CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ Ở CẤP XÃ 1. Khái niệm, vai trò về phát triển kinh tế 1. Khái niệm về phát triển kinh tế 1. Phát triển: Là một quá trình làm thay đổi liên tục làm tăng trưởng mức sống của con người và phân phối công bằng những thành quả tăng trưởng trong xã hội.
Tăng trưởng: Là sự gia tăng cơ sở vật chất được biểu hiện bằng sự gia tăng của một hoặc nhiều chỉ tiêu kinh tế, hoặc của cả nền kinh tế quốc dân trong một thời gian, được đánh giá bằng chỉ số % tăng thêm của tổng thu nhập hằng năm hay từng thời kỳ. Phát triển kinh tế: Là một vấn đề rộng lớn, bao trùm mọi mặt trong hoạt động của một quốc gia nói chung và một tỉnh, một huyện, một đơn vị hành chính cấp xã nói riêng. Nó liên quan đến nhiều lĩnh vực, nhiều ngành khoa học. Kinh tế-xã hội là một phạm trù bao gồm các vấn đề: kinh tế; văn hóa-xã hội; an ninh quốc phòng.
Các vấn đề được nghiên cứu cụ thể là: Tình hình sản xuất Nông - Lâm thủy sản, Công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp, Dịch vụ, cơ sở hạ tầng (Điện, đường, trường, trạm .), y tế giáo dục, môi trường. Tất cả những vấn đề này có liên quan mật thiết với nhau, mỗi một vấn đề giữ một vị trí quan trọng riêng không thể thiếu. Phát triển kinh tế: Có thể hiểu là một quá trình lớn lên (hay tăng tiến) về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định. Trong đó bao gồm cả sự tăng thêm về quy mô sản lượng và sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế - xã hội.
Hay có thể hiểu theo một cách khác: Phát triển kinh tế là một khái niệm chung nhất về một chuyển biến của nền kinh tế, từ trạng thái thấp lên trạng thái cao. Phát triển kinh tế xã hội. Là quá trình nâng cao điều kiện về vật chất và tinh thần của con người qua việc sản xuất ra của cải vật chất, cải tiến quan hệ xã 5 hội, nâng cao chất lượng văn hóa. Phát triển là xu thế chung của từng cá nhân và cả loài người trong quá trình sống.
Phát triển kinh tế là chỉ là sự gia tăng thuần tuý về mặt lượng của các chỉ tiêu kinh tế tổng hợp: GNP, GNP/đầu người hay GDP, GDP/đầu người… thì phát triển kinh tế ngoài việc bao hàm quá trình gia tăng đó, còn có một nội hàm phản ánh rộng lớn hơn, sâu sắc hơn, đó là những biến đổi về mặt chất của nền kinh tế – xã hội, mà trước hết là sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và kèm theo đó là việc không ngừng nâng cao mức sống toàn dân, trình độ phát triển văn minh xã hội thể hiện ở hàng loạt tiêu chí như: thu nhập thực tế, tuổi thọ trung bình, tỷ lệ chết của trẻ sơ sinh, trình độ dân trí, bảo vệ môi trường, và khả năng áp dụng các thành tựu khoa học – kỹ thuật vào phát triển kinh tế – xã hội… Với nội hàm rộng lớn trên đây, về cơ bản khái niệm phát triển kinh tế đã đáp ứng được các nhu cầu đặt ra cho sự phát triển toàn diện nhiều lĩnh vực kinh tế, văn hoá, xã hội… Phát triển kinh tế - xã hội theo hướng CNH - HĐH + Là xây dựng nước ta thành một nước công nghiệp có sơ sở vật chất - kỹ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, đời sống vật chất và tinh thần cao, quốc phòng, an ninh vững chắc, dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ và văn minh. + Quá trình này đặc biệt quan tâm đến vùng nông thôn, quá trình CNH, HĐH nông thôn là một quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, phân công lao động và ngành nghề, đa dạng hóa kinh tế nông thôn theo hướng ngày càng nâng cao tỷ trọng của các hoạt động công nghiệp và phi nông nghiệp khác bằng việc áp dụng ngày càng rộng rãi và có hiệu quả những tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp và các ngành nghề phi nông nghiệp để không ngừng phát triển kinh tế và nâng cao mọi mặt đời sống của cộng đồng dân cư nông thôn, góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. 6 Có thể khẳng định trong quá trình phát triển kinh tế ở cấp xã nói chung và nông thôn nói riêng nó giữ vai trò quan trọng không thể thiếu. Sự tồn tại và phát triển của nó là một tất yếu khách quan.
Trong những năm qua, cùng với sự chuyển đổi mạnh mẽ về cơ cấu tổ chức theo cơ chế thị trường có sự quản lý kinh tế của Nhà nước, phát triển kinh tế ở cấp xã được coi trọng và nó đã thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp; thương mại, dịch vụ và nông nghiệp nước ta, đưa nước ta từ chỗ phát triển kém trở thành nước đang phát triển mạnh mẽ. Phát triển Kinh tế ở cấp xã của nước ta ngày càng khẳng định rõ vai trò tự chủ của mình trong đời sống kinh tế xã hội nói chung và ở vùng nông thôn nói riêng. Sự phát triển đó đã thực sự làm cho bộ mặt nông thôn và đời sống của người dân có những bước thay đổi ngày càng khởi sắc. Phát triển kinh tế nông thôn là một quá trình thay đổi tăng mức sống của người dân, phát triển nông thôn phù hợp với nhu cầu của con người, đảm bảo sự tồn tại bền vững và sự tiến bộ lâu dài, đề ra những mục tiêu phấn đấu cho sự tiến bộ của nông thôn.
Tăng trưởng kinh tế Tăng trưởng kinh tế thể hiện sự gia tăng tổng thu nhập của nền kinh tế và thu nhập bình quân đầu người trong dài hạn. Tăng trưởng kinh tế là một phạm trù kinh tế diễn tả động thái biến đổi về mặt lượng của nền kinh tế của một quốc gia, hay một tỉnh, thành. Để đo lường kết quả sản xuất xã hội hàng năm, dùng làm thước đo so sánh quốc tế về mặt lượng của trình độ phát triển kinh tế giữa các nước, các nước có nền kinh tế thị trường vẫn thường sử dụng 2 loại chỉ tiêu kinh tế tổng hợp: Tổng sản phẩm quốc dân (GNP), tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Hai chỉ tiêu này khi sử dụng có tác dụng khác nhau: GNP phản ánh quá trình gia tăng giá trị tổng sản lượng hàng hoá và dịch vụ của quốc gia đối với các nước có nền kinh tế mở đã khá phát triển, còn GDP phản ánh quá trình gia tăng giá trị tổng sản lượng hàng hoá và dịch vụ của quốc gia đối với những nước có nền kinh tế khép kín hoặc đã mở nhưng còn chậm phát triển.
7 Tăng trưởng kinh tế là sự tăng thêm hay gia tăng về quy mô sản lượng của nền kinh tế trong một giai đoạn hay một thời kỳ nhất định. Vai trò của phát triển kinh tế - Phát triển kinh tế là một bộ phận hợp thành cơ cấu công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp. Sự phát triển của CN, TTCN – TMDV – Nông nghiệp là một yếu tố có tính chất quyết định để thực hiện quá trình CNH-HĐH nông nghiệp, nông thôn. - Phát triển CN, TTCN tạo ra một khối lượng hàng hóa đáng kể đáp ứng nhu cầu tiêu dung của thị trường trong nước, phục vụ sản xuất, đồng thời sản xuất ra một số mặt hàng xuất khẩu.
- Sự phát triển CN-TTCN khai thác được nguồn nguyên liệu tại chổ, khai thác tiềm năng kinh tế mỗi địa phương và cho việc xây dựng cơ sở hạ tầng cho phát triển nông nghiệp và cho xây dựng nông thôn mới. Phát triển kinh tế giúp cơ cấu nội ngành chuyển dịch tích cực; trong khu vực công nghiệp, TTCN; TMDV tăng lên; Cơ cấu lao động chuyển dịch từ khu vực năng suất lao động thấp sang khu vực năng suất lao động cao hơn. Tỉ trọng lao động nông, lâm nghiệp và thuỷ sản giảm đi. Sản xuất nông nghiệp được tập trung phát triển theo hướng sản xuất hàng hoá, hiện đại, giá trị gia tăng cao và bền vững.
Khoa học công nghệ sẽ được ứng dụng trong sản xuất nông nghiệp, khi đó sẽ phát triển nông nghiệp theo hướng công nghệ cao, nông nghiệp sạch, hữu cơ, từng bước chuyển đổi sang cây trồng, vật nuôi có năng suất, chất lượng và hiệu quả cao hơn. Góp phần quan trọng trong huy động các nguồn lực xã hội, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người lao động Phát triển kinh tế sẽ tạo điều kiện để cơ cấu lại ngành nông nghiệp và gắn kết chặt chẽ với xây dựng nông thôn mới, nhất là trong phát triển hạ tầng, phát triển sản xuất, nâng cao đời sống nhân dân khu vực nông thôn, góp phần làm cho an sinh xã hội được bảo đảm; đời sống vật chất, tinh thần của người dân không ngừng được cải thiện 8 Phát triển kinh tế tạo điều kiện cho hệ thống giáo dục, y tế được quan tâm đầu tư về cơ sở vật chất, trang thiết tiên tiến, môi trường sống được đảm bảo; tuổi thọ và mức sống của người dân được nâng lên. Nội dung của phát triển kinh tế 1. Về công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp Tập trung khai thác có hiệu quả các cơ sở sản xuất hiện có, đồng thời đầu tư phát triển các ngành công nghiệp có lợi thế về nguyên liệu, thị trường và lao động sẵn có ở địa phương, trước hết là công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng, chế biến nông sản thực phẩm, mây tre đan, cơ khí.; ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp có hàm lượng công nghệ, kỹ thuật cao, ít ô nhiễm môi trường; chú trọng phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa; khôi phục và phát triển các ngành nghề TTCN, làng nghề, làng nghề truyền thống; tạo điều kiện thuận lợi cho các thành phần kinh tế tham gia phát triển sản xuất CN - TTCN và NNNT, tham gia các chương trình quảng bá và giới thiệu các sản phẩm đặc trưng của địa phương và xây dựng thương hiệu làng nghề,… Gia tăng về số lượng và quy mô của cơ sở sản xuất phát triển số lượng cơ sở sản xuất CN-TTCN trong đó phải cần trọng đến phát triển các doanh nghiệp vì doanh nghiệp là bộ phận cấu thành quan trọng nhất của sản xuất công nghiệp.
Càng nhiều doanh nghiệp lớn mạnh thì ngành càng phát triển.