Tổng quan nghiên cứu

Kỹ năng viết tiếng Anh đóng vai trò then chốt trong quá trình hội nhập quốc tế và phát triển học thuật của người học tại Việt Nam. Theo định hướng đổi mới giáo dục tại Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT cùng mục tiêu của Đề án Ngoại ngữ Quốc gia đến năm 2025, năng lực ngoại ngữ của học sinh phổ thông được chuyển dịch từ việc ghi nhớ ngữ pháp thụ động sang phát triển năng lực giao tiếp và tư duy thực tế. Mặc dù vậy, theo đánh giá của các chuyên gia giáo dục ngôn ngữ như Richards và Renandya (2002), viết luôn là kỹ năng phức tạp và khó chinh phục nhất đối với người học ngoại ngữ.

Tại Trường THPT Hùng Vương thuộc tỉnh Phú Thọ, phần lớn học sinh lớp 10 học chương trình tiếng Anh hệ đại trà gặp nhiều rào cản khi thực hiện bài viết đoạn văn. Các khó khăn phổ biến bao gồm tình trạng thiếu hụt ý tưởng, vốn từ vựng hạn chế, cấu trúc câu nghèo nàn và tâm lý lo sợ mắc lỗi ngữ pháp. Phương pháp giảng dạy truyền thống trong các lớp học đông học sinh cũng gây cản trở cho giáo viên trong việc cung cấp phản hồi tức thì và chi tiết cho từng cá nhân.

Nhằm giải quyết triệt để vấn đề này, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Tiếng Anh (mã số: 8140111) của tác giả Vi Tuệ Minh, dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Phạm Thị Kiều Oanh tại Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên (năm 2025), đã triển khai đề tài đánh giá tác động của hai công cụ trí tuệ nhân tạo tiêu biểu là Grammarly và ChatGPT đối với năng lực viết của học sinh. Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là xác định hiệu quả thực tế của việc tích hợp AI trong việc nâng cao điểm số bài viết theo thang đo chuẩn mực, đồng thời phân tích nhận thức và thái độ học tập của người học. Nghiên cứu được thực hiện trên nhóm thực nghiệm gồm 30 học sinh lớp 10 trong học kỳ II năm học 2024 - 2025, kéo dài liên tục từ 8 đến 10 tuần. Ý nghĩa của nghiên cứu được lượng hóa rõ ràng qua thang điểm đánh giá 10 điểm thích ứng từ Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Phú Thọ, đóng góp giải pháp công nghệ thiết thực nhằm giảm áp lực chấm bài cho giáo viên và gia tăng sự tự chủ trong học tập cho học sinh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa các nền tảng lý thuyết kinh điển về quá trình tạo lập văn bản và các lý thuyết hiện đại về ứng dụng công nghệ trong giáo dục ngôn ngữ:

  • Mô hình nhận thức về quá trình viết của Flower và Hayes (1981): Lý thuyết này khẳng định viết không đơn thuần là việc ghép nối các từ ngữ thành câu mà là một quy trình nhận thức phức tạp gồm 3 giai đoạn cốt lõi: lập kế hoạch (planning), chuyển dịch ý tưởng thành văn bản (translating/drafting), và xem xét chỉnh sửa (reviewing/editing). Việc tích hợp ChatGPT hỗ trợ đắc lực cho giai đoạn lập kế hoạch thông qua việc gợi mở ý tưởng, trong khi Grammarly đóng vai trò hỗ trợ tối ưu cho giai đoạn chỉnh sửa văn bản.
  • Lý thuyết giảng dạy viết ngôn ngữ thứ hai và phản hồi phát triển của Hyland (2003): Lý thuyết nhấn mạnh rằng năng lực viết được bồi đắp thông qua quá trình luyện tập thường xuyên, tiếp nhận phản hồi định hình (formative feedback) và tự suy ngẫm. Phản hồi kịp thời giúp người học nhận thức rõ các quy tắc diễn ngôn và nâng cao tính chuẩn xác của ngôn từ.
  • Các khái niệm khoa học then chốt: Năng lực thể hiện bài viết (writing performance) được định nghĩa là khả năng tạo lập văn bản mạch lạc, đáp ứng đầy đủ yêu cầu thể loại và ngữ cảnh giao tiếp; Xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) là công nghệ lõi giúp AI hiểu và phân tích cấu trúc ngôn ngữ của người học; Đánh giá bài viết tự động (Automated Writing Evaluation - AWE) là cơ chế cung cấp nhận xét tức thì về ngữ pháp, chính tả và văn phong. Mô hình nghiên cứu vận hành dựa trên sự kết hợp của 4 thành tố đánh giá chuẩn hóa: Nội dung, Tính liên kết và mạch lạc, Vốn từ vựng, và Độ chính xác ngữ pháp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế nghiên cứu hành động (Action Research) theo mô hình vòng xoay gồm 4 bước mang tính chu kỳ của Lewin (1946) và Burns (2010): Lập kế hoạch, Hành động, Quan sát và Suy ngẫm. Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp (mixed-methods) kết hợp định lượng và định tính nhằm đảm bảo tính toàn diện và độ tin cậy khoa học cao:

  • Cỡ mẫu và kỹ thuật chọn mẫu: Cỡ mẫu nghiên cứu gồm đúng 30 học sinh thuộc Khóa 79 tại Trường THPT Hùng Vương, tỉnh Phú Thọ. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phi xác suất theo hình thức thuận tiện và tự nguyện (voluntary purposive sampling) từ 10 lớp khối 10. Lý do lựa chọn nhóm đối tượng này xuất phát từ đặc điểm người học lớp 10 vừa bước vào bậc trung học phổ thông, cần thích ứng ngay với Chương trình GDPT 2018 theo bộ sách giáo khoa Tiếng Anh 10 Global Success nhưng còn nhiều bỡ ngỡ và yếu kém về kỹ năng viết đoạn văn.
  • Dữ liệu và phương pháp phân tích: Dữ liệu định lượng thu thập từ kết quả bài kiểm tra trước can thiệp (Pre-test) và sau can thiệp (Post-test), cùng bảng khảo sát 10 câu hỏi theo thang đo Likert 5 mức độ trên Google Forms. Dữ liệu định tính được ghi nhận qua quan sát lớp học và ý kiến phản hồi mở của học sinh.
  • Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Nghiên cứu sử dụng khung tiêu chí đánh giá của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Phú Thọ, sau đó chuyển đổi khoa học từ thang điểm 1 ban đầu sang thang điểm 10 chi tiết. Lý do chuyển đổi thang đo là nhằm gia tăng độ nhạy phân hóa thống kê, cho phép đo lường chính xác những tiến bộ nhỏ nhất của học sinh trên từng tiêu chí: Nội dung (tối đa 4,0 điểm), Độ mạch lạc và liên kết (tối đa 2,0 điểm), Vốn từ vựng (tối đa 2,0 điểm), và Độ chính xác ngữ pháp (tối đa 2,0 điểm).
  • Timeline nghiên cứu: Can thiệp thực nghiệm được tiến hành đều đặn mỗi tuần 1 chủ đề viết trong suốt 10 tuần của học kỳ II năm học 2024 - 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Sau quá trình can thiệp thực nghiệm kéo dài 10 tuần với sự hỗ trợ của Grammarly và ChatGPT, dữ liệu thu được từ 30 học sinh đã chứng minh những chuyển biến vượt bậc về cả điểm số học thuật lẫn tâm lý học tập:

  • Điểm số tổng thể tăng trưởng vượt bậc: Điểm trung bình bài viết của học sinh tăng mạnh từ 4,20/10 điểm ở bài Pre-test lên 6,85/10 điểm ở bài Post-test, tương đương mức tăng trưởng ấn tượng đạt 63,1%.
  • Tiêu chí Nội dung ghi nhận bước nhảy vọt: Điểm thành phần nội dung tăng từ 1,75/4,0 điểm lên 2,90/4,0 điểm, đạt mức tăng 65,7%. Nhờ ChatGPT hỗ trợ tìm kiếm ý tưởng và lập dàn ý logic theo từng chủ đề trong sách Global Success 10, học sinh đã khắc phục hoàn toàn tình trạng lạc đề hoặc thiếu ý triển khai.
  • Tiêu chí Độ chính xác ngữ pháp cải thiện rõ nét: Điểm số ngữ pháp tăng từ 0,80/2,0 điểm lên 1,45/2,0 điểm, tương đương mức cải thiện 81,3%. Grammarly đã hỗ trợ học sinh nhận diện và sửa đổi trực tiếp các lỗi sai cố hữu về mạo từ, hòa hợp chủ vị, thì động từ và dấu câu.
  • Tiêu chí Từ vựng và Độ mạch lạc tiến bộ đồng đều: Điểm vốn từ vựng tăng từ 0,90/2,0 điểm lên 1,35/2,0 điểm (tăng 50,0%); điểm độ mạch lạc và liên kết tăng từ 0,75/2,0 điểm lên 1,15/2,0 điểm (tăng 53,3%) nhờ các đề xuất dùng từ đồng nghĩa và từ nối chuyển tiếp.
  • Chuyển biến tích cực về tâm lý và nhận thức: Kết quả khảo sát bảng hỏi Likert cho thấy 86,7% học sinh (26/30 em) khẳng định hai công cụ AI giúp việc viết tiếng Anh trở nên thú vị hơn; đồng thời mức độ lo âu khi viết (writing anxiety) giảm khoảng 43,5% so với giai đoạn trước can thiệp.

Thảo luận kết quả

Sự tiến bộ vượt bậc của học sinh bắt nguồn từ cơ chế phản hồi tức thì và tính cá nhân hóa cao mà hai công cụ AI mang lại. Trong thực tế lớp học truyền thống, một giáo viên phải phụ trách từ 40 đến 45 học sinh nên không thể sửa chi tiết từng lỗi câu trong mỗi tiết học 45 phút. Grammarly đã bù đắp khoảng trống này bằng cách cung cấp lời giải thích ngữ pháp ngắn gọn ngay khi học sinh gõ từ, giúp người học ghi nhớ sâu và giảm thiểu lỗi lặp lại. Đồng thời, ChatGPT hoạt động như một đối tác thảo luận ảo, khơi gợi câu hỏi mở và cấu trúc đoạn văn, giúp học sinh vượt qua hội chứng sợ trang giấy trắng.

Về mặt biểu diễn dữ liệu, toàn bộ sự tiến bộ trên có thể được trực quan hóa sinh động thông qua biểu đồ cột nhóm (grouped column chart) đối sánh trực tiếp điểm số trung bình giữa Pre-test và Post-test trên 4 tiêu chí thành phần, kết hợp biểu đồ mạng nhện (radar chart) 4 trục thể hiện sự giãn nở đồng đều của vùng năng lực ngôn ngữ. Bảng ma trận tương quan phân phối tần suất từ khảo sát Likert cũng phản ánh rõ mối liên hệ giữa tần suất sử dụng AI và mức độ tự tin của người học.

Kết quả này hoàn toàn nhất quán với các nghiên cứu quốc tế của Yifan (2023) tại Trung Quốc và Lagraa & Dahmane (2023) tại Algeria, cũng như nghiên cứu của Vũ (2024) tại Việt Nam về tính hiệu quả của công cụ kiểm tra ngữ pháp tự động. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra các rủi ro hiện hữu: một số học sinh có xu hướng ỷ lại, sao chép nguyên văn câu trả lời của ChatGPT mà không qua sàng lọc, hoặc bối rối trước những gợi ý văn phong nâng cao của Grammarly chưa thực sự sát với ngữ cảnh tiếng Anh phổ thông. Điều này củng cố cảnh báo của Bender và cộng sự (2020) về bản chất máy học thống kê của các mô hình ngôn ngữ lớn, đòi hỏi người học phải luôn duy trì tư duy phản biện.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể nhằm chuẩn hóa việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy và học viết tiếng Anh:

  • Ban hành quy chế đạo đức học thuật và tích hợp công nghệ AI: Ban Giám hiệu nhà trường phối hợp cùng Tổ Ngoại ngữ xây dựng hướng dẫn minh bạch về ranh giới giữa việc sử dụng AI để hỗ trợ học tập và hành vi đạo văn. Mục tiêu đặt ra là 100% giáo viên tiếng Anh hoàn thành tập huấn phương pháp sư phạm số trong vòng 6 tháng đầu năm học 2025 - 2026.
  • Đổi mới quy trình giảng dạy kỹ năng viết theo quy trình 3 bước: Giáo viên bộ môn tiếng Anh trực tiếp tái cấu trúc tiết học viết thành 3 giai đoạn rõ rệt: Trước khi viết (sử dụng ChatGPT để gợi mở ý tưởng và lập dàn ý), Trong khi viết (học sinh tự viết bản nháp độc lập), và Sau khi viết (sử dụng Grammarly để tự soát lỗi chính tả, ngữ pháp trước khi nộp cho giáo viên đánh giá). Mục tiêu hướng đến là nâng điểm trung bình môn kỹ năng viết của học sinh thêm từ 1,5 đến 2,0 điểm xuyên suốt lộ trình 18 tuần mỗi học kỳ.
  • Rèn luyện năng lực tự chủ và tư duy phản biện cho học sinh: Học sinh trung học phổ thông cần chủ động coi AI là trợ lý tham vấn thay vì công cụ làm bài hộ. Người học cần hình thành thói quen kiểm chứng lại mọi giải thích ngữ pháp và từ vựng, phấn đấu đạt mục tiêu tự phát hiện và sửa trên 80% lỗi sai cơ bản, giảm tỷ lệ mắc lỗi lặp lại xuống dưới 15%, duy trì tần suất tự luyện viết đều đặn 2 bài mỗi tuần.
  • Chuẩn hóa ngân hàng đề thi và tiêu chí đánh giá năng lực viết bổ trợ công nghệ: Sở Giáo dục và Đào tạo cùng các chuyên gia khảo thí tiếp tục cập nhật ma trận đề thi và khung rubric 10 điểm, tổ chức các hội thảo chuyên môn nhằm chuyển giao mô hình dạy viết tích hợp AI đến hơn 40 trường THPT trên địa bàn tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn từ năm 2025 đến năm 2027.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả thực nghiệm của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

  • Giáo viên tiếng Anh cấp THPT: Khai thác quy trình tổ chức lớp học viết kết hợp công nghệ hiện đại, tối ưu hóa thời gian sửa bài viết từ 45 phút cho một bài luận thủ công xuống còn 10 đến 15 phút tập trung vào tư duy phản biện và nội dung chuyên sâu của học sinh.
  • Học sinh THPT và người học tiếng Anh: Tiếp cận phương pháp tự học viết khoa học, biết cách tạo câu lệnh (prompts) hiệu quả với ChatGPT để tìm ý tưởng cho đoạn văn 120 - 150 từ theo đề tài sách giáo khoa mới, đồng thời tận dụng Grammarly để khắc phục triệt để các lỗi ngữ pháp nền tảng.
  • Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Sử dụng khung tiêu chí chấm điểm 10 điểm thích ứng chuẩn địa phương làm tài liệu mẫu để xây dựng ma trận kiểm tra đánh giá định kỳ, phục vụ công tác chuyển đổi số giảng dạy theo yêu cầu của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
  • Học viên cao học và nhà nghiên cứu giáo dục: Kế thừa mô hình nghiên cứu hành động kết hợp (Action Research Mixed-Methods) với quy mô 30 học sinh thực nghiệm để mở rộng nghiên cứu sang các kỹ năng ngôn ngữ khác như Nói (Speaking) hoặc Đọc hiểu (Reading).

Câu hỏi thường gặp

Học sinh THPT sử dụng ChatGPT để viết luận có dẫn đến nguy cơ phụ thuộc và đạo văn không?

Có, nguy cơ sao chép nguyên văn là có thật nếu thiếu sự giám sát của giáo viên. Tuy nhiên, luận văn đã giải quyết triệt để rủi ro này bằng cách chỉ cho phép học sinh dùng ChatGPT ở giai đoạn tìm ý tưởng và lập dàn bài. Trong bài Post-test, học sinh tự viết bài độc lập mà không có công cụ hỗ trợ và vẫn đạt mức điểm trung bình 6,85/10 điểm, chứng minh năng lực viết đã được nội hóa thành công.

Công cụ Grammarly hỗ trợ học sinh khắc phục những lỗi ngữ pháp cụ thể nào trong bài viết?

Qua phân tích 60 bài viết thực nghiệm, Grammarly giúp học sinh lớp 10 giảm hơn 80% các lỗi sai cơ học phổ biến. Các lỗi được sửa hiệu quả nhất bao gồm việc thiếu hoặc dùng sai mạo từ (a, an, the), sự bất hòa hợp giữa chủ ngữ và động từ, chia sai thì quá khứ đơn hoặc hiện tại hoàn thành, viết hoa tùy tiện và dùng sai dấu phẩy nối câu.

Luận văn áp dụng khung đánh giá bài viết tiếng Anh nào để đo lường mức độ tiến bộ?

Nghiên cứu sử dụng khung tiêu chí đánh giá chuẩn do Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Phú Thọ ban hành trong các đợt tập huấn chuyên môn, sau đó chuyển đổi khoa học sang thang điểm 10. Thang đo đánh giá 4 tiêu chí độc lập: Nội dung (4 điểm), Tính liên kết và mạch lạc (2 điểm), Vốn từ vựng (2 điểm), và Độ chính xác ngữ pháp (2 điểm).

Học sinh tại các trường THPT khu vực tỉnh lẻ có gặp rào cản chi phí khi tiếp cận hai công cụ AI này không?

Hoàn toàn không, vì nghiên cứu thiết kế quy trình can thiệp chỉ sử dụng phiên bản miễn phí với chi phí 0 đồng của cả ChatGPT và Grammarly. Giao diện trực quan của hai công cụ này hoạt động mượt mà trên cả máy tính phòng thực hành tin học lẫn điện thoại thông minh cá nhân có kết nối Internet, rất phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất tại địa phương.

Mô hình can thiệp viết với AI trong nghiên cứu kéo dài bao lâu và gồm những giai đoạn chính nào?

Quy trình nghiên cứu hành động diễn ra liên tục trong 10 tuần tại học kỳ II năm học 2024 - 2025. Lộ trình gồm 4 giai đoạn chính: Đo lường ban đầu với bài Pre-test; Tập huấn kỹ năng sử dụng công cụ AI; Thực hành viết định kỳ 10 chủ đề bám sát sách Tiếng Anh 10 Global Success; và Đo lường đánh giá đầu ra qua bài Post-test cùng bảng khảo sát nhận thức.

Kết luận

  • Nghiên cứu đã chứng minh tính hiệu quả vượt bậc của việc tích hợp hai công cụ AI là Grammarly và ChatGPT trong việc nâng cao điểm số viết tiếng Anh của 30 học sinh lớp 10 từ 4,20 điểm lên 6,85 điểm trên thang điểm 10 chuẩn mực.
  • Sự kết hợp giữa khả năng gợi ý ý tưởng phong phú của ChatGPT và tính năng kiểm tra lỗi ngữ pháp tức thì của Grammarly đã giải quyết đồng thời hai điểm nghẽn lớn nhất của người học: thiếu hụt ý tưởng sáng tạo và tâm lý lo sợ mắc lỗi cấu trúc câu.
  • Đóng góp khoa học lớn nhất của luận văn là xây dựng thành công quy trình sư phạm 3 bước rõ ràng và bảng tiêu chí đánh giá 10 điểm thích ứng từ hướng dẫn của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Phú Thọ, phù hợp hoàn hảo với định hướng phát triển phẩm chất người học của Chương trình GDPT 2018.
  • Kế hoạch tiếp theo trong giai đoạn 2025 - 2026 đòi hỏi các nhà trường cần sớm ban hành quy tắc sử dụng AI có trách nhiệm và mở rộng tập huấn phương pháp phản hồi số cho 100% giáo viên ngoại ngữ trên địa bàn.
  • Các thầy cô giáo và nhà quản lý giáo dục hãy chủ động áp dụng mô hình nghiên cứu hành động này vào thực tiễn giảng dạy ngay hôm nay nhằm nâng cao chất lượng dạy học ngoại ngữ và thúc đẩy mạnh mẽ tiến trình chuyển đổi số trong giáo dục phổ thông.