Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Phát triển nguồn nhân lực nói chung và nguồn nhân lực chất lượng cao cho quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH hướng tới kinh tế tri thức và gắn với hội nhập là nội dung có ý nghĩa chiến lược; quan trọng với mỗi nước, trong đó, Việt Nam không là ngoại lệ. Về vấn đề này, đã có không ít các công trình khoa học có giá trị trong nước và ngoài nước quan tâm nghiên cứu ở các góc độ khác nhau đã được công bố, trong đó, có những công trình tiêu biểu như sau: 1. Nhóm công trình nghiên cứu về nguồn nhân lực, phát triển nguồn nhân lực nói chung 1.
Các công trình nghiên cứu về nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa Cuốn sách “Giáo trình nguồn nhân lực” của Nguyễn Tiệp [108]. Tác giả cuốn sách đã luận giải một cách toàn diện và khá sâu sắc về các quan niệm, kết cấu, đặc điểm, các tiêu chí đánh giá nguồn nhân lực, chất lượng phát triển của nguồn nhân lực trong nền kinh tế thị trường. Tác giả đưa ra các kiến nghị với chiến lược đào tạo nguồn nhân lực và nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu sự nghiệp đẩy mạnh CNH, HĐH. Trong đó, nhấn mạnh vai trò của giáo dục và đào tạo (GD&ĐT) phải gắn liền với công tác nghiên cứu, dự báo các yếu tố ảnh hưởng tác động đến quy mô, cơ cấu chất lượng của nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu từng bước phát triển kinh tế tri thức ở Việt Nam.
Cuốn sách “Nguồn lực con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam” của Đoàn Văn Khái [54]. Tác giả cuốn sách đã luận giải một cách khá sâu sắc về đặc trưng, sức mạnh của nguồn lực con người và vai trò của nó trong quan hệ với các nguồn lực khác; chỉ rõ các tiêu chí căn bản về chất LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH gồm: trí tuệ, sức khỏe và phẩm chất đạo đức, tinh thần người lao động. Cuốn sách là tài liệu tham khảo có giá trị trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nói chung và nguồn nhân lực khoa học công nghệ nói riêng. Cuốn sách “Phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế” của Vũ Văn Phúc, Nguyễn Duy Hùng [79].
Cuốn sách đã cung cấp cho người đọc hệ thống tư tưởng, quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta về phát triển nguồn nhân lực; đề cập đến những vấn đề lý luận chung về cách tiếp cận nghiên cứu nguồn nhân lực; những kinh nghiệm phát triển nguồn nhân lực của các ngành như Dầu khí, Ngân hàng ở nước ta và kinh nghiệm phát triển nguồn nhân lực của một số nước, vùng lãnh thổ. Qua đó, tác giả đã phân tích thực trạng, chỉ ra những bất cập, thách thức, đề xuất các giải pháp phát triển nguồn nhân lực ở nước ta hiện nay. Cuốn sách “Phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” của Nguyễn Thanh [91]. Tác giả đã luận giải những vấn đề lý luận về phát triển nguồn nhân lực và cho rằng đây là nhân tố có tính chất quyết định thành công sự nghiệp CNH, HĐH ở nước ta.
Hiện nay, việc sử dụng và phát triển nguồn nhân lực này còn tồn tại khá nhiều bất cập. Nguyên nhân cơ bản dẫn đến hạn chế của nguồn nhân lực trên là do cơ chế, chính sách đào tạo và sử dụng chưa hợp lý; cơ cấu cán bộ khoa học và công nghệ (KH&CN) chưa phù hợp; môi trường làm việc khó khăn; bản thân đội ngũ KH&CN chưa nỗ lực vươn lên. Để góp phần khắc phục các hạn chế trên, cần nâng cao chất lượng và hiệu quả sử dụng đội ngũ cán bộ KH&CN, xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực. Đổi mới căn bản toàn diện công tác GD&ĐT là giải pháp hàng đầu trong phát triển nguồn nhân lực có chất lượng cao, phục vụ sự nghiệp CNH, HĐH ở nước ta.
Cuốn sách “Tuyển 40 năm chính luận” của Lý Quang Diệu [23]. Tác giả cuốn sách luận giải khá toàn diện những tư tưởng về trọng dụng nhân tài đất LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 nước, về tầm quan trọng của nhân tài, vai trò của giáo dục, đào tạo đối với sự phát triển nguồn nhân lực và đào tạo nhân tài… Trong đó, khẳng định bí quyết thành công của Singapore trong phát triển nhân lực bậc cao, nhân tài của đất nước chính là việc kết hợp chặt chẽ giữa khâu phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng và dùng người tài. Phát triển nguồn nhân lực không chỉ quan tâm đến tuyển chọn, đào tạo mà phải chú trọng tới việc quản lý, sử dụng nguồn nhân lực đó vào đúng vị trí, năng lực thực tiễn, chuyên môn đào tạo và thông qua các chế độ đãi ngộ xứng đáng sẽ phát huy được năng lực thực sự của nhân tài. Luận án tiến sĩ “Phát huy nguồn lực thanh niên trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” của Đặng Tú Oanh [74].
Tác giả luận án đã phân tích, làm rõ đặc điểm tâm - sinh lý lứa tuổi của thanh niên và đưa ra quan niệm về nguồn lực thanh niên, luận giải vai trò của nguồn lực này trong sự nghiệp CNH, HĐH đất nước. Trên cơ sở đó, khái quát thực trạng nguồn lực thanh niên qua các yếu tố cấu thành: số lượng, chất lượng và cơ cấu nguồn lực, phân tích chỉ rõ nguyên nhân dẫn đến hạn chế, yếu kém trong phát huy nguồn lực thanh niên. Tác giả đã đề xuất phương hướng, giải pháp chủ yếu để phát huy nguồn lực thanh niên trong sự nghiệp CNH, HĐH đất nước. Các công trình nghiên cứu về đặc điểm, vai trò nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao Cuốn sách “Nguồn lực trí tuệ trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam” của Bùi Thị Ngọc Lan [59].
Tác giả đã phân tích, làm rõ vai trò quan trọng của nguồn lực trí tuệ đối với sự nghiệp phát triển đất nước. Cuốn sách cho người đọc thấy rõ thực trạng của việc phát huy nguồn lực trí tuệ Việt Nam và xu hướng phát triển của nguồn lực này; chỉ rõ sự cần thiết của việc phát huy nguồn lực trí tuệ trong sự nghiệp đổi mới ở nước ta. Từ đó, tác giả đưa ra quan điểm và giải pháp phát huy nguồn lực trí tuệ - nguồn lực chất lượng cao của nước ta nhằm đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế. Một số giải pháp nêu trong cuốn sách đã được nghiên cứu sinh tiếp thu, kế thừa trong quá trình triển khai, nghiên cứu đề tài luận án.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Cuốn sách: “Phát huy tiềm năng trí thức khoa học xã hội Việt Nam” của Nguyễn An Ninh [73]. Cuốn sách làm rõ vai trò của tiềm năng trí thức khoa học xã hội Việt Nam, một bộ phận của NNLCLC quan trọng của đất nước; luận giải những vấn đề lý luận, thực tiễn liên quan đến trí thức khoa học xã hội Việt Nam, với tư cách là nguồn nhân lực không thể thiếu trong nguồn nhân lực đất nước; xác định các vấn đề cơ bản về cơ chế, chính sách, chế độ, về GD&ĐT để phát huy tiềm năng trí thức khoa học xã hội Việt Nam thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Luận án tiến sĩ “Nguồn nhân lực chất lượng cao trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay” của Vũ Thị Phương Mai [67]. Tác giả luận án đã luận giải mối quan hệ biện chứng giữa nguồn nhân lực chất lượng cao với quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước.
Phân tích, đánh giá hiện trạng NNLCLC ở nước ta hiện nay trên nhiều phương diện: số lượng, chất lượng, cơ cấu, nhu cầu sử dụng, chế độ đãi ngộ đối với nhân lực chất lượng cao; đồng thời, chỉ ra nguyên nhân của ưu điểm, hạn chế; xu hướng và những điều kiện phát triển NNLCLC trong sự nghiệp CNH, HĐH ở nước ta hiện nay. Luận án tiến sĩ “Vai trò của Nhà nước đối với việc phát huy tính tích cực của người lao động công nghiệp ở Việt Nam hiện nay” của Nguyễn Thị Xuân [128]. Tác giả đã phân tích, làm rõ khái niệm người lao động công nghiệp Việt Nam, tính tích cực của người lao động công nghiệp Việt Nam và vai trò của Nhà nước đối với việc phát huy tính chủ động và sáng tạo của người lao động công nghiệp Việt Nam; tìm hiểu kinh nghiệm từ một số quốc gia trên thế giới: Nhật Bản, Trung Quốc và kinh nghiệm của các nước ASEAN về vai trò của Nhà nước trong quản lý, sử dụng, đãi ngộ người lao động, đối với việc phát huy tính tích cực của người lao động công nghiệp. Trên cơ sở đó, tác giả đã khảo sát thực trạng vai trò của Nhà nước Việt Nam đối với việc phát huy tính tích cực của người lao động công nghiệp hiện nay; phát hiện những mâu thuẫn và đề xuất những giải pháp cơ bản trong việc khơi dậy và phát huy tính tích cực của người lao động công nghiệp ở Việt Nam hiện nay.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Luận án tiến sĩ “Các giải pháp chủ yếu nhằm phát triển nhân lực khoa học, công nghệ phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa”của Phạm Văn Quý [83]. Trong luận án, tác giả đã đưa ra quan niệm về nguồn nhân lực KH&CN và xác định bộ phận nòng cốt của nhân lực KH&CN ở nước ta hiện nay là nhân lực có trình độ từ cao đẳng trở lên, làm việc trong các lĩnh vực nghiên cứu, quản lý, giảng dạy các chuyên ngành KH&CN và nhân lực được đào tạo để khai thác, sử dụng công nghệ, thực hành chuyên môn kỹ thuật. Tác giả luận án đã khảo sát thực trạng nguồn nhân lực KH&CN ở nước ta giai đoạn 1986 - 2003, đề xuất giải pháp chủ yếu để phát triển nguồn nhân lực KH&CN nước ta giai đoạn 2004 - 2010, tầm nhìn đến năm 2020. Đó là: tạo lập vững chắc thị trường KH&CN; đẩy nhanh đào tạo nhân lực KH&CN để đáp ứng yêu cầu của CNH, HĐH đất nước; đổi mới cơ chế và tổ chức quản lý KH&CN.
Nhận thức chung của các nhà nghiên cứu về NNLCLC cơ bản có sự thống nhất rằng: NLCLC là bộ phận nhân lực quan trọng đóng vai trò “đầu tàu” cho quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH.