Phát Triển Kỹ Năng Tự Học Cho Học Sinh Các Trường Dự Bị Đại Học Dân Tộc

Chuyên khảo phân tích Phát triển kỹ năng tự học cho học sinh các trường dự bị đại học dân tộc, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Lê Trọng Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Hồng Quang
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lí luận và Lịch sử giáo dục
• Đề tài: Phát Triển Kỹ Năng Tự Học Cho Học Sinh Các Trường Dự Bị Đại Học Dân Tộc
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Kỹ Năng Tự Học Cho Học Sinh Trường Dự Bị Đại Học Dân Tộc

Phát triển kỹ năng tự học cho học sinh các trường Dự bị Đại học Dân tộc là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Điều này không chỉ giúp học sinh nâng cao khả năng học tập mà còn trang bị cho họ những kỹ năng cần thiết để tự nghiên cứu và phát triển bản thân. Theo Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, việc phát huy tính tích cực và chủ động của học sinh là rất cần thiết. Hệ thống các trường Dự bị Đại học Dân tộc đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực cho các tỉnh miền núi, nơi mà học sinh thường gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận kiến thức.

1.1. Đặc Điểm Của Học Sinh Trường Dự Bị Đại Học Dân Tộc

Học sinh tại các trường Dự bị Đại học Dân tộc thường có xuất phát điểm khác nhau về trình độ học vấn và kỹ năng. Nhiều học sinh chưa có thói quen tự học và gặp khó khăn trong việc quản lý thời gian. Việc hiểu rõ đặc điểm này giúp giáo viên xây dựng các phương pháp giảng dạy phù hợp.

1.2. Vai Trò Của Kỹ Năng Tự Học Trong Giáo Dục

Kỹ năng tự học không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn phát triển khả năng tư duy độc lập. Theo nghiên cứu, học sinh có kỹ năng tự học tốt thường có kết quả học tập cao hơn và tự tin hơn trong việc giải quyết vấn đề.

II. Thách Thức Trong Việc Phát Triển Kỹ Năng Tự Học Cho Học Sinh

Mặc dù việc phát triển kỹ năng tự học cho học sinh là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt về tài liệu học tập và phương pháp giảng dạy hiệu quả. Nhiều học sinh không biết cách lập kế hoạch học tập và thiếu động lực để tự học. Điều này dẫn đến việc học sinh không thể phát huy hết khả năng của mình.

2.1. Thiếu Tài Nguyên Học Tập

Nhiều trường Dự bị Đại học Dân tộc thiếu tài liệu học tập phong phú và đa dạng. Điều này gây khó khăn cho học sinh trong việc tìm kiếm thông tin và tài liệu cần thiết cho việc tự học.

2.2. Thiếu Động Lực Tự Học

Nhiều học sinh không có động lực để tự học do thiếu sự hỗ trợ từ giáo viên và gia đình. Việc tạo ra một môi trường học tập tích cực và khuyến khích là rất quan trọng để giúp học sinh phát triển kỹ năng tự học.

III. Phương Pháp Phát Triển Kỹ Năng Tự Học Hiệu Quả Cho Học Sinh

Để phát triển kỹ năng tự học cho học sinh, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại. Việc sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy có thể tạo ra nhiều cơ hội cho học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng hơn. Các phương pháp như học tập hợp tác, học tập trải nghiệm cũng rất hiệu quả trong việc phát triển kỹ năng tự học.

3.1. Sử Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong Giảng Dạy

Công nghệ thông tin có thể giúp học sinh tiếp cận tài liệu học tập một cách nhanh chóng và hiệu quả. Việc sử dụng các nền tảng học trực tuyến cũng giúp học sinh tự học một cách chủ động hơn.

3.2. Học Tập Hợp Tác Giữa Các Học Sinh

Học tập hợp tác giúp học sinh trao đổi kiến thức và kinh nghiệm với nhau. Điều này không chỉ giúp phát triển kỹ năng tự học mà còn tạo ra một môi trường học tập tích cực và hỗ trợ lẫn nhau.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Kỹ Năng Tự Học Trong Cuộc Sống

Kỹ năng tự học không chỉ có giá trị trong môi trường học tập mà còn trong cuộc sống hàng ngày. Học sinh có kỹ năng tự học tốt sẽ dễ dàng thích nghi với những thay đổi trong công việc và cuộc sống. Họ có khả năng tự nghiên cứu và cập nhật kiến thức mới, từ đó nâng cao giá trị bản thân trong xã hội.

4.1. Tự Học Trong Công Việc

Kỹ năng tự học giúp cá nhân tự cập nhật kiến thức và kỹ năng cần thiết cho công việc. Điều này rất quan trọng trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng cạnh tranh.

4.2. Tự Học Để Phát Triển Bản Thân

Việc phát triển kỹ năng tự học giúp cá nhân có khả năng tự định hướng và phát triển bản thân. Họ có thể tự tìm kiếm thông tin và học hỏi từ nhiều nguồn khác nhau.

V. Kết Luận Về Phát Triển Kỹ Năng Tự Học Cho Học Sinh

Phát triển kỹ năng tự học cho học sinh các trường Dự bị Đại học Dân tộc là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại và tạo ra môi trường học tập tích cực sẽ giúp học sinh phát huy hết khả năng của mình. Tương lai của giáo dục phụ thuộc vào khả năng tự học của học sinh, vì vậy cần có những biện pháp cụ thể để phát triển kỹ năng này.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Kỹ Năng Tự Học

Kỹ năng tự học là yếu tố quyết định đến thành công trong học tập và cuộc sống. Học sinh cần được trang bị kỹ năng này để có thể tự tin đối mặt với những thách thức trong tương lai.

5.2. Định Hướng Tương Lai Cho Học Sinh

Cần có những chính sách và chương trình hỗ trợ để phát triển kỹ năng tự học cho học sinh. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng giáo dục mà còn góp phần phát triển nguồn nhân lực cho đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, nội dung luận án gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về phát triển kỹ năng tự học cho HS các trƣờng DBĐHDT. Thực trạng phát triển KNTH cho HS các trƣờng DBĐHDT. Biện pháp phát triển KNTH cho HS các trƣờng DBĐHDT.

Thực nghiệm sƣ phạm. 7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG TỰ HỌC CHO HỌC SINH CÁC TRƢỜNG DỰ BỊ ĐẠI HỌC DÂN TỘC 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Các nghiên cứu về phát triển KNTH diễn ra theo hai hƣớng: Hƣớng thứ nhất: Phát triển KNTH gắn liền với những nghiên cứu về tự học (TH). Trong lịch sử, TH đƣợc quan tâm nghiên cứu từ rất sớm, đƣợc tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhau và đã giải quyết tƣơng đối toàn vẹn các vấn đề lý luận và thực tiễn của TH.

Về lý luận, đã làm sáng tỏ nội hàm khái niệm TH, tầm quan trọng, ý nghĩa, quy trình TH và các yếu tố ảnh hƣởng đến hoạt động TH. Về thực trạng, đã làm sáng tỏ thực trạng TH của HS, sinh viên ở các cấp học, bậc học, môn học khác nhau. Các nghiên cứu về TH luôn tìm kiếm phƣơng hƣớng và biện pháp để nâng cao chất lƣợng hiệu quả của TH. Có nhiều yếu tố ảnh hƣởng đến quá trình và kết quả TH nhƣ: Ngƣời học phải nhận thức đúng về mục đích TH, có động cơ, tính tích cực học tập, điều quan trọng nhất là cần có kỹ năng vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm tích luỹ đƣợc để tổ chức hoạt động TH đạt hiệu quả.

Ngƣời dạy phải dạy cách học, ngƣời học phải học cách học. Hƣớng thứ hai: Phát triển KNTH gắn liền với những nghiên cứu về phát triển kỹ năng học tập (KNHT). Theo hƣớng này, các nhà nghiên cứu cho rằng: KNHT là yếu tố không thể thiếu đƣợc đối với ngƣời học, nó tạo nên chất lƣợng học tập và đƣợc hình thành thông qua thực hành ở trong hay ngoài nhà trƣờng. Để thực hiện có hiệu quả những hành động học tập cần sự tự giác, tự ý thức của mỗi ngƣời, vì vậy trong KNHT có chứa đựng yếu tố TH.

Các nghiên cứu trong và ngoài nƣớc về TH và phát triển KNTH nhƣ sau: 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Hƣớng nghiên cứu thứ nhất: Phát triển KNTH gắn liền với những nghiên cứu về TH. Vào những năm 70, các tác giả Luconhin X. (1997) [89], với hệ thống lí thuyết dạy học đã xác định tính chất nhiều yếu tố của hoạt động dạy học và mối quan hệ qua lại giữa các yếu tố, đặc biệt nổi lên mối quan hệ của ngƣời dạy và ngƣời học.

Trên cơ sở đó đã nghiên cứu đƣa ra những KNTH cần thiết nhằm đảm bảo cho ngƣời học đạt kết quả cao. (1978) [31] đề cập đến việc nâng cao KNTH cho giờ lên lớp và xem đó là cách thức tốt nhất để phát huy tính tích cực của HS trong học tập. 23] trong cuốn Học tập hợp lý đã đề cập đến vấn đề bồi dƣỡng năng lực TH, tự nghiên cứu cho sinh viên năm thứ nhất. Ông chỉ rõ, học tập ở đại học là quá trình phát triển con ngƣời, quá trình này phụ thuộc vào nhiều yếu tố và việc hoàn thành có kết quả của từng nhiệm vụ học tập đòi hỏi phải đấu tranh bản thân và tập thể một cách có phê phán và đầy sáng tạo trong quá trình học tập.

10] đã khẳng định: Người ta có thể dạy phương pháp cho sinh viên bằng nhiều hình thức khác nhau tuỳ theo điều kiện, hoàn cảnh, tuỳ theo tính chất đặc thù môn học và nội dung yêu cầu của bài học. Dạy phương pháp cho sinh viên phải thực hiện theo 3 giai đoạn sau: (1) GV thiết kế bài tập, chỉ dẫn cụ thể những gì sinh viên phải làm để hoàn thành bài tập. (2) GV tổ chức cho sinh viên tự nghiên cứu với sự hỗ trợ của những thông tin có sẵn. (3) GV làm việc với sinh viên trên lớp theo hình thức cá nhân hay tập thể.

Theo các tác giả Brow (1994), Weinet (1983) và Helmke (1995), việc học tập rèn luyện của ngƣời học bị phụ thuộc vào những điều kiện nhƣ: Nguồn tri thức vốn có; tạo tình huống học tập, rèn luyện; làm xuất hiện, phát huy yếu tố chủ động, tự giác, tích cực trong học tập, rèn luyện. Nhƣ Weinet đã viết: Tính hiệu quả (của việc học tập) hầu như phụ thuộc vào người học và sự khác biệt cá nhân của họ [88, tr. (1976) [53] khẳng định rằng: Để TH có hiệu quả thì ngƣời học phải biết kế hoạch hoá hoạt động TH, tức là phải có kế hoạch TH. Theo ông có kế hoạch TH sẽ giúp ngƣời học chủ động trong hoạt động và thể hiện tác phong khoa học của bản thân.

55] trong cuốn Tâm lý học lứa tuổi và sư phạm đã nghiên cứu những mức độ của hoạt động học nhƣ: Mức độ nhận thức của việc học, mức độ trí tuệ của việc học, tính chất nhiều mức độ của việc học.Từ những mức độ của việc học cho thấy hoạt động học đòi hỏi phải có tính tự giác độc lập cao, để hoạt động học đạt kết quả thì học sinh phải TH. Theo Chris Jarvis (2000) [92, tr. 16], để việc học thực sự là của ngƣời học thì phải thực hiện các nguyên tắc sau: Chịu trách nhiệm về việc học; nghĩ, làm, xem xét lại, phát hiện lại, trải nghiệm; thu liên hệ ngƣợc từ bạn; xây dựng tiêu chuẩn và mục tiêu cho sự phân tích có cơ sở; luyện tập kỹ năng (KN) cần thiết; đảm bảo cho sự đánh giá có tác dụng hỗ trợ cho việc học; gắn hoạt động học tập với kết quả mình 9 mong muốn; nhận biết sự cố gắng, tự tin, nhu cầu thời gian. Đồng thời tác giả cũng đƣa ra các KNHT cần cho việc học có hiệu quả nhƣ: Ghi chép, nghiên cứu, học nhóm, sử dụng tƣ liệu học qua bài giảng, viết báo cáo, seminar đọc nhanh, nghiên cứu trƣờng hợp, trình bày, phỏng vấn.

Tuy tác giả chƣa đi sâu nghiên cứu cụ thể KNTH nhƣng nguyên tắc mà tác giả đƣa ra đã làm toát lên ý nghĩa sâu xa: Hoạt động học tập thực sự đạt kết quả cao phải là hoạt động TH, ngƣời học tự giác, tích cực, tự lập, sáng tạo trong quá trình làm việc với sách vở, tài liệu học tập, có KNTH hiệu quả. Đây là cơ sở mở ra một hƣớng nghiên cứu sâu về KNHT - đó là KNTH trong hoạt động TH của HS. Cuối thế kỉ XX ảnh hƣởng của sự phát triển khoa học kĩ thuật, đặc biệt là ảnh hƣởng của cuộc cách mạng công nghệ, phần lớn các nhà giáo dục học đã nghiên cứu TH theo hai hƣớng chính: Hƣớng thứ nhất nghiên cứu áp dụng công nghệ dạy học, nhằm thay đổi vị trí của thầy và trò trong quá trình dạy học, từ chuyên gia về việc dạy, GV phải chuyển sang chuyên gia về việc học của ngƣời học; Hƣớng thứ hai là dạy học phân hoá, dạy học tiến hành theo nhịp độ cá nhân ngƣời học để đạt tới năng suất và hiệu quả cao nhất trong việc học, dạy học cần phải đƣợc tổ chức hƣớng vào ngƣời học. Tiêu biểu cho các hƣớng nghiên cứu trên là Raja Roy Singh, một nhà giáo dục ngƣời Ấn Độ.

Năm 1994, trong cuốn sách Giáo dục thế kỷ XX: Những triển vọng của châu Á Thái Bình Dương, ông đã đƣa ra những nghiên cứu vai trò của TH của ngƣời học và đề cao vai trò chuyên gia cố vấn của ngƣời thầy trong học tập thƣờng xuyên và học tập suốt đời, trong việc hình thành và phát huy năng lực TH của ngƣời học [67]. Hƣớng nghiên cứu thứ hai: Vấn đề KNTH đƣợc một số tác giả nghiên cứu sâu theo xu hƣớng hình thức và phƣơng pháp rèn luyện KNHT cho sinh viên. Nhà giáo dục Nhật Bản Tsunesaburo Makiguchi là ngƣời cổ vũ mạnh mẽ cho việc TH thông qua nhấn mạnh việc giáo dục sự sáng tạo cho con ngƣời. Tác giả khẳng định truyền đạt tri thức không phải và không bao giờ là mục đích của giáo dục.

Giáo dục chính là quá trình hƣớng dẫn việc học tập cho ngƣời học và kết quả giáo dục phụ thuộc vào sự nỗ lực của ngƣời học. Chính vì thế, tác giả tập trung vào việc đào tạo những giáo viên có thể làm những ngƣời hƣớng dẫn có hiệu quả cho học sinh khi học tập chứ không phải là ngƣời truyền thụ những mảng tri thức chết. Điều đó có nghĩa cần chú trọng phát triển KNTH cho GV và HS [42]. 10 Các nhà giáo dục học thế kỷ 20 đã không ngừng nghiên cứu và bổ sung những lý thuyết mới mẻ, cụ thể hơn về vai trò của TH và cách thức hình thành KNTH cho ngƣời học.

Những nghiên cứu về KNTH của sinh viên cũng lần lƣợt đƣợc công bố. Hai nhà nghiên cứu Gorosepki A. đã trình bày đầy đủ lý luận về cách thức tổ chức hoạt động TH qua đó hình thành KNTH cho sinh viên qua tác phẩm Tổ chức công việc tự học của sinh viên đại học [dẫn theo 18]. 117] đã nghiên cứu và chỉ ra các KNTH cần thiết để bảo đảm cho ngƣời học đạt kết quả cao.

Trong các KNTH tác giả nhấn mạnh đặc biệt đến KN đọc sách. Theo ông, kỹ năng đọc sách là kỹ năng cơ bản, quyết định đến kết quả hoạt động tự học của người học. Vào những năm đầu của thế kỷ XXI nghiên cứu về phát triển KNTH có các tác giả nhƣ: Alicia R. Crowe (2010) [91] đã biên tập các tác phẩm trong bộ sách sƣu tập Thúc đẩy giáo dục các môn khoa học xã hội thông qua phương pháp tự học, cung cấp các nghiên cứu về TH trong lĩnh vực khoa học xã hội, đồng thời cũng cung cấp các năng lực, KNTH với một ví dụ về cách TH có thể đƣợc sử dụng để xem xét nội dung các khía cạnh cụ thể của thực tiễn giảng dạy.

Mary Lynn Hamilton (2014) [98] trong cuốn sách: Tự học trong đào tạo giáo viên, đề cập đến một loạt các vấn đề xung quanh thực tiễn giảng dạy tự học. Nhà tâm lý học Mỹ Carl Roger (2001) đã cho ra đời cuốn Phương pháp dạy và học hiệu quả trong đó trình bày chi tiết, tỷ mỉ với dẫn chứng minh họa và thực nghiệm về các phƣơng pháp dạy học để hình thành KNTH cho sinh viên nhƣ: Cung cấp tài liệu, dùng bảng giao ƣớc, chia nhóm dạy học, hƣớng dẫn cho ngƣời học cách nghiên cứu tài liệu, tự xem xét nguồn tài liệu, tự hoạch định mục tiêu, tự đánh giá việc học của mình [65]. Hàng loạt các nghiên cứu khác cũng đồng tình với quan điểm của Carl Roger.