phương Bắc, giành chính quyền tự chủ cho dân tộc. Trong cuộc đấu tranh chống giặc ngoại xâm, Hải Dương đi vào lịch sử dân tộc với những truyền thống lịch sử hào hùng còn vang dấu ấn của một Vạn Kiếp tiêu diệt quá nửa quân Mông – Nguyên. Năm 1873, quân Pháp bắt đầu xâm lược Hải Dương, nhưng đã phải thua chạy trước sự chống trả quyết liệt của nhân dân Hải Dương, phải 10 năm sau (1883), quân Pháp mới quay lại và chiếm đóng Hải Dương.
Phong trào kháng chiến chống Pháp phát triển rầm rộ, lan rộng trong toàn tỉnh. Đầu thế kỷ XX, phong trào yêu nước theo xu hướng dân chủ tư sản dấy lên mạnh mẽ ở Hải Dương. Điển hình là phong trào Đông Du, Đông Kinh Nghĩa Thục (1905 - 1907); phong trào đòi thả cụ Phan Bội Châu, để tang cụ Phan Chu Trinh (1925 - 1926). Từ năm 1930, dưới ngọn cờ lãnh đạo của Đảng, nhân dân Hải Dương đã kiên cường bất khuất cùng cả nước đấu tranh giành chính quyền (1930 - 1945) và tiến hành hai cuộc kháng 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chiến trường kỳ chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ đi đến thắng lợi cuối cùng.
Trải qua các thời kỳ lịch sử, Hải Dương đã đóng góp xứng đáng vào công cuộc dựng nước và giữ nước của dân tộc.