Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Vấn đề tư duy, năng lực tư duy, năng lực tư duy biện chứng duy vật là chủ đề luôn được nhiều nhà khoa học trên thế giới và trong nước quan tâm nghiên cứu. Hiện nay, có nhiều công trình khoa học nghiên cứu liên quan đến vấn đề này đã được công bố rộng rãi trên tài liệu, sách, tạp chí, luận án. Các công trình khoa học liên quan đến vấn đề này không chỉ dừng lại ở góc độ nghiên cứu lý luận về nguồn gốc, bản chất, đặc trưng của tư duy và năng lực tư duy BCDV mà còn đi sâu nghiên cứu phân tích, luận giải, vận dụng giải quyết vấn đề thực tiễn trên các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội nói chung và hoạt động quân sự, quốc phòng nói riêng.
Chẳng hạn, có nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu về tư duy BCDV trong hoạt động kinh tế, giáo dục - đào tạo, quốc phòng, an ninh, đối ngoại. Tuy nhiên cho đến nay, vấn đề phát triển năng lực tư duy BCDV vẫn là chủ đề hấp dẫn, còn nhiều nội dung cần được tiếp tục nghiên cứu bổ sung, vận dụng và làm sáng tỏ. Trong khuôn khổ đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án, nghiên cứu sinh xin trình bày khái lược về tình hình nghiên cứu trên phương diện lý luận về tư duy và thực trạng năng lực tư duy BCDV, giải pháp phát triển năng lực tư duy BCDV. Công trình nghiên cứu liên quan đến những vấn đề lý luận về phát triển năng lực tư duy biện chứng duy vật Cho đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học được công bố đề cập đến vấn đề lý luận về phát triển năng lực tư duy BCDV.
Ở đây nghiên cứu sinh chỉ lược khảo một số công trình tiêu biểu tập trung nghiên cứu năng lực tư duy, phát triển năng lực tư duy BCDV dưới góc độ triết học. Rodentan trong cuốn sách: Nguyên lý lôgic biện chứng, Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội, năm 1962, được bố cục gồm 9 chương, dưới góc độ của khoa học lôgic đã nghiên cứu vạch rõ phạm vi, đối tượng nghiên cứu của lôgic biện chứng, kiến thức cơ bản hình thức và quy luật của tư duy, vai trò của lôgic học đối với quá trình tư duy, phân biệt lôgic hình thức và lôgic biện chứng, những hạn chế n tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com moi 6 của lôgic hình thức. Ông khẳng định rằng, biện chứng là lôgic của sự biến hóa, phát triển, nên nó khắc phục được tính hạn chế của lôgic hình thức; nó mở đường cho tính năng động, mềm dẻo của quá trình tư duy phản ánh sự vận động, phát triển của bản thân hiện thực. Bên cạnh đó, ông còn phân tích sâu sắc mối quan hệ giữa tư duy và hiện thực khách quan.
Ông khẳng định rằng: những quy luật lôgic không thuần túy là những quy luật của bản thân tư duy mà suy cho cùng là phản ánh tính quy luật của thế giới hiện thực. Tư duy BCDV là tư duy phản ánh sự vật, hiện tượng trong tính hiện thực khách quan vốn có của nó, diễn tả lôgic khách quan của sự vận động, phát triển bằng lôgic của các khái niệm, phán đoán, suy lý, tư duy BCDV phải dựa vào quy luật của sự phát triển biện chứng, đó chính là quy luật của phép biện chứng, đồng thời là những quy luật của TDBC và lôgic biện chứng. Trong cuốn sách Lôgic học, tác giả Gorki Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội, 1974, được bố cục thành 10 chương đã nêu ra đối tượng, ý nghĩa nghiên cứu, nội dung cơ bản của lôgic học, tác giả cho rằng, chỉ có thể tư duy đúng đắn khi chúng ta vận dụng những tư tưởng có nội dung chân thực đã được chứng minh phù hợp với những quy luật của lôgic học. Đánh giá về vai trò của lôgic học tác giả cho rằng, các quy luật của lôgic hình thức có vai trò quan trọng trong tư duy và nhận thức khoa học; nó giúp cho chủ thể nhận thức khắc phục được sai lầm để nâng cao trình độ và năng lực tư duy, phản ánh chính xác hiện thực khách quan.
Séptulin trong cuốn: Phương pháp nhận thức biện chứng, Nhà xuất bản sách giáo khoa Mác - Lênin, Hà Nội, 1987, bố cục thành 7 chương với 12 nguyên tắc nhận thức biện chứng, tác giả đã đi sâu phân tích chức năng phương pháp luận của triết học Mác - Lênin, khẳng định và lý giải phép biện chứng với tư cách là phương pháp nhận thức và cải tạo thế giới. Ông đã phân tích và tập trung luận giải bản chất, những nguyên tắc của phương pháp tư duy BCDV, trên cơ sở đó đề ra những yêu cầu, định hướng đối với chủ thể nhận thức trong quá trình nghiên cứu khách thể; đồng thời chỉ ra mối li ên hệ giữa phương pháp biện chứng với phương pháp của khoa học cụ thể. Ông khẳng định rằng, nhận thức, phương pháp nhận thức biện chứng là kết quả của lịch sử phát triển nhận thức; các quy luật của hoạt động nhận thức được thể hiện qua các quy luật, n tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com moi 7 phạm trù của phép biện chứng trong quá trình nhận thức và cải tạo thế giới chủ thể tư duy phải tuân thủ các nguyên tắc của phép biện chứng. Tập thể tác giả thuộc Viện Triết học; Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô (cũ), Trong cuốn sách: Lịch sử phép biện chứng, chịu trách nhiệm xuất bản là tác giả Ê.
Ôidécman, gồm 6 tập, Nxb CTQG, Hà Nội, năm 1998, đã tập trung phân tích sự phát triển của phép biện chứng gắn liền với sự hình thành, phát triển của tư duy biện chứng; đã chỉ ra phép BCDV là hình thức phát triển cao nhất của tư duy biện chứng, các tác giả đã khái quát hệ thống lịch sử đấu tranh giữa hai phương pháp tư duy: phương pháp tư duy biện chứng và phương pháp tư duy siêu hình, sự chiến thắng của phương pháp tư duy BCDV. Các tác giả cũng chỉ rõ tính chất phản khoa học của phép biện chứng duy tâm, làm sáng tỏ sự phụ thuộc của tư duy BCDV vào điều kiện kinh tế xã hội và các thành tựu khoa học; đồng thời công trình đã khẳng định tính đúng đắn, khoa học, cách mạng của tư duy BCDV trong việc nhận thức, lý giải vấn đề thực tiễn đặt ra. Các tác giả Lê Hữu Nghĩa và Phạm Duy Hải trong cuốn, Tư duy khoa học trong giai đoạn cách mạng khoa học - công nghệ, Nhà xuất bản CTQG, Hà Nội, 1998, được trình bày với 2 chương, các tác giả đã tập trung phân tích và làm sáng tỏ vấn đề tư duy, bản chất, đặc điểm chủ yếu của tư duy khoa học cũng như một số đặc trưng của tư duy khoa học trong giai đoạn cách mạng khoa học công nghệ: tính trừu tượng, khái quát cao; tính đa dạng; tốc độ nhanh; tính khổng lồ và tính nhân văn của tư duy khoa học ngày nay. Trên cơ sở đó, các tác giả đã tập trung làm rõ vai trò quan trọng của việc phát huy tư duy khoa học trong giai đoạn hiện nay.
Nguyễn Trọng Chuẩn và Đỗ Minh Hợp trong cuốn sách: Vấn đề tư duy trong triết học Hêghen, Nhà xuất bản CTQG, Hà Nội, 1999, các tác giả trên đã tập trung phân tích, phê phán quan điểm sai lầm của Hêghen về tư duy, chỉ ra những sai lầm cần phê phán và loại bỏ; khẳng định “hạt nhân hợp lý” của nó cho sự ra đời của tư duy khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin sau này. Trong công trình khoa học: “Vấn đề rèn luyện và nâng cao năng lực tư duy cho cán bộ trong điều kiện hiện nay”, Tạp chí Lý luận Chính trị, số 12/2006, tác giả Nguyễn Trọng Chuẩn đã khẳng định rằng, vấn đề cơ bản của triết học, nhất là triết học hiện đại là mối quan hệ biện chứng giữa tư duy và tồn tại. Vì vậy khái niệm tư duy là một trong những khái niệm trung n tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com moi 8 tâm của triết học, sự hình thành, phát triển, nghiên cứu nó đã diễn ra trong suốt quá trình phát triển của lịch sử triết học. Tư duy đó vận động, biến đổi, phát triển ra sao còn phụ thuộc vào năng lực của chủ thể nhận thức, tức là năng lực con người đang tiến hành hoạt động nhận thức.
Trong nhận thức và hoạt động thực tiễn, người cán bộ không thể chỉ dựa vào tư duy cảm tính mà cần chủ động thu nhận, phân tích, xử lý thông tin, để từ đó lựa chọn và đưa ra các quyết định tối ưu nhằm đạt được mục đích, thực hiện các nhiệm vụ được giao trên cơ sở tư duy lý tính. Nguyễn Văn Dũng trong công trình: Phát triển năng lực tư duy lý luận của cán bộ chính trị cấp trung đoàn Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay, Luận án tiến sĩ Triết học, Học viện CTQS, Hà Nội, 2001, tác giả đã nghiên cứu và làm sáng tỏ bản chất, đặc điểm cơ bản của tư duy, phát triển năng lực tư duy lý luận ở đội ngũ cán bộ chính trị cấp trung đoàn. Theo tác giả NLTD lý luận của cán bộ chính trị cấp trung đoàn gồm 05 yếu tố: năng lực nhận thức; năng lực vận dụng lý luận; năng lực tổng kết thực tiễn quân sự; năng lực kết hợp giữa trí tuệ với phẩm chất nhân cách và năng lực đấu tranh tư tưởng lý luận. Tác giả đề xuất ba giải pháp cơ bản để phát triển NLTD cho đội ngũ cán bộ này.IIencôv trong cuốn: Lôgic học biện chứng, Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin, 2003, trong 3 phần tác giả đã trình bày các vấn đề lịch sử và lý luận về tư duy biện chứng dưới dạng bút ký.
Ông đã phân tích, luận chứng một cách có hệ thống, sâu sắc về cuộc tranh luận trong lịch sử triết học giữa các trào lưu triết học duy vật và duy tâm, biện chứng và siêu hình về bản chất của tư duy và khoa học về tư duy. Trên cơ sở đó, ông đã chỉ ra sai lầm, hạn chế cũng như những đóng góp của các nhà triết học trong việc giải quyết vấn đề bản chất của tư duy và đối tượng của lôgic học. Ông dẫn lời V.Lênin và khẳng định, lôgic học biện chứng “Không chỉ là khoa học về “tư duy” mà còn là khoa học về sự phát triển của tất cả các sự vật, vật chất lẫn tinh thần”.