Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN NHÂN LỰC TẠI CÁC DOANH NGHIỆP Trong xu thế toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế thì nhân lực là yếu tố quan trọng để quyết định giúp doanh nghiệp tồn tại và phát triển bền vững trên thị trường. Do đó trên thế giới cũng như tại Việt Nam đã có rất nhiều các công trình nghiên cứu, tài liệu và báo cáo về phát triển nhân lực ở các tổ chức kinh doanh ở các lĩnh vực khác nhau. Các công trình nghiên cứu về phát triển nhân lực trong những năm qua đã cung cấp các nội dung, ý nghĩa quan trọng về mặt lý luận và ứng dụng thực tiễn như: Jon M.
Desimone (2011), Human Resource Development - Sixth Edition, Đại học Winconsin - Whitewater, Hoa Kỳ, cuốn sách đã đưa ra nhưng kiến thức căn bản và tổng quát nhất về phát triển nhân lực. Đồng thời cũng phân biệt rõ giữa phát triển nhân lực và quản trị nhân lực, sự tác động của phát triển nhân lực đến mục tiêu, các chiến lược của tổ chức. Cách thức xây dựng chương trình đào tạo, phát triển nhân lực dành cho đội ngũ lao động trong doanh nghiệp dựa trên các kinh nghiệm và nghiên cứu thực tế. Swanson, El wood Holton 111 (2009), Foundations of Human Resource Development - Second Edition, Đại học Illinois, Hoa Kỳ, dựa trên các hiểu biết cơ bản về quản trị nhân lực, các thực hành và nghiên cứu về phát triển nhân lực, cuốn sách đã trình bày rõ ràng các kiến thức nền tảng của phát triển nhân lực.
Từ các lý luận cơ bản của phát triển nhân lực, các bí quyết của phát triển nhân lực thông qua các biện pháp đào tạo nhân lực, các tác giả đã đưa ra các cách thức tổ chức và các kế hoạch, chiến lược phát triển nhân lực cho doanh nghiệp, cũng như các vấn đề liên quan giữa phát triển nhân lực và sự toàn cầu hóa, sự bùng nổ của công nghệ thông tin trong tương lai. 6 7 Luận án tiến sĩ của tác giả Lê Thị Mỹ Linh - Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (2010) “Phát triển nhân lực trong doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế” đã làm sáng tỏ những vấn đề lý luận liên quan đến đào tạo, phát triển nhân lực nói chung và vấn đề đào tạo, PTNL trong DN nhỏ và vừa nói riêng. Luận án đã đánh giá tổng thể hoạt động đào tạo, PTNL trong DN nhỏ và vừa từ đó đề xuất và tìm ra nguyên nhân và đưa ra các giải pháp PTNL nhỏ và vừa. Kết quả nghiên cứu của luận án có thể xem là một tài liệu tham khảo hữu ích về PTNL cho đại bộ phận các DN Việt Nam hiện nay.
Luận án “Giải pháp nâng cao chất lượng nhân lực tại Tập đoàn Than Khoáng Sản Việt Nam” của Đoàn Tuấn Anh (2015), với mục tiêu nghiên cứu là phân tích thực trạng nhân lực và chiến lược phát triển nhân lực chủ yếu trong ngành khoáng sản Việt Nam. Qua đó, luận văn đã đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng nhân lực tại Tập đoàn Than Khoáng Sản Việt Nam. Luận án của Nguyễn Thành Vũ (2015) về “Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nguồn nhân lực của các doanh nghiệp may tỉnh Tiền Giang”, đã đề xuất 9 yếu tố có khả năng ảnh hưởng đến phát triển NNL doanh nghiệp may tỉnh Tiền Giang, trong đó có 4 yếu tố thuộc môi trường bên ngoài và 5 yếu tố thuộc môi trường bên trong doanh nghiệp. Các yếu tố bên ngoài là: môi trường kinh tế - văn hóa xã hội; chất lượng lao động cá nhân người lao động; giáo dục đào tạo và pháp luật về lao động; chính sách hỗ trợ của Nhà nước về lao động.
Các yếu tố bên trong là: tuyển dụng lao động; đào tạo và phát triển nghề nghiệp; phân tích và đánh giá kết quả công việc; môi trường làm việc và quan hệ lao động; lương thưởng và phúc lợi. Sử dụng phương pháp phân tích nhân tố khám phá (EFA), tác giả đã khẳng định 9 yếu tố trên có tác động đến sự phát triển của NNL của các doanh nghiệp may tỉnh Tiền Giang. “Phát triển nguồn nhân lực của Tập đoàn Điện Lực Việt Nam đến năm 2015” (2010) của tác giả Đinh Văn Toàn, Luận án Tiến sĩ, trường Đại học Kinh tế quốc dân Hà Nội. Đề tài đã hệ thống hóa và phát triển những lý luận về phát triển nguồn nhân lực nói chung và đã đưa ra một mô hình tổng quát về nội dung, phương pháp 8 và cách tiếp cận về phát triển nguồn nhân lực tại Tập đoàn Điện lực Việt Nam.
Trên cơ sở đó, đề tài đã thu nhập thông tin, tìm hiểu và phân tích thực trạng phát triển nguồn nhân lực tại Tập đoàn Điện lực Việt Nam, chỉ ra những mặt còn tồn tại trong công tác này. Trên cơ sở những phân tích và đánh giá, luận văn đã đề xuất một số quan điểm, các giải pháp cũng như khuyến nghị nhằm phát triển nguồn nhân lực tại Tập đoàn điện lực Việt Nam. - Vũ Trọng Hưng (2016), Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tại Tổng công ty Sông Đà, Luận văn thạc sỹ, trường Đại học kinh doanh và Công nghệ Hà Nội. Tác giả luận văn đã làm rõ hơn cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác quản lý nhân lực trong DN; Phân tích, đánh giá công tác quản lý nhân lực tại Tổng công ty Sông Đà, phân tích và đánh giá thực trạng chất lượng nguồn nhân lực tại Tổng công ty Sông Đà trong giai đoạn 2013-2015.
Từ đó, luận văn đưa ra được 1 số giải pháp nhằm tăng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tại Tổng công ty Sông Đà giai đoạn 2016 đến năm 2020. “Đào tạo nhân lực chất lượng cao tại Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam” – của Tác giả Hàng Thị Công (2020) đăng tải trên Tạp chí công thương. Qua bài báo tác giả đã có đưa ra một số lý luận cơ bản về nhân lực chất lượng cao, đào tạo chất lượng cao và dựa trên định hướng và mục tiêu phát triển Petrolimex, tác giả đã đưa ra thảo luận, trao đổi về giải pháp nâng cao hiệu quả đào tạo chất lượng cao tại Tập đoàn Xang dầu Việt Nam Qua các công trình nghiên cứu trên cho thấy, hoạt động phát triển nhân lực tại doanh nghiệp là vấn đề rất quan trọng. Các công trình nghiên cứu không chỉ hệ thống hoá những lý luận về phát triển nhân lực mà còn mang lại rất nhiều bài học quý giá về chiến lược phát triển nhân lực cho các doanh nghiệp tại Việt Nam và trên thế giới.
Tuy nhiên, với nội dung phát triển nhân lực tại Tổng công ty Dịch vụ Xăng dầu Petrolimex, hiện nay chỉ có một số bài viết liên quan đến vấn đề đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tuy nhiên các bài viết chỉ gói gọn nội dung bài báo, báo cáo tham luận, đề cập đến phạm vi hẹp của PTC, chưa đi sâu đánh giá toàn diện thực trạng công tác phát triển nhân lực và đề xuất quan điểm, định hướng và giải pháp để phát triển nhân lực tại PTC. 9 Vì vậy, đề tài “Phát triển nhân lực tại Tổng công ty Dịch vụ Xăng dầu Petrolimex” là đề tài không trùng lặp với các tài liệu, đề tài khác về lý luận, thực tiễn và nội dung nghiên cứu. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ PHÁT TRIỂN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm nhân lực, nhân lực doanh nghiệp và phát triển nhân lực doanh nghiệp Nhân lực Nhân lực là sức lực con người, nằm trong mỗi con người và làm cho con người hoạt động.
NL là một trong nhưng yếu tố quan trọng quyết định sự thành công hay không thành công trong phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia, do vậy PTNL chất lượng luôn là mối quan tâm hàng đầu của tất cả các nước trên thế giới. Hiện nay, có nhiều quan điểm khác nhau về NL. Theo Liên Hợp Quốc trong Các chỉ số phát triển thế giới (World Development Indicators) (2000) thì: “Nhân lực là tất cả những kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm, năng lực và tính sáng tạo của con người có quan hệ với sự phát triển của mỗi cá nhân và của đất nước” [21 , Tr. Ở nước ta khái niệm NL được sử dụng rộng rãi từ khi bắt đầu công cuộc đổi mới.
Điều này được thể hiện rõ trong các công trình nghiên cứu về NL. Theo quan điểm của GS. Lê Hữu Tầng trong chương trình Khoa học Công nghệ cấp Nhà nước KX – 07 thì “nhân lực” được hiểu là: “số dân và chất lượng con người, bao gồm cả thể chất và tinh thần, sức khỏe và trí tuệ, năng lực phẩm chất, thái độ, phong cách làm việc” [8, Tr. Theo giáo trình Kinh tế nhân lực, Đại học Kinh tế Quốc dân (2008) thì: “Nhân lực là nguồn lực con người có khả năng sáng tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội được biểu hiện ra là số lượng và chất lượng nhất định tại một thời điểm nhất định” [2, Tr.
“Nhân lực là một phạm trù dùng để chỉ sức mạnh tiềm ẩn của dân cư, khả năng huy động tham gia vào quá trình tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội trong hiện tại cũng như trong tương lai. Sức mạnh và khả năng 10 đó được thể hiện thông qua số lượng, chất lượng và cơ cấu dân số, nhất là số lượng và chất lượng con người có đủ điều kiện tham gia vào nền sản xuất xã hội” [2, Tr.Phạm Minh Hạc: “Nhân lực là tổng thể các tiềm năng lao động của một nước hoặc một địa phương, tức nguồn lao động được chuẩn bị (ở các mức độ khác nhau) sẵn sàng tham gia một công việc lao động nào đó, tức là những người lao động có kỹ năng (hay khả năng nói chung), bằng con đường đáp ứng được yêu cầu của cơ chế chuyển đổi cơ cấu lao động, cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH” [7, Tr269]. Theo Trần Xuân Cầu - Mai Quốc Chánh (2011) thì “NL là sức lực con người, nằm trong mỗi con người và làm cho con người hoạt động. Sức lực đó ngày càng phát triển cùng với sự phát triển của cơ thể con người và đến một mức độ nào đó, con người dù điều kiện tham gia vào quá trình lao động - con người có sức lao động”.
Quan niệm này xem NL là yếu tố nội tại, tồn tại trong bản thân mỗi con người, không phụ thuộc nhiều vào các yếu tố môi trường bên ngoài xã hội.