CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN 1. KHÁI QUÁT VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN 1. Khái niệm về kinh tế tư nhân Kinh tế tư nhân là hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh thuộc nhóm các thành phần kinh tế tư nhân, cũng là bộ phận cấu thành quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Bên cạnh đó kinh tế tư nhân là khu vực kinh tế dựa trên sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất với lao động của bản thân người chủ sản xuất và lao động làm thuê có quy mô khác nhau về vốn, lao động, công nghệ.
Kinh tế tư nhân hoạt động dưới các hình thức như: hộ gia đình, các cơ sở kinh doanh cá thể, doanh nghiệp tư nhân, Công ty TNHH, Công ty Cổ phần. Ở Việt Nam, hiện nay có nhiều cách hiểu khác nhau và chưa thống nhất về kinh tế tư nhân. Được hiểu theo những cách như sau: Thứ nhất: khu vực kinh tế tư nhân và khu vực kinh tế Nhà nước là hai bộ phận cấu thành của nền kinh tế. Vì vậy mà tư nhân bao gồm các doanh nghiệp trong nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài dưới dạng liên doanh hay 100% vốn nước ngoài [14, tr.
Doanh nghiệp liên doanh là doanh nghiệp do hai bên hay nhiều bên hợp tác thành lập tại Việt Nam trên cơ sở hợp đồng liên doanh hoặc doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hợp tác với doanh nghiệp Việt Nam, hay do doanh nghiệp liên doanh hợp tác với nhà đầu tư nước ngoài trên cơ sở hợp đồng liên doanh; doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài là doanh nghiệp do nhà đầu tư nước ngoài đầu tư 100% vốn tại Việt Nam. Các doanh nghiệp tư nhân trong nước bao gồm hợp tác xã nông nghiệp và phi nông nghiệp, nhưng nhìn chung thì doanh nghiệp có vốn đầu tư nước Luan van 9 ngoài luôn nhận được những điều kiện thuận lợi hơn là các doanh nghiệp tư nhân trong nước [14, tr. Thứ hai: kinh tế tư nhân dựa trên việc chia nền kinh tế thành ba khu vực, đó là: khu vực Nhà nước (quốc doanh), khu vực ngoài quốc doanh và khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài [14, tr. Thứ ba: khu vực kinh tế tư nhân gồm các loại hình doanh nghiệp tư nhân trong nước, chẳng hạn như: các hộ kinh doanh cá thể, các loại hình doanh nghiệp tư nhân (Công ty tư nhân, Công ty trách nhiệm hữu hạn, Công ty Cổ phần) hoạt động theo luật doanh nghiệp nhưng không bao gồm hộ kinh doanh cá thể [14, tr.
Tuy nhiên trong Đại hội toàn quốc lần thứ IX (năm 2001) của Đảng Cộng Sản, gồm có sáu thành phần kinh tế như: Kinh tế Nhà nước; kinh tế tập thể; kinh tế hợp tác xã; kinh tế cá thể, tiểu chủ; kinh tế tư bản tư nhân và kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Nhưng tại Đại hội toàn quốc lần thứ X (năm 2006) đã khẳng định hiện nay nước ta gồm có 5 thành phần kinh tế vì kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tư bản tư nhân là thuộc về kinh tế tư nhân, do hai thành phần này có điểm chung giống nhau là đều dựa trên chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất [7], [8]. Như vậy, khu vực kinh tế tư nhân theo quan điểm chính thức ở Việt Nam gồm 2 thành phần kinh tế đó là: kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế tư bản tư nhân. Kinh tế tư nhân là khu vực kinh tế gắn liền với các loại hình sở hữu tư nhân, trong đó các chủ thể của nó tự tiến hành sản xuất – kinh doanh vì lợi ích trực tiếp của cá nhân hay tập thể cá nhân hoạt động dưới các hình thức kinh tế khác nhau.
Kinh tế tư nhân có nhiều hình thức thể hiện, chẳng hạn như về mặt hình thức tổ chức sản xuất – kinh doanh thì khu vực kinh tế tư nhân được thể hiện Luan van 10 thông qua các loại hình doanh nghiệp như: doanh nghiệp tư nhân, Công ty TNHH, Công ty Cổ phần. Đặc điểm kinh tế tư nhân Kinh tế tư nhân gắn liền với lợi ích tư nhân: là một trong những động lực thúc đẩy xã hội phát triển; nền kinh tế thị trường tồn tại chủ yếu dựa trên lợi ích cá nhân, tôn trọng lợi ích cá nhân. Bởi vì sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người từ trước tới nay cho thấy lợi ích của mỗi cá nhân là động lực chủ yếu thúc đẩy xã hội phát triển. Kinh tế tư nhân tiêu biểu là doanh nghiệp của tư nhân với mô hình tổ chức kinh doanh của nền sản xuất hàng hóa ở giai đoạn cao: hoạt động sản xuất và trao đổi hàng hóa gắn liền với sự phân công lao động xã hội, chính vì vậy mà kinh tế thị trường là giai đoạn phát triển cao của kinh tế hàng hóa.
Kinh tế tư nhân là nền tảng của kinh tế thị trường: kinh tế thị trường là cách thức tốt nhất và duy nhất để nền kinh tế thị trường vận hành có hiệu quả cao; kinh tế thị trường là phương tiện để đạt đến nền sản xuất lớn, hiện đại. Vì vậy nếu cơ chế thị trường càng hiện đại thì đó là môi trường để kinh tế tư nhân ngày càng phát triển hơn. Khái niệm về phát triển kinh tế tư nhân Phát triển kinh tế tư nhân là sự gia tăng về số lượng, quy mô của các doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân. Mặt khác, phát triển kinh tế tư nhân là việc sử dụng hợp lý các nguồn lực nhằm làm cho quy mô doanh nghiệp và mặt bằng sản xuất kinh doanh được mở rộng để có thể đáp ứng được yêu cầu của xã hội và gia tăng lợi nhuận sản xuất.
Vai trò phát triển kinh tế tư nhân Kinh tế tư nhân ngày càng phát triển với nhiều hình thức và quy mô khác nhau về vốn, lao động, công nghệ. Chẳng hạn như: doanh nghiệp tư nhân, Công ty TNHH, Công ty Cổ phần,… hoạt động trong các lĩnh vực nông Luan van 11 nghiệp, công nghiệp, thương mại – dịch vụ,… Vì vậy mà kinh tế tư nhân ngày càng có vai trò hết sức quan trọng: - Phát triển kinh tế tư nhân nhằm phát huy mọi tiềm năng của đất nước để thực hiện được mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Chính vì vậy mà kinh tế tư nhân có vai trò quan trọng trong những việc như sau: + Đóng góp vào ngân sách của Nhà nước: các doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân hoạt động kinh doanh ngày càng có hiệu quả sẽ góp phần vào việc tăng nguồn thu cho ngân sách Nhà nước thông qua hệ thống thuế, đó là: thuế doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế môn bài, thuế giá trị gia tăng trong nhập khẩu,. + Góp phần giải quyết những vấn đề xã hội như giải quyết việc làm và góp phần xóa đói giảm nghèo: khu vực kinh tế tư nhân đã và đang góp phần quan trọng trong việc tạo ra việc làm cho người lao động, nhất là những người lao động thời vụ hay thiếu việc làm, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân và góp phần vào việc ổn định kinh tế - xã hội.
Khu vực kinh tế tư nhân hàng năm thu hút nhiều lao động mới từ các doanh nghiệp Nhà nước và kinh tế tập thể chuyển sang; hiện nay những chủ trương góp phần xóa đói giảm nghèo của Đảng và Nhà nước với các hình thức giúp đỡ lẫn nhau đó là: lá lành đùm lá rách, vượt khó làm giàu, phong trào tương thân tương ái,…đều có sự đóng góp tích cực của các doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân. - Việc phát triển kinh tế tư nhân đã góp phần quan trọng trong việc tăng trưởng kinh tế và đóng góp lớn vào tổng sản phẩm trong nước (GDP): do kinh tế tư nhân có tính năng động, linh hoạt và hiệu quả vì vậy mà kinh tế tư nhân đã cung cấp cho xã hội những sản phẩm vật chất và dịch vụ nhằm để thỏa mãn nhu cầu về đời sống, nhu cầu cho quá trình tái sản xuất của xã hội. Khu Luan van 12 vực kinh tế tư nhân đến nay đã đóng góp khoảng 60% GDP vào việc phát triển kinh tế cho đất nước. - Phát triển kinh tế tư nhân có vai trò thúc đầy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa – hiện đại hóa.
Trong quá trình phát triển theo định hướng Xã hội chủ nghĩa của Nhà nước thì kinh tế tư nhân có nhiều tiềm năng và ngày càng được đề cao như: đóng góp tích cực vào sự phân bổ các nguồn lực kinh tế; khuyến khích đầu tư vào sự phát triển của từng ngành, từng vùng,… đặc biệt là những ngành nghề truyền thống ở các địa phương để tạo ra được nhiều loại hàng hóa, làm cho hàng hóa ngày càng đa dạng và phong phú hơn. Đây chính là những động lực rất quan trọng nhằm thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. - Phát triển kinh tế tư nhân góp phần đào tạo cung cấp nhân tài cho phát triển đất nước. Vì hiện nay việc đào tạo, bồi dưỡng để cung cấp nhân tài là vấn đề hết sức quan trọng cho sự phát triển của đất nước.
Do vậy mà khu vực kinh tế tư nhân phát triển đã hình thành một đội ngũ doanh nhân ngày càng có bản lĩnh trong khu vực này, đó là: sự năng động, sáng tạo, làm việc có hiệu quả và dám chấp nhận mạo hiểm để có thể vươn lên cạnh tranh trên thị trường quốc tế. - Phát triển kinh tế tư nhân góp phần quan trọng trong việc tạo môi trường kinh doanh, đẩy nhanh tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế. + Sự phát triển mạnh mẽ của khu vực kinh tế tư nhân đã góp phần quan trọng trong việc tạo môi trường kinh doanh và cũng là nhân tố chủ yếu tạo ra sự cạnh tranh giữa các thành phần kinh tế; phá bỏ dần tính độc quyền của một số doanh nghiệp Nhà nước để cải thiện dần môi trường làm việc, công nghệ,… nhằm cải tiến sản phẩm ngày càng phù hợp hơn với nhu cầu của xã hội trong quá trình hội nhập kinh tế ở nước ta hiện nay. Luan van 13 + Sự phát triển khu vực kinh tế tư nhân còn là môi trường thuận lợi để thúc đẩy sự hình thành và phát triển các loại thị trường như: thị trường hàng hóa – dịch vụ, thị trường vốn, thị trường khoa học – công nghệ, thị trường lao động,… 1.
NỘI DUNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN 1.