Luận văn thạc sĩ vnu ued phát triển năng lực tư duy phê phán của học sinh trong dạy học chủ đề hoán vị chỉnh hợp tổ hợp chương trình lớp 11 ban nâng cao

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu phát triển năng lực tư duy phê phán cho học sinh qua dạy học hoán vị, chỉnh hợp, tổ hợp lớp 11 nâng cao.

• Tác giả: Phạm Thị Phương Thúy
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Anh Vinh
• Trường học: Trường Đại học Giáo Dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán
• Đề tài: Phát triển năng lực tư duy phê phán của học sinh trong dạy học chủ đề Hoán vị, chỉnh hợp, tổ hợp chương trình lớp 11 – ban nâng cao
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Tổng quan về đề tài nghiên cứu
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Trong nước
• 1.2. Mục tiêu giáo dục phổ thông. Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học
• 1.3. Nội dung Hoán vị, chỉnh hợp, tổ hợp trong chương trình lớp 11 - Ban nâng cao
• 1.4. Thực tiễn dạy học nội dung Hoán vị, chỉnh hợp, tổ hợp
• 1.5. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN TƯ DUY PHÊ PHÁN
• 2.1. Rèn luyện các thao tác tư duy cơ bản và kĩ năng phân tích sâu đề bài để tìm ra chiến lược giải
• 2.2. Cơ sở xây dựng biện pháp
• 2.3. Nội dung và thực hiện biện pháp
• 2.4. Rèn luyện kĩ năng đặt câu hỏi cho người khác và cho chính bản thân mình
• 2.5. Tạo cơ hội để học sinh tự trình bày lời giải và nhận xét đánh giá các kết quả
• 2.6. Tạo điều kiện để học sinh tự phát hiện và khắc phục sai lầm
• 2.7. Tăng cường các bài toán thực để học sinh rèn luyện khả năng giải và lựa chọn kết quả có thể chấp nhận được
• 2.8. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ MỘT SỐ GIÁO ÁN DẠY HỌC
• 3.1. Giáo án 1: Quy tắc đếm
• 3.2. Giáo án 2: Hoán vị, chỉnh hợp, tổ hợp
• 3.3. Giáo án 3: Ôn tập Hoán vị, chỉnh hợp, tổ hợp
• 3.4. Kết luận Chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 4.1. Mục đích thực nghiệm
• 4.2. Nội dung thực nghiệm. Tổ chức thực nghiệm. Đối tượng thực nghiệm
• 4.3. Phương pháp và tiến trình thực nghiệm
• 4.4. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 4.5. Kết luận Chương 4
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực tư duy phê phán trong dạy học

Phát triển năng lực tư duy phê phán là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, trong dạy học môn Toán, việc rèn luyện tư duy phê phán giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển khả năng phân tích, đánh giá và giải quyết vấn đề. Chủ đề hoán vị, chỉnh hợp, tổ hợp trong chương trình lớp 11 là một lĩnh vực đầy thách thức, đòi hỏi học sinh phải vận dụng tư duy phê phán để tìm ra giải pháp tối ưu cho các bài toán. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp học sinh phát triển năng lực này một cách hiệu quả.

1.1. Khái niệm và vai trò của tư duy phê phán trong giáo dục

Tư duy phê phán được hiểu là khả năng phân tích, đánh giá và đưa ra quyết định dựa trên các thông tin có sẵn. Trong giáo dục, tư duy phê phán giúp học sinh phát triển khả năng tự học, tự đánh giá và giải quyết vấn đề một cách độc lập. Việc rèn luyện tư duy phê phán không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn trang bị cho các em kỹ năng cần thiết cho cuộc sống.

1.2. Tình hình dạy học hoán vị chỉnh hợp tổ hợp hiện nay

Trong chương trình lớp 11, hoán vị, chỉnh hợp, tổ hợp là những nội dung quan trọng. Tuy nhiên, việc dạy học các chủ đề này thường gặp nhiều khó khăn. Học sinh thường cảm thấy bối rối khi tiếp cận các bài toán tổ hợp, dẫn đến việc thiếu tự tin trong việc giải quyết vấn đề. Do đó, cần có những phương pháp dạy học phù hợp để giúp học sinh phát triển tư duy phê phán.

II. Thách thức trong việc phát triển năng lực tư duy phê phán

Mặc dù việc phát triển năng lực tư duy phê phán trong dạy học hoán vị, chỉnh hợp, tổ hợp là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt phương pháp dạy học tích cực. Nhiều giáo viên vẫn sử dụng phương pháp truyền thống, dẫn đến việc học sinh không được khuyến khích tham gia vào quá trình học tập. Hơn nữa, sự thiếu hụt tài liệu và nguồn lực hỗ trợ cũng là một rào cản lớn.

2.1. Thiếu hụt phương pháp dạy học tích cực

Nhiều giáo viên vẫn còn lúng túng trong việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Điều này dẫn đến việc học sinh không được khuyến khích tham gia vào quá trình học tập, từ đó làm giảm khả năng phát triển tư duy phê phán.

2.2. Khó khăn trong việc tiếp cận kiến thức

Học sinh lớp 11 thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận các kiến thức mới, đặc biệt là các bài toán tổ hợp. Sự phức tạp của các bài toán này yêu cầu học sinh phải có khả năng tư duy sâu sắc và linh hoạt, điều này không phải ai cũng có thể đáp ứng.

III. Phương pháp phát triển năng lực tư duy phê phán hiệu quả

Để phát triển năng lực tư duy phê phán cho học sinh trong dạy học hoán vị, chỉnh hợp, tổ hợp, cần áp dụng một số phương pháp dạy học hiệu quả. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn khuyến khích các em tham gia tích cực vào quá trình học tập. Một số phương pháp có thể áp dụng bao gồm: phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp giải quyết vấn đề và phương pháp học tập dựa trên dự án.

3.1. Phương pháp thảo luận nhóm

Phương pháp thảo luận nhóm giúp học sinh trao đổi ý kiến, từ đó phát triển khả năng tư duy phê phán. Học sinh có thể học hỏi từ nhau và cùng nhau giải quyết các bài toán khó, tạo ra môi trường học tập tích cực.

3.2. Phương pháp giải quyết vấn đề

Phương pháp giải quyết vấn đề khuyến khích học sinh tìm ra nhiều cách tiếp cận khác nhau cho một bài toán. Điều này không chỉ giúp các em phát triển tư duy phê phán mà còn nâng cao khả năng sáng tạo trong học tập.

3.3. Phương pháp học tập dựa trên dự án

Phương pháp học tập dựa trên dự án giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Qua đó, các em có cơ hội phát triển tư duy phê phán khi phải đối mặt với các tình huống thực tế và tìm ra giải pháp cho các vấn đề phát sinh.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực trong dạy học hoán vị, chỉnh hợp, tổ hợp đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển được năng lực tư duy phê phán. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, khi học sinh được khuyến khích tham gia vào quá trình học tập, các em sẽ có khả năng giải quyết vấn đề tốt hơn và tự tin hơn trong việc đưa ra ý kiến.

4.1. Kết quả từ thực nghiệm sư phạm

Các kết quả từ thực nghiệm sư phạm cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực đã giúp học sinh nâng cao khả năng tư duy phê phán. Học sinh có thể giải quyết các bài toán tổ hợp một cách hiệu quả hơn và tự tin hơn trong việc đưa ra ý kiến.

4.2. Ứng dụng trong thực tiễn giảng dạy

Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực không chỉ giúp học sinh phát triển tư duy phê phán mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực. Giáo viên có thể dễ dàng theo dõi sự tiến bộ của học sinh và điều chỉnh phương pháp dạy học cho phù hợp.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Phát triển năng lực tư duy phê phán trong dạy học hoán vị, chỉnh hợp, tổ hợp là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển khả năng tư duy phê phán. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học mới để nâng cao chất lượng giáo dục.

5.1. Tầm quan trọng của tư duy phê phán trong giáo dục

Tư duy phê phán là một kỹ năng quan trọng trong giáo dục hiện đại. Nó giúp học sinh phát triển khả năng tự học, tự đánh giá và giải quyết vấn đề một cách độc lập.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học mới để nâng cao chất lượng giáo dục. Việc phát triển năng lực tư duy phê phán sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Toán và các môn học khác.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năng lực tư duy phản biện là yếu tố quyết định chất lượng học tập và năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trong thời đại kinh tế tri thức. Nhiều nghiên cứu giáo dục chỉ ra rằng tài năng chỉ có 1% do bẩm sinh và 99% phụ thuộc vào quá trình rèn luyện, tự học không ngừng. Trong chương trình Đại số và Giải tích lớp 11 Nâng cao, chủ đề Hoán vị, Chỉnh hợp và Tổ hợp đóng vai trò nền tảng cấu thành tư duy toán rời rạc và lý thuyết xác suất với thời lượng 8 tiết học trọng tâm. Tuy nhiên, nội dung này mang tính trừu tượng cao, không tuân theo các thuật toán rập khuôn như đại số giải tích truyền thống, khiến đa số học sinh gặp khó khăn trong việc mô hình hóa bài toán thực tế và thường xuyên nhầm lẫn giữa các cấu hình đếm.

Xuất phát từ thực trạng đó, đề tài tập trung xây dựng hệ thống biện pháp sư phạm nhằm phát triển năng lực tư duy phê phán cho học sinh trung học phổ thông thông qua quá trình dạy học chủ đề Hoán vị, Chỉnh hợp và Tổ hợp. Nghiên cứu được triển khai trong mốc thời gian 12 tháng từ tháng 11 năm 2016 đến tháng 10 năm 2017 tại trường Trung học phổ thông Trần Nhân Tông, huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định với quy mô khảo sát 140 học sinh khối 11. Luận văn hướng đến việc hoàn thiện cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng dạy học và kiểm chứng tính khả thi của các biện pháp tác động sư phạm. Kết quả nghiên cứu cung cấp giải pháp thực tiễn giúp nâng cao chất lượng giáo dục môn Toán, đáp ứng mục tiêu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông theo định hướng phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng tích hợp giữa lý thuyết nhận thức và các mô hình phát triển tư duy hiện đại:

• Thang phân loại mục tiêu giáo dục nhận thức Bloom (1956) và phiên bản cải tiến của Lorin Anderson (1999) gồm 6 cấp độ tư duy: Nhớ, Hiểu, Vận dụng, Phân tích, Đánh giá và Sáng tạo. Khung lý thuyết này phân định rõ giữa tri thức nội dung và tiến trình nhận thức, làm căn cứ thiết kế các nhiệm vụ học tập từ mức độ hiểu bản chất đến đánh giá giải thuật.
• Mô hình tư duy ba thành phần của Robert Sternberg: Phân định ranh giới và mối quan hệ tương hỗ giữa tư duy phê phán, tư duy sáng tạo và tư duy thực tiễn, trong đó tư duy phê phán giữ vai trò thẩm định tính logic và độ chính xác của các giả thuyết.
• Cấu trúc tư duy phê phán của Richard Paul và Linda Elder (cấu trúc Paul - Elder): Gồm 3 thành tố cốt lõi là phân tích tư duy, đánh giá tư duy và cải thiện tư duy, kết hợp quan điểm của John Dewey về sự suy xét cẩn trọng và hoài nghi tích cực.
• Các khái niệm toán học trọng tâm: Quy tắc cộng, quy tắc nhân, cấu hình hoán vị không lặp, hoán vị lặp, hoán vị vòng quanh với công thức Qn = (n - 1)!, chỉnh hợp và tổ hợp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng:

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu phân tầng kết hợp thuận tiện với 140 học sinh thuộc 3 lớp 11A4, 11A5 và 11A6 tại trường Trung học phổ thông Trần Nhân Tông, tỉnh Nam Định. Việc lựa chọn mẫu này bảo đảm tính đại diện cho các đối tượng học sinh có học lực từ trung bình đến khá giỏi ở khu vực nông thôn.
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Điều tra bằng bảng hỏi cấu trúc gồm các tiêu chí khảo sát thực trạng nhận thức, thu thập 182 lượt phản hồi; kết hợp phương pháp dự giờ quan sát sư phạm 6 tiết học và thực nghiệm giảng dạy 3 bộ giáo án can thiệp.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Thống kê mô tả và thống kê suy luận dựa trên kết quả bài kiểm tra 45 phút chuẩn hóa. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm định lượng chính xác sự tiến bộ trong tư duy giải toán, đo lường tần số, tần suất và hàm phân phối tần suất hội tụ tiến của điểm số trước và sau thực nghiệm sư phạm trong tiến trình 12 tháng nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng trên 140 học sinh lớp 11 mang lại các chỉ số phản ánh rõ nét thực trạng dạy học chủ đề Hoán vị, Chỉnh hợp và Tổ hợp:

• Sự áp đảo của phương pháp dạy học truyền thống: Phương pháp giáo viên thuyết trình chiếm tỷ lệ cao nhất với 76.9% (140 lượt ghi nhận), trong khi phương pháp học sinh tự nghiên cứu hoàn toàn chiếm 0%. Hoạt động nhóm và thuyết trình nhóm chỉ đạt 13.2%, cho thấy sự thụ động lớn trong việc tiếp cận tri thức mới.
• Mức độ lĩnh hội kiến thức còn nông cạn: 48.19% học sinh (80 em) thừa nhận chỉ hiểu bài ở mức không chắc chắn; tỷ lệ học sinh hiểu sâu sắc bản chất kiến thức chỉ đạt 1.2%, tương đương với tỷ lệ 1.2% học sinh hoàn toàn không hiểu bài.
• Khả năng tự lực giải toán rất hạn chế: Có tới 76% học sinh chỉ giải được bài tập khi có sự gợi ý định hướng từ giáo viên. Chỉ có khoảng 18.57% học sinh tự giải được bài toán độc lập nhưng đa phần chưa vững lý thuyết.
• Tần suất mắc sai lầm logic và nhầm lẫn công thức cao: 84.4% học sinh thỉnh thoảng hoặc thường xuyên xét thiếu trường hợp khi giải toán tổ hợp. Khoảng 79.2% học sinh thỉnh thoảng nhầm lẫn giữa quy tắc cộng và quy tắc nhân, và 12.99% học sinh thường xuyên nhầm lẫn giữa công thức chỉnh hợp và tổ hợp.
• Thái độ đối với môn học: 24.68% học sinh không yêu thích nội dung toán tổ hợp, và chỉ có 1.3% thực sự say mê chủ đề này.

Thảo luận kết quả

Thực tế khảo sát cho thấy nguyên nhân cốt lõi của việc học sinh gặp khó khăn không nằm ở dung lượng kiến thức mà do thói quen học vẹt công thức mà không hiểu bản chất ngoại diên và nội hàm của khái niệm. Dù có tới 52% học sinh đánh giá giáo viên giảng bài kỹ và dễ hiểu, nhưng nghịch lý là 48.19% học sinh vẫn không chắc chắn về kiến thức. Điều này phản ánh rõ việc truyền thụ một chiều làm triệt tiêu tính phản biện và năng lực tự kiểm tra giả thuyết của học sinh.

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa sinh động thông qua biểu đồ phân phối tần suất hội tụ tiến và bảng tham số đặc trưng của bài kiểm tra 45 phút. Trong biểu đồ so sánh trước và sau thực nghiệm sư phạm, đường cong phân phối điểm số của các lớp can thiệp dịch chuyển rõ rệt về phía các thang điểm 8, 9 và 10, đồng thời tỷ lệ điểm dưới trung bình giảm mạnh từ 15.6% xuống còn 3.2%. Khi được giáo viên định hướng bằng các câu hỏi gợi mở theo cấu trúc Paul - Elder, học sinh đã hình thành phản xạ tự phân tích điều kiện bài toán, biết đặt câu hỏi lật lại vấn đề và tự tìm ra ít nhất 2 hướng giải khác nhau cho cùng một bài toán phức tạp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát và thực nghiệm, đề tài đề xuất 4 nhóm biện pháp sư phạm trọng tâm:

• Rèn luyện các thao tác tư duy cơ bản và kỹ năng phân tích sâu đề bài: Giáo viên bộ môn Toán tổ chức hướng dẫn học sinh vạch rõ các yếu tố bản chất, phân biệt rõ cấu hình có thứ tự và không thứ tự. Mục tiêu giảm tỷ lệ học sinh nhầm lẫn giữa chỉnh hợp và tổ hợp xuống dưới 5% trong vòng 1 học kỳ.
• Thiết lập thói quen tự đặt câu hỏi và phản biện đa chiều: Áp dụng phương pháp vấn đáp kiểu Socrates trong mỗi tiết học 45 phút, khuyến khích học sinh chất vấn bạn học và tự vấn bản thân. Chỉ tiêu 100% học sinh tham gia đặt ít nhất 2 câu hỏi phản biện mỗi tuần trong khung thời gian 8 tuần liên tục.
• Tạo cơ hội tự phát hiện, phân tích và sửa chữa sai lầm: Tổ chuyên môn Toán - Tin xây dựng hệ thống bài tập chứa các lỗi ngụy biện logic hoặc phản ví dụ. Mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh tự phát hiện sai lầm và tự giác giải đúng bài toán từ 18.57% lên trên 60% sau 3 tháng can thiệp sư phạm.
• Tăng cường các bài toán gắn với bối cảnh thực tiễn: Biên soạn tối thiểu 15 bài toán thực tế mang tính thẩm mỹ cao trong chương trình 8 tiết học, kết hợp đổi mới kiểm tra đánh giá theo hướng tự luận mở, chiếm 30% tổng điểm đánh giá quá trình do nhà trường và giáo viên phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Giáo viên Toán trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp 3 giáo án mẫu chuẩn hóa (Quy tắc đếm; Hoán vị, Chỉnh hợp, Tổ hợp; Tiết ôn tập tổng hợp) cùng hệ thống 5 biện pháp sư phạm nhằm giảm 50% thời lượng thuyết trình thụ động, nâng cao chất lượng bài giảng.
• Tổ trưởng chuyên môn và cán bộ quản lý giáo dục: Sử dụng bộ 4 tiêu chí đánh giá năng lực tư duy phê phán làm công cụ đo lường chuẩn hóa trong các đợt thao giảng, thúc đẩy 100% giáo viên trong tổ đổi mới phương pháp dạy học.
• Học viên cao học và sinh viên Sư phạm Toán: Tham khảo khung lý thuyết kết hợp Bloom - Paul - Sternberg và quy trình xử lý dữ liệu thực nghiệm sư phạm trên mẫu 140 học sinh làm tài liệu phục vụ đề tài khóa luận và luận văn thạc sĩ.
• Học sinh lớp 11 và thí sinh ôn thi học sinh giỏi: Vận dụng quy trình 4 bước kiểm tra giả thuyết và kỹ thuật phân tích trường hợp để xử lý chính xác 100% các bài toán đếm phức tạp, tránh các bẫy logic thường gặp trong các kỳ thi.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao học sinh thường gặp khó khăn và nhầm lẫn khi học hoán vị, chỉnh hợp và tổ hợp? Theo khảo sát 140 học sinh, có tới 79.2% thỉnh thoảng nhầm lẫn và 12.99% thường xuyên nhầm giữa quy tắc cộng và nhân. Nguyên nhân chính là do bài toán tổ hợp được phát biểu bằng ngôn ngữ tự nhiên, không có công thức giải mẫu rập khuôn nên đòi hỏi học sinh phải có năng lực phân tích bản chất sắp thứ tự hay không sắp thứ tự.

• Năng lực tư duy phê phán trong môn Toán được đo lường qua những tiêu chí nào? Luận văn xác lập 4 tiêu chí cốt lõi: khả năng phân tích đúng đắn yêu cầu bài toán, năng lực đặt câu hỏi và tranh luận logic, kỹ năng phát hiện và sửa chữa sai lầm, cùng khả năng tìm tòi nhiều cách giải tối ưu. Khảo sát ghi nhận 51.95% học sinh đánh giá cao việc được trao quyền tự trình bày và đánh giá bài giải trên lớp.

• Giáo viên có thể ứng dụng ngay các kết quả nghiên cứu vào tiết dạy thực tế không? Giáo viên hoàn toàn có thể áp dụng ngay 3 giáo án mẫu đã được thiết kế chi tiết cho khung chương trình 8 tiết học của lớp 11. Các tình huống có vấn đề và hệ thống câu hỏi gợi mở trong giáo án giúp 76% học sinh vốn cần sự trợ giúp có thể từng bước tự xây dựng thuật toán giải toán độc lập.

• Tư duy phê phán và tư duy sáng tạo trong học Toán có mối liên hệ như thế nào? Hai loại hình tư duy này gắn bó chặt chẽ theo mô hình 3 thành phần của Robert Sternberg. Trong giải toán tổ hợp, tư duy phê phán đóng vai trò sàng lọc, loại bỏ 100% các lập luận sai và thiếu trường hợp, tạo tiền đề vững chắc cho tư duy sáng tạo phát hiện ra từ 2 phương án giải bài toán mới lạ.

• Việc rèn luyện tư duy phê phán có gây quá tải thời gian trong tiết học 45 phút không? Phương pháp không làm phát sinh thêm thời gian mà thực hiện tái cấu trúc 76.9% thời lượng thuyết trình thụ động sang các hoạt động tương tác nhóm 5 đến 7 phút. Cách làm này giúp học sinh khắc phục sai lầm ngay tại lớp, nâng cao hiệu quả tiếp thu bài học mà không gây áp lực về phân phối chương trình.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tư duy phê phán dựa trên thang nhận thức Bloom cải tiến, mô hình Sternberg và cấu trúc Paul - Elder.
• Đã khảo sát thực trạng trên 140 học sinh lớp 11, chỉ rõ 84.4% học sinh mắc lỗi xét thiếu trường hợp và 76.9% giờ học còn mang nặng tính thuyết trình một chiều.
• Đề xuất thành công 5 biện pháp sư phạm đồng bộ kèm theo 3 bộ giáo án thực nghiệm cho chủ đề Hoán vị, Chỉnh hợp, Tổ hợp trong khung thời lượng 8 tiết học.
• Lộ trình 12 tháng tiếp theo hướng tới việc chuyển giao và mở rộng áp dụng bộ tài liệu tại các trường trung học phổ thông trên toàn tỉnh Nam Định và các địa phương lân cận.
• Quý thầy cô giáo, nhà nghiên cứu và các bạn học sinh hãy tham khảo, áp dụng ngay các biện pháp sư phạm từ luận văn để tối ưu hóa hiệu quả dạy học môn Toán.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu, có diễn biến và có kết thúc". Từ đây chúng ta có thể hiểu tư duy được phân chia thành các khâu, các hoạt động, mà trong các khâu này, mỗi một hành động tư duy sẽ làm biến đổi mối quan hệ của chủ thể với khách thể, kích thích sự diễn biến của tình huống có vấn đề đều kích thích sự chuyển biến tiếp theo của quá trình tư duy. Tư duy thường bắt đầu từ một vấn đề, từ sự ngạc nhiênhay một câu hỏi, từ sự thắc mắc hay từ một mâu thuẫn nào đó lôi cuốn cá nhân vào hoạt động tư duy. Những vấn đề đó được gọi là tình huống có vấn đề.

Để một vấn đề trở thành tình huống có vấn đề, đòi hỏi chủ thể phải có nhu cầu, có mong muốn giải quyết vấn đề đó. Mặt khác, chủ thể cũng phải có tri thức cần thiết có liên quan thì việc giải quyết vấn đề mới có thể diễn ra, quá trình tư duy mới được diễn ra. Quá trình tư duy được nhà tâm lý học Xô-viết K.Platonov phân chia thành các giai đoạn hết sức cụ thể, các giai đoạn này được diễn ra một cách hết sức nhanh, thậm chí như sự tự động hóa. Đặc biệt, trong các giai đoạn này, các thao tác tư duy đều được diễn ra một cách tự động.

11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các giai đoạn của quá trình tư duy (1). Kết thúc (I): Khi giả thuyết bị phủ định, có thể hình thành giải thuyết mới. (II): Khi hình thành giả thuyết mới vẫn bị phủ định, lúc này cần phải nhận thức lại vấn đề từ đầu.

Quá trình tư duy mới. (III): Khi có kết quả, cần phải được kiểm tra lại, đối chiếu lại. Giai đoạn nhận thức vấn đề: Khi gặp hoàn cảnh có vấn đề, chủ thể tư duy nhận thức nó và đặt ra vấn đề cần giải quyết, trên cơ sở đó đề ra nhiện vụ của quá trình tư duy. Giai đoạn xuất hiện các liên tưởng: Đây là giai đoạn huy động vốn tri thức, kinh nghiệm có liên quan đến vấn đề làm xuất hiện trong đầu chủ thể tư duy những mối liên tưởng xung quanh vấn đề cần giải quyết.

12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Giai đoạn sàng lọc các liên tưởng và hình thành giả thuyết: Trong giai đoạn này, chủ thể tư duy gạt bỏ những liên tưởng không cần thiết, đưa ra những phương án giải quyết có thể có đối với nhiệm vụ tư duy. Giai đoạn kiểm tra giả thuyết: Kết quả của việc kiểm tra sẽ dẫn đến sự khẳng định, phủ định hay chính xác hóa giả thuyết. Nếu tất cả các giả thuyết đều bị phủ định thì một quá trình tư duy mới lại bắt đầu từ đầu. Giai đoạn giải quyết nhiệm vụ: Khi giả thuyết (tức là cách giải quyết nhiệm vụ có thể có) đã được khẳng định thì nó sẽ được thực hiện, nghĩa là đi đến câu trả lời cho vấn đề được đặt ra.

Đặc điểm của tư duy Tính có vấn đề của tư duy: Tư duy chỉ nẩy sinh khi gặp hoàn cảnh có vấn đề. Đó là những tình huống mà ở đó nảy sinh những mục đích mới và những phương tiện, phương pháp hoạt động cũ đã có trước đây trở nên không đủ (mặc dù là cần thiết), để đạt được mục đích đó. Nhưng muốn kích thích được tư duy thì hoàn cảnh có vấn đề phải được cá nhân nhận thức đầy đủ, được chuyển thành nhiệm vụ tư duy của cá nhân – nghĩa là cá nhân phải xác định được cái gì đã biết, cái gì chưa biết, cần phải tìm và có nhu cầu tìm kiếm. Tính gián tiếp của tư duy:Tư duy phản ánh phản ánh sự vật hiện tượng một các gián tiếp bằng ngôn ngữ.

Tư duy được biểu hiện trong ngôn ngữ.