phần mở đầu và kết luận, đề án gồm 3 phần như sau: Phần 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế Hợp tác xã nông nghiệp. Phần 2: Thực trạng phát triển kinh tế Hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang, giai đoạn 2021 – 2023. Phần 3: Giải pháp phát triển kinh tế Hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2025 – 2030. 5 PHẦN 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về Hợp tác xã Từ “hợp tác” có hai cách tiếp cận, theo nghĩa rộng được định nghĩa bởi các nhà kinh tế và xã hội học, hợp tác đề cập đến hoạt động phối hợp của các chủ thể theo đuổi các mục tiêu khác nhau và tìm cách thiết lập các nguyên tắc chung, theo nghĩa hẹp, hợp tác trong phong trào HTX là việc thể chế hóa các hoạt động thực tiễn của các HTX. Tại Đại hội Liên minh Hợp tác xã quốc tế (ICA) lần thứ 31 được tổ chức tại Manchester-Vương quốc Anh (năm 1945) đã định nghĩa về Hợp tác xã như sau: “Hợp tác xã là hiệp hội hay là tổ chức tự chủ của cá nhân liên kết với nhau một cách tự nguyện nhằm đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng chung về kinh tế, xã hội và văn hóa thông qua một tổ chức kinh tế cùng nhau làm chủ chung và kiểm tra”.
Ở Việt Nam, căn cứ vào tình hình, đặc điểm kinh tế - xã hội của đất nước và kế thừa những quy định của Luật Hợp tác xã năm 1996 và năm 2003; Luật Hợp tác xã năm 2012, tại khoản 1, mục 3 đã định nghĩa: “Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý Hợp tác xã”. Khái niệm Hợp tác xã nông nghiệp Căn cứ vào khái niệm HTX do Luật HTX 2012 đưa ra thì HTX nông nghiệp là một loại hình HTX. Đối với HTX nông nghiệp, loại hình này được hiểu là một tổ chức nông nghiệp có số lượng thành viên tối thiểu là 07 thành viên, tự nguyện thành lập, đồng sở hữu, hợp tác hỗ trợ nhau thực hiện các hoạt động nông nghiệp, thực hiện các hoạt động sản xuất nông nghiệp, tiêu thụ nông sản, đồng thời HTX tạo công ăn việc làm cho nông dân, nhằm đáp ứng nhu cầu chung của xã viên về tạo ra sản phẩm cũng như lợi nhuận từ hoạt động nông nghiệp. Hợp tác xã nông nghiệp cũng như các hợp tác xã khác, là tổ chức kinh tế có tư cách pháp nhân, hoạt động theo cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm, thực hiện phương thức quản lý hợp tác xã theo cơ chế bình đẳng, dân chủ.
Theo Điều 3, Thông tư 09/2017/TT-BNNPTNT ngày 17/4/2017 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chỉ ra có các loại hợp tác xã Nông nghiệp như: HTX trồng trọt, HTX chăn nuôi, HTX lâm nghiệp, HTX diêm nghiệp, HTX thủy sản, HTX nước sạch nông thôn; HTX nông nghiệp tổng hợp. Khái niệm phát triển kinh tế hợp tác xã nông nghiệp - Khái niệm phát triển kinh tế Phát triển kinh tế là một khái niệm rộng lớn, có thể được hiểu theo nhiều cách khác nhau. Tuy nhiên, một cách đơn giản, phát triển kinh tế là quá trình cải thiện và tăng trưởng mức độ phát triển của nền kinh tế ở một quốc gia hoặc khu vực, bao gồm sự phát triển của các lĩnh vực kinh tế như sản xuất, thương mại, tài chính và dịch vụ… Phát triển kinh tế cũng liên quan đến việc giảm nghèo, tăng thu nhập, cải thiện chất lượng cuộc sống và nâng cao trình độ giáo dục và y tế cho người dân. - Khái niệm phát triển kinh tế Hợp tác xã nông nghiệp Từ những luận giải về HTX NN và phát triển kinh tế ở trên, trong đề án này, phát triển kinh tế hợp tác xã trong nông nghiệp được hiểu là: Định hướng, mục tiêu, chiến lược, kế hoạch và các giải pháp để thúc đẩy sự thay đổi của tổ chức kinh tế hợp tác xã nông nghiệp theo hướng gia tăng về số lượng (HTX, thành viên tham gia, số lao động trong hợp tác xã), gia tăng về chất lượng (năng lực nội tại, khả năng cạnh tranh) và nâng cao hiệu quả hoạt động, vai trò của HTX nông nghiệp (vai trò đối với xã hội, lợi nhuận ròng, bảo vệ môi trường).
Vai trò của phát triển kinh tế Hợp tác xã nông nghiệp Phát triển kinh tế HTX NN ngoài đóng góp trực tiếp của khu vực HTX vào tăng trưởng kinh tế chung, còn đóng góp gián tiếp thông qua tác động tới kinh tế thành viên, HTX thành viên qua việc tạo việc làm, tăng thu nhập, góp phần xóa đói giảm nghèo, an sinh xã hội tại địa phương. Phát triển kinh tế HTX NN đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế, góp phần thực hiện tái cơ cấu nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới, đồng thời thúc đẩy hợp tác, liên kết theo chuỗi giá trị, tổ chức lại sản xuất, nâng cao đời sống người dân nông thôn. Phát triển HTX sẽ khắc phục tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, chất lượng không đồng đều, giảm chi phí sản xuất, tăng khả năng cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp, mang lại hiệu quả kinh tế cao. Phát triển kinh tế HTX NN góp phần đưa tiến bộ khoa học, công nghệ và kỹ thuật hiện đại tới người nông dân trong các khâu sản xuất nông nghiệp và nông thôn; phát triển và mở rộng các dịch vụ và hệ thống khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư, khuyến thương; đào tạo, bồi dưỡng kiến thức và thực hành về nông nghiệp cho lao động nông nghiệp, nông thôn; tổ chức thực hiện việc phổ cập thông tin khoa học - kỹ thuật và thông tin thị trường đến các vùng nông thôn.
Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế Hợp tác xã nông nghiệp 1. Điều kiện tự nhiên Các đặc điểm về điều kiện tự nhiên đem lại nhiều thuận lợi cơ bản, đồng thời cũng có những khó khăn rất lớn trong quá trình phát triển Hợp tác xã nông nghiệp. Mỗi vùng có những đặc điểm riêng về trình độ phát triển, tập quán canh tác, điều kiện địa hình, thời tiết khí hậu… từ góc độ này cho phép nhận thấy rõ sự khác nhau 7 không chỉ trong sản xuất nông nghiệp, mức sống vật chất của dân cư, mà còn tạo nên sự khác nhau về quá trình hình thành, phát triển các hình thức kinh tế hợp tác trong nông nghiệp nông thôn. Đồng thời với những tác động nói trên, đặc điểm truyền thống văn hoá, tâm lý,.
cũng ảnh hưởng không nhỏ tạo nên những nét đặc trưng về kinh tế hợp tác, Hợp tác xã ở mỗi vùng miền. Điều kiện kinh tế - xã hội - Tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Khi cơ cấu kinh tế được chuyển dịch, các ngành công nghiệp và dịch vụ phát triển mạnh, các tiềm năng, nguồn lực của địa phương sẽ được khai thác có hiệu quả. Hợp tác xã nông nghiệp phải xác định phương hướng, dự báo được sự vận động và xu thế phát triển chung của nền kinh tế; có tầm nhìn xa, bao quát để có những bước đi phù hợp, phát triển ổn định, lâu dài. Các Hợp tác xã nông nghiệp có nhiều cơ hội phát triển chuỗi cung ứng.
- Dân số, lao động, việc làm: Khi Hợp tác xã nông nghiệp có đội ngũ xã viên và người lao động đáp ứng được yêu cầu sản xuất kinh doanh, dịch vụ cả về số lượng, chất lượng cũng như trách nhiệm với công việc, sẽ là điều kiện thuận lợi cho phát triển, mở rộng quy mô, nâng cao năng lực cạnh tranh về chất lượng hàng hóa, dịch vụ trên thị trường, đồng thời thiết lập tốt các mối quan hệ hợp tác, liên doanh liên kết với các Hợp tác xã khác và với các thành phần kinh tế khác tạo ra lợi ích nhiều hơn. - Cơ sở hạ tầng: Hệ thống kết cấu hạ tầng được đầu tư, nâng cấp và phát triển tạo thuận lợi cho việc phát triển các kênh lưu thông phân phối hàng hóa chủ yếu trên thị trường; các phương thức kinh doanh văn minh, hiện đại được hình thành; góp phần đảm bảo cho thương mại có một diện mạo mới, có tác dụng thu hút và lan tỏa trên thị trường. Đảm bảo chủ động cân đối quan hệ cung cầu các mặt hàng trọng yếu, thị trường vận động một cách tích cực và ổn định. Các chính sách của Nhà nước Phát triển Hợp tác xã nông nghiệp, cần phải có các chính sách phù hợp.
Đây là hành lang pháp lý để thúc đẩy phát triển kinh tế Hợp tác xã nông nghiệp một cách bền vững; là công cụ hỗ trợ của Nhà nước đối với kinh tế tập thể, Hợp tác xã; đồng thời cũng là động lực thúc đẩy, hỗ trợ phát triển kinh tế HTXNN như: chính sách hỗ trợ về thuế, về đất đai, về đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, hỗ trợ về khoa học - công nghệ, hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, hỗ trợ về vốn và quỹ phát triển HTX… 1. Nội lực của các Hợp tác xã nông nghiệp Để phát triển kinh tế HTXNN trên địa bàn, các yếu tố về nội lực của chính bản thân các Hợp tác xã nông nghiệp đóng vai trò quyết định, đó là: Các yếu tố về tổ chức bộ máy; năng lực lãnh đạo quản lý; phương thức điều hành; nhận thức của các thành viên tham gia HTX; khả năng áp dụng khoa học công nghệ; năng lực tài chính trong HTX; việc lựa chọn ngành nghề, phương án sản xuất kinh doanh, cơ sở vật chất kỹ thuật, kế hoạch, phương án và hiệu quả sản xuất kinh doanh… 8 1. NỘI DUNG VÀ CÁC TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP 1. Các quy định pháp lý liên quan đến phát triển kinh tế hợp tác xã nông nghiệp - Luật hợp tác xã số 23/2012/QH13 được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2012, có hiệu lực từ ngày 01/7/2013.
- Luật Hợp tác xã số 17/2023/QH15 được thông qua ngày 20/6/2023, có hiệu lực từ ngày 01/7/2024.