phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục công trình khoa học đã công bố, Tài liệu tham khảo, Phụ lục; Luận án gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Chƣơng 2. Cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ giảng viên ngành CTXH trong các trƣờng đại học Chƣơng 3. Thực trạng phát triển đội ngũ giảng viên ngành CTXH trong các trƣờng đại học ở Việt Nam.
Giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên ngành CTXH 6 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Nghiên cứu về phát triển đội ng giảng viên Về vấn đề phát triển đội ngũ giảng viên, ở nƣớc ta có nhiều công trình nghiên cứu từ phát triển theo từng ngành, lĩnh vực cho đến phát triển chung cho từng khu vực, vùng miền và đi đến những tiêu chí chuẩn hóa đội ngũ giảng viên cùng những giải pháp, kinh nghiệm nhằm xây dựng, phát triển đội ngũ giảng viên đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực mới cho thời kỳ hội nhập quốc tế. Trong xu hƣớng tự chủ trong các trƣờng đại học và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 thì cần có thêm những nghiên cứu về phát triển đội ngũ giảng viên để giúp cho các trƣờng nói riêng và nền giáo dục đại học nói chung có những bƣớc đi phù hợp với sự tự chủ và phát triển. Các nghiên cứu trong nước Các nghiên cứu về quản lý và phát triển đội ngũ giảng viên khá đa dạng từ xây dựng giải pháp cốt lõi đào tạo bồi dƣỡng, phát triển đội ngũ giảng viên của từng vùng miền cho đến phát triển đội ngũ giảng viên cho từng ngành học.
Lê Đức Ngọc, “Giáo dục đại học – Quan điểm và giải pháp” đƣa ra 2 lý do chính phải quan tâm hàng đầu về phát triển đội ngũ giảng viên các trƣờng đại học đó là: (1) Trình độ đội ngũ quyết định chất lƣợng và khả năng của một trƣờng trong giảng dạy, nghiên cứu và phục vụ xã hội trong nền kinh tế hàng hóa; (2) Chi phí lƣơng và phụ cấp cho đội ngũ này là khoản chi phí lớn nhất của mỗi trƣờng đại học, nó gắn liền với vấn đề chất lƣợng, hiệu quả và hiệu suất đào tạo [51]. Đây là 2 nội dung cũng đƣợc NCS tham khảo và vận dụng để xây dựng các giải pháp nâng cao chất lƣợng đội ngũ và tạo môi trƣờng chính sách động viên đội ngũ giảng viên trong luận án. Nguyễn Thị Bình, “Bàn về các giải pháp đổi mới giáo dục toàn diện”, các chuyên gia giáo dục có chung một đề xuất: Công tác xây dựng đội ngũ giáo viên phải đƣợc xem là giải pháp cốt lõi, quan trọng nhất. Theo các tác giả phải tập trung sửa đổi chính sách đối với nhà giáo và cải cách công tác đào tạo, bồi dƣỡng giáo 7 viên.
Nâng cao chất lƣợng đội ngũ giáo viên. Và đề xuất 5 nhóm giải pháp: (1) Đổi mới công tác quy hoạch, kế hoạch phát triển nhân lực của ngành giáo dục theo hƣớng đại học hóa giáo viên phổ thông và nâng cao chất lƣợng tuyển sinh vào ngành sƣ phạm; (2) Sắp xếp lại các trƣờng đại học sƣ phạm thành một hệ thống có chung chiến lƣợc phát triển; (3) Đổi mới nội dung và phƣơng pháp đào tạo, bồi dƣỡng giáo viên phổ thông theo hƣớng chuyển từ đào tạo một lần sang đào tạo căn bản; (4) Sửa đổi chính sách về tiền lƣơng và phụ cấp, bảo đảm để giáo viên dạy ở trƣờng công và gia đình họ có mức sống cao hơn mức sống trung bình trong xã hội cũng nhƣ tạo điều kiện về tài chính để giáo viên nâng cao trình độ nghề nghiệp thông qua học tập tiếp tục và tham gia các hoạt động văn hóa; (5) Xây dựng và ban hành Luật Nhà giáo và nghề dạy học, tạo cơ sở pháp lý cho việc thực hiện các giải pháp đã nêu, đặc biệt là xác lập chuẩn mực pháp lý về phẩm chất, năng lực của nhà giáo và những ngƣời tham gia quản lý nhà trƣờng [4]. Qua đây, 5 nhóm giải pháp để đổi mới giáo dục toàn diện là nội dung thống nhất để áp dụng cho hệ thống giáo dục của nƣớc ta nói chung, NCS thấy hoàn toàn có thể ứng dụng vào nội dung tổng quan của luận án. Bùi Minh Hiền - Vũ Ngọc Hải - Đặng Quốc Bảo, “Quản lý giáo dục”, các tác giả đƣa ra yêu cầu chung về xây dựng và phát triển đội đội ngũ giảng viên trong một nhà trƣờng phải đủ về số lƣợng, đạt chuẩn về chất lƣợng, đồng bộ về cơ cấu.
Nhóm tác giả phân tích chức năng quản lý phát triển đội ngũ giảng viên từ việc lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra phải đảm bảo số lƣợng, chất lƣợng và cơ cấu của đội ngũ giảng viên trong nhà trƣờng là điều kiện cần phát triển, [39]. Theo NCS thì chú ý đến sự đồng thuận của đội ngũ giảng viên mới để tạo điều kiện đủ cho đội ngũ giảng viên phát triển bền vững. Bùi Văn Quân, Nguyễn Ngọc Cầu, “Một số cách tiếp cận trong nghiên cứu và phát triển đội ng giảng viên” kết quả nghiên cứu đƣa ra ba cách tiếp cận nghiên cứu quản lý phát triển đội ngũ giảng viên: (1) Cách tiếp cận quản lý và phát triển nguồn nhân lực theo sơ đồ của Chirstan Batal; (2) Tiếp cận theo phƣơng pháp quản lý gồm: Phƣơng pháp giáo dục, vận động tuyên truyền, phƣơng pháp hành 8 chính, phƣơng pháp kinh tế; (3) Tiếp cận theo nội dung phát triển đội ngũ giảng viên. NCS thấy rằng trong việc lựa chọn cách tiếp cận nào đó còn phụ thuộc vào khả năng và kết quả phân tích thực tiễn của nhà nghiên cứu quyết định, đối với đội ngũ giảng viên ngành CTXH để phát triển thì cần tiếp cận theo phát triển nguồn nhân lực gắn liền với nâng cao năng lực nghề của ngành này.
Nguyễn Văn Đệ, “Phát triển đội ng giảng viên các trƣờng đại học ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đại học”, tác giả đã đƣa ra hệ giải pháp phát triển theo chức năng quản lý, tác động đồng bộ vào các nhân tố, là chìa khóa khắc phục thiếu giảng viên các ngành, có tác dụng thực hiện nhiệm vụ đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội. Tác giả cho biết công tác quy hoạch, kế hoạch xây dựng đội ngũ giảng viên chƣa đƣợc quan tâm đúng mức nên việc bố trí, sử dụng viên chức vẫn theo tình huống, bị động, tình trạng hụt hẫng giữa các thế hệ giảng viên. Tác giả đề xuất đƣợc 5 nhóm giải pháp quản lí phát triển đội ngũ giảng viên các trƣờng đại học vùng đồng bằng sông Cửu Long đáp ứng yêu cầu đổi mới GDĐH. Theo NCS thì ở đây chƣa có giải pháp nào đề cập đến phát triển đội ngũ giảng viên ngành CTXH.
Luận án tiến sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục của tác giả Võ Thành Đạt đã phân tích khá sâu sắc về thực trạng quản lý đội ngũ giảng viên các trƣờng đại học công an nhân dân, luận án xây dựng đƣợc 6 giải pháp đề xuất mang tính toàn diện và hệ thống cao, trong đó giải pháp “đổi mới quy hoạch và đào tạo, bồi dƣỡng đội ngũ giảng viên” là đột phá của ngành công an nhân dân [19]. Tác giả Trần Đình Tuấn trong bài nghiên cứu về vai trò của đội ngũ giảng viên đã khẳng định: Chất lƣợng đội ngũ nhà giáo nhân tố quyết định chất lƣợng giáo dục đại học [59]. Tác giả Phạm Thành Nghị, nghiên cứu đánh giá thực trạng đội ngũ cán bộ giảng dạy và giảng viên, những nghiên cứu điều tra về giáo dục, phân tích nguồn nhân lực, xây dựng giải pháp bồi dƣỡng cán bộ giảng dạy và giảng viên gồm: Hình thức bồi dƣỡng, kiểu chƣơng trình và phƣơng án tổ chức. Các hình thức bồi dƣỡng tập trung, bồi dƣỡng không tập trung, bồi dƣỡng tại chỗ, bồi dƣỡng từ xa.
Tác giả chú trọng đến hoạt động tự đào tạo, tự bồi dƣỡng và coi đó là chiến lƣợc của phát triển giáo dục [50]. 9 Luận án tiến sĩ quản lý giáo dục của tác giả Trần Xuân Bách đã xây dựng đƣợc bộ tiêu chí đánh giá theo hƣớng chuẩn hóa trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học, dịch vụ chuyên môn, trách nhiệm công dân; đƣa ra 5 nguyên tắc đánh giá giảng viên đại học theo hƣớng chuẩn hóa: Xây dựng tiêu chí đánh giá, khung chuẩn nghề nghiệp giảng viên đại học, các bƣớc chuẩn bị đánh giá, quy trình chung khi đánh giá giảng viên [1]. Tác giả Đặng Quốc Bảo, Đỗ Quốc Anh, Đinh Thị Kim Thoa đề cập đến phẩm chất, năng lực ngƣời thầy, nghề thầy trong bối cảnh phát triển mới; con đƣờng để ngƣời thầy tự tìm hiểu nâng cao phẩm chất năng lực đáp ứng yêu cầu của nhà giáo trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế [2]. Các nghiên cứu vị trí, vai trò, chức năng nhiệm vụ của giảng viên đều có chung nhận xét rằng giảng dạy đƣợc xem nhƣ một nghề, giảng viên là ngƣời truyền thụ các kiến thức tinh hoa của nhân loại, đồng thời là ngƣời tổ chức, chỉ đạo, hƣớng dẫn sinh viên lĩnh hội tri thức một cách chủ động và sáng tạo.
Các công trình nghiên cứu về đội ngũ giảng viên, phát triển đội ngũ giảng viên ở nƣớc ta đã đƣợc công bố rất đa dạng, từ tạp chí, kỷ yếu hội thảo, luận án, đề tài nghiên cứu khoa học công nghệ. Cũng nghiên cứu về phát triển đội ngũ giảng viên, luận án tiến sĩ của tác giả Vũ Thanh Xuân: “Phát triển đội ngũ giảng viên các trƣờng đào tạo, bồi dƣỡng Bộ Nội vụ đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực ngành nội vụ hiện nay” đã đề xuất áp dụng 7 giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên các trƣờng đào tạo, bồi dƣỡng Bộ Nội vụ đáp ứng về số lƣợng, cơ cấu, chất lƣợng đội ngũ giảng viên và yêu cầu nguồn nhân lực ngành Nội vụ hiện nay [70]. Nghiên cứu đánh giá thực trạng đội ngũ nhà giáo Việt Nam, giảng viên giảng dạy đại học: Cơ cấu trình độ của đội ngũ giảng viên các trƣờng đại học và cao đẳng chỉ có 13% có trình độ tiến sĩ khoa học và tiến sĩ, có 55% có trình độ từ đại học trở xuống. Ngoài việc khuyến khích đào tạo các giảng viên đại học đạt trình độ thạc sĩ và tiến sĩ, những khía cạnh cần đƣợc đặc biệt quan tâm nhằm nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ giảng viên nhƣ: (-) Khả năng sử dụng ngoại ngữ để hỗ trợ cho hoạt động nghề nghiệp; (-) Khả năng gắn kết giảng dạy, nghiên cứu khoa học 10 với thực tiễn lao động sản xuất; (-) Khả năng biết và ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy; (-) Sự am hiểu về các vấn đề văn hóa, xã hội.