Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Lý thuyết về tự học 1. Khái niệm tự học Tự học là tự mình động não, suy ngh , sử ụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp…) và có khi cả cơ bắp (sử ụng các phương tiện) cùng các phẩm chất, cả động cơ, tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giới quan, không ngại khó, ngại khổ, kiên trì, nhẫn nại, lòng say mê… để chiếm l nh một l nh vực khoa học nào đó, biến l nh vực đó thành sở hữu của mình. Theo tác giả guyễn Cảnh Toàn, tự học được định ngh a như sau: “Tự học là tự mình động não, suy ngh , sử ụng các năng lực trí tuệ: quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp, … và có khi cả cơ bắp cùng các phẩm chất của mình, rồi cả động cơ, tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giới quan để chiếm l nh một l nh vực nào đó của nhân loại, biến l nh vực đó thành sở hữu của mình”.
Từ những quan niệm về tự học nêu trên, có thể đưa ra khái niệm về tự học như sau: Tự học là người học tích cực chủ động, tự mình tìm ra tri thức kinh nghiệm b ng hành động của mình, tự thể hiện mình. Tự học là tự đặt mình vào tình huống học, vào vị trí nghiên cứu, xử lí các tình huống, giải quyết các vấn đề, thử nghiệm các giải pháp…Tự học thuộc quá trình cá nhân hóa việc học. Vai trò tự học ếu xây ựng được phương pháp tự học, đặc biệt là sự tự giác, ý chí tích cực chủ động sáng tạo s khơi ậy năng lực tiềm tàng, tạo ra động lực nội sinh to lớn cho người học. - Tự sắp xếp thời gian phù hợp với mình nhất, học bất cứ lúc nào, nơi đâu bạn thấy tiện lợi và hứng thú.
7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Tự khám phá ra điểm mạnh và sở thích của bản thân. - Học với tốc độ phù hợp với bạn. - Tìm thấy điều bạn say mê trong môn học, và biến việc học thành điều bạn thích, chứ không chỉ là ngh a vụ. - Học với bất kì ai bạn thích, học kết hợp với cách hoạt động khác.
- Tự chủ tìm kiếm và thu nạp thông tin, kiến thức ngoài giới hạn chương trình. hông giới hạn L bản thân người học. Tự học là một xu thế tất yếu, bởi vì quá trình giáo ục thực chất là quá trình biến người học từ khách thể giáo ục thành chủ thể giáo ục (tự giáo ục). Tự học giúp nâng cao kết quả học tập của học sinh và chất lượng giáo ục của nhà trường, là biểu hiện cụ thể của việc đổi mới PPDH ở các trường phổ thông.
Các mức độ tự học ói đến quá trình tự học là nói đến vai trò quan trọng của người học, tuy nhiên bên cạnh đó cũng vẫn có vai trò của người thầy. Căn cứ vào mức độ độc lập của việc học, có thể chia tự học thành các mức độ khác nhau. - Tự học hoàn toàn (không có GV): Thông qua tài liệu, qua tìm hiểu thực tế, học kinh nghiệm của người khác. HS gặp nhiều khó khăn o có nhiều l hổng kiến thức, HS khó thu xếp tiến độ, kế hoạch tự học, không tự đánh giá được kết quả tự học của mình.
Từ đó HS ễ chán nản và không tiếp tục tự học. - Tự học trong một giai đoạn của quá trình học tập: thí ụ như học bài hay làm bài tập ở nhà (khâu vận ụng kiến thức) là công việc thường xuyên của HS phổ thông. Để giúp HS có thể tự học ở nhà, GV cần tăng cường kiểm tra, đánh giá kết quả học bài, làm bài tập ở nhà của họ. - Tự học qua phương tiện truyền thông (học từ xa): HS được nghe GV giảng giải minh họa, nhưng không được tiếp xúc với GV, không được hỏi, không nhận được sự giúp đỡ khi gặp khó khăn.
Với hình thức tự học này, HS 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cũng không đánh giá được kết quả học tập của mình. - Tự học qua tài liệu hướng dẫn: Trong tài liệu trình bày cả nội ung, cách xây ựng kiến thức, cách kiểm tra kết quả sau m i phần, nếu chưa đạt thì chỉ ẫn cách tra cứu, bổ sung, làm lại cho đến khi đạt được (thí ụ học theo các phần mềm trên máy tính). Song nếu chỉ ùng tài liệu tự học HS cũng có thể gặp khó khăn và không biết hỏi ai. - Tự lực thực hiện một số hoạt động học dưới sự hướng dẫn chặt chẽ của GV ở lớp: Với hình thức này cũng đem lại kết quả nhất định.
Song nếu HS vẫn sử ụng SG như hiện nay thì họ cũng gặp khó khăn khi tiến hành tự học vì thiếu sự hướng ẫn về phương pháp học.1 ác hình thức thức tổ chức học sinh tự học Tự học trên lớp Để tổ chức hoạt động tự học ở trên lớp cho HS, GV có thể tiến hành một loạt các biện pháp như tạo môi trường học tập, tổ chức cho HS làm việc theo nhóm, kết hợp thảo luận toàn lớp, tăng cường việc giải các bài tập, sử ụng mô hình hóa, thông tin phản hồi nhanh nh m tích cực hóa hoạt động của HS trong quá trình tự học. Tự học ở nhà GV giao nhiệm vụ học tập cho HS thực hiện ở nhà, có thể hoạt động nhóm hoặc cá nhân. Các nhiệm vụ có thể là các bài tập, các bài thực hành thí nghiệm, các ự án học tập, … Tự học ở nhà giúp cho người học chuẩn bị bài mới, đồng thời cũng là để củng cố kiến thức đã học, vận ụng vào thực tiễn hay tìm tòi mở rộng để nâng cao kiến thức đã học. Tự học cá nhân Làm việc cá nhân là hoạt động của m i HS để tác động vào kiến thức.
M i cá nhân tự định hướng nhiệm vụ, tự nghiên cứu SG , quan sát phương tiện trực quan hay làm thí nghiệm ưới sự hướng ẫn của GV. Sau đó trao đổi kết quả với bạn bên cạnh hoặc với GV, từ đó hình thành kiến thức, k năng. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tự học theo nhóm Tổ chức ạy học theo nhóm kết hợp với thảo luận là giải pháp về tổ chức nh m đảm bảo quá trình học tập iễn ra tích cực và hiệu quả. Thông qua môi trường học tập hợp tác, HS không chỉ học được tri thức, kinh nghiệm, thái độ mà còn học được các k năng thực hành, k năng hợp tác.
goài ra, học tập theo nhóm kết hợp thảo luận toàn lớp còn giúp HS phát triển ý thức làm việc tập thể, phát huy trí tuệ tập th ể, phát huy tính tích cực học tập, năng lực tự học của HS, năng lực tổ chức, quản lý, tự quản của HS, tạo điều kiện cho m i HS có cơ hội để trải nghiệm. Lý thuyết năng lực tự học 1. Khái niệm năng lực ăng lực là khả năng vận ụng các kiến thức, kỹ năng, thái độ, niềm tin, giá trị… vào việc thực hiện các nhiệm vụ trong những hoàn cảnh cụ thể của thực tiễn. Khái niệm năng lực tự học ăng lực tự học là khả năng của bản thân người học tự giải quyết những vấn đề đặt ra một cách nhanh chóng và hiệu quả b ng cách áp dụng kiến thức đã l nh hội vào những tình huống, những hoạt động thực tiễn để tìm hiểu thế giới xung quanh và có khả năng biến đổi nó.
Những kĩ năng cần có khi tự học Tác giả guyễn Thị Thu Ba chia hoạt động tự học bao gồm các nhóm kỹ năng cơ bản sau [1]: - Kỹ năng định hướng: Trước tiên, để quá trình tự học iễn ra thành công người học cần thiết lập cơ sở định hướng của hành động. Để có được cơ sở định hướng, người học phải trả lời được các câu hỏi: Học nh m mục đích gì? Thái độ học tập ra sao? Học như thế nào? - Kỹ năng lập kế hoạch học tập: Mọi việc s ễ àng hơn nếu người học xác định được mục tiêu, nội ung và phương pháp học. Muốn vậy, người học 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phải xây ựng được kế hoạch học tập. Trên cơ sở bộ khung đã được thiết lập đó, người học có thể tiếp cận và chiếm l nh tri thức một cách ễ àng.
- Kỹ năng thực hiện kế hoạch: Muốn thực hiện thành công kế hoạch mình đã tạo lập, người học cần có một số kỹ năng sau: Tiếp cận thông tin: Lựa chọn và chủ động tiếp nhận thông tin từ nhiều nguồn khác nhau và từ những hoạt động đã được xác định như đọc sách, nghe giảng, xem truyền hình, tra cứu từ Internet, làm thí nghiệm… [1]. Xử lí thông tin: quá trình này có thể được tiến hành thông qua các kỹ năng ghi ch p, phân tích, đánh giá, tóm lược, tổng hợp, so sánh… Vận dụng tri thức, thông tin: thể hiện qua việc vận ụng thông tin tri thức khoa học để giải quyết các vấn đề liên quan như thực hành bài tập, thảo luận, xử lí các tình huống, viết bài thu hoạch… Trao đổi, phổ biến thông tin: việc trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ thông tin tri thức thông qua các hình thức: thảo luận, thuyết trình, tranh luận… là công việc cuối cùng của quá trình tiếp nhận tri thức. - Kỹ năng tự kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm: hi người học tự đánh giá được kết quả học tập của mình, người học s tự đánh giá được năng lực học tập của bản thân, hiểu được cái gì mình làm được, cái gì mình chưa làm được để từ đó có hướng phát huy hoặc khắc phục. Để phát triển được k năng ạy học GV cần lưu ý một số vấn đề sau: GV cần tạo cho HS niềm say mê môn học GV có thể ùng tiết ạy để giới thiệu về môn học, về những giá trị của môn học trong thực tiễn b ng những ví ụ minh họa cụ thể nh m kích thích động cơ học tập ở các em.
GV cần hướng dẫn cho HS cách xây dựng kế hoạch học tập từ ban đầu. gay từ tiết học đầu tiên của môn học hoặc tiết đầu tiên m i phần nội ung hoặc chương hoặc chuyên đề, GV nên đi giới thiệu sơ lược về chương trình, nội ung và phương pháp học một cách khái quát nhất để HS hiểu và từ đó HS xây ựng cho mình một kế hoạch học tập phù hợp với L và hoàn cảnh 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của mình.