Luận văn thạc sĩ hay dạy học hình học 8 theo hướng phát triển năng lực tự học của học sinh với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay dạy học hình học 8 theo hướng phát triển năng lực tự học của học sinh với sự hỗ trợ của công, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hương
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Trung
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán
• Đề tài: Dạy Học Hình Học 8 Theo Hướng Phát Triển Năng Lực Tự Học Của Học Sinh Với Sự Hỗ Trợ Của Công Nghệ Thông Tin
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH VÀ SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 0.4. Giả thuyết khoa học
• 0.5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Đóng góp của luận văn
• 0.8. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Tổng quan lịch sử về vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Những nghiên cứu trên thế giới
• 1.1.2. Những nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.2. Quan niệm về học, tự học
• 1.2.1. Khái niệm học
• 1.2.2. Khái niệm tự học
• 1.3. Năng lực tự học Toán của học sinh THCS
• 1.3.1. Năng lực và năng lực tự học
• 1.3.2. Những dấu hiệu đặc trưng về năng lực tự học trong học toán của học sinh THCS
• 1.3.3. Những biểu hiện cụ thể của năng lực tự học trong học toán của học sinh THCS
• 1.4. Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học hình học góp phần bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh THCS
• 1.4.1. Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học hình học
• 1.4.2. Dạy học hình học với sự hỗ trợ của CNTT góp phần bồi dưỡng năng lực tự học cho HS lớp 8
• 1.4.3. Thực trạng của việc ứng dụng CNTT trong dạy học hình học 8 góp phần bồi dưỡng NLTH cho học sinh THCS
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC HÌNH HỌC 8 GÓP PHẦN BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 2.1. Tổng quan về dạy học Hình học 8 trong trường THCS
• 2.2. Định hướng xây dựng các biện pháp ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học hình học lớp 8 góp phần bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh THCS
• 2.3. Một số biện pháp ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học hình học lớp 8 góp phần bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh THCS
• 2.3.1. Biện pháp 1: Khai thác, sử dụng phần mềm hình học động góp phần bồi dưỡng tư duy, phát triển năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề cho học sinh THCS thể hiện qua phần mềm Geometers Sketchpad
• 2.3.2. Biện pháp 2: Sử dụng các phần mềm Mind Map tổ chức thiết lập các bản đồ tư duy trong quá trình dạy học Hình học lớp 8 giúp học sinh rèn luyện một số kỹ năng, năng lực tự học và học cách học
• 2.3.3. Biện pháp 3: Sử dụng phần mềm trắc nghiệm để tiến hành đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập đồng thời rèn luyện kỹ năng tự kiểm tra, đánh giá cho học sinh THCS
• 2.3.4. Biện pháp 4: Sử dụng WebQuest để tiến hành hướng dẫn HS tự học bằng máy tính và internet
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích của thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Tổ chức thực nghiệm
• 3.4. Đối tượng thực nghiệm
• 3.5. Chuẩn bị tài liệu thực nghiệm
• 3.6. Đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.6.1. Phân tích định tính
• 3.6.2. Đánh giá định lượng
• 3.7. Kết luận chương 3
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN VĂN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực tự học hình học 8 với công nghệ thông tin

Phát triển năng lực tự học trong môn hình học 8 là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách hiệu quả mà còn khuyến khích sự chủ động trong học tập. Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng công nghệ trong giáo dục có thể nâng cao khả năng tư duy và sáng tạo của học sinh.

1.1. Khái niệm năng lực tự học và vai trò của công nghệ thông tin

Năng lực tự học là khả năng tự định hướng và tự quản lý quá trình học tập. Công nghệ thông tin đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ học sinh phát triển năng lực này thông qua các công cụ học tập trực tuyến và phần mềm giáo dục.

1.2. Tầm quan trọng của hình học trong chương trình giáo dục

Hình học không chỉ giúp học sinh phát triển tư duy không gian mà còn là nền tảng cho nhiều lĩnh vực khác trong toán học và khoa học. Việc dạy học hình học 8 cần được chú trọng để phát triển toàn diện năng lực học sinh.

II. Những thách thức trong việc phát triển năng lực tự học hình học 8

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc phát triển năng lực tự học trong hình học 8 cũng gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự thiếu hụt về cơ sở hạ tầng công nghệ và sự không đồng đều trong khả năng tiếp cận công nghệ của học sinh. Điều này có thể dẫn đến sự chênh lệch trong kết quả học tập.

2.1. Thiếu hụt cơ sở hạ tầng công nghệ

Nhiều trường học vẫn chưa được trang bị đầy đủ thiết bị công nghệ cần thiết để hỗ trợ việc dạy và học hình học. Điều này ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tài nguyên học tập của học sinh.

2.2. Sự không đồng đều trong khả năng tiếp cận công nghệ

Không phải tất cả học sinh đều có khả năng tiếp cận internet và thiết bị công nghệ. Điều này tạo ra sự bất bình đẳng trong việc học tập và phát triển năng lực tự học.

III. Phương pháp ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học hình học 8

Để phát triển năng lực tự học cho học sinh lớp 8, cần áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại kết hợp với công nghệ thông tin. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách hiệu quả mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện.

3.1. Sử dụng phần mềm hình học động

Phần mềm hình học động như Geometer's Sketchpad giúp học sinh hình dung và khám phá các khái niệm hình học một cách trực quan, từ đó phát triển tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề.

3.2. Tổ chức các hoạt động học tập trực tuyến

Các hoạt động học tập trực tuyến như WebQuest có thể giúp học sinh tự học một cách chủ động và sáng tạo, đồng thời phát triển kỹ năng làm việc nhóm và giao tiếp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về năng lực tự học hình học 8

Nghiên cứu cho thấy rằng việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học hình học 8 đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Học sinh không chỉ cải thiện được kết quả học tập mà còn phát triển được năng lực tự học và khả năng tư duy độc lập.

4.1. Kết quả học tập của học sinh sau khi áp dụng công nghệ

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng học sinh có sự cải thiện rõ rệt trong kết quả học tập khi được học tập trong môi trường có sự hỗ trợ của công nghệ thông tin.

4.2. Phản hồi từ học sinh về phương pháp học tập mới

Học sinh thường có phản hồi tích cực về việc sử dụng công nghệ trong học tập, cho rằng nó giúp họ dễ dàng tiếp cận kiến thức và khuyến khích sự sáng tạo.

V. Kết luận và tương lai của phát triển năng lực tự học hình học 8

Phát triển năng lực tự học trong hình học 8 với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin là một xu hướng tất yếu trong giáo dục hiện đại. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học mới để nâng cao hiệu quả giáo dục và đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần có các chính sách hỗ trợ việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục, từ đó tạo điều kiện cho học sinh phát triển năng lực tự học một cách hiệu quả.

5.2. Tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực tự học

Năng lực tự học không chỉ giúp học sinh trong quá trình học tập mà còn là kỹ năng cần thiết cho sự phát triển cá nhân và nghề nghiệp trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo khảo sát thực tế trong giáo dục phổ thông, có tới 87% học sinh trung học cơ sở chưa hình thành thói quen và phương pháp tự học toán học bài bản, trong khi gần 80% học sinh (249 trên tổng số 312 em được khảo sát) chỉ xem việc tự học là công cụ đối phó với các kỳ kiểm tra. Phân môn Hình học lớp 8 giữ vai trò nền tảng trong việc phát triển tư duy không gian và suy luận logic, nhưng lại là rào cản lớn do chứa đựng nhiều khái niệm trừu tượng, các bài toán quỹ tích phức tạp và đòi hỏi kỹ năng vẽ thêm yếu tố phụ tinh tế. Xuất phát từ thực trạng đó, đề tài nghiên cứu tập trung giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu đổi mới giáo dục theo hướng phát triển năng lực với thói quen học tập thụ động, truyền thụ một chiều truyền thống. Mục tiêu trọng tâm của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về năng lực tự học, đánh giá thực trạng học tập và đề xuất 4 biện pháp sư phạm ứng dụng công nghệ thông tin nhằm bồi dưỡng năng lực tự học môn Toán cho học sinh lớp 8. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện trong năm học 2014 - 2015 tại trường Trung học cơ sở Trần Quốc Toản, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh, bám sát khung chương trình chuẩn gồm 70 tiết học Hình học 8. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần nâng tỷ lệ học sinh khá giỏi lên trên 68% và giảm tỷ lệ học sinh yếu kém xuống dưới mức 3%, cung cấp mô hình dạy học tương tác hiện đại cho các trường phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa thuyết kiến tạo trong giáo dục và lý thuyết dạy học lấy người học làm trung tâm của John Dewey và Jean Jacques Rousseau, kết hợp tư tưởng chiến lược "Biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo" của Giáo sư Nguyễn Cảnh Toàn. Khung lý thuyết của luận văn tập trung vào 5 khái niệm then chốt: hoạt động học, năng lực tự học, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, môi trường dạy học tương tác và công nghệ thông tin trong giáo dục toán học. Cấu trúc năng lực tự học toán học của học sinh trung học cơ sở được xác lập qua 5 dấu hiệu đặc trưng: năng lực nhận biết và phát hiện vấn đề; năng lực giải quyết vấn đề; năng lực tư duy và ra quyết định chính xác; năng lực vận dụng tư duy biện chứng, logic vào thực tiễn; năng lực đánh giá và tự đánh giá. Hệ thống kỹ năng tự học được phân định thành 2 nhóm rõ rệt: nhóm kỹ năng quan sát được (kỹ năng nghe giảng, ghi chép cá nhân hóa, đặt câu hỏi, khai thác thông tin mạng, giao tiếp thảo luận, vận dụng kiến thức) và nhóm kỹ năng không quan sát được (động cơ mục đích tự học, các thao tác tư duy trí tuệ, tư duy linh hoạt sáng tạo, tự lập và thực hiện kế hoạch học tập).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ các phương pháp nghiên cứu lý luận, điều tra thực tiễn và thực nghiệm sư phạm định lượng. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập từ 312 phiếu điều tra học sinh lớp 8 và 15 phiếu khảo sát giáo viên dạy Toán tại địa bàn thành phố Uông Bí. Mẫu thực nghiệm được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên tương đương, bao gồm 1 lớp thực nghiệm và 1 lớp đối chứng với tổng quy mô hơn 80 học sinh có mặt bằng học lực ban đầu tương đồng (điểm trung bình trước thực nghiệm đạt mức 6.1 đến 6.3 điểm). Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê toán học (phân tích bảng tần suất, vẽ đa giác đồ phân bố điểm số và lập bảng phân phối tần suất lũy tích hội tụ lùi) là nhằm đo lường chính xác, khách quan sự chuyển biến định lượng về chất lượng nhận thức của học sinh. Toàn bộ tiến trình nghiên cứu và thực nghiệm sư phạm diễn ra liên tục trong 9 tháng của năm học 2014 - 2015, trải dài qua 4 chương nội dung của chương trình Hình học 8: Tứ giác, Đa giác và Diện tích đa giác, Tam giác đồng dạng, Hình lăng trụ đứng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng ban đầu trên 312 học sinh cho thấy bức tranh rõ nét về năng lực tự lực học tập: có 79.8% học sinh tự học chỉ nhằm mục đích thi cử, hơn 90% học sinh chỉ dừng lại ở mức độ tự học thấp (phụ thuộc hoàn toàn vào hướng dẫn trực tiếp từ thầy cô), và 87% học sinh thừa nhận chưa có thói quen rèn luyện các kỹ năng tự học cơ bản. Đặc biệt, chỉ có 5.1% học sinh biết cách tự xây dựng kế hoạch học tập cá nhân và gần 30% học sinh chủ động tìm đọc tài liệu mở rộng ngoài sách giáo khoa. Sau khi áp dụng 4 biện pháp sư phạm ứng dụng công nghệ thông tin, kết quả thực nghiệm cho thấy bước chuyển biến tích cực. Tại lớp thực nghiệm, tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi (từ 8.0 đến 10.0 điểm) đạt 26.8%, cao hơn 14.3% so với lớp đối chứng (chỉ đạt 12.5%). Tỷ lệ học sinh khá và giỏi gộp lại ở lớp thực nghiệm đạt 68.3%, vượt trội so với mức 42.1% ở lớp đối chứng. Đáng chú ý, tỷ lệ học sinh có kết quả dưới trung bình ở lớp thực nghiệm giảm mạnh xuống còn 2.4%, so với tỷ lệ 11.8% ở lớp đối chứng truyền thống.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội về mặt định lượng của lớp thực nghiệm bắt nguồn từ việc công nghệ thông tin đã tháo gỡ triệt để các rào cản nhận thức hình học trừu tượng. Việc sử dụng phần mềm hình học động The Geometer's Sketchpad giúp học sinh trực quan hóa quỹ tích chuyển động và các điểm cố định thông qua việc tạo vết tự động, điều mà phấn trắng bảng đen truyền thống khó lòng thể hiện. Khi dữ liệu được trình bày qua biểu đồ đa giác tần suất và bảng phân phối tần suất lũy tích hội tụ lùi, đường cong của lớp thực nghiệm dịch chuyển hẳn về phía thang điểm cao, chứng minh năng lực tư duy logic và suy luận hình học tăng trưởng vững chắc. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu trước đây về ứng dụng phần mềm Cabri Geometry và hệ thống học tập điện tử của các chuyên gia phương pháp dạy học Toán tại Việt Nam. Luận văn đã tạo bước tiến mới khi kết hợp linh hoạt bản đồ tư duy MindMap để hệ thống hóa kiến thức chương và mô hình WebQuest để rèn luyện kỹ năng tự học nhóm qua Internet, giúp hơn 82% học sinh lớp thực nghiệm thay đổi thái độ từ thụ động sang chủ động khám phá tri thức toán học.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy tối đa hiệu quả bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

1. Ứng dụng phần mềm hình học động Geometer's Sketchpad: Giáo viên bộ môn Toán cần thiết kế hệ thống bài giảng tương tác cho các dạng toán tìm điểm cố định, quỹ tích và cực trị hình học, bảo đảm tối thiểu 35% số tiết hình học có ứng dụng mô hình động, hoàn thành triển khai ngay trong học kỳ 1.
2. Chuẩn hóa sơ đồ tư duy bằng phần mềm MindMap: Giáo viên hướng dẫn học sinh sử dụng các phần mềm lập bản đồ tư duy trong các tiết ôn tập chương, phấn đấu đạt mục tiêu 85% học sinh tự xây dựng được sơ đồ hóa lý thuyết và phương pháp giải bài tập trước các kỳ kiểm tra định kỳ.
3. Triển khai hệ thống câu hỏi trắc nghiệm trực tuyến: Nhà trường và tổ chuyên môn xây dựng ngân hàng câu hỏi điện tử có giải thích phản hồi tự động, tạo điều kiện cho 100% học sinh tự kiểm tra đánh giá kiến thức định kỳ 2 tuần một lần nhằm phát hiện và bù đắp kịp thời các lỗ hổng kiến thức.
4. Tổ chức học tập khám phá qua WebQuest: Giáo viên giao các nhiệm vụ toán học gắn liền thực tiễn (như đo chiều cao công trình, đo khoảng cách thực địa không tới được) theo nhóm từ 4 đến 6 học sinh qua mạng Internet, bảo đảm 90% nhóm hoàn thành và báo cáo sản phẩm trong học kỳ 2.

Về phía cơ quan quản lý giáo dục và Ban giám hiệu nhà trường, cần tổ chức định kỳ 2 đợt tập huấn chuyên môn mỗi năm để nâng cao kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin cho toàn bộ giáo viên giảng dạy Toán.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Giáo viên dạy Toán cấp trung học cơ sở: Tham khảo quy trình thiết kế giáo án tương tác trên phần mềm Geometer's Sketchpad và MindMap, áp dụng trực tiếp vào 70 tiết học Hình học 8 để nâng cao hứng thú và năng lực tự học cho học sinh.
2. Học viên cao học và sinh viên ngành Sư phạm Toán: Tiếp cận phương pháp luận nghiên cứu thực nghiệm sư phạm chuẩn mực, kỹ thuật thiết kế phiếu khảo sát định lượng và phương pháp xử lý dữ liệu thống kê toán học chuyên sâu.
3. Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Sử dụng khung 5 dấu hiệu đặc trưng của năng lực tự học làm căn cứ đánh giá chất lượng dạy học, định hướng đổi mới phương pháp giảng dạy và lập kế hoạch trang bị hạ tầng công nghệ thông tin tại các trường phổ thông.
4. Chuyên viên phát triển công nghệ giáo dục và người tự học: Khai thác các kịch bản tương tác sư phạm để xây dựng phần mềm học tập thông minh, đồng thời giúp học sinh và phụ huynh định hình phương pháp tự học toán học hiệu quả tại nhà.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận văn đề xuất những phần mềm công nghệ thông tin cụ thể nào để hỗ trợ học sinh tự học Hình học 8? Luận văn khai thác 4 công cụ chính: phần mềm hình học động The Geometer's Sketchpad giúp trực quan hóa quỹ tích và dựng hình; phần mềm bản đồ tư duy MindMap hỗ trợ hệ thống hóa kiến thức chương; hệ thống phần mềm trắc nghiệm khách quan có phản hồi tức thì để tự kiểm tra; và mô hình WebQuest định hướng tự học khám phá qua Internet.

2. Năng lực tự học trong môn Toán cấp trung học cơ sở gồm những dấu hiệu đặc trưng nào? Năng lực tự học Toán bao gồm 5 dấu hiệu cốt lõi: năng lực nhận biết và phát hiện vấn đề; năng lực lập kế hoạch giải quyết vấn đề; năng lực tư duy ra quyết định chính xác; năng lực vận dụng tư duy logic biện chứng vào thực tiễn; và năng lực tự đánh giá, điều chỉnh quá trình nhận thức.

3. Thực trạng kỹ năng tự học của học sinh trước khi thực hiện đề tài có những hạn chế gì? Khảo sát trên 312 học sinh cho thấy 87% học sinh chưa có thói quen tự học bài bản, 79.8% học sinh chỉ học nhằm mục đích thi cử đối phó, hơn 90% học sinh ở mức độ tự học thụ động phụ thuộc hoàn toàn vào giáo viên, và chỉ có 5.1% học sinh biết cách tự xây dựng kế hoạch học tập.

4. Phần mềm Geometer's Sketchpad giải quyết khó khăn gì cho học sinh khi học Hình học 8? Phần mềm cho phép mô hình hóa các đối tượng chuyển động, bảo toàn các thuộc tính hình học qua phép biến hình và hiển thị rõ ràng vết quỹ tích của các điểm di động, giúp học sinh tự khám phá quy luật và vượt qua khó khăn về trí tưởng tượng không gian so với hình vẽ tĩnh trên bảng.

5. Kết quả thực nghiệm sư phạm chứng minh tính hiệu quả của đề tài qua những số liệu nào? Tại lớp thực nghiệm, tỷ lệ học sinh đạt học lực khá và giỏi chiếm 68.3% (cao hơn 26.2% so với lớp đối chứng chỉ đạt 42.1%), tỷ lệ điểm giỏi đạt 26.8%, và tỷ lệ học sinh dưới trung bình giảm mạnh xuống còn 2.4% so với 11.8% ở lớp đối chứng truyền thống.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về năng lực tự học gồm 5 dấu hiệu đặc trưng và 2 nhóm kỹ năng cốt lõi trong dạy học Toán cấp trung học cơ sở.
• Phản ánh trung thực thực trạng tự học qua khảo sát 312 học sinh, chỉ ra 87% học sinh còn thiếu các kỹ năng tự học độc lập.
• Đề xuất thành công 4 biện pháp ứng dụng công nghệ thông tin đồng bộ kết hợp Geometer's Sketchpad, MindMap, kiểm tra trực tuyến và mô hình WebQuest.
• Chứng minh tính hiệu quả và khả thi vượt trội qua thực nghiệm sư phạm với tỷ lệ học sinh khá giỏi đạt 68.3% và tỷ lệ yếu kém giảm sâu xuống mức 2.4%.
• Đóng góp mô hình đổi mới phương pháp giảng dạy đáp ứng trọn vẹn yêu cầu phát triển phẩm chất và năng lực của chương trình giáo dục phổ thông.

Trong định hướng phát triển giáo dục giai đoạn tới, mô hình này cần tiếp tục được nhân rộng cho toàn bộ các khối lớp 6, 7 và 9 tại các trường trung học cơ sở. Quý thầy cô, cán bộ quản lý và các nhà nghiên cứu hãy tham khảo, áp dụng ngay các biện pháp sư phạm từ luận văn để tối ưu hóa hiệu quả giảng dạy môn Toán và phát triển toàn diện năng lực tự học cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Tổng quan lịch sử về vấn đề nghiên cứu 1. Những nghiên cứu trên thế giới Cuộc sống luôn vận động và phát triển không ngừng. Nó đòi hỏi mọi người phải vận động để theo kịp sự phát triển của xã hội.

Chính vì vậy mà tinh thần tự học có vai trò vô cùng quan trọng. Trong giáo dục, vấn đề tự học đã được nghiên cứu từ rất sớm với ý tưởng ban đầu là chú trọng người học. Khổng Tử (479-355 TCN) ở Phương Đông dạy theo đối tượng và kích thích suy nghĩ của HS. Khổng Tử không đặt câu hỏi cho học trò trước mà ngược lại, ông đòi hỏi học trò phải chủ động đặt câu hỏi trước “Nếu ai không tự đặt câu hỏi trước, Khổng Tử sẽ không dạy cho người ấy!”.

Ông còn nói: “Biết mà học, không bằng thích mà học, thích mà học không bằng vui mà học”. Điều này rất phù hợp với nguyên tắc tạo động cơ, hứng thú học tập trong dạy học hiện đại [Theo 32]. Ở Châu Âu, tư tưởng dạy học lấy người học làm trung tâm của nhiều nhà giáo dục học đã khẳng định được tầm quan trọng của việc coi trọng người học và đồng thời các nhà giáo dục học thời kì đó cũng rất coi trọng việc tự học. Jean Jacques Rousseau (1712 - 1778), đã nói: “Đừng cho trẻ em khoa học, mà phải để trẻ tự phát minh”.

Nhà giáo dục Mỹ John Dewey (1859 - 1952), chủ trương “Học bằng cách làm”. Học trò nhất thiết phải chủ động và tích cực hoạt động “học bằng cách làm” với tinh thần tự học. Makarenko (1888 - 1939) thì cho rằng việc làm đầu tiên của nhà giáo dục là:“Đem lại niềm vui cho con người bằng cách thức tỉnh ý thức của người đó, làm cho nó có thái độ đúng đắn hơn trong việc tổ chức đời sống của mình”. Disteswerg (1790 - 1886) cho rằng: “Nhà giáo dục chân chính phải phát triển sức mạnh nội tại của HS bằng cách thức tỉnh, chứ không phải tích luỹ, nhồi nhét tài liệu, giáo khoa” tác giả Alêchxanđơrôvích Rubakin (1862 - 1946) với cuốn “Tự học như thế nào” rất 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] coi trọng vấn đề tự học, theo ông: “.

để phân biệt được những vấn đề xảy ra xung quanh ta, thì lại cần đến kiến thức chung bằng con đường tự học.Đixtécvéc (1970 – 1866), cũng cho rằng cần phải “biế n quá triǹ h da ̣y ho ̣c thành quá trình tự ho ̣c”. Những nghiên cứu ở Việt Nam Từ cuối thế kỷ XIX và gần nửa thế kỷ XX, trong hơn 80 năm nước ta bị thực dân Pháp xâm lược với sự thống trị của thực dân Pháp và chính sách ngu dân, Việt Nam có tới 95% dân số mù chữ. Ngày 3-9-1945, trong cuộc họp đầu tiên của Hội đồng Chính phủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh (Hồ Chí Minh) đã trình bày về những vấn đề cấp bách của đất nước, trong đó có giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm. Để xây dựng chính quyền mới, ổn định đời sống, giữ gìn độc lập tổ quốc thì nhất định phải thực hiện song song ba vấn đề cấp bách đó.

Hồ Chí Minh cho rằng: "Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu, sự dốt nát là một loại giặc nội xâm, là mẹ đẻ của mọi thói hư tật xấu, phản lại văn hoá". Vì vậy, Người đề nghị mở ngay một chiến dịch diệt dốt và đích thân phát động chiến dịch “Chống nạn mù chữ”, coi đó là bước đột phá đầu tiên để nâng cao dân trí. Hồ Chí Minh nhấn mạnh "Một trong những công việc phải thực hiện cấp tốc trong lúc này là nâng cao dân trí", "Người chưa biết chữ có nghĩa vụ phải học tập, người biết chữ phải có nghĩa vụ dạy những người chưa biết chữ. Vợ chưa biết thì chồng bảo, cha mẹ không biết thì con bảo, phụ nữ lại càng cần phải học" [23].

Như vậy, với tinh thần trên, nền giáo dục Việt Nam giai đoạn này mở ra chủ yếu dựa vào hình thức TH là chính. Từ sau những năm 1970, với tinh thần “Biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo”, nền giáo dục Việt Nam đã có nhiều chuyển biến tích cực. Nhiều hội nghị khoa học về đổi mới đổi mới phương pháp dạy học, các đề tài NCKH, các bài báo khoa học được công bố xoay quanh vấn đề nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo giáo dục, trong đó vấn đề TH, tự nghiên cứu của học sinh rất được coi trọng. Đặc biệt vào năm 1998, Trung tâm Tự học của GS Nguyễn Cảnh Toàn đã tổ chức thành công hội nghị toàn quốc với chủ đề “Tự 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] học, tư đào tạo – tư tưởng chiến lược của phát triển giáo dục Việt Nam” mang lại nhiều ảnh hướng lớn cho nền giáo dục Việt Nam.

[34] Ngày nay, điều kiện tự học của người học ngày một nâng cao. Hơn nữa, với sự phát triển nhanh chóng của CNTT trong các trường THCS, học sinh bắt đầu được làm quen với bộ môn Tin học ngay từ lớp 6 nên các em đã được trang bị những kiến thức về CNTT từ rất sớm. Chính vì vây, việc áp dụng CNTT trong quá trình tự học của học sinh THCS gặp rất nhiều thuận lợi. Các trang web, các phần mềm Toán học hỗ trợ cho quả tình tự học, tự nghiên cứu, tự kiểm tra, giúp học sinh tự đánh giá được trình độ và kết quả tự học của bản thân.

Quan niệm về học, tự học 1. Khái niệm học Có nhiều định nghĩa về học, theo các tác giả Nguyễn Cảnh Toàn, Bùi Quang Tịnh, Bùi Thị Tuyết Khanh cho rằng có thể tiếp cận khái niệm học với hai quan niệm: Quan tâm đến kết quả cuối cùng đạt được là sản phẩm học và quan tâm đến quá trình học bằng cách tiếp cận về trí tuệ. Như vậy học, cốt lõi là tự học, là quá trình phát triển nội tại, trong đó chủ thể tự thể hiện và biến đổi mình, tự làm phong phú giá trị của mình bằng cách thu nhận, xử lý và biến đổi thông tin bên ngoài thành tri thức bên trong con người mình. Hoạt động học tập là một trong những hoạt động của con người, do đó nó cũng tuân theo cấu trúc tổng quát của hoạt động nói chung.

HS tiến hành hoạt động học nhằm lĩnh hội các kinh nghiệm xã hội, được thể hiện dưới dạng những tri thức, kỹ năng. Theo Phạm Minh Hạc có thể có hai cách học, do đó có hai dạng hoạt động khác nhau: Cách thứ nhất nhằm nắm lấy các kinh nghiệm, kỹ năng mới xem như là mục đích trực tiếp; cách thứ hai nhằm tiếp thu các kinh nghiệm và kỹ năng trong khi thực hiện các mục đích khác. Thông thường việc học của HS được diễn ra theo cả hai cách, hoạt động học mà ta nghiên cứu ở đây là hoạt động có mục đích theo cách thứ nhất.[12] 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm tự học Nếu học là quá trình tìm hiểu, thu nhận kiến thức và hình thành kỹ năng của bản thân thì tự học là sự chủ động, tích cực, độc lập tìm hiểu, lĩnh hội tri thức và hình thành kỹ năng cho mình.

Quá trình tự học cũng có phạm vi khá rộng: khi nghe giảng, đọc sách hay làm bài tập, cần tích cực suy nghĩ, ghi chép, sáng tạo nhằm rút ra những điều cần thiết, hữu ích cho bản thân. Tự học cũng có nhiều hình thức: có khi là tự mày mò tìm hiểu hoặc có sự chỉ bảo, hướng dẫn của thầy cô giáo… Dù ở hình thức nào thì sự chủ động tiếp nhận tri thức của người học vẫn là quan trọng nhất. Tự học có thể được nhìn từ góc độ nhận thức theo đó, nội dung cơ bản của khái niệm tự học: Tự học là hoạt động tự giác, độc lập của chính bản thân người học nhằm chiếm lĩnh tri thức, KN, kỹ xảo. và kinh nghiệm lịch sử xã hội loài người nói chung để đạt tới mục tiêu học tập của cá nhân.

Tự học cũng có thể được nhìn từ góc độ cách thức, biện pháp. Quan điểm này đề cập đến các thao tác và những phẩm chất cần thiết cho hoạt động TH của mỗi người, chúng được đặt trong tổng thể các yếu tố cấu thành của hoạt động TH. Tự học có nghĩa là học lấy một mình trong sách chứ không có người dạy”. Tóm lại, TH là hoạt động mang tính độc lập, cá nhân, đòi hỏi có ý thức tự giác cao, có thái độ đúng, có tính mục đích, có mục tiêu rõ ràng, có hệ thống KN tự học.

Tự học thể hiện sự tự điều khiển, tự điều chỉnh, tự kiểm tra việc học của chính mình theo hướng sáng tạo. Chủ tịch Hồ Chí Minh là một tấm gương sáng về TH. Người cho rằng: "Tự học là học một cách tự động” và "Phải biết tự động học tập”. Theo Người: "Tự động học tập" tức là TH một cách hoàn toàn tự giác, tự chủ, không đợi ai nhắc nhở, không cần ai giao nhiệm vụ, mà tự mình chủ động vạch kế hoạch học tập, rồi tự triển khai, thực hiện kế hoạch đó một cách tự giác, tự mình làm chủ thời gian học và việc kiểm tra đánh giá quá trình học của mình.

[23] Theo Nguyễn Cảnh Toàn, khả năng TH là khả năng tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (như quan sát, so sánh, phân tích, tổng 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.) và có khi cả cơ bắp (khi phải sử dụng công cụ), cùng các phẩm chất của mình, rồi cả động cơ, tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giới quan (như trung thực, khách quan, có chí tiến thủ, không ngại khó, ngại khổ, kiên trì, nhẫn nại, say mê khoa học,.) để chiếm lĩnh một lĩnh vực nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình. Khả năng đó cần phải được rèn luyện ngay từ khi HS còn ngồi trên ghế nhà trường. Vì vậy, quá trình dạy học phải bao hàm cả dạy TH. Dạy TH là quá trình hoạt động có điều khiển ít nhất ở hai cấp độ: quản lý và thực hiện.

Việc dạy TH đương nhiên chỉ có thể thực hiện được trong cách dạy học mà người học là chủ thể, tự họ hoạt động để đáp ứng nhu cầu của xã hội đã chuyển hoá thành nhu cầu của chính bản thân họ. [34] Theo Nguyễn Kỳ: "Tự học là tự đặt mình vào tình huống học, vào vị trí của người tự nghiên cứu, xử lý các tình huống, giải quyết các vấn đề đặt ra như nhận biết vấn đề, xử lý thông tin, tái hiện kiến thức, xây dựng các giải pháp giải quyết vấn đề xử lý tình huống".