đặt vấn đề và giải quyết vấn đề, cách sống, cách học sinh tự đánh giá và điều chỉnh để phục vụ cho bài học. Qua việc dự giờ thăm lớp, dự giờ khảo sát trước tác động tôi thấy giáo viên đã sử dụng các hình trong sách giáo khoa và các hình tham khảo để học sinh quan sát. Giáo viên cố gắng đưa ra hệ thống câu hỏi gợi mở dẫn dắt học sinh tìm hiểu vấn đề. Học sinh tích cực suy nghĩ trả lời câu hỏi của giáo viên, phát hiện và giải quyết vấn đề.
Kết quả là học sinh thuộc bài nhưng hiểu chưa sâu sắc về GV: Bùi Thị Thanh Hải – Trường THPT Khoái Châu skkn Nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng: Phát triển các năng lực của học sinh bằng việc sử dụng bản đồ khái niệm chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 - Ban cơ bản. sự vật, hiện tượng, không mạnh dạn trình bày được vấn đề trước lớp, trước tập thể, việc hệ thống được kiến thức theo bản đồ khái niệm còn hạn chế. Để thay đổi hiện trạng trên, đề tài này nghiên cứu: Phát triển các năng lực của học sinh bằng việc sử dụng bản đồ khái niệm chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 - Ban cơ bản thay cho việc sử dụng các hình ảnh trong sách giáo khoa và các hình ảnh tham khảo để học sinh quan sát. Giải pháp thay thế: “Dạy học Vật lý bằng bản đồ khái niệm” giúp học sinh tích cực tìm hiểu kiến thức thông qua các năng lực của bản thân.
Sau khi hiểu các kiến thức học sinh còn có khả năng hệ thống hóa kiến thức theo bản đồ khái niệm đối với từng bài, từng chương…. Một số vấn đề gần đây. Về vấn đề đổi mới phương pháp dạy học trong đó dạy học bằng Bản đồ khái niệm đã có nhiều bài viết, ở nhiều môn học khác nhau, được nhiều nước tiên tiến trên thế giới áp dụng. Ví du như : * Dựa theo thành phần, có các dạng BĐKN sau : - Bản đồ chỉ có khái niệm: Bản đồ có cấu trúc cho sẵn, chỉ có những khái niệm chìa khóa nhưng thiếu từ nối.
- Bản đồ chỉ có các đường nối: Bản đồ có cấu trúc cho sẵn, có các đường nối nhưng thiếu khái niệm. - Bản đồ câm: Bản đồ có cấu trúc cho sẵn nhưng chưa có khái niệm, từ nối. - Bản đồ hỗn hợp: Bản đồ có cấu trúc cho sẵn nhưng thiếu một số khái niệm hoặc từ nối. * Dựa theo hình dạng bản đồ có các dạng bản đồ sau: - BĐKN hình nhện: BĐKN hình nhện có một khái niệm trung tâm, xung quanh là những khái niệm bổ sung.
- BĐKN phân cấp: BĐKN phân cấp trình bày thông tin theo thứ tự quan trọng giảm dần. Thông tin quan trọng nhất, tổng quát nhất được đặt lên đỉnh, GV: Bùi Thị Thanh Hải – Trường THPT Khoái Châu skkn Nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng: Phát triển các năng lực của học sinh bằng việc sử dụng bản đồ khái niệm chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 - Ban cơ bản. dưới nó là các khái niệm cụ thể hơn. - BĐKN tiến trình: BĐKN tiến trình tổ chức thông tin theo dạng tuyến tính.
Nó thích hợp cho thể hiện những khái niệm phản ánh các hiện tượng, quá trình. - BĐKN hệ thống: BĐKN hệ thống tổ chức thông tin theo dạng tương tự bản đồ tiến trình nhưng thêm vào “đầu vào” và “đầu ra”. BĐKN hình nhện BĐKN phân cấp BĐKNhệ thống BĐKN tiến trình Các dạng bản đồ khái niệm Ngoài ra còn có những dạng BĐKN như: BĐKN phong cảnh, BĐKN đa chiều, BĐKN hình tròn…. Các tài liệu, bài giảng chủ yếu bàn về dạy học bằng Bản đồ khái niệm là gì? Ưu nhược điểm của dạy học bằng Bản đồ khái niệm, cách thiết kế một bài giảng bằng Bản đồ khái niệm.
Chưa có tài liệu nào đi sau vào việc tìm hiểu dạy học bằng Bản đồ khái niệm có phát triển các năng lực của học sinh hay không? Tôi muốn nghiên cứu cụ thể hơn và đánh giá được hiệu quả của việc đổi mới dạy học thông qua việc: “ Dạy học Vật lý 12 bằng sử dụng Bản đồ Khái GV: Bùi Thị Thanh Hải – Trường THPT Khoái Châu skkn Nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng: Phát triển các năng lực của học sinh bằng việc sử dụng bản đồ khái niệm chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 - Ban cơ bản. Qua các Bản đồ khái niệm mà giáo viên thiết kế trong phiếu học tập, các em học sinh tư duy tìm ra cách tóm tắt, cách ghi nhớ kiến thức, gợi nhớ kiến thức liên quan đến bài học …. Từ đó truyền cho các em một lòng tin vào khoa học, say mê tìm hiểu khoa học cùng các ứng dụng của nó vào cuộc sống. Hơn nữa là phát triển được các năng lực của người học nhằm đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của xã hội và thị trường lao động đối với người lao động về năng lực hành động, khả năng sáng tạo và tính năng động.Vấn đề nghiên cứu: Dạy học bằng Bản đồ khái niệm có phát triển được các năng lực của học sinh lớp 12 hay không ? 5.
Giả thuyết nghiên cứu: Dạy học bằng Bản đồ Khái niệm đã phát triển được các năng lực của học sinh lớp 12 Trường THPT Khoái Châu. PHƯƠNG PHÁP 1. Khách thể nghiên cứu. Tôi lựa chọn trường THPT Khoái Châu thuộc Sở giáo dục và Đào tạo tỉnh Hưng Yên để nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng vì có nhiều điều kiện thuận lợi: Nhà trường có bề dày truyền thống dạy và học, giáo viên nhiệt tình, tâm huyết, có trách nhiệm cao.
Học sinh hiếu học và là trường nơi tôi đang trực tiếp giảng dạy môn Vật lý thuộc khối 10,11,12. - Giáo viên: + Cô Bùi Thị Thanh Hải - Thời gian giảng dạy 24 năm (giáo viên dạy lớp 12A4 - lớp thực nghiệm) + Cô Bùi Thị Thanh Hải - Thời gian giảng dạy 24 năm (giáo viên dạy lớp 12A5 - lớp dạy đối chứng) Tốt nghiệm Đại học Sư phạm Hà Nội I, có lòng nhiệt tình, có trách nhiệm cao trong công tác giảng dạy và giáo dục học sinh. GV: Bùi Thị Thanh Hải – Trường THPT Khoái Châu skkn Nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng: Phát triển các năng lực của học sinh bằng việc sử dụng bản đồ khái niệm chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 - Ban cơ bản. - Học sinh: Hai lớp được chọn tham gia nghiên cứu có nhiều đặc điểm tương đương nhau về tỉ lệ học sinh khá, trung bình.
Bảng 1: Giới tính và lực học của hai lớp thực nghiệm và đối chứng Trường THPT Khoái Châu. Số học sinh các nhóm Học lực Lớp Tổng Nam Nữ Giỏi Khá TB Yếu Kém số 12A4 40 20 20 0% 45% 55% 0 0 12A5 38 11 27 0% 42% 58% 0 0 Về ý thức học tập: Tất cả các em ở hai lớp chưa thật sự chủ động trong việc học tập; các năng lực: tự học, giải quyết vấn đề, sáng tạo, giao tiếp, hợp tác, sử dụng công nghệ thông tin, sử dụng ngôn ngữ, tính toán còn hạn chế rất nhiều. Dân tộc: Kinh 2. Thiết kế Sử dụng thiết kế 1: Chọn hai lớp nguyên vẹn, lớp 12A4 là nhóm thực nghiệm, lớp 12A5 là nhóm đối chứng.
Tôi dùng bài kiểm tra định kì học kì I làm bài kiểm tra trước tác động. Kết quả cho thấy điểm trung bình của hai nhóm khác nhau, do đó tôi dùng phép kiểm chứng T-test để kiểm chứng sự chênh lệch giữa điểm số trung bình của hai nhóm trước tác động. Kết quả: Bảng 2: Kiểm chứng để xác định nhóm tương đương Đối chứng Thực nghiệm TBC 6,4 6,5 p= 0,604 p = 0,604 > 0,05 từ đó kết luận sự chênh lệch điểm số trung bình của hai lớp thực nghiệm và đối chứng là không có ý nghĩa, hai lớp được coi là tương đương nhau về trình độ. GV: Bùi Thị Thanh Hải – Trường THPT Khoái Châu skkn Nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng: Phát triển các năng lực của học sinh bằng việc sử dụng bản đồ khái niệm chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 - Ban cơ bản.
Sử dụng thiết kế 2: Chọn hai lớp nguyên vẹn, lớp 12A4 là nhóm thực nghiệm, lớp 12A5 là nhóm đối chứng là toàn bộ hai lớp học sinh. Kiểm tra trước và sau tác động đối với nhóm tương đương, mô tả ở bảng 2. Bảng 3: Thiết kế nghiên cứu. Kiểm tra Kiểm tra sau Nhóm trước tác Tác động tác động động Thiết kế bài giảng và dạy Thực nghiệm O1 O3 bằng bản đồ khái niệm Thiết kế bài giảng và dạy Đối chứng Ô2 O4 không có bản đồ khái niệm.
Ở thiết kế này tôi sử dụng phép kiểm chứng T-Test độc lập. Quy trình nghiên cứu. - Chuẩn bị: + Cô Bùi Thị Thanh Hải dạy lớp đối chứng – Thiết kế bài giảng và dạy không có bản đồ khái niệm. + Cô Bùi Thị Thanh Hải dạy lớp thực nghiệm – Thiết kế bài giảng và dạy bằng bản đồ khái niệm.
- Tiến hành dạy thực nghiệm: + Thời gian tiến hành dạy thực nghiệm và đối chứng vẫn tuân theo kế hoạch dạy học của nhà trường và theo thời khóa biểu để đảm bảo tính khách quan cụ thể: Bảng 4: Thời gian thực nghiệm. Tiết Tiết theo Thứ, ngày Lớp Tên bài dạy dạy PPCT 2 12A5 Đại cương về dòng điện xoay Thứ 6/6/11/2015 21 5 12A4 chiều 1 12A4 Thứ 3/10/11/2015 22 Các mạch điện xoay chiều 3 12A5 Thứ 3/17/11/2015 2 12A5 24 Mạch có R,L,C mắc nối tiếp GV: Bùi Thị Thanh Hải – Trường THPT Khoái Châu skkn Nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng: Phát triển các năng lực của học sinh bằng việc sử dụng bản đồ khái niệm chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 - Ban cơ bản. 5 12A4 2 12A5 Công suất của mạch điện xoay Thứ 3/24/11/2015 26 5 12A4 chiều 4. Bài kiểm tra trước tác động là bài kiểm tra định kỳ học kỳ I, môn Vật lý do nhóm chuyên môn tổ Lý - Hóa, Trường THPT Khoái Châu ra đề.
Đề riêng cho từng lớp nhưng mức độ tương đương nhau cho cả khối ( 100% trắc nghiệm gồm 30 câu) lấy trong ngân hàng đề thi. Bài kiểm tra sau tác động, sau khi đã học xong các bài dạy thực nghiệm đề là bài kiểm tra học kỳ I đề thi chung cho cả khối. Tiến hành kiểm tra và chấm bài: Sau khi kiểm tra thuộc 2 lớp thực nghiệm và đối chứng tiến hành chấm bài theo đáp án đã xây dựng. PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ KẾT QUẢ.
Bảng 5: So sánh điểm trung bình bài kiểm tra sau tác động.