CHƯƠNG I NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ TÀI CHÍNH CỦA DOANH NGHIỆP BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ 1.1 Tổng quan về doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ 1.1 Khái niệm, đặc điểm của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ 1.1 Khái niệm Doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ là pháp nhân được thành lập theo những điều kiện, tổ chức và hoạt động theo quy định của pháp luật về kinh doanh bảo hiểm, tái bảo hiểm nhằm mục đích tạo ra thu nhập và lợi nhuận.2 Đặc điểm của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ Doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ là một tổ chức kinh doanh đặc thù: Doanh nghiệp bảo hiểm là một tổ chức mang đặc trưng của một doanh nghiệp thông thường, hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận; tự chịu trách nhiệm về hoạt động kinh doanh của mình theo một khuôn khổ pháp lý nhất định. Mặt khác, kinh doanh bảo hiểm là môt ngành đặc thù. Doanh nghiệp bảo hiểm có hoạt động kinh doanh tài chính, chủ yếu thường xuyên và mang tính nghề nghiệp là kinh doanh bảo hiểm: + Đây là dịch vụ tài chính đặc biệt, kinh doanh trên những rủi ro. Sản phẩm của bảo hiểm là sản phẩm vô hình, nó là sự đảm bảo về mặt tài chính trước rủi ro cho những người được bảo hiểm.
Nó không phải là hàng hóa tư liệu sản xuất hay tư liệu tiêu dùng mà là một sản phẩm dịch vụ người mua không mong đợi được hưởng giá trị sử dụng do sản phẩm bảo hiểm gắn liền với rủi ro. + Chu kỳ kinh doanh bị đảo ngược tức là sản phẩm được bán ra trước, doanh thu được thực hiện sau đó mới phát sinh chi phí. + Thực thất của hoạt động kinh doanh bảo hiểm là phân phối và phân phối lại thu nhập giữa những người tham gia bảo hiểm nhằm đáp ứng nhu cầu tài chính phát sinh khi sự kiện bảo hiểm xảy ra đối với người được bảo hiểm. 5 Doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ là một tổ chức trung gian tài chính: Là kênh dẫn vốn quan trọng trong nền kinh tế.
Do đặc điểm của hợp đồng bảo hiểm là phí bảo hiểm được thanh toán trước, những cam kết thanh toán sẽ được thực hiện sau khoảng một thời gian dài hoặc sẽ không phải thực hiện trong trường hợp khách hàng không xảy ra tổn thất. Đây chính là cách thức huy động được một lượng vốn lớn từ mọi tầng lớp dân cư trong xã hội để đầu tư của DNBH. Và bằng cách đa dạng hóa các hoạt động đầu tư của mình DNBH có thể giúp đỡ cho các tổ chức và chính phủ bằng cách cho vay, tài trợ vốn. Các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ được tổ chức, thành lập, hoạt động tuân thủ theo quy định của Luật kinh doanh bảo hiểm, các quy định khác của pháp luật có liên quan và các điều ước quốc tế mà Việt Nam đã ký kết hoặc tham gia DNBH phi nhân thọ được Nhà nước kiểm soát chặt chẽ thông qua sự quản lý trực tiếp của Bộ Tài Chính: Hoạt động kinh doanh của DNBH là hoạt động tài chính nên nó ảnh hưởng trực tiếp tới thị trường tài chính, toàn bộ nền kinh tế do vậy ngoài mục tiêu chính là bảo vệ quyền lợi của những người tham gia bảo hiểm Nhà nước kiểm soát rất chặt chẽ đối với các DNBH bởi nó là một trung gian tài chính.
Nhà nước có thể thông qua trung gian tài chính này để định hướng lưu chuyển các luồng vốn đầu tư , đảm bảo cân đối đầu tư cho toàn bộ nền kinh tế. Và để quản lý hoạt động kinh doanh bảo hiểm của DNBH các quốc gia trên thế giới hầu hết đều giao cho một cơ quan quản lý nhà nước nhất định. Tại Việt Nam được giao cho Bộ Tài Chính. Đây là điểm giúp phân biệt DNBH và các doanh nghiệp khác trong nền kinh tế.
Như vậy doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ là một trung gian tài chính kinh doanh dịch vụ tài chính, hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận. Điểm nổi bật khác nhau giữa doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ với các doanh nghiệp thông thường và các trung gian tài chính khác là: DNBH phi nhân thọ là pháp nhân mua rủi ro về mình từ những người tham gia bảo hiểm và có trách nhiệm bồi thường cho người tham gia bảo hiểm khi họ xảy ra tổn thất trong phạm vi bảo hiểm nếu người tham 6 gia bảo hiểm đóng phí bảo hiểm; phân phối lại thu nhập giữa những người tham gia bảo hiểm.2 Các hoạt động chính của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ Kinh doanh bảo hiểm, đứng trên góc độ tài chính là một hoạt động dịch vụ tài chính của doanh nghiệp bảo hiểm (DNBH) nhằm mục đích sinh lời, theo đó DNBH và người tham gia bảo hiểm cùng thực hiện một bản cam kết mà ở đó DNBH chấp nhận rủi ro của người được bảo hiểm, trên cơ sở bên mua đóng phí bảo hiểm để DNBH trả tiền bồi thường cho người thụ hưởng bảo hiểm hoặc bồi thường cho người được bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm. Như vậy, kinh doanh bảo hiểm là các quan hệ kinh tế gắn liền với việc huy động các nguồn tài chính thông qua sự đóng góp của các cá nhân và tổ chức tham gia bảo hiểm.1 Hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ Kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ gốc: ký kết các hợp đồng bảo hiểm với các chủ thể tham gia bảo hiểm. Bảo hiểm phi nhân thọ là loại hình bảo hiểm DNBH có trách nhiệm bồi thường tổn thất cho người tham gia bảo hiểm do rủi ro gây ra.
Thời hạn bảo hiểm ngắn thường là một năm và khi hết thời hạn hạn đồng nếu không có tổn thất nào xảy ra thì DNBH sẽ hết nghĩa vụ đối với bên mua bảo hiểm. Bảo hiểm phi nhân thọ chỉ thuần túy mang tính chất phòng ngừa rủi ro, không có tính chất tiết kiệm, đầu tư. Loại hình bảo hiểm này có mức độ rủi ro tương đối ổn định. Phí bảo hiểm có thể được đóng làm nhiều kỳ nhưng thông thường được đóng một lần.
Hoạt động kinh doanh bảo hiểm gốc là một hoạt động chính xương sống của một doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ. Nó bao gồm quá trình từ khâu thiết kế sản phẩm, định phí, tổ chức mạng lưới chi nhánh, đại lý bán sản phẩm, ký kết hợp đồng, tiếp nhận tổn thất, giám định tổn thất và giải quyết bồi thường. DNBH sẽ tiến hành bán các hợp đồng bảo hiểm (mua rủi ro về mình) cho các khách hàng để thu phí, đổi lại cam kết sẽ thanh toán bồi thường, trả tiền bảo hiểm khi sự kiện bảo hiểm xảy ra trong thời hạn bảo hiểm còn hiệu lực ghi trong hợp đồng. Người được bảo hiểm cần 7 có nghĩa vụ đóng phí đầy đủ, đúng hẹn, cung cấp đầy đủ trung thực thông tin liên quan đến hợp đồng bảo hiểm.
Thực hiện thông báo kịp thời ngay khi sự kiện bảo hiểm xảy ra đồng thời phải tiến hành các biện pháp đề phòng hạn chế tổn thất. Thông thường quyền lợi của người được bảo hiểm tương ứng với số tiền phí bảo hiểm và từng loại nghiệp vụ, phạm vi bảo hiểm mà họ tham gia. Qua hoạt động ký kết hợp đồng bảo hiểm, DNBH phi nhân thọ thu được một khoản phí bảo hiểm, nó là nguồn thu quan trọng nhất đối với công ty và tạo nên quỹ bảo hiểm. Chính nhờ quỹ này mà các doanh nghiệp bảo hiểm thực hiện được sự tập trung và phân tán rủi ro, quy luật số đông bù số ít giữa những người tham gia bảo hiểm mà nếu một mình với số tiền phí như vậy họ không làm được.
Quy mô của quỹ bảo hiểm này phụ thuộc vào chất lượng bồi thường cho khách hàng sau khi ký kết hợp đồng, uy tín của DNBH, thâm niên cung cấp dịch vụ trên thị trường bảo hiểm, mức phí cạnh tranh cùng với các sản phẩm đa dạng. Các hợp đồng bảo hiểm ký kết với khách hàng rất đa dạng gồm nhiều loại hình sản phẩm bảo hiểm khác nhau.: * Căn cứ vào đối tượng bảo hiểm thì bảo hiểm phi nhân thọ có ba loại: Bảo hiểm con người phi nhân thọ: đây là sản phẩm cho các rủi ro có liên quan đến sức khỏe của con người như: ốm đau, bệnh tật, tai nạn Bảo hiểm tài sản: Đối tượng bảo hiểm là tài sản và được chi tiết theo từng tài sản như Bảo hiểm xe cơ giới, bảo hiểm thân tàu và trách nhiệm dân sự chủ tàu, bảo hiểm hàng hóa, bảo hiểm nông nghiệp… Bảo hiểm trách nhiệm dân sự: Đối tượng bảo hiểm là trách nhiệm dân sự - trách nhiệm hay nghĩa vụ bối thường các thiệt hại gây ra cho người khác như bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ phương tiện vận tải đối với người thứ ba, bảo hiểm trách nhiệm sản phẩm, bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp… * Căn cứ vào luật kinh doanh bảo hiểm số 24/2000/QH 10 ngày 09/12/2000 về kinh doanh bảo hiểm và luật kinh doanh bảo hiểm sửa đổi bổ sung số 61/2010/QH 12 ngày 24/11/2010, quy định nghiệp vụ bảo hiểm phi nhân thọ được chia làm các loại sản phẩm bảo hiểm như sau: 8 Bảo hiểm tài sản và bảo hiểm thiệt hại Bảo hiểm hàng hóa vận chuyển đường bộ, đường biển, đường hàng không, đường sông, đường sắt. Bảo hiểm hàng không Bảo hiểm xe cơ giới Bảo hiểm cháy, nổ Bảo hiểm thân tàu và trách nhiệm dân sự chủ tàu Bảo hiểm trách nhiệm chung Bảo hiểm tín dụng và rủi ro tài chính Bảo hiểm thiệt hại kinh doanh Bảo hiểm nông nghiệp Kinh doanh tái bảo hiểm: ký hợp động nhận và nhượng tái bảo hiểm. Về mặt khái niệm, tái bảo hiểm là một hình thức bảo hiểm lại những rủi ro đã được bảo hiểm khách nhau (công ty tái bảo hiểm).
Nói cách khác, tái bảo hiểm là bảo hiểm cho người bảo hiểm. Kinh doanh bảo hiểm phải gắn liền với tái bảo hiểm, tái bảo hiểm là hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm nhằm mục đích sinh lời, theo đó DNBH nhận một khoản phí của DNBH khác để cam kết bồi thường cho các trách nhiệm đã nhận bảo hiểm và ngược lại. Ngoài mục đích sinh lời hoạt động tái bảo hiểm còn giúp DNBH mở rộng mối quan hệ với bạn hàng, tranh thủ nguồn vốn, học hỏi kinh nghiệm, nắm thêm thông tin, hỗ trợ đào tạo cán bộ. Nhiệm vụ chủ yếu của tái bảo hiểm là phân chia các rủi ro đã được bảo hiểm của các công ty bảo hiểm gốc cho một tập thể những công ty tái bảo hiểm và thông qua đó sẽ tận dụng được một cách tối ưu các quy luật thống kê.