phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị Luận đƣợc trình bày nội dung trong 3 chƣơng: - Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài. Xây dựng và tổ chức dạy học bộ câu hỏi định hƣớng bài học chƣơng nito – photpho nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh. Thực nghiệm sƣ phạm.
4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu ngoài nước 1. Các công trình nghiên cứu về tự học, năng lực tự học Trong lịch sử giáo dục đã có nhiều nhà nghiên cứu về tự học, ở từng giai đoạn tự học đƣợc đề cập dƣới các góc độ và hình thức khác nhau.
Thời cổ đại, Khổng Tử cho rằng: Trong dạy học phải biết phát huy tính tích cực của ngƣời học, đòi hỏi ngƣời học phải năng động, biết kết hợp học tập với suy nghĩ và biết phát huy khả năng TH trong quá trình học tập của bản thân. Đầu thế kỉ XIX, nhà giáo dục Mỹ John Dewey cho rằng: Tự học là việc HS chủ động và tích cực hoạt động để hiểu biết tri thức nhƣng vẫn tƣơng tác với GV. Trong quá trình dạy học, GV không chỉ trực tiếp giảng bài mà còn phải là ngƣời hƣớng dẫn, tổ chức, hỗ trợ, quan sát các biểu hiện nhận thức của HS trong quá trình học tập. Gần cuối của thế kỉ XX, R.
Retzke đã chủ biên cuốn sách “Học tập hợp lí” [22] với nội dung nhấn mạnh một trong những vai trò của quá trình học tập là làm phát triển con ngƣời. Và để hoàn thành nhiệm vụ học tập đạt kết quả đòi hỏi ngƣời học phải đấu tranh với bản thân và với tập thể một cách sáng tạo. Sharma và Shakti R.Ahmed trong tác phẩm “Phương pháp dạy học ở đại học” [23] đã nghiên cứu HĐTH nhƣ một PPDH hiệu quả - phƣơng pháp tự học (TH). Theo các tác giả, việc đầu tiên GV phải lồng ghép phƣơng pháp này vào công việc của chính mình, sau đó phải tìm ra đƣợc phƣơng thức hoạt động khuyến khích HS của mình TH.
Nhƣ vậy, qua các nghiên cứu tiêu biểu của các nhà giáo dục thế giới về TH, tôi nhận thấy: TH có ảnh hƣởng rất to lớn là yếu tố quyết định nâng cao chất lƣợng học tập. Các công trình nghiên cứu về câu hỏi dạy học, câu hỏi định hướng bài học Theo Geoff Petty trong tác phẩm “Dạy học ngày nay” [21] đã khẳng định dạy học muốn đạt hiệu quả phải đặt cho HS những hoạt động thử thách để họ áp dụng và kiểm tra việc học của họ. Các yếu tố quyết định đến chất lƣợng học tập của ngƣời học là hành động học tập của ngƣời học có mục tiêu rõ ràng và có phản hồi về thông tin của ngƣời học. Và ông cũng đã chứng minh rằng phƣơng pháp học tập tích cực sẽ giúp cải thiện thành tích của HS.
5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các nghiên cứu trong nước 1. Các công trình nghiên cứu về tự học, năng lực tự học Hoạt động tự học (HĐTH) ở Việt Nam đƣợc chú ý từ thời phong kiến khi mà giáo dục còn chƣa phát triển. NLTH đƣợc minh chứng bởi các cá nhân kiệt xuất, tự học thành tài.
Trƣớc đây, khi nền giáo dục nƣớc ta còn hạn chế thì vấn đề tự học, NLTH vẫn chƣa đƣợc quan tâm nghiên cứu. Từ những năm 90 của thế kỉ XX những nghiên cứu về tự học, NLTH đã đƣợc nhiều tác giả đề cập. Tác giả Trịnh Quốc Lập với bài viết: “Phát triển năng lực tự học trong hoàn cảnh Việt Nam” [12] đã khảo sát và kết luận các hoạt động học tập nên đƣợc thiết kế theo hƣớng tăng cƣờng năng lực tự học của ngƣời học, tức là dựa trên nguyên lí ngƣời học tự điều chỉnh học tập của chính mình qua việc đề ra kế hoạch học tập, thực hiện và điều chỉnh kế hoạch học tập và sau cùng là đánh giá kết quả và tiến trình học tập của chính mình. Trong chƣơng trình “giáo dục phổ thông tổng thể” [6] của Bộ Giáo Dục đã xác định: NLTH là một trong những năng lực chung cần đƣợc hình thành và phát triển cho HS trung học phổ thông (THPT).
Do vậy hình thành và phát triển năng lực tự học (NLTH) cho HS là một yêu cầu quan trọng trong việc nâng cao chất lƣợng dạy học. Tác giả Vƣơng Cẩm Hƣơng với bài viết “Thiết kế hoạt động tự học theo chuyên đề môn Hóa học nhằm phát triển năng lực tự học cho HS THPT” [9] đã khẳng định: “Năng lực tự học là khả năng tự suy nghĩ, hoạt động dựa trên sự phối hợp giữa kiến thức, kĩ năng và thái độ của người học để thực hiện có hiệu quả các hoạt động học tập”. Tác giả Lê Phú Thắng trong bài viết: “Xây dựng khái niệm Tự học trên cơ sở kế thừa thành tựu nghiên cứu của các nhà khoa học, nhà quản lí giáo dục thế giới và trong nước” [17] đã khẳng định: “Tự học là quá trình tự giác, tích cực, độc lập chiếm lĩnh tri thức, hình thành kĩ năng, kĩ xảo của chính bản thân người học”. Nhƣ vậy những nghiên cứu trong nƣớc đã chung một quan điểm đó là tự học là một quá trình học tập độc lập của ngƣời học.
Đồng thời các tác giả cũng đã liệt kê các biểu hiện của năng lực tự học nhƣ: Xác định đƣợc nhiệm vụ học tập, đánh giá và điều chỉnh đƣợc kế hoạch học tập, tự nhận ra và điều chỉnh những sai sót. Tự học có vai trò quan trọng, nó là yếu tố quyết định đến chất lƣợng học tập. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các công trình nghiên cứu về câu hỏi dạy học, câu hỏi định hướng bài học Câu hỏi dạy học và bộ câu hỏi định hƣớng bài học là một đề tài còn mới, chƣa đƣợc các nhà nghiên cứu quan tâm nhiều.
Tác giả Lê Phƣớc Lộc với bài viết: “Câu hỏi và việc sử dụng câu hỏi trong dạy học” [13] đã khẳng định trong quá trình dạy học ngƣời giáo viên phải sử dụng câu hỏi dạy học một cách gƣơng mẫu, có khoa học, vừa để tổ chức dạy học tốt, vừa để dạy cho HS cách sử dụng câu hỏi cho việc nhận thức kiến thức. Đề tài của tác giả Nguyễn Bá Phƣớc: “Thiết kế và sử dụng bộ câu hỏi định hướng bài học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng chương đại cương kim loại Hóa học lớp 12 trung học phổ thông” [15] và tác giả Hoàng Văn Quang với đề tài “Thiết kế và sử dụng bộ câu hỏi định hướng bài học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng phần dẫn xuất hiđrocacbon Hóa học lớp 11 trung học phổ thông” [16] đã thiết kế và sử dụng bộ câu hỏi định hƣớng bài học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng nhằm tích cực hóa hoạt động ngƣời học góp phần đổi mới phƣơng pháp dạy học (PPDH) Hóa học ở trƣờng phổ thông. Các tác giả đều nhận thấy vai trò quan trọng của BCHĐHBH trong việc tổ chức HĐTH cho HS, giúp HS đƣợc tham gia vào HĐTH. Sử dụng bộ câu hỏi định hƣớng bài học chính là một trong những biện pháp đổi mới PPDH nhằm phát triển NLTH cho HS, đặc biệt là NLTH.
Nhƣ vậy, trên cơ sở các thành tựu nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nƣớc về TH, phát triển NLTH, tôi nhận thấy để phát triển năng lực tự học cho HS, GV cần thay đổi phƣơng pháp giảng dạy, xây dựng kế hoạch dạy học (KHDH) phù hợp và có sử dụng PPDH tích cực trong giảng dạy, tạo không gian và thời gian cho HS đƣợc tham gia vào hoạt động TH, tạo cơ hội cho ngƣời học đƣợc hành động và có nhận xét, đánh giá, phản hồi thông tin cho ngƣời học. Do đó, để tạo cơ hội hành động cho HS và để HS đƣợc hoạt động tích cực, tôi đã chọn hƣớng nghiên cứu với đề tài: “Phát triển năng lực tự học cho học sinh thông qua dạy học bộ câu hỏi định hướng bài học chương nito – photpho, Hóa học 11”. Đặc thù đào tạo của các trƣờng phổ thông dân tộc nội trú 1. Hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú Hệ thống trƣờng phổ thông dân tộc nội trú (PTDTNT) đƣợc quy định tại Điều 4 Quy chế tổ chức và hoạt động của trƣờng phổ thông dân tộc nội trú ban hành kèm theo Thông tƣ 01/2016/TT-BGDĐT bao gồm: “Trường PTDTNT cấp huyện đào tạo cấp trung học cơ sở (THCS) được thành lập tại các huyện miền núi, hải đảo, vùng 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dân tộc và Trường PTDTNT cấp tỉnh đào tạo cấp trung học phổ thông (THPT) được thành lập tại các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung Ương” [4].
Mục tiêu, vai trò, tính chất của trường phổ thông dân tộc nội trú Mục tiêu, vai trò, tính chất của trƣờng PTDTNT đƣợc quy định tại Điều 2 Quy chế tổ chức và hoạt động của trƣờng phổ thông dân tộc nội trú ban hành kèm theo Thông tƣ 01/2016/TT-BGDĐT nhƣ sau: “Trường phổ thông dân tộc nội trú được Nhà nước thành lập cho con em dân tộc thiểu số, con em gia đình các dân tộc định cư lâu dài tại vùng có điều kiện kinh tế-xã hội đặc biệt khó khăn nhằm góp phần tạo nguồn đào tạo cán bộ và nguồn nhân lực có chất lượng cho vùng này. Trường phổ thông dân tộc nội trú có vai trò quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế-xã hội và củng cố an ninh, quốc phòng ở miền núi, vùng dân tộc thiểu số. Trường phổ thông dân tộc nội trú là loại hình trường chuyên biệt mang tính chất phổ thông, dân tộc và nội trú” [4]. Chính sách ưu tiên đối với trường phổ thông dân tộc nội trú Chính sách ƣu tiên đối với trƣờng PTDTNT đƣợc quy định tại Điều 7 Quy chế tổ chức và hoạt động của trƣờng phổ thông dân tộc nội trú ban hành kèm theo Thông tƣ 01/2016/TT-BGDĐT nhƣ sau: “Trường phổ thông dân tộc nội trú được ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị, bố trí giáo viên, nhân viên và ngân sách để đảm bảo thực hiện chương trình, nội dung giáo dục và các nội dung giáo dục đặc thù, việc dạy học, chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục học sinh.
Cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và học sinh của trường phổ thông dân tộc nội trú được hưởng chính sách ưu đãi theo quy định của Nhà nước ” [4]. Nhiệm vụ của trường phổ thông dân tộc nội trú Các nhiệm vụ của trƣờng PTDTNT đƣợc quy định tại Điều 3 Quy chế tổ chức và hoạt động của trƣờng phổ thông dân tộc nội trú ban hành kèm theo Thông tƣ 01/2016/TT-BGDĐT nhƣ sau: “Tuyển sinh đúng đối tượng theo chỉ tiêu kế hoạch được giao hằng năm.