Tổng quan nghiên cứu

Huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh được thành lập theo Nghị định số 20/NĐ-CP ngày 20/02/2007 của Chính phủ trên cơ sở sáp nhập 7 xã thuộc huyện Can Lộc và 6 xã thuộc huyện Thạch Hà cũ, hình thành nên không gian phát triển gồm 13 đơn vị hành chính cấp xã. Trải qua chặng đường 10 năm xây dựng và phát triển giai đoạn 2007 - 2017, địa phương đã đạt được nhiều chuyển biến tích cực về cơ sở hạ tầng nông thôn và tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, công tác lãnh đạo, chỉ đạo điều hành phát triển kinh tế - xã hội tại huyện còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn do thiếu vắng một chiến lược phát triển dài hạn, bài bản làm khung bản lề định hướng. Thực tế triển khai các quy hoạch trước đây thường mang nặng tính chỉ tiêu nhiệm kỳ ngắn hạn 5 năm, thiếu tính nhất quán và chưa gắn kết chặt chẽ giữa tiềm năng kinh tế biển với nguồn lực nội tại, dẫn đến tình trạng quy hoạch phải liên tục điều chỉnh, bổ sung.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý chiến lược kinh tế cấp huyện, phân tích toàn diện thực trạng phát triển kinh tế huyện Lộc Hà giai đoạn 2007 - 2017, từ đó xây dựng định hướng chiến lược phát triển kinh tế cho giai đoạn 2018 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 cùng hệ thống giải pháp thực thi đồng bộ. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ 13 xã của huyện Lộc Hà trong mối liên kết chặt chẽ với vùng kinh tế trọng điểm miền Trung và quy hoạch phát triển kinh tế tỉnh Hà Tĩnh theo Quyết định số 1786/QĐ-TTg ngày 27/11/2012 của Thủ tướng Chính phủ. Công trình có ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp luận cứ khoa học định lượng giúp địa phương đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế, duy trì mức tăng trưởng GRDP dự kiến từ 10,0% đến 12,0%/năm, tối ưu hóa hiệu quả phân bổ vốn đầu tư công và phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện xuống dưới 3,0% trong các giai đoạn phát triển tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng nền tảng lý luận kinh điển về quản trị chiến lược được khởi xướng bởi Igor Ansoff từ năm 1960, kết hợp với lý thuyết lợi thế cạnh tranh của Michael Porter và mô hình phân tích ma trận điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức (SWOT). Đối với cấp độ quản lý nhà nước tại địa phương, chiến lược phát triển kinh tế được định nghĩa là bản luận cứ khoa học dài hạn từ 10 đến 30 năm nhằm xác định tầm nhìn, mục tiêu tăng trưởng và phương thức huy động, phân bổ tối ưu các nguồn lực công. Hệ thống lý thuyết làm sáng tỏ mối quan hệ biện chứng giữa 5 khái niệm then chốt: Cương lĩnh chính trị, Chiến lược kinh tế - xã hội, Quy hoạch không gian lãnh thổ, Kế hoạch hóa trung hạn 5 năm và Chương trình mục tiêu đồng bộ. Đặc biệt, nghiên cứu ứng dụng phương án chiến lược "dẫn đầu về chi phí thấp" theo học thuyết Porter vào khu vực hành chính công, tập trung cắt giảm chi phí trung gian, nâng cao năng lực cạnh tranh môi trường đầu tư để thu hút các nguồn vốn xã hội hóa cho một huyện lỵ ven biển mới thành lập.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thực chứng. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ niên giám thống kê tỉnh Hà Tĩnh, báo cáo tài chính - ngân sách huyện Lộc Hà giai đoạn 2012 - 2016, Văn kiện Đại hội Đảng bộ huyện lần thứ III nhiệm kỳ 2015 - 2020 và các quy hoạch phát triển ngành của tỉnh Hà Tĩnh.

Đối với dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu tiến hành khảo sát thực địa với quy mô cỡ mẫu gồm 150 đối tượng, bao gồm 45 cán bộ quản lý các phòng ban chuyên môn cấp huyện, 35 lãnh đạo Ủy ban nhân dân cấp xã và 70 đại diện doanh nghiệp, hợp tác xã cùng hộ kinh doanh cá thể. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được triển khai trên 13 đơn vị hành chính cấp xã, phân chia thành 2 tiểu vùng sinh thái đặc thù: vùng ven biển (6 xã) và vùng đồng bằng nội đồng (7 xã), bảo đảm tính đại diện cao cho toàn bộ cấu trúc kinh tế địa phương.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả chuỗi thời gian 10 năm (2007 - 2017) kết hợp ma trận SWOT và phân tích đa biến là nhằm lượng hóa chính xác các bước chuyển dịch cơ cấu ngành, đồng thời đối chiếu khách quan 4 nhóm nguồn lực nội tại (con người, tài chính, cơ sở vật chất, tài nguyên tự nhiên) với những biến động từ môi trường kinh tế vĩ mô bên ngoài. Toàn bộ quy trình khảo sát, thu thập và xử lý số liệu được thực hiện liên tục trong khoảng thời gian 12 tháng từ tháng 01/2016 đến tháng 01/2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra 4 phát hiện thực chứng nổi bật về bức tranh kinh tế huyện Lộc Hà sau một thập kỷ thành lập:

Thứ nhất, quy mô kinh tế duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định nhưng tốc độ chuyển dịch cơ cấu ngành còn chậm. Tổng giá trị sản xuất toàn huyện năm 2016 ghi nhận tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 10,5%/năm trong giai đoạn 2012 - 2016. Cơ cấu ngành kinh tế năm 2016 vẫn nghiêng nhiều về nông - lâm - thủy sản với tỷ trọng 38,5%, trong khi khu vực thương mại - dịch vụ ven biển chiếm 34,2% và công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp - xây dựng chỉ chiếm 27,3%.

Thứ hai, công tác thu ngân sách địa phương có bước bứt phá đáng kể nhưng tính tự chủ tài chính còn rất thấp. Tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện tăng trưởng bình quân 14,8%/năm giai đoạn 2012 - 2016. Tuy nhiên, nguồn thu nội tế tại chỗ chỉ bảo đảm khoảng 35,0% nhu cầu chi thường xuyên, khiến hơn 65,0% tổng chi đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng kỹ thuật vẫn phải phụ thuộc vào nguồn bổ sung cân đối từ ngân sách tỉnh Hà Tĩnh và ngân sách Trung ương.

Thứ ba, quy hoạch quỹ đất và xây dựng không gian đô thị huyện lỵ ven biển bộc lộ nhiều bất cập. Tỷ lệ đất phi nông nghiệp chỉ chiếm 22,4% trên tổng diện tích tự nhiên 118,3 km2 của toàn huyện, gây ra tình trạng thiếu hụt mặt bằng sạch cho việc thu hút các dự án chế biến thủy hải sản và cụm dịch vụ du lịch quy mô lớn.

Thứ tư, chất lượng nguồn nhân lực có bước cải thiện nhưng chưa bắt kịp yêu cầu phát triển kinh tế biển hiện đại. Tỷ lệ lao động qua đào tạo tăng từ mức 18,2% năm 2007 lên 36,5% năm 2016, song tỷ lệ lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao làm việc trong các ngành kinh tế trọng điểm chỉ chiếm khoảng 7,8%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các tồn tại nêu trên xuất phát từ điểm xuất phát kinh tế thấp của một địa phương thuần nông được hợp nhất từ hai vùng khó khăn của huyện Can Lộc và huyện Thạch Hà, cùng tác động khắc nghiệt của thiên tai ven biển miền Trung. Khi đặt trong tương quan so sánh với các nghiên cứu kinh tế cấp huyện tương đồng dọc dải ven biển Bắc Trung Bộ, Lộc Hà sở hữu lợi thế vượt trội với 28 km đường bờ biển và quỹ đất cảnh quan du lịch sinh thái, nhưng năng lực thu hút nguồn vốn xã hội hóa chỉ đạt khoảng 60,0% so với các địa bàn có hạ tầng khu công nghiệp phát triển sẵn.

Để phục vụ công tác thảo luận và ra quyết định chiến lược, chuỗi dữ liệu kinh tế 5 năm từ 2012 đến 2016 được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột chồng thể hiện quy mô thu - chi ngân sách và biểu đồ tròn phân tích cơ cấu 3 khu vực kinh tế năm 2016. Đồng thời, bảng ma trận SWOT tổng hợp đã hệ thống hóa 16 chỉ số nội lực và ngoại lực, tạo lập cơ sở vững chắc chứng minh rằng Lộc Hà bắt buộc phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng dựa vào tài nguyên thô sang chiều sâu dựa trên liên kết dịch vụ - đô thị biển.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng và dự báo xu thế, luận văn đề xuất 4 giải pháp chiến lược trọng tâm giai đoạn 2018 - 2030, tầm nhìn 2050:

  1. Đột phá không gian kinh tế biển và dịch vụ du lịch nghỉ dưỡng: Đẩy nhanh tiến độ quy hoạch chi tiết chuỗi đô thị ven biển Thạch Bằng - Thịnh Lộc, thu hút các tập đoàn đầu tư hạ tầng du lịch nhằm nâng tỷ trọng ngành dịch vụ - du lịch đạt 45,0% GRDP vào năm 2025 và vượt 52,0% vào năm 2030. Cơ quan chủ trì: Ủy ban nhân dân huyện Lộc Hà phối hợp với Sở Du lịch và Sở Kế hoạch & Đầu tư tỉnh Hà Tĩnh thực hiện trong giai đoạn 2018 - 2025.

  2. Tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư công và huy động vốn xã hội hóa: Tập trung nguồn lực hoàn thiện mạng lưới giao thông kết nối liên vùng ven biển, phấn đấu huy động tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt trên 15.000 tỷ đồng cho giai đoạn 2018 - 2030. Áp dụng nhất quán phương án chiến lược chi phí thấp thông qua việc cắt giảm từ 10,0% đến 15,0% thời gian thực hiện thủ tục hành chính về đất đai và đầu tư. Cơ quan chủ trì: Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Lộc Hà chủ trì triển khai xuyên suốt giai đoạn 2018 - 2030.

  3. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và ứng dụng khoa học công nghệ: Mở rộng các chương trình liên kết đào tạo nghề chế biến thủy hải sản công nghệ cao và kỹ năng dịch vụ du lịch lữ hành, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 60,0% vào năm 2025 và chạm mốc 75,0% vào năm 2030. Cơ quan chủ trì: Phòng Lao động - Thương binh & Xã hội kết hợp Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp huyện Lộc Hà thực hiện giai đoạn 2018 - 2030.

  4. Thực hiện chương trình giảm nghèo đa chiều bền vững và an sinh xã hội: Lồng ghép đồng bộ các nguồn vốn từ chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, nhân rộng mô hình kinh tế hợp tác xã nuôi trồng thủy sản hữu cơ, phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo bình quân từ 1,5% đến 2,0%/năm, đưa tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện xuống dưới 3,0% vào năm 2025. Cơ quan chủ trì: Phòng Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn cùng Ủy ban nhân dân 13 xã, thị trấn phụ trách giai đoạn 2018 - 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị tham khảo học thuật và ứng dụng thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chính:

  1. Lãnh đạo và cán bộ hoạch định chính sách công cấp huyện, tỉnh: Cung cấp khung luận cứ khoa học trực tiếp để xây dựng văn kiện Đại hội Đảng bộ huyện Lộc Hà các nhiệm kỳ 2020 - 2025 và 2025 - 2030, hỗ trợ việc lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm dựa trên hệ thống chỉ tiêu định lượng rõ ràng.

  2. Chuyên gia tư vấn và quy hoạch kinh tế vùng: Vận dụng mô hình mẫu về quy trình xây dựng chiến lược kinh tế cấp huyện cho các đơn vị hành chính mới thành lập ven biển, ứng dụng ma trận SWOT để hóa giải xung đột giữa nguồn vốn ngân sách hạn hẹp và nhu cầu đầu tư hạ tầng lớn.

  3. Cộng đồng doanh nghiệp và các nhà đầu tư tư nhân: Giúp các nhà đầu tư nắm bắt bức tranh toàn cảnh về quy hoạch sử dụng đất, danh mục các dự án hạ tầng đô thị biển ưu tiên và chính sách ưu đãi chi phí đầu tư để xây dựng phương án kinh doanh tối ưu tại địa bàn huyện Lộc Hà.

  4. Giảng viên, học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế và Kinh tế phát triển: Sử dụng làm tài liệu nghiên cứu trường hợp điển hình về việc chuyển hóa các lý thuyết quản trị chiến lược hiện đại vào thực tiễn quản lý kinh tế nhà nước cấp cơ sở tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Tính cấp thiết của việc xây dựng chiến lược phát triển kinh tế huyện Lộc Hà là gì?

Huyện Lộc Hà được thành lập năm 2007 từ việc sáp nhập 13 xã thuộc hai huyện Can Lộc và Thạch Hà. Sau 10 năm phát triển, địa phương đối mặt với tình trạng quy hoạch ngắn hạn thiếu đồng bộ và tỷ lệ tự chủ ngân sách chỉ đạt khoảng 35,0%, đòi hỏi một bản chiến lược phát triển dài hạn giai đoạn 2018 - 2030 làm kim chỉ nam định hướng.

Khung lý thuyết trọng tâm nào được tác giả ứng dụng trong toàn bộ luận văn?

Luận văn tích hợp nền tảng quản trị chiến lược của Igor Ansoff (1960), mô hình lợi thế cạnh tranh chi phí thấp của Michael Porter và phương pháp ma trận SWOT. Hệ thống lý luận này giúp phân định rành mạch vai trò của chiến lược kinh tế cấp huyện với các công cụ như cương lĩnh chính trị, quy hoạch không gian và kế hoạch hóa 5 năm.

Tốc độ tăng trưởng kinh tế của huyện Lộc Hà giai đoạn 2012 - 2016 đạt kết quả như thế nào?

Giai đoạn 2012 - 2016 ghi nhận tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất bình quân toàn huyện đạt 10,5%/năm, thu ngân sách tăng trưởng 14,8%/năm. Dù vậy, cơ cấu kinh tế vẫn phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp với tỷ trọng 38,5% và hơn 65,0% nguồn chi đầu tư xây dựng cơ bản vẫn cần hỗ trợ từ ngân sách cấp trên.

Phương án chiến lược "dẫn đầu về chi phí thấp" được áp dụng như thế nào tại cấp huyện?

Chiến lược tập trung tối ưu hóa các khoản chi tiêu công, cắt giảm từ 10,0% đến 15,0% thời gian giải quyết các thủ tục hành chính về đất đai và đầu tư, đồng thời chuẩn bị sẵn quỹ đất sạch ven biển với chi phí hạ tầng cạnh tranh nhằm thu hút mạnh mẽ các dòng vốn đầu tư tư nhân so với các địa bàn lân cận.

Những chỉ tiêu xã hội chủ yếu mà huyện cần đạt được đến năm 2025 và 2030 là gì?

Luận văn đề ra các chỉ tiêu định lượng cụ thể gồm: nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 60,0% vào năm 2025 và 75,0% vào năm 2030, giảm tỷ lệ hộ nghèo bình quân từ 1,5% đến 2,0%/năm để đạt mức dưới 3,0% vào năm 2025, đồng thời đưa tỷ trọng thương mại - dịch vụ đạt 45,0% GRDP toàn huyện.

Kết luận

Công trình nghiên cứu về chiến lược phát triển kinh tế huyện Lộc Hà đã mang lại các đóng góp học thuật và thực tiễn nổi bật:

  • Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận quản lý chiến lược kinh tế cấp huyện cho các đơn vị hành chính mới thành lập tại vùng duyên hải Bắc Trung Bộ.
  • Đánh giá định lượng sâu sắc thực trạng 10 năm phát triển (2007 - 2017) thông qua chuỗi số liệu thu chi ngân sách và chuyển dịch cơ cấu ngành trên địa bàn 13 xã.
  • Ứng dụng thành công ma trận SWOT để xác lập phương án chiến lược chi phí thấp làm đòn bẩy thu hút nguồn lực đầu tư xã hội hóa.
  • Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá gắn liền với mục tiêu tăng trưởng GRDP, nâng cao chất lượng nhân lực và giảm nghèo bền vững đến năm 2030.
  • Xây dựng cơ chế giám sát và điều chỉnh chiến lược linh hoạt, giúp địa phương thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu và biến động kinh tế vĩ mô.

Lộ trình triển khai tiếp theo được xác định qua 3 cột mốc then chốt: Giai đoạn 2018 - 2020 tập trung hoàn thiện quy hoạch đô thị ven biển và cải cách hành chính; Giai đoạn 2021 - 2030 bứt phá hạ tầng du lịch biển và nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên 75,0%; Tầm nhìn đến năm 2050 xây dựng Lộc Hà trở thành trung tâm kinh tế biển, du lịch nghỉ dưỡng văn minh và hiện đại. Các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp hãy tham khảo chi tiết toàn văn luận văn để hiện thực hóa những định hướng chiến lược này vào thực tiễn quản lý địa phương.