ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM KHOA LỊCH SỬ KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC ĐỀ TÀI: PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ CHỦ VÀ TỰ HỌC CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “ MỘT SỐ NỀN VĂN MINH TRÊN ĐẤT NƢỚC VIỆT NAM ( TRƢỚC 1858)” CHƢƠNG TRÌNH LỊCH SỬ LỚP 10 TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Hoài Thƣơng Chuyên ngành: Sƣ phạm Lịch Sử Lớp: 19SLS Ngƣời hƣớng dẫn: Th. Đặng Thị Thùy Dƣơng Đà Nẵng, tháng 5 năm 2023 LỜI CẢM ƠN CỦA TÁC GIẢ Trải qua những năm tháng học tại Trƣờng Đại học sƣ phạm – Đại học Đà Nẵng, em đã đƣợc trang bị những kiến thức - kĩ năng chuyên môn nghề nghiệp từ sự quan tâm chỉ bảo từ thầy cô giáo trong nhà trƣờng. Ngoài ra, thầy cô cũng là ngƣời truyền ngọn lửa nhiệt huyết đến với các bạn sinh viên trong và ngoài nhà trƣờng.
Đây chính là hành trang quý báu cho những bƣớc đi đầu tiên trong sự nghiệp trồng ngƣời. Em xin chân thành cảm ơn BCN khoa Lịch sử, quý thầy cô giáo đã giúp đỡ em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp một cách tốt nhất. Vì thời gian tìm hiểu có hạn cũng nhƣ lƣợng kiến thức lẫn kinh nghiệm thực tế của em còn nhiều hạn chế nên nội dung khóa luận tốt nghiệp không thể tránh khỏi những thiếu sót, vì vậy, em mong nhận đƣợc những ý kiến đóng góp của quý thầy cô giáo để em có thể hoàn thiện hơn. Cuối cùng em xin kính chúc sức khỏe đến quý thầy cô giáo Trƣờng Đại học sƣ phạm – Đại học Đà Nẵng.
Em xin chân thành cảm ơn. Sinh viên Nguyễn Thị Hoài Thương 1 MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .6 DANH MỤC CÁC BẢNG.7 DANH MỤC BIỂU ĐỒ .8 DANH MỤC HÌNH ẢNH. Lý do chọn đề tài. Lịch sử nghiên cứu vấn đề.
Các công trình nghiên cứu nƣớc ngoài. Các công trình nghiên cứu trong nƣớc. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu.
Phạm vi nghiên cứu:. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu:. Nhiệm vụ nghiên cứu:.
Cơ sở phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu. Đóng góp của khóa luận. Cấu trúc của khóa luận .18 CỞ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ CHỦ VÀ TỰ HỌC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Các khái niệm liên quan đến đề tài.
Cấu trúc năng lực tự học. Các thành tố và yếu tố tác động đến năng lực tự chủ và tự học trong dạy học lịch sử ở trƣờng trung học phổ thông. Mối liên hệ giữa phát triển năng lực tự chủ và tự học và năng lực chuyên biệt của bộ môn lịch sử ở trƣờng trung học phổ thông. Vai trò và ý nghĩa của việc phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học sinh.
Cơ sở thực tiễn. Mục đích điều tra. Đối tƣợng, phạm vi điều tra. Phƣơng pháp điều tra.
Nội dung điều tra. Xử lí kết quả điều tra và rút ra kết luận về thực trạng vấn đề tổ chức hoạt động thực nghiệm cho HS trong dạy học lịch sử ở trƣờng trung học phổ thông .53 NỘI DUNG KIẾN THỨC CHỦ ĐỀ “MỘT SỐ NỀN VĂN MINH TRÊN ĐẤT NƢỚC VIỆT NAM (TRƢỚC NĂM 1859) ”LỊCH SỬ LỚP 10 ĐƢỢC KHAI THÁC ĐỂ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ CHỦ VÀ TỰ HỌC CHO HỌC SINH. Khái quát chủ đề “Một số nền văn minh trên đất nƣớc Việt Nam (trƣớc năm 1858)” lịch sử lớp 10 ở trƣờng trung học phổ thông. Yêu cầu cần đạt, mục tiêu của chủ đề “Một số nền văn minh trên đất nƣớc Việt Nam (trƣớc năm 1858)” lịch sử lớp 10.
Nội dung cơ bản chủ đề “Một số nền văn minh trên đất nƣớc Việt Nam (trƣớc năm 1858)” trong dạy học lịch sử lớp 10 ở trƣờng trung học phổ thông. Bảng tổng hợp những kiến thức của chủ đề “Một số nền văn minh trên đất nƣớc Việt Nam trƣớc năm 1858” có ƣu thế để phát triển năng lực tự chủ và tự học của học sinh.84 PHƢƠNG PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ CHỦ VÀ TỰ HỌC CỦA HỌC SINH TRỌNG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “MỘT SỐ NỀN VĂN MINH TRÊN ĐẤT NƢỚC VIỆT NAM ( TRƢỚC NĂM 1858)”, LỊCH SỬ 10 Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Nguyên tắc phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học sinh. Phù hợp với mục tiêu dạy học.
Vận dụng linh hoạt và đa dạng các biện pháp phát triển năng lực tự chủ và tự học. Đảm bảo tính vừa sức và thực tiễn. Phát triển năng lực tự chủ và tự học một cách thƣờng xuyên và liên tục. Kiểm tra đánh gá thƣờng xuyên năng lực tự chủ và tự học cho học sinh.
Các biện pháp phát triển năng lực tự chủ và tự học cho học sinh. Tạo động cơ tự học lịch sử cho học sinh. Biện pháp hƣớng dẫn học sinh lĩnh hội kiến thức về phƣơng pháp tự học bộ môn. Biện pháp hƣỡng dẫn học sinh luyện tập kĩ năng tự học.
Thực nghiệm sƣ phạm. Mục tiêu của thực nhiệm sƣ phạm. Đối tƣợng thực nghiệm sƣ phạm. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm.
Kết quả thực nghiệm.120 4 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .126 5 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT CNTT Công nghệ thông tin DH Dạy học DHLS Dạy học Lịch sử GD Giáo dục GV Giáo viên HS Học sinh KN Kỹ năng LS Lịch sử NL Năng lực NLTC và TH Năng lực tự chủ và tự học PPDH Phƣơng pháp dạy học PPTH Phƣơng pháp tự học SGK Sách giáo khoa TC Tự chủ TH Tự học THLS Tự học lịch sử THPT Trung học phổ thông THPT Trung học phổ thông TNSP Thực nghiệm sƣ phạm 6 DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Các thành tố của NLTC và TH Bảng 1. Chỉ số hành vi của NLTC và TH Bảng 1. Tiêu chí chất lƣợng của các chỉ số hành vi của NLTC và TH Bảng 3.
Quy trình luyện tập KN TH của HS. 7 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2. Biểu đồ tổng hợp ý kiến của GV về đánh giá NLTC và TH của HS Biểu đồ 2. Biểu đồ Tổng hợp ý kiến của HS về ý nghĩa của việc THLS.
8 DANH MỤC HÌNH ẢNH Hình 3. Sơ đồ phát triển của văn minh Đại Việt. Sông Hồng – đoạn chảy qua địa phận Hà Nội ngày nay.Lý do chọn đề tài. Trong thời đại công nghệ 4.0 hiện nay, đòi hỏi mỗi quốc gia muốn trở thành một nƣớc công nghiệp, hiện đại và hội nhập thì phải thực hiện một nhiệm vụ quan trọng đó chính là xây dựng và phát triển nguồn nhân lực chất lƣợng cao.
Trƣớc yêu cầu bức thiết nêu trên, đòi hỏi ngành giáo dục của mỗi quốc gia phải không ngừng đổi mới để phát huy tối đa tiềm năng, trí tuệ của ngƣời học, giúp ngƣời học có đƣợc những kiến thức, kỹ năng cần thiết để có thể chủ động trong việc chiếm lĩnh tri thức suốt đời. Không đứng ngoài xu hƣớng phát triển đó của giáo dục thời đại, tại Hội nghị Trung ƣơng 8 khóa XI về định hƣớng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Việt Nam đã nhấn mạnh giáo dục Việt Nam cần chú ý đến việc “đa dạng hóa nội dung, tài liệu học tập, đáp ứng yêu cầu của các bậc học, các chƣơng trình giáo dục, đào tạo và nhu cầu học tập suốt đời của mọi ngƣời. Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phƣơng pháp dạy và học theo hƣớng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của ngƣời học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để ngƣời học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực.
Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học.” Cụ thể hóa tinh thần chỉ đọa nêu trên, tại Thông tƣ 32/2018/TT-BGDĐT ban hành Chƣơng trình giáo dục phổ thông tổng thể cũng nhƣ chƣơng trình giáo dục phổ thông môn lịch sử đã xác định đƣợc 10 năng lực cốt lõi và 5 phẩm chất cần phát triển cho học sinh. Tất cả các năng lực và phẩm chất đều chứa đựng yếu tố quan trọng. Và NLTC và TH là một trong những năng lực cần phải hình thành và phát triển cho mọi học sinh.
Việc phát triển NLTC và TH có vai trò quan trọng trong dạy học ở trƣờng THPT. TC và TH là một bộ phận cấu thành phƣơng pháp học, đây là cầu nối giữa học tập và nghiên cứu khoa học. Việc bồi dƣỡng năng lực trong học 10 tập cho học sinh cần thực hiện nguyên tắc “Học sinh làm trung tâm” để phù hợp với yêu câu và mục tiêu đã đặt ra trong chƣơng trình giáo dục. Chủ đề lịch sử Việt Nam “Một số nền văn minh trên đất nƣớc Việt Nam (trƣớc 1858)”.
Với nội dung cốt lõi là tìm hiểu về các nền văn minh cổ trên đất nƣớc Việt Nam có những ƣu thế riêng trong việc phát triển năng lực tự học và tự chủ cho học sinh. Và khi thực hiện chủ đề “Một số nền văn minh trên đất nƣớc Việt Nam (trƣớc 1858)” HS sẽ phát huy đƣợc NLTC và TH, tự chủ thông qua việc tìm hiểu thành tựu của các nền văn minh cổ trên đất nƣớc Việt Nam, từ đó dẫn đến đời sống vật chất và tinh thần của các dân tộc và khối đại đoàn kết dân tộc trong Lịch sử Việt Nam diễn ra nhƣ thế nào. Tuy nhiên, hiện nay việc phát triển NLTC và TH cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trƣờng phổ thông vẫn còn nhiều hạn chế. Chƣơng trình SGK còn mang tính hàn lâm, PPDH còn chƣa phát huy đƣợc tính tích cực chủ động của HS.
Việc hƣớng dẫn HS tự học của GV còn hạn chế và chƣa mang lại hiệu quả cao. Phần lớn HS chƣa coi trọng môn học LS, chƣa áp dụng PPTH một cách có hiệu quả và khoa học. Thực trạng này làm hạn chế việc hình thành mục tiêu đổi mới PPDH nói chung và hiệu quả trong dạy học LS THPT. Xuất phát từ vấn đề trên, tôi quyết định chọn đề tài “Phát triển năng lực tự chủ và tự học của học sinh trong dạy học chủ đề “Một số nền văn minh trên đất nước Việt Nam (trước 1858)” chương trình Lịch Sử lớp 10 trường trung học phổ thông”.Lịch sử nghiên cứu vấn đề Từ những nghiên cứu của các nhà khoa học trong và ngoài nƣớc về vấn đề NL nói chung và NLTC và TH nói riêng.