phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận văn gồm 04 chương. Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về tăng trưởng kinh tế và phát triển; Chƣơng 2: - ; Chƣơng 3: Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội huyện Bình Xuyên năm 2005-2013; Chƣơng 4: Định hướng và giải pháp phát triển - 2020. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 6 Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN 1. Lý luận về tăng trƣởng kinh tế và phát triển 1.
Khái niệm về tăng trưởng kinh tế Hiện nay mọi quốc gia đều phấn đấu vì mục tiêu tăng trưởng kinh tế và phát triển. Tăng trưởng kinh tế là điều kiện cần của sự phát triển. Muốn phát triển, trước hết phải tạo được thêm của cải, vật chất, tức là phải cải thiện được năng lực sản xuất của nền kinh tế. Đây là lý do tại sao các nền kinh tế kém phát triển, đang phát triển lại đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế là mục tiêu ưu tiên hàng đầu.
Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng thu nhập/sản phẩm bình quân đầu người hoặc thu nhập/sản phẩm quốc dân. Khi sản phẩm hoặc thu nhập quốc dân của một nền kinh tế tăng lên cùng với quá trình sản xuất hàng hóa và dịch vụ, nền kinh tế đó đạt được sự tăng trưởng. Tăng trưởng kinh tế là phạm trù kinh tế diễn tả động thái biến đổi về mặt số lượng sản phẩm hàng hoá dịch vụ của nền kinh tế. Nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng cao, liên tục sẽ có điều kiện nâng cao thu nhập, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, có tích luỹ để tái đầu tư, mở rộng sản xuất, thu hút lao động, có khả năng đầu tư cho giáo dục, y tế để nâng cao chất lượng lao động, có điều kiện để phát triển kết cấu hạ tầng kỹ thuật và có điều kiện thực hiện chính sách xã hội.
Tuy nhiên, tăng trưởng kinh tế chưa đề cập đến mối quan hệ của sự gia tăng khối lượng của cải với các vấn đề xã hội phát sinh từ quá trình gia tăng của cải đó. Như vậy, bản chất của tăng trưởng phản ánh sự thay đổi về lượng của nền kinh tế. Ngày nay, yêu cầu tăng trưởng kinh tế được gắn liền với tính Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 7 bền vững hay nói cách khác, người ta quan tâm đến cả chất và lượng của kết quả tăng trưởng kinh tế. Từ quan điểm này, bên cạnh yếu tố tốc độ mở rộng qui mô của cải vật chất xã hội, người ta nhấn mạnh hơn đến năng lực duy trì tốc độ đó.
Tăng trưởng kinh tế hiện đại là thuật ngữ được nhà kinh tế học đoạt giải Nobel, Simon Kuznets, sử dụng để phân biệt giai đoạn hiện tại với các giai đoạn trước đây như chủ nghĩa tư bản trọng thương hoặc giai đoạn phong kiến. Giai đoạn tăng trưởng kinh tế hiện đại vẫn đang trong quá trình định hình và do đó tất cả các đặc điểm của nó còn chưa được thể hiện rõ nét. Tuy nhiên các nhân tố chủ chốt bao gồm việc ứng dụng khoa học vào giải quyết các vấn đề của sản xuất kinh tế, dẫn đến quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và cả bùng nổ dân số. Đo lường tăng trưởng kinh tế Vấn đề tăng trưởng kinh tế và phát triển, trước hết liên quan đến vấn đề đo lường thu nhập của người dân.
Có hai thước đo cơ bản được sử dụng phổ biến ở cấp độ nền kinh tế là Tổng sản phẩm quốc dân (GNP) và Tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Tổng sản phẩm quốc nội là tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ cuối cùng được một xã hội tạo ra trong thời gian một năm. GNP loại trừ hàng hóa trung gian, hàng hóa được sử dụng để sản xuất ra hàng hóa, ví dụ như thép để xây dựng, hay ví dụ như rau quả để làm nguyên liệu cho nhà máy đóng hộp. Ngân Hàng Thế Giới và nhiều tổ chức đa phương khác sử dụng một khái niệm tương tự là Tổng thu nhập quốc dân (GNI).
Tổng sản phẩm quốc nội, là tất cả các sản lượng được tạo ra trong lãnh thổ của một quốc gia, không phân biệt sản lượng đó được tạo ra bởi người trong nước hay người ngoại quốc. Tuy nhiên nó không bao gồm giá trị sản lượng được tạo ra bởi người trong nước nhưng đang hoạt động ở nước ngoài. Các giá trị GNP và GDP đó chia cho dân số của một quốc gia sẽ được thước đo bình quân đầu người. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 8 Một trong những hạn chế của hai thước đo trên là việc đo lường phải dựa trên việc tính toán thông qua thước đo giá trị.
Việc tập trung vào các hàng hóa, dịch vụ được trao đổi trên thị trường trước hết gây ra vấn đề bỏ sót, bởi có rất nhiều các hoạt động có giá trị đối với xã hội đã bị loại ra khỏi quá trình tính toán trong tổng sản phẩm quốc nội. Nguyên nhân căn bản là các thước đo này là sản phẩm của một nền kinh tế thị trường đã phát triển, nơi có sự phân công lao động xã hội theo hướng chuyên môn hóa cao, nơi các chi phí cơ hội đều được nhận thức đầy đủ và minh bạch. Khi công việc nội trợ, trông giữ trẻ được thực hiện thông qua việc sử dụng các dịch vụ của xã hội, như dịch vụ người giúp việc được Việt Nam sử dụng với thuật ngữ Ô-sin, các chi phí cho dịch vụ đó sẽ được tính trong GDP vì những dịch vụ đó đã được “giao dịch trên thị trường”. Tuy nhiên, khi các dịch vụ tương tự như thế được một hay một số thành viên trong gia đình thực hiện, nó sẽ không được trả phí dịch vụ dưới dạng tiền lương và do đó không được tính trong cấp phần của GDP.
Đối với các nền kinh tế kém phát triển và đang phát triển, con người có xu hướng tận dụng sức lao động của các thành viên trong gia đình hơn là thuê các dịch vụ xã hội. Có rất nhiều nguyên nhân giải thích cho xu hướng này. Thứ nhất, do cơ cấu nền kinh tế vẫn còn nặng tính chất của nền kinh tế nông nghiệp, nơi thiếu sự phân công lao động xã hội, những người lao động vẫn có xu hướng sản xuất theo kiểu tự cung tự cấp. Thứ hai, do năng suất thấp dẫn tới thu nhập thấp và ngân sách có khả năng thanh toán cho việc sử dụng một số dịch vụ của xã hội trở nên đắt đỏ tương đối và vì thế người lao động buộc phải tự làm một số dịch vụ.
Như vậy, với những nền kinh tế còn nặng tính nông nghiệp, và do đó, với các vùng kinh tế còn mang tính thuần nông như Huyện Bình Xuyên, thước đo GDP có những hạn chế nhất định. Nó không thể nói chính xác sự thay đổi trong đóng góp của sản xuất nông nghiệp trong GDP mà chỉ tính Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 9 được sự thay đổi trong đóng góp của sản lượng nông nghiệp được giao dịch trên thị trường vào GDP mà thôi. Vì cách định nghĩa chặt trẽ của GDP sẽ hạn chế tính hữu ích của việc so sánh kết quả giữa các quốc gia, các địa phương có nông nghiệp đóng vai trò chủ đạo. Một thông lệ chung là các nhà thống kê sẽ tính cả sản lượng nông sản được người sản xuất tự tiêu dùng, ước tính tại mức giá cả thị trường vào trong giá trị của GDP.
Dù vậy, đây cũng không phải là giải pháp triệt để. Khi nền kinh tế tăng trưởng và do đó có thêm nhiều hàng hóa và dịch vụ hơn được trao đổi trên thị trường, thì kết quả ước lượng giá trị của GDP có thể khuyếch đại sự tăng trưởng trong hoạt động kinh tế, chỉ đơn giản bởi đó là sự chuyển đổi sản xuất từ khu vực hộ gia đình sang khu vực thị trường. Bên cạnh đó, GDP là thước đo những hàng hóa và dịch vụ “tốt” được tạo ra trong nền kinh tế. Những điều “xấu” do những hàng hóa và dịch vụ tạo ra đến nay mới bắt đầu được cân nhắc và đưa vào trong việc tính toán giá trị GDP.
Ví dụ nhà máy sản xuất giấy và gây ô nhiễm nguồn nước. Giá trị của giấy, tính theo giá trị thị trường được tính vào GDP. Tuy nhiên, giá trị của sự ô nhiễm, được tính bằng tổng chi phí xã hội phải bỏ ra để xử lý nguồn nước thải bị ô nhiễm do nhà máy giấy tạo ra lại không được tính toán (khấu trừ) vào trong giá trị của GDP. Mặc dù có thể tính toán được giá trị này, nhưng với những quốc gia và những địa phương còn nặng chủ nghĩa thành tích, người ta dễ dàng bỏ qua việc khấu trừ giá trị do ô nhiễm và những tổn hại xã hội khác do quá trình sản xuất hàng hóa và dịch vụ tạo ra.
Bên cạnh đó, nền kinh tế luôn tồn tại hai khu vực. Đó là khu vực kinh tế chính thức và khu vực kinh tế ngầm. Những sản phẩm hàng hóa và dịch vụ được tạo ra bởi khu vực kinh tế ngầm, ở nhiều quốc gia đã phát triển như Mỹ, hay một số nước tư bản khác, có thể tương đương hoặc lớn hơn giá trị của nền kinh tế chính thức. Các hàng hóa và dịch vụ đó cũng được giao dịch trên thị Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 10 trường nhưng không thể và không được tính toán vào trong giá trị của GDP của nền kinh tế đó.
Trong nền kinh tế hiện đại, phúc lợi kinh tế ròng (NEW) đã cố gắng khấu trừ chi phí của sự ô nhiễm, phạm pháp, tắc nghẽn giao thông và những “điều xấu khác”, được các nhà kinh tế đưa ra như là một đơn vị đo lường thu nhập quốc dân tốt hơn. Tuy nhiên, nó không được chấp nhận sử dụng rộng rãi. Mặc dù còn những điểm khiếm khuyết, đối với nền kinh tế quốc dân, GDP vẫn được sử dụng rộng rãi. Đối với nền kinh tế của một địa phương, giá trị GDP có những hạn chế nhất định trong việc ước tính, cả về giá trị tuyệt đối và cả về tốc độ tăng trưởng.
Những vấn đề trong tính toán giá trị tuyệt đối đã được trình bầy ở trên. Và để khắc phục, một số nhà thống kê đã đề nghị thay thế việc tính kết quả tăng trưởng kinh tế dựa trên GDP của địa phương bằng việc tính toán dựa trên giá trị tổng sản lượng (GO). Tuy nhiên, bản thân giá trị tổng sản lượng cũng vẫn còn nhiều hạn chế mà đề tài sẽ không bàn đến do vượt qua phạm vi đối tượng nghiên cứu.
