Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đề xuất phát triển du lịch sinh thái nhằm hỗ trợ cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học vườn quốc gia vũ quang huyện vũ quang tỉnh hà tĩnh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu đề xuất phát triển du lịch sinh thái nhằm hỗ trợ cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Phạm Văn Bảo
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Đề Xuất Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Nhằm Hỗ Trợ Cho Công Tác Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học Vườn Quốc Gia Vũ Quang, Huyện Vũ Quang, Tỉnh Hà Tĩnh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢN ĐỒ
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Kết quả mong đợi của đề tài
• Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Khái niệm DLST
• 1.2. Nguyên tắc cơ bản phát triển DLST
• 1.3. Đặc trưng cơ bản của du lịch sinh thái
• 1.4. Những yêu cầu cơ bản đối với du lịch sinh thái
• 1.5. Phát triển du lịch sinh thái ở các Vườn Quốc gia
• 1.6. Thực trạng phát triển Du lịch sinh thái
• 1.6.1. Thực trạng phát triển du lịch sinh thái thế giới
• 1.6.2. Các bài học kinh nghiệm được rút ra từ những mô hình DLST ở các VQG trên thế giới
• 1.6.3. Thực trạng DLST ở các VQG của Việt Nam
• 1.6.4. Thực trạng du lịch sinh thái ở VQG Vũ Quang
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, THỜI GIAN, NỘI DUNG, QUAN ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu, thời gian nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Quan điểm nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp luận
• 2.4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: TIỀM NĂNG VÀ HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN DLST Ở VQG VŨ QUANG
• 3.1. Điều kiện tự nhiên VQG Vũ Quang
• 3.1.1. Vị trí địa lí
• 3.1.2. Đặc điểm địa chất, khí hậu thủy văn
• 3.1.3. Tài nguyên đa dạng sinh học
• 3.2. Điều kiện kinh tế xã hội và tài nguyên nhân văn phục vụ DLST
• 3.2.1. Dân cư, nguồn lao động và điều kiện kinh tế
• 3.2.2. Các yếu tố lịch sử - nhân văn
• 3.3. Hiện trạng cơ sở phục vụ DLST tại VQG Vũ Quang
• 3.4. Cơ cấu tổ chức bộ máy của VQG Vũ Quang
• 3.5. Cơ chế chính sách hiện hành phát triển DLST
• 3.6. Tình hình phát triển Du lịch ở tỉnh Hà Tĩnh và cơ hội của VQG Vũ Quang
• 3.7. Sự cần thiết về việc đề xuất phát triển DLST ở VQG Vũ Quang
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỀ XUẤT ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN DLST VQG VŨ QUANG
• 4.1. Nguyên tắc chung phát triển DLST ở VQG Vũ Quang
• 4.2. Định hướng phát triển DLST ở VQG Vũ Quang
• 4.2.1. Định hướng phát triển các sản phẩm DLST
• 4.2.2. Định hướng về thị trường
• 4.2.3. Đề xuất các tuyến DLST ở VQG Vũ Quang
• 4.2.4. Đề xuất các hoạt động tuyên truyền GDMT, nâng cao nhận thức BTTN
• 4.2.5. Định hướng các hoạt động khuyến khích người dân tham gia
• 4.3. Ảnh hưởng qua lại giữa DLST, cộng đồng dân cư và bảo tồn
• 4.3.1. Những tác động tích cực của DLST đến cộng đồng địa phương
• 4.3.2. Những nguy cơ và biện pháp giảm thiểu
• 4.3.2.1. Dự báo nguy cơ đối với công tác bảo tồn
• 4.4. Đề xuất giải pháp thực hiện
• 4.4.1. Giải pháp nhằm bảo vệ môi trường cảnh quan
• 4.4.2. Giải pháp phát triển DLST ở VQG Vũ Quang
• KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Tại Vườn Quốc Gia Vũ Quang

Du lịch sinh thái (DLST) đang trở thành một xu hướng quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững. Vườn Quốc Gia Vũ Quang, với diện tích 55.058 ha, là một trong những khu vực có tính đa dạng sinh học cao tại Việt Nam. Việc phát triển DLST tại đây không chỉ giúp bảo tồn các loài động thực vật quý hiếm mà còn tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng địa phương.

1.1. Đặc Điểm Địa Lý Và Sinh Thái Của Vườn Quốc Gia Vũ Quang

Vườn Quốc Gia Vũ Quang nằm ở tỉnh Hà Tĩnh, có địa hình đa dạng với nhiều loại hình sinh thái khác nhau. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các loài động thực vật phong phú, trong đó có nhiều loài quý hiếm được ghi trong sách đỏ Việt Nam.

1.2. Lợi Ích Của Du Lịch Sinh Thái Đối Với Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học

DLST không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo tồn đa dạng sinh học. Các hoạt động du lịch được tổ chức hợp lý sẽ giúp bảo vệ môi trường và phát huy giá trị văn hóa địa phương.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Tại Vườn Quốc Gia Vũ Quang

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc phát triển DLST tại Vườn Quốc Gia Vũ Quang cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như ô nhiễm môi trường, sự xâm lấn của các hoạt động kinh tế khác và thiếu sự quản lý hiệu quả đang gây áp lực lên hệ sinh thái.

2.1. Tác Động Của Hoạt Động Kinh Tế Đến Môi Trường

Các hoạt động nông nghiệp và khai thác tài nguyên thiên nhiên đang làm suy giảm chất lượng môi trường tại Vườn Quốc Gia Vũ Quang. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến đa dạng sinh học mà còn làm giảm sức hấp dẫn của khu vực đối với du khách.

2.2. Thiếu Hệ Thống Quản Lý Du Lịch Hiệu Quả

Việc thiếu một hệ thống quản lý du lịch đồng bộ và hiệu quả đã dẫn đến tình trạng khai thác quá mức tài nguyên thiên nhiên. Cần có các chính sách rõ ràng để đảm bảo sự phát triển bền vững cho DLST tại Vườn Quốc Gia Vũ Quang.

III. Phương Pháp Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Bền Vững Tại Vườn Quốc Gia Vũ Quang

Để phát triển DLST bền vững, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả và hợp tác chặt chẽ với cộng đồng địa phương. Việc xây dựng các sản phẩm du lịch sinh thái độc đáo sẽ thu hút du khách và tạo ra nguồn thu nhập ổn định.

3.1. Xây Dựng Sản Phẩm Du Lịch Đặc Trưng

Các sản phẩm du lịch như tour khám phá thiên nhiên, trải nghiệm văn hóa địa phương và các hoạt động giáo dục môi trường sẽ giúp thu hút du khách. Những sản phẩm này cần được thiết kế để bảo vệ môi trường và phát huy giá trị văn hóa địa phương.

3.2. Tăng Cường Hợp Tác Với Cộng Đồng Địa Phương

Hợp tác với cộng đồng địa phương trong việc phát triển DLST là rất quan trọng. Cộng đồng cần được tham gia vào quá trình lập kế hoạch và thực hiện các hoạt động du lịch để đảm bảo lợi ích kinh tế và bảo tồn môi trường.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Du Lịch Sinh Thái Tại Vườn Quốc Gia Vũ Quang

Việc áp dụng các mô hình du lịch sinh thái tại Vườn Quốc Gia Vũ Quang đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các hoạt động du lịch không chỉ tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng mà còn nâng cao nhận thức về bảo tồn đa dạng sinh học.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tác Động Của Du Lịch Đến Địa Phương

Nghiên cứu cho thấy rằng DLST đã giúp cải thiện đời sống của người dân địa phương thông qua việc tạo ra việc làm và tăng thu nhập. Đồng thời, nhận thức về bảo tồn thiên nhiên cũng được nâng cao.

4.2. Các Mô Hình Du Lịch Sinh Thái Thành Công

Một số mô hình du lịch sinh thái thành công tại Vườn Quốc Gia Vũ Quang đã được triển khai, như các tour khám phá thiên nhiên và các hoạt động giáo dục môi trường. Những mô hình này cần được nhân rộng và phát triển hơn nữa.

V. Kết Luận Và Định Hướng Tương Lai Cho Du Lịch Sinh Thái Tại Vườn Quốc Gia Vũ Quang

Phát triển du lịch sinh thái tại Vườn Quốc Gia Vũ Quang là một hướng đi đúng đắn để bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế bền vững. Cần có các chính sách hỗ trợ và đầu tư để phát triển DLST một cách hiệu quả.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Trong tương lai, cần tập trung vào việc phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái độc đáo và bền vững. Đồng thời, cần có sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương trong quá trình phát triển này.

5.2. Tăng Cường Quản Lý Và Bảo Vệ Môi Trường

Cần thiết lập các quy định và chính sách quản lý chặt chẽ để bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học tại Vườn Quốc Gia Vũ Quang. Việc này sẽ đảm bảo sự phát triển bền vững cho du lịch sinh thái trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vườn Quốc gia Vũ Quang được thành lập năm 2002 với tổng diện tích 55.058 ha tại tỉnh Hà Tĩnh, nằm trọn trong vùng sinh thái rừng mưa nhiệt đới Bắc Trường Sơn. Đây là một trong những trung tâm đa dạng sinh học hàng đầu của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, nơi lưu giữ nhiều nguồn gen quý hiếm cùng các hệ sinh thái rừng đặc trưng. Mặc dù sở hữu tài nguyên thiên nhiên phong phú với 1.023 loài thực vật và 575 loài động vật có xương sống, công tác quản lý tài nguyên tại đây đang đứng trước mâu thuẫn gay gắt giữa bảo tồn nguyên vẹn và áp lực sinh kế của hơn 20.000 cư dân sinh sống tại vùng đệm.

Mục tiêu nghiên cứu tổng thể của luận văn là xây dựng cơ sở khoa học và đề xuất định hướng phát triển du lịch sinh thái nhằm hỗ trợ trực tiếp cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên và tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương. Các mục tiêu cụ thể gồm: tổng quan các mô hình du lịch sinh thái trong nước và quốc tế; đánh giá toàn diện tiềm năng tài nguyên du lịch sinh thái tại Vườn Quốc gia Vũ Quang; xác định tương tác đa chiều giữa du lịch, bảo tồn và cộng đồng; từ đó đề xuất các giải pháp kỹ thuật và cơ chế quản lý khả thi.

Nghiên cứu được triển khai trên toàn bộ diện tích 55.058 ha của Vườn Quốc gia Vũ Quang và các xã phụ cận thuộc huyện Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh trong khung thời gian từ tháng 6 năm 2010 đến tháng 12 năm 2010. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp đề án chuyển đổi mô hình bảo tồn thụ động sang du lịch sinh thái có trách nhiệm, hướng tới mục tiêu tạo việc làm mới cho khoảng 30% đến 40% lao động địa phương và tạo nguồn thu tái đầu tư từ 15% đến 20% cho các hoạt động tuần tra bảo vệ rừng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng và tích hợp 3 khung lý thuyết nền tảng trong quản lý tài nguyên và môi trường hiện đại. Thứ nhất là Tiếp cận hệ sinh thái (Ecosystem Approach) dựa trên 12 nguyên lý của Công ước Đa dạng Sinh học, coi con người là một bộ phận không thể tách rời của hệ sinh thái và lấy việc duy trì cấu trúc, chức năng sinh thái làm ưu tiên cốt lõi. Thứ hai là Tiếp cận quản lý tài nguyên thiên nhiên dựa vào cộng đồng (CBNRM), nhấn mạnh vai trò làm chủ, trao quyền và phân chia lợi ích công bằng cho người dân bản địa. Thứ ba là Tiếp cận hệ thống trong quản lý tài nguyên do Ludwig von Bertalanffy khởi xướng năm 1956, xem xét tương tác đa chiều giữa tự nhiên, kinh tế và xã hội.

Mô hình nghiên cứu cấu trúc du lịch sinh thái được thiết lập trên sự giao thoa của 4 trụ cột: du lịch tự nhiên, du lịch có quản lý bền vững, du lịch gắn với giáo dục môi trường và du lịch hỗ trợ bảo tồn. Luận văn chuẩn hóa 4 khái niệm then chốt gồm: du lịch sinh thái theo Luật Du lịch năm 2005 và Quyết định 104/2007/QĐ-BNN; vườn quốc gia theo Quyết định 186/2006/QĐ-TTg; bảo tồn đa dạng sinh học tại chỗ; và sinh kế bền vững vùng đệm. Khung lý thuyết này chứng minh rằng việc phát triển du lịch có kiểm soát sẽ tạo nguồn tài chính nội tại để bảo vệ 95% diện tích rừng tự nhiên mà không làm tổn hại đến sinh cảnh hoang dã.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm dữ liệu thứ cấp từ 15 báo cáo kinh tế - xã hội, báo cáo giám sát tài nguyên của Vườn Quốc gia Vũ Quang và chuỗi số liệu khí tượng thủy văn giai đoạn 2000 - 2010. Dữ liệu sơ cấp được thu thập trong đợt khảo sát thực địa kéo dài 6 tháng (từ tháng 6/2010 đến tháng 12/2010). Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích (purposive sampling) với cỡ mẫu phỏng vấn sâu gồm 35 đối tượng đại diện, bao gồm 10 cán bộ ban quản lý Vườn Quốc gia Vũ Quang, 5 cán bộ quản lý du lịch thuộc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Hà Tĩnh, 8 cán bộ lãnh đạo cấp xã, huyện và 12 hộ dân tiêu biểu tại vùng đệm.

Lý do lựa chọn phương pháp phỏng vấn sâu kết hợp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia là nhằm khai thác thông tin định tính sâu sắc về xung đột lợi ích tài nguyên và nguyện vọng chuyển đổi sinh kế của các bên liên quan. Bên cạnh đó, phương pháp nghiên cứu thực địa sử dụng thiết bị định vị GPS cầm tay để xác lập tọa độ 3 tuyến du lịch tiềm năng. Tác giả sử dụng phương pháp bản đồ GIS tỷ lệ 1:50.000 để phân tích không gian cảnh quan và kỹ thuật phân tích ma trận SWOT gồm 16 tiêu chí nhằm nhận diện rõ điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và nguy cơ đối với hoạt động du lịch sinh thái tại khu vực.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tài nguyên thiên nhiên và đa dạng sinh học tại Vườn Quốc gia Vũ Quang có giá trị bảo tồn ngoại hạng với tỷ lệ che phủ rừng đạt 95% (tương đương 52.305 ha), trong đó rừng nguyên sinh giàu trữ lượng chiếm 61% (tập trung ở đai cao trên 400 m) và rừng thứ sinh chiếm 39%. Hệ thống sinh học ghi nhận 1.023 loài thực vật bậc cao cùng 575 loài động vật có xương sống (gồm 87 loài thú, 311 loài chim, 65 loài bò sát và ếch nhái, 88 loài cá) và 316 loài bướm. Vũ Quang khẳng định vị thế quốc tế khi là nơi phát hiện 2 loài thú lớn mới cho khoa học thế giới là Sao la năm 1992 và Mang lớn năm 1993, bên cạnh các loài nguy cấp như Voi, Hổ, Bò tót, Pơ mu và Lim xanh.

Thứ hai, đặc điểm địa hình và khí hậu tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loại hình du lịch trải nghiệm nhưng mang tính mùa vụ rõ rệt. Địa hình núi cao chiếm 56,6% diện tích (với đỉnh Rào Cỏ cao 2.286 m), địa hình đồi thấp chiếm 43% và thung lũng chiếm 0,4%. Khí hậu có nhiệt độ trung bình năm 23°C, lượng mưa trung bình 2.404 mm/năm và độ ẩm trung bình 85%. Tuy nhiên, lượng mưa tháng 9 và tháng 10 đạt đỉnh từ 505 mm đến 575 mm/tháng, kết hợp độ dốc lớn của sông Ngàn Trươi dài 30 km và các thác nước như Thăng Đày, Cổng Trời, đòi hỏi phải có phương án kiểm soát an toàn nghiêm ngặt trong mùa lũ.

Thứ ba, hiện trạng hoạt động du lịch sinh thái tại Vườn Quốc gia Vũ Quang còn ở mức sơ khai, hạ tầng dịch vụ lưu trú và vận chuyển gần như chưa phát triển, chủ yếu phục vụ du khách viếng thăm di tích lịch sử Thành Cụ Phan Đình Phùng. Số liệu điều tra toàn quốc cho thấy 44,7% các khu rừng đặc dụng tại Việt Nam chỉ đón dưới 2.000 lượt khách/năm và Vũ Quang hiện nằm trong nhóm này. Trong khi đó, áp lực khai thác lâm sản và săn bắt thú rừng từ cộng đồng vùng đệm vẫn tiếp diễn do thiếu việc làm thay thế.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phát triển du lịch chậm tại Vũ Quang xuất phát từ sự thiếu hụt vốn đầu tư công trình đón tiếp, liên kết tour tuyến liên tỉnh chưa chặt chẽ và năng lực chuyên môn về du lịch sinh thái của đội ngũ cán bộ còn hạn chế. Khi so sánh với các mô hình quốc tế, Vườn Quốc gia Galapagos tại Ecuador đón hơn 42.000 lượt du khách/năm và tạo nguồn thu bền vững nhờ chính sách thu phí 40 USD/khách để tái đầu tư bảo tồn mạng lưới vườn quốc gia. Tương tự, dự án Annapurna tại Nepal đã huy động 40.000 dân cư bản địa tham gia 8 nhóm sinh kế du lịch, giảm thiểu áp lực chặt phá rừng sưởi ấm. Tại Việt Nam, Khu Bảo tồn Thiên nhiên Đất ngập nước Vân Long với 82,3% lượng khách quốc tế (hơn 40.000 lượt khách năm 2006) là minh chứng cho thấy sự tham gia của cộng đồng địa phương là yếu tố quyết định thành công.

Dữ liệu nghiên cứu của luận văn có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ phân bố lượng mưa - nhiệt độ 12 tháng nhằm xác định mùa cao điểm du lịch an toàn từ tháng 12 đến tháng 7 năm sau. Đồng thời, bảng ma trận SWOT được thiết lập để làm rõ các liên kết chiến lược giữa phân vùng bảo vệ nghiêm ngặt, phân khu phục hồi sinh thái và phân khu hành chính dịch vụ. Việc phân tích này chứng minh rằng du lịch sinh thái chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi bảo tồn được giá trị cốt lõi của sinh cảnh tự nhiên và chuyển hóa một phần lợi nhuận thành nguồn kinh phí tuần tra rừng.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, quy hoạch hạ tầng kỹ thuật và không gian du lịch sinh thái phân vùng: Ban Quản lý Vườn Quốc gia Vũ Quang phối hợp cùng Ủy ban nhân dân huyện Vũ Quang triển khai xây dựng trung tâm diễn giải môi trường và nâng cấp 12 km đường mòn thiên nhiên kết nối trục đường Hồ Chí Minh vào vùng đệm, hoàn thành trong giai đoạn 2011 - 2015, hướng tới mục tiêu tiếp đón an toàn 5.000 lượt khách/năm.

Thứ hai, thiết kế và thương mại hóa các tuyến sản phẩm du lịch sinh thái đặc thù: Phòng Khoa học và Hợp tác Quốc tế của Vườn chủ trì xây dựng 3 tuyến du lịch trọng điểm: tuyến du lịch văn hóa - lịch sử Thành Cụ Phan Đình Phùng; tuyến du thuyền sinh thái sông Ngàn Trươi dài 30 km kết hợp khám phá thác Thăng Đày; và tuyến trekking mạo hiểm chinh phục rừng Pơ mu đỉnh Rào Cỏ ở độ cao trên 1.000 m, đặt mục tiêu thu hút khoảng 30% lượng khách du lịch có lưu trú từ năm 2012.

Thứ ba, thiết lập chương trình sinh kế du lịch dựa vào cộng đồng (CBET): Chính quyền các xã vùng đệm cùng Ban Quản lý Vườn tổ chức đào tạo kỹ năng hướng dẫn viên và dịch vụ lưu trú homestay cho 150 hộ dân địa phương, thành lập 4 tổ hợp tác cung cấp các nông sản đặc trưng như cam Vũ Quang, bưởi Phúc Trạch và chè Sơn Thọ, phấn đấu nâng thu nhập bình quân của các hộ tham gia thêm 30% đến 40% sau 3 năm triển khai.

Thứ tư, hoàn thiện cơ chế tài chính bảo tồn và giám sát môi trường du lịch: Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Tĩnh ban hành quy chế trích giữ từ 20% đến 25% doanh thu vé tham quan du lịch để bổ sung trực tiếp vào Quỹ tuần tra bảo vệ rừng và nghiên cứu khoa học, đồng thời lắp đặt 10 điểm quan trắc tải lượng du khách tại các sinh cảnh nhạy cảm của loài Sao la và Mang lớn trước năm 2014.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ quản lý và lực lượng kiểm lâm tại các Vườn Quốc gia, Khu Bảo tồn Thiên nhiên trên toàn quốc: Công trình cung cấp khung phương pháp luận tiếp cận hệ sinh thái và kinh nghiệm thực tiễn để xây dựng Đề án phát triển du lịch sinh thái rừng đặc dụng theo Quyết định 104/2007/QĐ-BNN cho hơn 30 vườn quốc gia tại Việt Nam.

Thứ hai, cơ quan hoạch định chính sách du lịch và chính quyền địa phương tỉnh Hà Tĩnh: Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Hà Tĩnh có thể sử dụng các số liệu khảo sát của luận văn để tích hợp Vườn Quốc gia Vũ Quang vào quy hoạch tổng thể phát triển du lịch tỉnh dọc tuyến Quốc lộ 8A và đường Hồ Chí Minh kết nối hành lang kinh tế Đông - Tây.

Thứ ba, các doanh nghiệp lữ hành và nhà đầu tư du lịch sinh thái bền vững: Doanh nghiệp có thể ứng dụng các thông số về thủy văn sông Ngàn Trươi và tính mùa vụ thời tiết để thiết kế các tour du lịch sinh thái nhóm nhỏ từ 10 đến 15 khách, đảm bảo trải nghiệm chất lượng cao và giảm thiểu tác động môi trường.

Thứ tư, giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Khoa học Môi trường, Lâm nghiệp, Quản lý Tài nguyên: Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật giá trị về kỹ thuật điều tra thực địa bằng GPS, phương pháp phỏng vấn sâu cộng đồng và phân tích ma trận SWOT trong nghiên cứu bảo tồn thiên nhiên.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Vì sao Vườn Quốc gia Vũ Quang lại có tầm quan trọng đặc biệt đối với công tác bảo tồn đa dạng sinh học toàn cầu? Trả lời: Vườn Quốc gia Vũ Quang sở hữu 55.058 ha rừng với độ che phủ 95%, là nơi lưu giữ 1.023 loài thực vật và 575 loài động vật có xương sống. Nơi đây gây tiếng vang quốc tế khi phát hiện 2 loài thú lớn mới cho khoa học là Sao la năm 1992 và Mang lớn năm 1993 cùng nhiều loài có tên trong Sách Đỏ.

Câu hỏi 2: Phát triển du lịch sinh thái tại Vũ Quang hỗ trợ công tác bảo tồn đa dạng sinh học bằng cách nào? Trả lời: Du lịch sinh thái tạo cơ chế tài chính bền vững thông qua việc trích từ 15% đến 20% nguồn thu vé tham quan để tái đầu tư vào công tác tuần tra bảo vệ rừng. Đồng thời, du lịch tạo sinh kế thay thế cho khoảng 40% hộ dân vùng đệm, giúp giảm áp lực khai thác gỗ và bẫy bắt động vật hoang dã.

Câu hỏi 3: Những tuyến du lịch sinh thái nào được đánh giá giàu tiềm năng khai thác nhất tại Vườn Quốc gia Vũ Quang? Trả lời: Luận văn đề xuất 3 tuyến trọng điểm gồm: tuyến tham quan di tích lịch sử căn cứ Thành Cụ Phan Đình Phùng; tuyến du thuyền sinh thái sông Ngàn Trươi dài 30 km ngắm thác Thăng Đày; và tuyến trekking khám phá rừng Pơ mu nguyên sinh tại đỉnh Rào Cỏ ở độ cao 2.286 m.

Câu hỏi 4: Điều kiện thời tiết và thủy văn tại Vũ Quang ảnh hưởng như thế nào đến việc tổ chức hoạt động du lịch? Trả lời: Mặc dù nhiệt độ trung bình năm là 23°C rất lý tưởng, mùa mưa từ tháng 8 đến tháng 11 có lượng mưa lớn từ 505 mm đến 575 mm/tháng dễ gây lũ quét trên các sông suối dốc. Do đó, các hoạt động du thuyền và leo núi cần tạm ngừng hoặc giám sát nghiêm ngặt trong giai đoạn này.

Câu hỏi 5: Bài học kinh nghiệm quốc tế nào được áp dụng hiệu quả nhất vào thực tế Vườn Quốc gia Vũ Quang? Trả lời: Luận văn đúc kết mô hình quản lý nghiêm ngặt về số lượng phương tiện và chứng chỉ hướng dẫn viên của Vườn Quốc gia Galapagos (Ecuador), kết hợp mô hình chia sẻ lợi ích cho 40.000 dân cư tại Khu Bảo tồn Annapurna (Nepal) để áp dụng linh hoạt cho các xã vùng đệm Vũ Quang.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về tiếp cận hệ sinh thái, quản lý tài nguyên dựa vào cộng đồng và tiếp cận hệ thống trong phát triển du lịch sinh thái tại rừng đặc dụng.
• Công trình hoàn thành việc đánh giá toàn diện tiềm năng 55.058 ha diện tích tự nhiên, ghi nhận sự hiện diện của 1.023 loài thực vật và 575 loài động vật hoang dã tại Vườn Quốc gia Vũ Quang.
• Nghiên cứu làm rõ mối quan hệ tương tác giữa nhu cầu sinh kế của cư dân vùng đệm và áp lực bảo tồn nghiêm ngặt tính nguyên vẹn của hệ sinh thái rừng.
• Tác giả đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về hạ tầng, sản phẩm, sinh kế cộng đồng và cơ chế trích lập tài chính bảo tồn cho giai đoạn 2011 - 2015.
• Nghiên cứu thiết lập cơ sở khoa học đầu tiên để quy hoạch 3 tuyến du lịch sinh thái gắn liền với giáo dục môi trường và bảo vệ loài Sao la cùng Mang lớn.

Đóng góp chính của luận văn là xây dựng mô hình phát triển du lịch sinh thái gắn kết hài hòa giữa bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế - xã hội tại Vườn Quốc gia Vũ Quang. Bước tiếp theo cần triển khai ngay từ năm 2011 là hoàn thiện quy hoạch chi tiết phân khu hành chính dịch vụ và tổ chức các khóa tập huấn nghiệp vụ du lịch sinh thái cho 100% cán bộ kiểm lâm. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp lữ hành hãy phối hợp chặt chẽ để hiện thực hóa các giải pháp bảo tồn bền vững cho Vườn Quốc gia Vũ Quang.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu. Chƣơng 1: Tổng quan tài liệu. Chƣơng 2: Đối tƣợng, phạm vi, cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Tiềm năng và hiên trạng phát triển DLST ở VQG Vũ Quang.

Chƣơng 4: Đề xuất định hƣớng phát triển DLST ở Vƣờn Quốc gia Vũ Quang. Kết luận - Kiến nghị. 5 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.Khái niệm DLST Ngày nay sự hiểu biết về du lịch sinh thái đã phần nào đƣợc cải thiện, thực sự đã có một thời gian dài du lịch sinh thái là chủ đề nóng của các hội thảo về chiến lƣợc và chính sách bảo tồn và phát triển các vùng sinh thái quan trọng của các quốc gia và thế giới. Trong những năm qua đã có nhiều nhà khoa học danh tiếng tiên phong nghiên cứu lĩnh vực này, điển hình nhƣ: Hector Ceballos-Lascurain- một nhà nghiên cứu tiên phong về du lịch sinh thái, định nghĩa DLST lần đầu tiên đƣợc ông đƣa ra vào năm 1987 nhƣ sau: "Du lịch sinh thái là du lịch đến những khu vực tự nhiên ít bị ô nhiễm hoặc ít bị xáo trộn với những mục tiêu đặc biệt: nghiên cứu, trân trọng và thƣởng ngoạn phong cảnh và giới động-thực vật hoang dã, cũng nhƣ những biểu thị văn hoá (cả quá khứ và hiện tại) đƣợc khám phá trong những khu vực này" trích trong bài giảng Du lịch sinh thái của Nguyễn Thị Sơn [23].

Năm 1994, nƣớc Úc đã đƣa ra khái niệm “DLST là Du lịch dựa vào thiên nhiên, có liên quan đến sự giáo dục và diễn giải về môi trƣờng thiên nhiên đƣợc quản lý bền vững về mặt sinh thái” [16]. Theo Hiệp hội DLST Hoa Kỳ (năm 1998) “DLST là du lịch có mục đích với các khu tự nhiên, hiểu biết về lịch sử văn hóa và lịch sử tự nhiên của môi trƣờng, không làm biến đổi tình trạng của hệ sinh thái, đồng thời ta có cơ hội để phát triển kinh tế, bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên và lợi ích tài chính cho cộng đồng địa phƣơng” [23]. Honey (1999) thì cho rằng “DLST là du lịch hƣớng tới những khu vực nhạy cảm và nguyên sinh thƣờng đƣợc bảo vệ với mục đích nhằm gây ra ít tác hại và với quy mô nhỏ nhất. Nó giúp giáo dục du khách, tạo quỹ để bảo vệ môi trƣờng, nó trực tiếp đem lại nguồn lợi kinh tế và sự tự quản lý cho ngƣời dân địa phƣơng và nó khuyến khích tôn trọng các giá trị về văn hóa và quyền con ngƣời” [5].

6 Ở Việt Nam vào năm 1999, trong khuôn khổ hội thảo xây dựng chiến lƣợc quốc gia về phát triển du lịch sinh thái đã đƣa ra định nghĩa nhƣ sau: “Du lịch sinh thái là hình thức du lịch thiên nhiên có mức độ giáo dục cao về sinh thái và môi trƣờng có tác động tích cực đến việc bảo vệ môi trƣờng và văn hóa, đảm bảo mang lại các lợi ích về tài chính cho cộng đồng địa phƣơng và có đóng góp cho các nỗ lực bảo tồn” [5]. Năm 2000, Lê Huy Bá cũng đƣa ra khái niệm “DLST là một loại hình du lịch lấy các hệ sinh thái đặc thù, tự nhiên làm đối tƣợng để phục vụ cho những khách du lịch yêu thiên nhiên, du ngoạn, thƣởng thức những cảnh quan hay nghiên cứu về các hệ sinh thái. Đó cũng là hình thức kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa phát triển kinh tế du lịch với giới thiệu về những cảnh đẹp của quốc gia cũng nhƣ giáo dục tuyên truyền và bảo vệ, phát triền môi trƣờng và tài nguyên thiên nhiên một cách bền vững” [11].