Chương 1: Cơ sở lý thuyết về hoạt động bảo hiểm liên kết với ngân hàng (Bancassurance). - Chương 2: Thực trạng phát triển hoạt động Bancassurance tại Công ty Bảo hiểm Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam – Chi nhánh Sài Gòn. - Chương 3: Giải pháp phát triển hoạt động Bancassurance tại Công ty Bảo hiểm Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam – Chi nhánh Sài Gòn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM LIÊN KẾT VỚI NGÂN HÀNG (BANCASSURANCE) 1.
Tổng quan về Bancassurance 1. Khái niệm và đặc điểm Bancassurance Ngành ngân hàng và bảo hiểm trên toàn cầu đã có những thay đổi nhanh chóng và vượt bậc trong thời gian gần đây. Điều này đã giúp gia tăng các hình thức kinh doanh mới trong các kịch bản kinh doanh mà ở đó có sự tham gia của cả hai ngành. Một mặt ngành ngân hàng đã hội nhập và phát triển một cách rất vững vàng, mặt khác ngành bảo hiểm đang có những tiềm năng lớn.
Điển hình theo báo cáo của Tổng cục thống kê (2017), trong khu vực dịch vụ, hoạt động tài chính, ngân hàng và bảo hiểm ghi nhận mức tăng 7,89% trong 9 tháng đầu năm và là mức cao nhất trong 7 năm gần đây. Khi hai ngành cùng tham gia chung với nhau sẽ dẫn đến một khái niệm mới là Bancassurance. Bancassurance được xem là kênh phân phối mới có tốc độ phát triển nhanh, có triển vọng thay thế các kênh phân phối bảo hiểm truyền thống – phân phối qua đại lý và môi giới. Có rất nhiều khái niệm về Bancassurance chẳng hạn như: Trong nghiên cứu của Salim (2011), “Bancassurance là một hệ thống trong đó một ngân hàng có hợp đồng đại lý với một công ty bảo hiểm để bán các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm hỗn hợp nhằm kiếm được một dòng thu nhập ngoài lãi suất”.
Ngoài ra, theo Trung tâm Bảo hiểm và Kế hoạch Tài chính ở Châu Âu: “Bancassurance bao gồm một loạt các thỏa thuận chi tiết giữa ngân hàng và công ty bảo hiểm. Nó bao gồm việc cung cấp sản phẩm, dịch vụ của bảo hiểm và ngân hàng từ cùng một nguồn hay cùng một cơ sở thông tin khách hàng”. Khái niệm này cho thấy các sản phẩm bảo hiểm và ngân hàng có chung một cơ sở dữ liệu. Trong khi đó, một nghiên cứu của Clarence Wong (2002) – chuyên gia kinh tế trưởng châu Á – Thái Bình Dương của tập đoàn Tái Bảo hiểm hàng đầu thế giới Swiss Re AG: “Bancassurance là một chiến lược được thông qua bởi ngân hàng và LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 các công ty bảo hiểm nhằm hoạt động trên thị trường tài chính, tùy thuộc vào mức độ liên kết nhiều hay ít giữa các bên”.
Khái niệm này được đưa ra nhằm nhấn mạnh mức độ liên kết giữa ngân hàng với các công ty bảo hiểm và đưa ra dưới góc độ nghiên cứu ở khía cạnh chiến lược kinh doanh của ngân hàng hay các công ty bảo hiểm phát triển hoạt động trong thị trường dịch vụ và tài chính. Như vậy, có thể hiểu Bancassurance như sau: Bancassurance (banca + assurance) là sự hợp tác giữa các công ty bảo hiểm và ngân hàng mà ở đó ngân hàng đóng vai trò như một đại lý, phân phối các sản phẩm bảo hiểm kết hợp với sản phẩm ngân hàng. Một số đặc điểm của Bancassurance: - Bancassurance là sự kết hợp giữa bảo hiểm và ngân hàng. - Bancassurance phân phối sản phẩm cho khách hàng của ngân hàng.
- Bancassurance có sản phẩm gắn liền với hoạt động đặc thù tại ngân hàng. Nguồn gốc ra đời và phát triển Bancassurance 1. Lịch sử hình thành Bancassurance chính thức xuất hiện đầu tiên ở Pháp và Tây Ban Nha vào những năm 70, 80 của thế kỉ XX. Tại Pháp, bước ngoặt trong lịch sử bảo hiểm được đánh dấu bởi việc các tổ chức ACM (Assurances du Crédit Mutuel), Vie et IARD (bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm chung) chính thức được phép bắt đầu.
Đó là ý tưởng bỏ qua người trung gian để bảo vệ các khoản vay và bảo hiểm cho chính các khách hàng của ngân hàng. Vào năm 1981, tại Tây Ban Nha, tập đoàn Banco De Bilbao đã giành được phần lớn cổ phần trong Euroseguros SA (một công ty bảo hiểm và tái bảo hiểm có nguồn gốc là La Vasca Aseguradora SA, thành lập năm 1968). Tuy nhiên, ban đầu tập đoàn chỉ kiểm soát về mặt tài chính, bởi vào thời đó luật pháp Tây Ban Nha cấm các ngân hàng bán sản phẩm bảo hiểm nhân thọ. Sự cấm đoán đó đã được gỡ bỏ vào năm 1991 và sau đó nhóm 5 công ty Bancassurance hàng đầu của Tây Ban Nha LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 (Vida Caixa, BBVA, SHC Seguros, Aseval, Mapfre Vida) đã kiểm soát 1/3 thị trường bảo hiểm nhân thọ.
Nhưng theo quan điểm lịch sử thuần túy, những người tiên phong thực sự là người Anh với sự ra đời của Barclays Life vào tháng 9 năm 1965. Tuy nhiên, công ty này không thành công lớn ở Anh, và cũng không đưa ra khái niệm về Bancassurance (Chevalier & Carole Launay, 2005). Quá trình phát triển Quá trình phát triển chung Sự phát triển của Bancassurance có thể được chia thành ba giai đoạn. - Giai đoạn 1: Trước những năm 1980, các ngân hàng bán bảo lãnh như là loại hình bảo hiểm dưới hình thức mở rộng trực tiếp các hoạt động ngân hàng.
Tuy nhiên, dịch vụ này không được xem là bán bảo hiểm như tên gọi ngày nay. Do đó, giai đoạn này các nhân viên ngân hàng không trực tiếp bán bảo hiểm nhưng yêu cầu họ phải có kinh nghiệm trong lĩnh vực này. - Giai đoạn 2: Vào những năm 1980, khi các ngân hàng bắt đầu cung cấp dịch vụ trong lĩnh vực bảo hiểm cho khách hàng, các ngân hàng ở Pháp là nơi bán bảo hiểm nhân thọ đầu tiên. Sau đó, vào cuối những năm 80, các chính sách ngân hàng liên kết với nhau và liên kết đầu tư được phát triển ở các nước châu Âu.
- Giai đoạn 3: Bắt đầu từ năm 1990, các ngân hàng cũng bắt đầu bán bảo hiểm phi nhân thọ cùng với chính sách bảo hiểm nhân thọ rõ ràng. Có thể khái quát về nguồn gốc lịch sử và động lực chính của các giai đoạn phát triển Bancassurance thông qua Biểu đồ 1.1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Bỉ Tây Ban Nha Mỹ Anh NH CGER La Caixa NH MorrisPlan NH Barclays 1.Giai đoạn mới phát triển 1850 ~ 1900 1917 1965 Crédit Agricole Compagnie B.P Cresdit Credit Mutuel Granpama Bancaire Lyonnais Soc. ACM Soravie CARDIF Reactivation of captive Cies 2.Giai đoạn định hình ở Pháp 1970 1973 1986 Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Ý Trung và Đông Âu 3.Giai đoạn phát triển mạnh theo từng khu vực 1980 1990 2000 Biểu đồ 1. Nguồn gốc lịch sử và động lực chính của các giai đoạn phát triển Bancassurance Nguồn: Binet (2012) Phát triển tại một số quốc gia và khu vực trên thế giới Theo báo cáo của Ủy ban Bancassurance, IRDA năm 2011: - Pháp: năm 1971, Crédit Lyonnais mua lại tập đoàn Médicale de France và năm 1993 đã ký kết một thỏa thuận trao cho Union des Assurances Fédérales Group LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 quyền độc quyền bán bảo hiểm nhân thọ thông qua mạng lưới Crédit Lyonnais.
Đến năm 2000, kênh Bancassurance được giới thiệu. Các ngân hàng hoạt động như những người môi giới phân phối các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ (Chevalier, Carole Launay, 2005). - Philippines: năm 2002, kênh Bancassurance được giới thiệu. - Nhật Bản: năm 2001, kênh Bancassurance được mở ra và đã được điều chỉnh hoàn toàn.
Các ngân hàng thường có thỏa thuận phân phối không độc quyền với một vài công ty, nhưng áp dụng một số điều luật hạn chế để bảo vệ người tiêu dùng, tôn trọng sự riêng tư và bảo mật dữ liệu. - Hong Kong: năm 2001, kênh Bancassurance được giới thiệu. Các ngân hàng chỉ được phép liên quan với hai công ty bảo hiểm nhân thọ. Quy trình kiểm soát doanh số thông thường được chính các công ty bảo hiểm tiến hành.
- Malaysia: năm 1996, kênh Bancassurance xuất hiện lần đầu. Cơ quan quản lý theo dõi thực tiễn việc bán hàng thông qua các quy trình tìm hiểu thực tế bắt buộc và quy trình bán hàng. - Indonesia: cuối những năm 90, xuất hiện Bancassurance. Các quy trình bán hàng được quản lý thông qua ngân hàng trung ương.
Các CTBH đệ trình lên cơ quan điều tiết, chi tiết về cách thức ký kết với ngân hàng. Các ngân hàng hoạt động như những người môi giới phân phối các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ. - Hàn Quốc: năm 2003, Bancassurance chỉ thực sự thu hút sự chú ý của ngân hàng Korean sau khi chính phủ cho phép. Nhà quản lý kiểm tra về hoạt động bán hàng thông qua thủ tục kiểm toán ngân hàng thông thường.
Ở Khu vực Châu Á Thái Bình Dương; tại các nước như Thái Lan, Hàn Quốc, Bacassurance chiếm 20% thị trường, chiếm đến 40-50% các hoạt động kinh doanh mới tại một số nước như Đài Loan, Malaysia, Singapore và HongKong. Theo số liệu thống kê gần đây, doanh thu phí bảo hiểm qua kênh ngân hàng tại HongKong là 45%, Malaysia là 12%, tại Đài Loan là 37%. Tính chung cho cả khu vực Châu Á - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 Thái Bình Dương thì các Bancassurance bán và thu về 13% trên tổng số phí bảo hiểm cho các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ và 6% cho các sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ (Clarence Wong, Mike Bamahan, Lucia Bevere, 2007). Phát triển Bancassurance tại Việt Nam Tại Việt Nam, Bancassurance đã nhen nhóm từ giữa những năm 1995 bằng việc các ngân hàng thực hiện chương trình khuyến mãi các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ cho khách hàng của mình, tiếp đó là các sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ.
Ngoài ra, nhiều ngân hàng cũng nắm giữ cổ phần của các CTBH. Tuy nhiên, sự hợp tác của hai bên chỉ mới dừng lại ở mức sơ đẳng, chủ yếu là các ngân hàng tạo điều kiện về không gian để các CTBH đến bán tại ngân hàng. Mãi đến năm 2001, khi AIA Việt Nam ký thỏa thuận hợp tác với ngân hàng Hong Kong – Thượng Hải HSBC mới chính thức đánh dấu sự ra đời của Bancassurance tại Việt Nam. Vai trò của Bancassurance Bancassurance đóng vai trò là cầu nối cho tất cả những gì liên quan tới hoạt động này gồm ngành ngân hàng, ngành bảo hiểm và khách hàng.
Hoạt động Bancassurance đã mở đường cho các ngân hàng đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ cũng như làm tăng thêm nguồn thu nhập phi rủi ro.